hs-CRP, klasik CRP testinden farklı bir hastalığı ölçmez. İki test de kandaki C-reaktif proteini ölçer ancak hs-CRP çok daha düşük konsantrasyonları hassas biçimde saptayabilir.
Bu özellik hs-CRP'yi özellikle düşük düzeyli sistemik inflamasyon ve kalp-damar riskinin değerlendirilmesinde kullanılabilir hale getirir.
Ancak hs-CRP tek başına “damarlarınız iltihaplı” veya “kalp krizi geçireceksiniz” anlamına gelmez. LDL, tansiyon, diyabet, sigara, yaş ve diğer kardiyovasküler risk faktörleriyle birlikte değerlendirilir.
hs-CRP nedir?
hs-CRP, “high-sensitivity C-reactive protein” yani yüksek duyarlılıklı C-reaktif protein testidir.
CRP karaciğerde üretilen bir akut faz proteinidir. Vücuttaki inflamatuvar süreçlerde kandaki düzeyi artabilir.
Klasik CRP özellikle enfeksiyon ve belirgin inflamasyon gibi durumlarda görülen daha büyük yükselmeleri değerlendirmek için kullanılır.
hs-CRP ise aynı proteinin çok daha düşük düzeylerini hassas biçimde ölçebilir.
Bu nedenle kardiyovasküler risk değerlendirmesinde kullanılan hs-CRP sonuçları genellikle 1, 2 veya 3 mg/L gibi klasik CRP değerlendirmesinde oldukça düşük kabul edilebilecek rakamlardır.
hs-CRP ile CRP arasındaki fark nedir?
İki test farklı proteinleri ölçmez.
İkisi de C-reaktif proteini ölçer.
Temel fark kullanılan testin düşük CRP konsantrasyonlarını ne kadar hassas ölçebildiğidir.
Klasik CRP:
Enfeksiyon
Otoimmün hastalık
Doku hasarı
Belirgin inflamasyon
gibi durumların değerlendirilmesinde sık kullanılır.
hs-CRP ise özellikle düşük düzeyli inflamasyonu saptayabildiği için kardiyovasküler risk değerlendirmesinde kullanılabilir.
Bu nedenle “CRP normal ama hs-CRP yüksek” ifadesi ilk bakışta çelişkili görünse de testlerin kullanım amacı ve hassasiyeti farklıdır.
hs-CRP kaç olmalı?
Kardiyovasküler risk değerlendirmesinde tarihsel olarak sık kullanılan sınıflandırma şöyledir:
1 mg/L'nin altı: Görece düşük kardiyovasküler risk
1-3 mg/L: Orta düzey
3 mg/L'nin üzeri: Görece yüksek risk
Ancak güncel yaklaşım hs-CRP'yi tek başına bir risk sınıflandırma sistemi olarak kullanmaz.
Özellikle 2 mg/L veya üzerindeki hs-CRP, bazı güncel kardiyovasküler risk değerlendirmelerinde “risk artırıcı faktör” olarak kabul edilmektedir.
Bu, hs-CRP 2 olan herkesin kalp hastası olduğu anlamına gelmez.
Kişinin toplam aterosklerotik kalp-damar riski içinde ek bilgi sağlar.
hs-CRP 0.5 ne anlama gelir?
hs-CRP 0,5 mg/L düşük düzeyli bir sonuçtur.
Kardiyovasküler risk açısından kullanılan geleneksel sınıflandırmada 1 mg/L'nin altındaki sonuçlar görece düşük inflamatuvar risk kategorisinde yer alır.
Ancak düşük hs-CRP kişinin kalp krizi geçirmeyeceğini garanti etmez.
LDL yüksekliği, yüksek Lipoprotein(a), hipertansiyon, diyabet ve sigara gibi başka güçlü risk faktörleri hs-CRP düşükken de bulunabilir.
hs-CRP 1 ne demek?
1 mg/L, geleneksel sınıflandırmada düşük risk kategorisi ile orta kategori arasındaki sınıra karşılık gelir.
Tek bir 1 mg/L sonucu klinik hastalık anlamına gelmez.
hs-CRP'nin biyolojik değişkenliği bulunduğundan özellikle kardiyovasküler risk amacıyla kullanılacak sonuçların kişinin akut hastalık geçirmediği dönemde değerlendirilmesi önemlidir.
hs-CRP 2 ne anlama gelir?
2 mg/L özellikle önem taşıyan değerlerden biridir.
Bazı kardiyovasküler kılavuzlarda hs-CRP'nin kalıcı olarak 2 mg/L veya üzerinde olması aterosklerotik kalp-damar hastalığı açısından risk artırıcı faktörlerden biri olarak kabul edilmiştir.
Bu eşik özellikle kişinin statin tedavisi gibi koruyucu yaklaşımlardan ne ölçüde yararlanabileceğinin tartışıldığı sınırdaki risk durumlarında ek bilgi sağlayabilir.
Ancak hs-CRP 2 mg/L “damarlarda iltihap var” veya “kalp krizi başlayacak” anlamına gelmez.
hs-CRP 3 ne demek?
