KALSİTONİN NEDİR?
Kalsitonin, tiroid bezindeki parafoliküler C hücrelerinden salgılanan bir hormondur. Kalsiyum metabolizmasında görev almakla birlikte kan testinin en önemli klinik kullanım alanı medüller tiroid kanserinin değerlendirilmesi ve tedavi sonrasında izlenmesidir.
Kalsitonin yüksekliği tek başına tiroid kanseri tanısı koydurmaz. Böbrek fonksiyon bozukluğu, bazı ilaçlar ve farklı hastalıklar da sonucu etkileyebilir. Ancak özellikle belirgin ve kalıcı yüksekliklerde medüller tiroid kanseri olasılığı araştırılmalıdır.
KALSİTONİN KAÇ OLMALI?
Kalsitonin için tek bir evrensel normal değer bulunmaz. Cinsiyet, yaş ve kullanılan laboratuvar yöntemi önemlidir.
Mayo Clinic Laboratories’in erişkinlerde kullandığı referanslar:
Erkeklerde: 14,3 pg/mL ve altı
Kadınlarda: 7,6 pg/mL ve altı
Başka laboratuvarlarda farklı sınırlar kullanılabilir. Çocuklarda, özellikle bebeklik döneminde, kalsitonin düzeyleri yetişkinlerden daha yüksek olabilir.
Bu nedenle sonuç kişinin kendi laboratuvar referansına göre değerlendirilmelidir.
KALSİTONİN 10 NE DEMEK?
10 pg/mL, Mayo Clinic’in referansına göre erişkin erkeklerde normal aralıkta, kadınlarda ise hafif yüksek olabilir.
Bu sonuç tek başına medüller tiroid kanseri anlamına gelmez.
Cinsiyet, laboratuvar yöntemi ve tiroid nodülü bulunup bulunmadığı önemlidir.
KALSİTONİN 20 NE DEMEK?
20 pg/mL birçok yetişkin referans aralığının üzerindedir.
Hafif veya orta düzey kalsitonin artışı böbrek hastalıkları, bazı ilaçlar ve başka nedenlerle görülebilir.
Özellikle tiroid nodülü bulunan kişilerde kalıcı yükseklik değerlendirilmelidir.
KALSİTONİN 50 NE DEMEK?
50 pg/mL belirgin kalsitonin yüksekliğidir.
Medüller tiroid kanseri olasılığı açısından daha dikkatli değerlendirme gerektirir. Ancak bu düzeydeki her sonuç kanser anlamına gelmez.
Ölçümün doğrulanması, tiroid ultrasonu ve klinik duruma göre ek incelemeler gerekebilir.
KALSİTONİN 100 NE DEMEK?
100 pg/mL, medüller tiroid kanseri açısından önemli bir değerlendirme eşiğidir.
Amerikan Tiroid Derneği’nin medüller tiroid kanseri kılavuzunda, bazal kalsitonin düzeyinin 100 pg/mL’nin üzerinde olmasının medüller tiroid kanseri şüphesini belirgin artırdığı belirtilmektedir.
Ancak bu değer tek başına kesin kanser tanısı değildir. Ölçüm yöntemi, olası yanlış yükseklikler ve diğer klinik bulgular değerlendirilmelidir.
KALSİTONİN YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?
Kalsitonin yüksekliğinin önemli nedenleri arasında medüller tiroid kanseri, tiroid C hücre hiperplazisi, kronik böbrek hastalığı ve bazı nöroendokrin tümörler bulunur.
Otoimmün tiroidit, bazı diğer hastalıklar ve laboratuvar ölçümünü etkileyen durumlar da yüksek sonuçlarla ilişkili olabilir.
Bu nedenle kalsitonin özgül bir kanser tarama testi gibi yorumlanmamalıdır.
KALSİTONİN YÜKSEKLİĞİ TİROİD KANSERİ Mİ?
Hayır.
Kalsitonin özellikle medüller tiroid kanseriyle ilişkilidir. Ancak papiller ve foliküler tiroid kanserleri genellikle kalsitonin salgılayan C hücrelerinden kaynaklanmaz.
Bu nedenle kalsitonin bütün tiroid kanserlerini gösteren bir test değildir.
Normal kalsitonin sonucu da bütün tiroid kanseri türlerini dışlamaz.
MEDÜLLER TİROİD KANSERİ NEDİR?
Medüller tiroid kanseri, tiroid bezinin C hücrelerinden gelişen ve diğer yaygın tiroid kanseri türlerinden farklı biyolojik özelliklere sahip bir kanserdir.
Kalsitonin, bu hastalığın tanısal değerlendirmesinde ve ameliyat sonrasında hastalığın izlenmesinde önemli bir belirteçtir.
Bazı medüller tiroid kanserleri kalıtsaldır ve RET genindeki patojenik değişikliklerle ilişkili olabilir.
TİROİD NODÜLÜNDE KALSİTONİN NEDEN İSTENİR?
Tiroid nodülü bulunan bazı hastalarda medüller tiroid kanseri olasılığını değerlendirmek için kalsitonin ölçülebilir.
Ancak her tiroid nodülünde rutin kalsitonin ölçülmesi konusunda kılavuzlar arasında yaklaşım farklılıkları vardır.
Amerikan Tiroid Derneği’nin tiroid nodülü kılavuzu, bütün nodüllerde rutin kalsitonin ölçümünü desteklemek veya reddetmek için yeterli kanıt bulunmadığını belirtmiştir.
Bu nedenle testin gerekliliği klinik duruma göre belirlenir.
KALSİTONİN YÜKSEK AMA ULTRASON NORMAL OLABİLİR Mİ?
Evet.
