Keratokonusu olan bir kişi gözlüğünün numarası yenilendiği hâlde gölgeli harfler, ışıkların çevresinde uzamalar veya çift görmeye benzeyen görüntüler yaşamaya devam edebilir. Bunun nedeni çoğu zaman yalnızca göz numarası değildir. Gözün önündeki saydam tabaka olan korneanın biçimi düzensizleştiği için ışık, göz içinde tek bir noktada toplanamaz.
Keratokonus lensleri bu düzensiz yüzeyin oluşturduğu görüntü bozukluğunu azaltmak amacıyla kullanılır. Standart yumuşak lenslerden farklı tasarımlara sahip olabilen bu lensler, korneanın önünde daha düzenli bir optik yüzey oluşturarak görüş kalitesini artırabilir.
Ancak önemli bir ayrım var: Kontakt lensler keratokonusu ortadan kaldırmaz ve hastalığın ilerlemesini tek başına durdurmaz. Görevleri esas olarak görmeyi düzeltmektir. İlerleme saptanan kişilerde korneayı güçlendirmeyi amaçlayan çapraz bağlama tedavisi ayrıca değerlendirilebilir.
Keratokonusta gözlük neden yetersiz kalabilir?
Keratokonus, korneanın incelerek öne doğru sivrileşmesiyle seyreden bir göz hastalığıdır. Bu değişim, düzenli astigmatizmden farklı olarak kornea yüzeyinde düzensiz bir kırma kusuru oluşturabilir.
Erken ve hafif olgularda gözlük ya da standart yumuşak kontakt lens yeterli görüş sağlayabilir. Kornea biçimi daha düzensiz hâle geldiğinde ise gözlük camı görüntüdeki gölgelenmeyi, ışık saçılmasını ve çarpılmayı tam olarak düzeltemeyebilir. Bu aşamada keratokonusa özel lens seçenekleri gündeme gelir.
Her keratokonus hastasının sert lens kullanması gerekmez. Seçim; korneanın haritasına, hastalığın düzeyine, gözyaşı yapısına, göz yüzeyinin durumuna, kişinin görme ihtiyacına ve lensi kullanabilme becerisine göre yapılır.
Keratokonus lenslerinin çeşitleri nelerdir?
Keratokonusta tek bir lens türü bulunmaz. Aynı hastalığa sahip iki kişinin kornea biçimleri farklı olabileceği için uygun lens tasarımı da değişebilir.
Özel tasarımlı yumuşak lensler
Hafif veya bazı orta düzey keratokonus olgularında kullanılabilir. Standart yumuşak lenslere göre daha kalın ve farklı optik özelliklere sahip olabilir. Göze alışılması genellikle daha kolaydır; ancak ileri derecedeki kornea düzensizliğinde sert lensler kadar net görüş sağlamayabilir.
Sert gaz geçirgen lensler
RGP veya korneal sert lens olarak da adlandırılır. Korneanın üzerinde duran küçük çaplı lenslerdir. Lens ile kornea arasındaki gözyaşı tabakası, düzensiz yüzeyin optik etkisini azaltır. Bu sayede gözlükle düzeltilemeyen görüntü bozukluklarında daha net görüş elde edilebilir.
İlk günlerde gözde yabancı cisim hissi oluşturabilir. Lensin kenarının hissedilmesi, gözün sulanması ve takma süresinin kısa olması alışma döneminde görülebilir. Uyum süresi kişiden kişiye değişir.
Hibrit lensler
Merkezinde sert, çevresinde yumuşak bölüm bulunan lenslerdir. Sert merkezin sağladığı görüntü kalitesiyle yumuşak kenarın konforunu bir araya getirmeyi amaçlar. Her göz yapısına uygun olmayabilir ve düzenli kontrol gerektirir.
Piggyback sistemi
Sert gaz geçirgen lensin altına ince bir yumuşak lens yerleştirilir. Amaç, sert lensin oluşturduğu rahatsızlığı azaltmak veya kornea yüzeyini korumaktır. İki lensin birlikte kullanılması bakım sürecini zorlaştırabileceğinden yalnızca uzman değerlendirmesiyle uygulanmalıdır.
Skleral ve mini skleral lensler
Skleral lensler korneaya temas etmek yerine korneanın üzerinden kubbe gibi geçer ve gözün beyaz kısmı olan sklera üzerine oturur. Lens ile kornea arasındaki boşluk, koruyucu içermeyen steril sıvıyla doldurulur.