3 mg/L ve üzerindeki hs-CRP geleneksel kardiyovasküler sınıflandırmada daha yüksek risk kategorisiyle ilişkilendirilmiştir.
Ancak bu sonuç çok özgül değildir.
Obezite, sigara kullanımı, periodontal hastalıklar, kronik inflamatuvar hastalıklar ve başka birçok durum hs-CRP'yi artırabilir.
Bu nedenle 3 mg/L sonucunun nedenini yalnızca kalp damarlarına bağlamak doğru değildir.
hs-CRP 5 ne anlama gelir?
hs-CRP 5 mg/L belirgin bir yükselmedir ancak bu düzey hâlâ farklı kronik inflamatuvar ve metabolik durumlarda görülebilir.
Özellikle kişi test sırasında soğuk algınlığı, enfeksiyon, diş eti inflamasyonu veya başka akut bir sorun yaşıyorsa kardiyovasküler risk amacıyla yapılan ölçüm yanıltıcı olabilir.
Beklenmeyen yüksek sonuçlarda kişinin tamamen sağlıklı olduğu bir dönemde testin tekrarlanması düşünülebilir.
hs-CRP 10 ne demek?
hs-CRP'nin 10 mg/L'nin üzerinde olması kardiyovasküler risk değerlendirmesi için önemli bir ayrım noktasıdır.
Bu kadar yüksek bir sonuçta akut enfeksiyon, belirgin inflamasyon veya başka bir hastalık olasılığı düşünülmelidir.
Bu nedenle 10 mg/L'nin üzerindeki hs-CRP sonucunu doğrudan “çok yüksek kalp krizi riski” şeklinde yorumlamak doğru değildir.
Akut inflamatuvar neden ortadan kalktıktan sonra hs-CRP'nin tekrar ölçülmesi gerekebilir.
Kalıcı yüksekliğin bulunması durumunda altta yatan neden ayrıca değerlendirilir.
LDL normal ama hs-CRP yüksek olabilir mi?
Evet.
Bu durum hs-CRP'nin neden LDL'den farklı bilgi sağladığını gösterir.
LDL kolesterol aterojenik lipoproteinlerle ilişkili riski yansıtır.
hs-CRP ise sistemik inflamasyonun bir göstergesidir.
Bu nedenle kişinin LDL'si 80 mg/dL iken hs-CRP'si 3 mg/L olabilir.
Tersi de mümkündür: LDL 180 mg/dL iken hs-CRP 0,5 mg/L olabilir.
Bu testlerden biri diğerinin yerine geçmez.
Kalp-damar riski lipid yükü, inflamasyon, tansiyon, diyabet, sigara, genetik faktörler ve yaş dahil çok sayıda etkenin birleşimidir.
hs-CRP kalp krizi riskini gösterir mi?
Yüksek hs-CRP gelecekteki aterosklerotik kalp-damar olaylarıyla ilişkilidir.
Büyük epidemiyolojik çalışmalar yüksek hs-CRP düzeyine sahip kişilerde kalp krizi ve inme riskinin daha yüksek olabileceğini göstermiştir.
Ancak hs-CRP tek başına kişinin kalp krizi geçirip geçirmeyeceğini tahmin edemez.
Testin en yararlı olduğu alanlardan biri, klasik risk değerlendirmesinde kararın net olmadığı bazı kişilerde ek risk bilgisi sağlamasıdır.
hs-CRP damar tıkanıklığını gösterir mi?
Hayır.
hs-CRP bir damar görüntüleme testi değildir.
Koroner arterde yüzde kaç darlık bulunduğunu veya damarların tıkalı olup olmadığını göstermez.
Damar anatomisini değerlendirmek için klinik duruma göre koroner BT anjiyografi, klasik anjiyografi veya başka görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Koroner arter kalsiyum skoru da seçilmiş kişilerde aterosklerotik yük hakkında ek risk bilgisi sağlayabilir.
hs-CRP ise inflamatuvar risk biyobelirtecidir.
hs-CRP yüksekliği neden olur?
hs-CRP özgül olmayan bir inflamasyon göstergesidir.
Yüksekliğe katkıda bulunabilecek durumlar arasında:
Enfeksiyonlar
Obezite ve özellikle visseral yağlanma
Sigara kullanımı
Periodontal hastalıklar
Otoimmün ve kronik inflamatuvar hastalıklar
Metabolik sendrom
Doku hasarı
Bazı kronik hastalıklar
bulunabilir.
Bu nedenle hs-CRP'nin yüksek olması nedenin kalp olduğunu göstermez.
Fazla kilo hs-CRP'yi yükseltir mi?
Evet.
Özellikle visseral yağ dokusu metabolik olarak aktiftir ve inflamatuvar sinyaller üretebilir.
Obezite ve abdominal yağlanma daha yüksek hs-CRP düzeyleriyle ilişkilidir.
Kilo kaybıyla hs-CRP'nin düşebilmesinin nedenlerinden biri budur.
