Zerdeçal ve Zencefil Birlikte Tüketilirse Ne Olur?
Aynı bitki ailesinden gelen zerdeçal ve zencefil, mutfaktaki kullanımının yanı sıra sağlık üzerindeki olası etkileriyle de ilgi görüyor. Bilimsel araştırmalar, zencefilin bazı mide bulantısı türlerinde; zerdeçal ve kurkumin ürünlerinin ise diz kireçlenmesine bağlı ağrı ve hareket güçlüğünde destek sağlayabileceğine işaret ediyor.
Ancak iki baharatın birlikte tüketilmesinin tek başına kullanımdan daha güçlü bir etki oluşturduğu henüz nitelikli insan araştırmalarıyla kanıtlanmış değil. Uzmanlar, yemeklerde kullanılan miktarlarla yüksek yoğunluklu takviyelerin aynı şekilde değerlendirilmemesi gerektiğini belirtiyor.
ZENCEFİLİN ETKİSİ EN ÇOK BULANTI ÜZERİNDE ARAŞTIRILDI
Zencefil; gingerol, shogaol ve zingeron gibi biyolojik olarak etkin bileşikler içeriyor. Bu maddelerin sindirim sistemi hareketleri, bulantı mekanizmaları ve vücudun iltihaplanma yanıtı üzerinde etkili olabileceği düşünülüyor.
Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleyici Sağlık Merkezi, zencefil takviyelerinin gebeliğe bağlı bulantının hafifletilmesine yardımcı olabileceğini bildiriyor. Ameliyat, kemoterapi veya taşıt tutmasına bağlı bulantı üzerindeki araştırma sonuçları ise aynı ölçüde tutarlı değil.
Nguyen Hoang Anh ve çalışma arkadaşlarının 2020 yılında yayımladığı sistematik inceleme, zencefil araştırmalarının önemli bölümünde olumlu sonuçlar bulunduğunu gösterdi. Araştırmacılar; kullanılan ürün, doz ve çalışma yöntemleri arasındaki farklılıklar nedeniyle bulguların dikkatle yorumlanması gerektiğini vurguladı.
Zencefilin bazı araştırmalarda adet sancısı ve diz kireçlenmesine bağlı yakınmaları azaltabildiği de bildirildi. Bu etkilerin doğrulanması ve uygun dozların belirlenmesi için daha geniş klinik araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.
ZERDEÇAL EKLEM YAKINMALARINDA DESTEK SAĞLAYABİLİR
Zerdeçalın en fazla incelenen bileşeni kurkumin olarak biliniyor. Kurkuminin laboratuvar ortamında antioksidan özellik gösterdiği ve iltihaplanmayla ilişkili bazı biyolojik yolları etkileyebildiği biliniyor.
James Daily ve çalışma arkadaşlarının 2016 yılında randomize klinik araştırmaları değerlendirdiği sistematik inceleme ve meta-analiz, zerdeçal özleri ile kurkumin ürünlerinin eklem kireçlenmesine bağlı ağrı ve tutukluk üzerinde yarar sağlayabileceğini gösterdi.
İncelemeye alınan çalışmaların önemli bir kısmı küçük katılımcı gruplarıyla yürütüldü. Kullanılan ürünlerin kurkumin miktarları, tedavi süreleri ve emilim özellikleri de birbirinden farklıydı.
Bu nedenle zerdeçalın romatizma ilaçlarının, ağrı kesicilerin veya hekim tarafından düzenlenen tedavilerin yerine geçtiği söylenemez. Mevcut bulgular, kurkumin ürünlerinin bazı hastalarda ancak destekleyici bir seçenek olarak değerlendirilebileceğini gösteriyor.
BİRLİKTE KULLANILDIKLARINDA ETKİLERİ ARTIYOR MU?
Zerdeçal ve zencefil aynı bitki ailesinde yer alsa da farklı etkin bileşiklere sahip. Bu durum, iki baharatın iltihaplanmayla bağlantılı birden fazla biyolojik yol üzerinde birlikte etkili olabileceği düşüncesini doğurdu.
Xiaoqing Zhou ve çalışma arkadaşları tarafından 2022 yılında yürütülen deneysel araştırmalarda, zencefil ile zerdeçal özlerinin bazı iltihaplanma yolları üzerinde birlikte etki gösterebildiği bildirildi. Ancak bu sonuçlar ağırlıklı olarak laboratuvar ve deneysel modellere dayanıyor.
Laboratuvar ortamında görülen ortak etki, insanlarda daha güçlü bir sağlık yararı sağlandığını kanıtlamıyor. İki baharatın birlikte kullanımını tek tek kullanımlarıyla doğrudan karşılaştıran geniş, uzun süreli ve kontrollü insan araştırmaları henüz yeterli değil.