Geniş çapları sayesinde gözde daha kararlı durabilir, düzensiz korneada iyi bir optik yüzey oluşturabilir ve bazı kişilerde korneal sert lenslerden daha rahat olabilir. İleri keratokonus, kornea yüzeyinde hassasiyet veya diğer lenslerle yeterli görüş sağlanamaması durumunda değerlendirilebilir.
Buna karşılık skleral lenslerin takılıp çıkarılması, sıvıyla doldurulması ve temizlenmesi belirli bir eğitim gerektirir. Gün içinde sıvı haznesinde bulanıklık oluşabilir. Lensin yeniden çıkarılıp temizlenmesi ve uygun sıvıyla doldurulması gerekebilir.
En iyi keratokonus lensi hangisidir?
Herkes için en iyi kabul edilen tek bir keratokonus lensi yoktur. Bir kişide çok net ve rahat görüş sağlayan tasarım, başka bir kişide hareket edebilir, baskı oluşturabilir veya yeterli netliği vermeyebilir.
Lens seçiminde yalnızca görme testindeki harfleri okuyabilmek değerlendirilmez. Lensin korneaya ve çevre dokulara nasıl oturduğu, gözyaşı dolaşımı, hareketi, merkezlenmesi, kullanım süresince oluşan kızarıklık ve kişinin günlük yaşamındaki konforu da incelenir.
Skleral lenslerde kornea ile lens arasında yeterli boşluk bulunması gerekir. Fazla veya yetersiz boşluk, lensin kenar yapısı ve gözün beyaz kısmına yaptığı baskı uzman tarafından kontrol edilir. Bu nedenle internetten ölçüye göre lens almak ya da başka bir kişiye ait lensi denemek güvenli değildir.
İlk denemede kusursuz uyum sağlanamayabilir
Keratokonus lenslerinin uygulanması çoğu zaman birkaç aşamalı bir süreçtir. Deneme lensleriyle yapılan değerlendirmeden sonra kişiye özel ölçüler belirlenir. Lens teslim edildiğinde görüş ve uyum yeniden kontrol edilir.
İlk günlerde kullanım süresi kademeli olarak artırılabilir. Lensin göz üzerinde bekledikçe oturuşu değişebileceği için kontrol yalnızca takıldığı ilk dakikalarda yapılmaz. Bazı kişilerde daha iyi görüş veya konfor için lens ölçülerinin yeniden düzenlenmesi gerekebilir.
Zaman içinde korneanın biçimi, göz yüzeyi veya göz numarası değişebilir. Daha önce rahat kullanılan bir lensin batmaya başlaması, sık düşmesi, merkezden kayması ya da görüşün bozulması yeni bir değerlendirme gerektirir.
Lens görüşü düzeltir, ilerlemeyi takip etmez
Lensle net görmek, keratokonusun ilerlemediği anlamına gelmez. Hastalığın seyri; kornea topografisi veya tomografisi adı verilen ayrıntılı haritalama yöntemleri, kornea kalınlığı ölçümleri, görme muayenesi ve numara değişiklikleriyle takip edilir.
Özellikle çocuklarda, ergenlerde ve genç erişkinlerde ilerleme daha hızlı olabilir. Sık numara değişmesi, astigmatizmanın artması veya kornea ölçümlerinin bozulması durumunda takip aralıkları hekim tarafından yeniden belirlenir.
İlerleme doğrulanırsa korneal çapraz bağlama adı verilen tedavi gündeme gelebilir. Bu işlem korneanın dayanıklılığını artırarak hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı veya durdurmayı amaçlar. Çapraz bağlama görme kusurunu bütünüyle düzeltmeyebilir; işlem sonrasında da gözlük veya kontakt lens gerekebilir.
Temizlikte musluk suyu kullanılmamalı
Keratokonus lensleri tıbbi cihazdır. Yanlış temizlik ve kullanım, kornea enfeksiyonu ve görme kaybına kadar ilerleyebilen sorunlara yol açabilir.
Lense dokunmadan önce eller sabunla yıkanmalı ve tüy bırakmayan temiz bir havluyla kurulanmalıdır. Lensler yalnızca önerilen bakım solüsyonlarıyla temizlenmeli ve saklanmalıdır. Musluk suyu, içme suyu, ev yapımı tuzlu su veya tükürük lens temizliğinde kullanılmamalıdır.
Skleral lensin göze takılmadan önce doldurulmasında, hekimin önerdiği koruyucu içermeyen steril ürün kullanılmalıdır. Temizlik solüsyonu ile lensi doldurmak için kullanılan sıvı aynı ürün olmayabilir.
