HEMATOKRİT (HCT) NEDİR?
Hematokrit veya HCT, kan hacminin ne kadarının kırmızı kan hücrelerinden oluştuğunu yüzde olarak gösteren hemogram parametresidir.
HCT düşüklüğü sıklıkla anemiyle, yüksekliği ise kırmızı kan hücrelerinin artması veya kanın sıvı kısmının azalmasıyla ilişkilidir. Ancak tek başına hastalık tanısı koydurmaz; özellikle HGB, RBC ve MCV ile birlikte değerlendirilir.
HCT KAÇ OLMALI?
Hematokrit için tek bir evrensel normal değer yoktur. Yaş, cinsiyet, gebelik, rakım ve laboratuvar yöntemi sonucu etkiler.
MedlinePlus erişkinlerde yaklaşık olarak:
Kadınlarda: %36,1–44,3
Erkeklerde: %40,7–50,3
aralıklarını örnek verir.
Mayo Clinic Laboratories ise erişkinlerde yaş ve cinsiyete göre farklı referans aralıkları kullanır.
Bu nedenle kişinin kendi laboratuvar raporundaki referans aralığı esas alınmalıdır.
HCT 30 NE DEMEK?
HCT %30 yetişkin kadın ve erkeklerde çoğu referans aralığına göre düşüktür.
Anemi, kan kaybı, demir eksikliği, B12 veya folat eksikliği ve kronik hastalıklar gibi nedenlerle görülebilir.
Ancak yalnızca HCT %30 sonucundan aneminin nedeni belirlenemez. HGB, MCV, MCH, ferritin ve gerektiğinde diğer testler değerlendirilir.
HCT 35 NE DEMEK?
HCT %35 erkeklerde genellikle düşük, yetişkin kadınlarda ise birçok laboratuvarda düşük veya alt sınıra yakın bir değerdir.
HGB de düşükse anemi olasılığı güçlenir.
Gebelikte kanın sıvı kısmının artması nedeniyle hematokrit fizyolojik olarak daha düşük olabilir.
HCT 40 NE DEMEK?
HCT %40 kadınlarda çoğu referans aralığında normaldir.
Erkeklerde ise laboratuvara göre normalin alt sınırına yakın veya hafif düşük kabul edilebilir.
Bu nedenle aynı HCT değeri kadın ve erkekte farklı yorumlanabilir.
HCT 50 NE DEMEK?
HCT %50 erkeklerde bazı laboratuvarlarda normalin üst sınırına yakın olabilirken kadınlarda genellikle yüksektir.
Susuzluk, sigara kullanımı, yüksek rakımda yaşamak, kronik oksijen düşüklüğü veya kırmızı kan hücresi üretiminin artması HCT yüksekliğine yol açabilir.
Tek başına HCT %50 polisitemia vera tanısı koydurmaz.
HCT DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?
HCT düşüklüğünün önemli nedenleri arasında:
Demir eksikliği anemisi
Akut veya kronik kan kaybı
B12 veya folat eksikliği
Kronik böbrek hastalığı
Kronik inflamatuvar hastalıklar
Hemoliz
Kemik iliği hastalıkları
Gebelikte kan hacminin artması
yer alabilir.
Aşırı sıvı yüklenmesi de kırmızı kan hücresi miktarı değişmeden HCT'nin düşük görünmesine neden olabilir.
HCT DÜŞÜKLÜĞÜ KANSIZLIK MI?
Sıklıkla anemiyle ilişkilidir ancak HCT tek başına anemi tanısı için yeterli değildir.
Hemoglobin aneminin değerlendirilmesindeki temel parametrelerden biridir. HCT ise HGB ve diğer eritrosit indekslerini tamamlar.
Düşük HCT'nin nedeni belirlenecekse MCV, MCH, MCHC, RDW ve gerektiğinde ferritin, B12 ve folat gibi testlere bakılır.
HCT DÜŞÜK, MCV DÜŞÜK NE DEMEK?
Bu kombinasyon mikrositer anemiyi düşündürür.
Demir eksikliği en sık nedenlerden biridir. Talasemi taşıyıcılığı da düşük MCV ile birlikte görülebilir.
Ferritin ve diğer demir testleri ayırıcı tanıda yardımcı olur.
HCT DÜŞÜK, MCV YÜKSEK NE DEMEK?
Makrositer anemi olasılığını düşündürebilir.
B12 veya folat eksikliği önemli nedenler arasındadır. Alkol kullanımı, karaciğer hastalıkları, hipotiroidi ve bazı ilaçlar da MCV'yi yükseltebilir.
HCT YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?
Hematokrit iki temel mekanizmayla yükselebilir.
Birincisi kırmızı kan hücrelerinin gerçekten artmasıdır. Kronik oksijen düşüklüğü, yüksek rakım veya polisitemia vera buna yol açabilir.
İkincisi kandaki sıvı miktarının azalmasıdır. Dehidratasyonda kırmızı kan hücrelerinin gerçek sayısı artmadan HCT yüksek görünebilir.