Bu nedenle karışımın hastalıkları tedavi ettiği, bağışıklığı kesin biçimde güçlendirdiği veya vücuttaki iltihabı ortadan kaldırdığı yönündeki iddiaların bilimsel karşılığı bulunmuyor.
KURKUMİNİN EMİLİMİ SINIRLI
Zerdeçaldaki kurkumin, doğal biçimiyle vücut tarafından düşük oranda emiliyor. Bazı takviye ürünlerinde emilimi artırmak amacıyla karabiberde bulunan piperin veya farklı teknolojik formüller kullanılıyor.
Emilimin yükselmesi yalnızca olası yararı artırmayabilir. Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleyici Sağlık Merkezi, yüksek biyoyararlanım sağlayan bazı kurkumin ürünlerinin karaciğer hasarı vakalarıyla ilişkilendirildiğini bildiriyor.
Bu vakalar seyrek görülse de yoğun takviyelerin gelişigüzel kullanılmaması gerekiyor. Ciltte veya gözlerde sararma, koyu renkli idrar, şiddetli halsizlik, iştahsızlık ya da geçmeyen bulantı gelişmesi durumunda ürün bırakılarak sağlık kuruluşuna başvurulması öneriliyor.
YEMEKTEKİ MİKTAR İLE TAKVİYE AYNI DEĞİL
Zerdeçal ve zencefil; çorbalara, sebze yemeklerine, yoğurda, salata soslarına veya sıcak içeceklere ölçülü miktarlarda eklenebilir. Sağlıklı yetişkinlerin çoğu için yemeklerdeki miktarlarda birlikte tüketilmeleri genellikle güvenli kabul ediliyor.
Kapsül, özüt, toz karışım ve yoğun içeceklerde ise etkin madde miktarı çok daha yüksek olabilir. Ürünlerin içeriği ve emilim özellikleri değişebildiği için herkes için geçerli standart bir zerdeçal-zencefil dozu bulunmuyor.
Takviyeler sağlıklı beslenmenin veya tıbbi tedavinin yerine kullanılmamalı. Daha fazla miktarın mutlaka daha fazla fayda sağlayacağı düşüncesi de yan etki riskini artırabilir.
KİMLER DİKKATLİ OLMALI?
Zencefil ağızdan yüksek miktarda alındığında karın rahatsızlığı, mide yanması, ishal, ağız ve boğaz tahrişine neden olabilir. Zerdeçal ve kurkumin ürünlerinde ise mide bulantısı, reflü, ishal veya kabızlık görülebilir.
Kan sulandırıcı ya da pıhtılaşmayı etkileyen ilaç kullananların, diyabet veya tansiyon tedavisi görenlerin takviye başlamadan önce hekimlerine danışması gerekir. Safra taşı, safra yolu hastalığı veya karaciğer sorunu bulunanlar için de kişisel tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Ameliyat hazırlığındaki hastalar kullandıkları bütün bitkisel ürünleri sağlık ekibine bildirmeli. Gebelik ve emzirme döneminde yemeklerde kullanılan miktarlarla yoğun takviye dozları ayrı değerlendirilmelidir.
BİLİMİN VERDİĞİ DENGELİ YANIT
Zencefil bazı bulantı türlerinde, zerdeçal ve kurkumin ürünleri ise belirli eklem yakınmalarında destek sağlayabilir. Her iki baharat da dengeli beslenmeye renk ve aroma katan çeşitli bitkisel bileşikler içeriyor.
Ancak zerdeçal ve zencefil karışımının hastalıkları tedavi ettiği veya ayrı ayrı tüketilmelerinden daha etkili olduğu kanıtlanmış değil. Bilimsel verilerin bugün için desteklediği yaklaşım, bu iki baharatı yemeklerde ölçülü kullanmak ve yoğun takviyeler için sağlık uzmanına danışmak.
KAYNAKLAR
Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleyici Sağlık Merkezi
Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Sağlık Enstitüleri
Nutrients, zencefilin insan sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin sistematik inceleme, Nguyen Hoang Anh ve çalışma arkadaşları, 2020
Journal of Medicinal Food, zerdeçal özleri ve kurkuminin eklem kireçlenmesi belirtilerine etkisine ilişkin sistematik inceleme ve meta-analiz, James Daily ve çalışma arkadaşları, 2016
Frontiers in Pharmacology, zencefil ve zerdeçal özlerinin ortak etkilerini inceleyen deneysel araştırma, Xiaoqing Zhou ve çalışma arkadaşları, 2022