Lens kabı düzenli olarak temizlenmeli, kurutulmalı ve belirlenen aralıklarla değiştirilmelidir. Solüsyonun üzerine yeni solüsyon eklemek yerine kaptaki eski sıvı dökülmelidir. Lensle duş almak, yüzmek veya havuza girmek enfeksiyon riskini artırabilir.
Hekim özellikle önermedikçe keratokonus lensleriyle uyunmamalıdır. Kullanım ve yenileme süresi, lensin türüne ve gözün durumuna göre belirlenmelidir.
Gün içinde bulanıklaşma neden olabilir?
Lens takıldıktan sonraki ilk saatlerde net olan görüşün ilerleyen saatlerde bulanıklaşmasının birden fazla nedeni bulunabilir. Lens yüzeyinde gözyaşı, yağ veya protein birikmesi; lensin merkezden kayması; göz kuruluğu ya da lens altında parçacık birikmesi bunlar arasındadır.
Skleral lens kullanıcılarında lensin altındaki sıvının sisli görünmesi “gün ortası bulanıklığı” olarak tanımlanabilir. Lensin uyumu, göz yüzeyindeki iltihaplanma, gözyaşı yapısı veya doldurma tekniği bu duruma katkıda bulunabilir. Sorun sık tekrarlıyorsa yalnızca lensi daha uzun süre kullanmaya çalışmak yerine kontrol muayenesi yapılmalıdır.
Göz alerjisi de konforu bozabilir. Keratokonusla göz ovuşturma arasında güçlü bir ilişki bulunduğundan kaşıntının nedeni değerlendirilmeli ve gözleri ovuşturmaktan kaçınılmalıdır.
Ne zaman lens çıkarılmalı ve doktora başvurulmalı?
Lens kullanırken belirgin ağrı, giderek artan kızarıklık, ışığa bakamama, akıntı, korneada beyaz bir nokta veya ani görme azalması gelişirse lens hemen çıkarılmalı ve gecikmeden göz hekimine başvurulmalıdır. Bu belirtiler kornea enfeksiyonu veya başka bir göz yüzeyi sorununa işaret edebilir.
Lens çıkarıldıktan sonra geçmeyen batma, sürekli sulanma, lensin göze yapışması, çıkarılamaması, tekrarlayan sislenme veya kullanım süresinin giderek kısalması da değerlendirme gerektirir.
Çıkarılan lens kontrol için saklanabilir; ancak hekim değerlendirmesi olmadan yeniden takılmamalıdır. Şiddetli ağrı veya ani görme kaybında aynı gün göz acil birimine başvurulmalıdır.
Düzenli takip lens kadar önemlidir
Doğru seçilmiş bir keratokonus lensi, kişinin eğitim, çalışma, araç kullanma ve günlük yaşam performansını belirgin biçimde iyileştirebilir. Başarı yalnızca lens türüne bağlı değildir. Uygun ölçüm, doğru takma ve çıkarma tekniği, titiz hijyen ve düzenli göz muayenesi sürecin ayrılmaz parçalarıdır.
Lens kullanıcısı iyi gördüğü için kontrollerini ertelememelidir. Muayenelerde hem lensin göz üzerindeki etkisi hem de keratokonusun seyri değerlendirilir. Böylece görüşü iyileştiren lens kullanımı ile hastalığın ilerlemesini izleyen tıbbi takip birbirine karıştırılmadan sürdürülebilir.
KAYNAKLAR
1. Cornea – Global Consensus on Keratoconus and Ectatic Diseases—Edition 2 – Gomes JAP, Hafezi F, Ambrósio R Jr. ve çalışma grubu – 2026 – DOI: 10.1097/ICO.0000000000004170
2. Contact Lens and Anterior Eye – Keratoconus: An Updated Review – Santodomingo-Rubido J, Carracedo G, Suzaki A ve arkadaşları – 2022 – DOI: 10.1016/j.clae.2021.101559
3. Contact Lens and Anterior Eye – Keratoconus: A Review – Romero-Jiménez M, Santodomingo-Rubido J, Wolffsohn JS – 2010 – DOI: 10.1016/j.clae.2010.04.006
4. Indian Journal of Ophthalmology – Contact Lens in Keratoconus – Rathi VM, Mandathara PS, Dumpati S – 2013 – DOI: 10.4103/0301-4738.116066
5. Clinical Optometry – Scleral Lens for Keratoconus: Technology Update – Rathi VM, Mandathara PS, Taneja M, Dumpati S, Sangwan VS – 2015 – DOI: 10.2147/OPTH.S52483