Bu ilişki aynı zamanda düşük düzeyli inflamasyon ile metabolik hastalıkların neden sıklıkla birlikte görüldüğünü de açıklar.
Sigara hs-CRP'yi yükseltir mi?
Sigara kullanımı daha yüksek sistemik inflamasyon ve hs-CRP düzeyleriyle ilişkilidir.
Sigaranın bırakılması yalnızca hs-CRP açısından değil, doğrudan kalp krizi, inme, kanser ve akciğer hastalığı riskini azaltmak açısından önemlidir.
Amaç yalnızca laboratuvar rakamını düşürmek değil toplam sağlık riskini azaltmaktır.
hs-CRP nasıl düşürülür?
hs-CRP doğrudan tedavi edilmesi gereken bağımsız bir hastalık değildir.
Yüksekliğin nedeni önemlidir.
Fazla kilo bulunan kişilerde kilo kaybı, düzenli fiziksel aktivite, sigaranın bırakılması ve Akdeniz tipi beslenme düzeni düşük düzeyli inflamasyonu ve kardiyometabolik riski azaltabilir.
LDL yüksekliği veya yeterli kardiyovasküler risk bulunan kişilerde statinler LDL'yi düşürmenin yanında hs-CRP düzeyinde de azalma sağlayabilir.
Ancak sırf hs-CRP rakamını düşürmek amacıyla reçeteli ilaç başlanmaz.
İnflamasyon kalp-damar hastalığında doğrudan tedavi hedefi olabilir mi?
Bu soru modern kardiyolojinin önemli araştırma alanlarından biridir.
CANTOS çalışmasında inflamatuvar IL-1β yolunu hedefleyen canakinumab, LDL düzeyini düşürmeden tekrarlayan kardiyovasküler olaylarda azalma sağlamıştır. Bu çalışma inflamasyonun aterosklerozda yalnızca bir belirteç değil, tedavi edilebilir biyolojik bir yol olabileceğine önemli kanıt sağlamıştır.
COLCOT ve LoDoCo2 gibi çalışmalarda düşük doz kolşisin de seçilmiş koroner arter hastalarında kardiyovasküler olayları azaltmıştır.
Ancak bu sonuçlar hs-CRP'si yüksek olan herkesin antiinflamatuvar ilaç kullanması gerektiği anlamına gelmez.
İlaçların yan etkileri ve hangi hasta grubunda yarar sağladığı dikkate alınmalıdır.
Buradaki önemli gelişme şudur: Kardiyovasküler korunma artık yalnızca kolesterolü değil, bazı hastalarda kalan inflamatuvar riski de dikkate alan bir alana dönüşmektedir.
hs-CRP ne zaman tekrar edilir?
Kardiyovasküler risk amacıyla ölçülen hs-CRP beklenmedik derecede yüksekse akut hastalık olup olmadığı değerlendirilir.
Özellikle 10 mg/L'nin üzerindeki sonuçlarda enfeksiyon veya başka belirgin inflamasyon olasılığı araştırılabilir.
Akut sorun düzeldikten sonra ölçüm tekrarlanabilir.
hs-CRP'nin doğal biyolojik değişkenliği nedeniyle tek ölçümü mutlak ve değişmez bir risk göstergesi gibi değerlendirmek doğru değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
hs-CRP 2 yüksek mi?
2 mg/L tek başına hastalık anlamına gelmez ancak bazı kardiyovasküler risk değerlendirmelerinde 2 mg/L ve üzeri ek risk artırıcı faktör olarak kabul edilir. Sonuç diğer kalp-damar riskleriyle birlikte değerlendirilir.
hs-CRP 5 kalp hastalığı demek mi?
Hayır. hs-CRP 5 mg/L inflamasyon bulunduğunu düşündürebilir ancak nedenin kalp olduğunu göstermez. Enfeksiyon, obezite, sigara ve başka inflamatuvar durumlar da değeri yükseltebilir.
hs-CRP 10 tehlikeli mi?
10 mg/L civarı veya üzerindeki sonuçlar kardiyovasküler risk değerlendirmesinden önce akut enfeksiyon veya belirgin inflamasyon açısından ele alınmalıdır. Tek başına “çok yüksek kalp krizi riski” anlamına gelmez.
KAYNAKLAR
1. Pearson TA, Mensah GA, Alexander RW, et al. Markers of Inflammation and Cardiovascular Disease: Application to Clinical and Public Health Practice. Circulation, 2003.
2. Arnett DK, Blumenthal RS, Albert MA, et al. ACC/AHA Guideline on the Primary Prevention of Cardiovascular Disease. Circulation, 2019.
3. Ridker PM, Everett BM, Thuren T, et al. Antiinflammatory Therapy with Canakinumab for Atherosclerotic Disease. New England Journal of Medicine, 2017.
4. Tardif JC, Kouz S, Waters DD, et al. Efficacy and Safety of Low-Dose Colchicine after Myocardial Infarction. New England Journal of Medicine, 2019.