Hafif kalsitonin yüksekliği bulunan bir kişide ultrasonda şüpheli tiroid nodülü görülmeyebilir.
Ancak belirgin ve kalıcı yüksekliğin yalnızca ultrason normal diye göz ardı edilmesi doğru değildir.
Gerektiğinde test tekrar edilir, ölçüm etkileşimleri araştırılır ve endokrinoloji değerlendirmesi yapılır.
KALSİTONİN İLE TİROGLOBULİN AYNI ŞEY Mİ?
Hayır.
Kalsitonin tiroidin C hücrelerinden salgılanır ve özellikle medüller tiroid kanseriyle ilişkilidir.
Tiroglobulin ise tiroidin foliküler hücreleri tarafından üretilir. Özellikle diferansiye tiroid kanserlerinin tedavi sonrası takibinde kullanılır.
Bu nedenle iki test farklı hastalıkların değerlendirilmesinde önem taşır.
KALSİTONİN İLE CEA NEDEN BİRLİKTE ÖLÇÜLÜR?
CEA, medüller tiroid kanserinde kalsitoninle birlikte yükselebilen bir tümör belirtecidir.
Tanı almış hastalarda her iki belirtecin zaman içindeki değişimi hastalığın seyrini ve tedavi yanıtını değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Ancak CEA da tek başına medüller tiroid kanseri tanısı koydurmaz.
BÖBREK HASTALIĞI KALSİTONİNİ YÜKSELTİR Mİ?
Evet.
Özellikle ileri kronik böbrek hastalığında kalsitonin düzeyleri yükselebilir.
Bu nedenle kalsitonin yüksekliği değerlendirilirken kreatinin ve eGFR gibi böbrek fonksiyon testleri de önemlidir.
İLAÇLAR KALSİTONİN TESTİNİ ETKİLER Mİ?
Bazı ilaçlar ve laboratuvar ölçüm etkileşimleri kalsitonin sonucunu değiştirebilir.
Özellikle bazı mide asidini azaltan ilaçların kullanımı ve yüksek doz biotin içeren takviyeler değerlendirmede dikkate alınmalıdır. Biotinin etkisi kullanılan test yöntemine bağlıdır.
Mayo Clinic Laboratories, kendi kalsitonin testi öncesinde biotin içeren takviyelerin en az 12 saat kullanılmamasını belirtmektedir.
Ancak reçeteli ilaçlar hekim önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
KALSİTONİN DÜŞÜKLÜĞÜ NE DEMEK?
Düşük kalsitonin veya ölçülemeyecek kadar düşük sonuç çoğu kişide normal olabilir.
Kalsitonin düşüklüğü genellikle belirli bir hastalık tanısı koydurmaz ve tek başına tedavi gerektirmez.
Kalsitonin testi rutin kalsiyum eksikliği veya osteoporoz taraması amacıyla kullanılmaz.
KALSİTONİN NASIL DÜŞÜRÜLÜR?
Amaç kalsitonin rakamını doğrudan düşürmek değil, yüksekliğin nedenini belirlemektir.
Medüller tiroid kanseri tanısı konulursa tedavi hastalığın evresine göre planlanır ve uygun hastalarda cerrahi uygulanır.
Kanser dışı nedenler varsa ilgili durum değerlendirilir. Yalnızca kalsitonini düşürmek amacıyla ilaç veya takviye kullanılmaz.
KALSİTONİN NE ZAMAN DAHA FAZLA ÖNEM TAŞIR?
Kalsitoninin belirgin yüksek bulunması, özellikle 100 pg/mL ve üzerindeki sonuçlar, medüller tiroid kanseri açısından uzman değerlendirmesini gerektirir.
Tiroid nodülü, boyunda kitle, ailede medüller tiroid kanseri veya MEN2 öyküsü bulunması değerlendirmeyi daha önemli hale getirir.
Ancak tek başına yüksek kalsitonin sonucu genellikle acil servis gerektiren bir durum değildir. Klinik bulgular ve yüksekliğin nedeni önemlidir.
SIK SORULAN SORULAR
Kalsitonin 10 normal mi?
Cinsiyet ve laboratuvara göre değişir. Mayo Clinic referansında erkeklerde normal, kadınlarda hafif yüksek olabilir.
Kalsitonin 20 kanser mi?
Hayır. Kanser dışı nedenlerle de yükselebilir. Özellikle kalıcıysa değerlendirilmelidir.
Kalsitonin 50 tehlikeli mi?
Belirgin yüksektir ve medüller tiroid kanseri açısından inceleme gerektirebilir. Ancak tek başına kanser tanısı değildir.
Kalsitonin 100 medüller tiroid kanseri mi?
Bu düzeyde medüller tiroid kanseri olasılığı önem kazanır. Ancak kesin tanı için klinik değerlendirme ve ek incelemeler gerekir.
Kalsitonin normal çıkarsa tiroid kanseri yok mu?
Hayır. Kalsitonin özellikle medüller tiroid kanseriyle ilişkilidir. Diğer tiroid kanseri türlerini dışlamak için kullanılmaz.
TIBBİ UYARI
Kalsitonin yüksekliği tek başına medüller tiroid kanseri tanısı değildir. Belirgin veya kalıcı yüksekliklerde, özellikle tiroid nodülü ya da ailede medüller tiroid kanseri öyküsü varsa endokrinoloji değerlendirmesi gerekir. Ölçüm yöntemi ve olası laboratuvar etkileşimleri doğrulanmadan yalnızca kalsitonin sonucuyla cerrahi kararı verilmemelidir.
KAYNAKLAR
- Mayo Clinic Laboratories — Calcitonin, Serum.
- American Thyroid Association — Revised American Thyroid Association Guidelines for the Management of Medullary Thyroid Carcinoma, 2015.