SUSUZLUK HCT'Yİ YÜKSELTİR Mİ?
Evet.
Kusma, ishal, yoğun terleme veya yetersiz sıvı alımı plazma hacmini azaltabilir.
Bunun sonucunda kırmızı kan hücrelerinin kandaki oranı artar ve HCT yüksek ölçülebilir.
Sıvı dengesi düzeldiğinde sonuç normale dönebilir.
SİGARA HCT'Yİ YÜKSELTİR Mİ?
Evet.
Sigara dumanındaki karbon monoksit dokuların oksijenlenmesini etkileyebilir. Vücut bunu telafi etmek için daha fazla kırmızı kan hücresi üretebilir.
Bu nedenle sigara kullanan bazı kişilerde HGB ve HCT daha yüksek bulunabilir.
YÜKSEK RAKIM HCT'Yİ YÜKSELTİR Mİ?
Evet.
Yüksek rakımda havadaki oksijen basıncı azalır. Vücut dokulara yeterli oksijen taşımak için eritrosit üretimini artırabilir.
Bu nedenle yüksek rakımda yaşayanların HCT değerleri deniz seviyesinde yaşayanlardan daha yüksek olabilir.
HCT YÜKSEKLİĞİ POLİSİTEMİ Mİ?
Her zaman değil.
Polisitemia vera kemik iliğinin fazla kırmızı kan hücresi ürettiği bir hastalıktır ve HCT yüksekliğine yol açabilir.
Ancak susuzluk, sigara, uyku apnesi, kronik akciğer hastalıkları ve yüksek rakım çok daha farklı mekanizmalarla HCT'yi yükseltebilir.
Kalıcı yüksek HCT'de neden araştırılır.
HGB NORMAL AMA HCT DÜŞÜK OLABİLİR Mİ?
HGB ve HCT çoğu zaman aynı yönde hareket eder ancak tamamen aynı ölçüm değildir.
Sınırdaki sonuçlarda laboratuvar referansları, sıvı durumu ve ölçüm farklılıkları nedeniyle biri normal aralıkta kalırken diğeri hafif düşük olabilir.
Belirgin uyumsuzluk varsa hemogramın tamamı birlikte değerlendirilmelidir.
HCT NASIL YÜKSELTİLİR?
Amaç hematokrit rakamını doğrudan yükseltmek değildir.
Demir eksikliği varsa demir eksikliği, B12 veya folat eksikliği varsa ilgili eksiklik, kanama varsa kanamanın nedeni tedavi edilir.
HCT düşük diye tetkik yapılmadan demir kullanmak doğru değildir.
HCT NASIL DÜŞÜRÜLÜR?
Yüksek HCT'de de tedavi nedene yöneliktir.
Dehidratasyon varsa sıvı dengesinin düzeltilmesi yeterli olabilir. Kronik oksijen düşüklüğü veya polisitemia vera gibi durumlarda yaklaşım tamamen farklıdır.
Yalnızca yüksek HCT nedeniyle kendi kendine aspirin veya kan sulandırıcı başlanmamalıdır.
HCT NE ZAMAN DAHA FAZLA ÖNEM TAŞIR?
HCT'nin belirgin düşük olması özellikle nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, hızlı kalp atımı veya aktif kanamayla birlikteyse hızlı değerlendirme gerektirebilir.
Belirgin ve kalıcı HCT yüksekliği ise baş ağrısı, görme bozukluğu, kızarıklık veya tromboz belirtileriyle birlikteyse ayrıca değerlendirilmelidir.
Tek bir HCT rakamı üzerinden aciliyet kararı verilmez.
SIK SORULAN SORULAR
HCT 30 düşük mü?
Evet. Yetişkin kadın ve erkeklerde çoğu referans aralığına göre düşüktür ve anemi açısından değerlendirilmelidir.
HCT 35 düşük mü?
Erkeklerde genellikle düşüktür. Kadınlarda laboratuvara göre düşük veya alt sınıra yakın olabilir.
HCT 40 normal mi?
Kadınlarda çoğunlukla normaldir. Erkeklerde laboratuvara göre alt sınıra yakın olabilir.
HCT 50 yüksek mi?
Kadınlarda çoğunlukla yüksektir. Erkeklerde ise bazı laboratuvarlarda üst sınıra yakın veya hafif yüksek olabilir.
HCT düşükse demir kullanılmalı mı?
Hayır. HCT düşüklüğünün nedeni önce belirlenmelidir. Demir eksikliği ferritin ve diğer demir testleriyle doğrulanmadan gelişigüzel demir kullanılmamalıdır.
TIBBİ UYARI
HCT düşüklüğü veya yüksekliği tek başına hastalık tanısı değildir. Belirgin düşüklüğe aktif kanama, nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma; belirgin yüksekliğe nörolojik belirtiler ya da pıhtı şüphesi eşlik ediyorsa hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.
KAYNAKLAR
MedlinePlus Medical Encyclopedia — Hematocrit
Mayo Clinic Laboratories — Hemoglobin and Hematocrit, Blood



