eGFR Nedir, Kaç Olmalı? 90, 60, 45, 30 ve 15 Ne Demek?

Kan tahlilinde eGFR’nin düşük görülmesi böbreklerin süzme kapasitesinde azalma olabileceğini düşündürür. Ancak eGFR doğrudan ölçülen bir madde değildir; çoğunlukla kandaki kreatinin, yaş ve biyolojik cinsiyet gibi bilgiler kullanılarak hesaplanan tahmini bir değerdir.

Bu nedenle tek bir eGFR sonucuna bakarak “böbrek yetmezliğim var” sonucuna varmak doğru değildir. Özellikle kronik böbrek hastalığı değerlendirilirken eGFR’nin zaman içindeki seyri ve idrarda albümin gibi böbrek hasarı göstergeleri birlikte değerlendirilir.

eGFR nedir?

eGFR, “estimated glomerular filtration rate”, Türkçesiyle tahmini glomerüler filtrasyon hızıdır.

PLT Nedir, Kaç Olmalı? Trombosit Yüksekliği ve Düşüklüğü

İçeriği Görüntüle

Böbreklerdeki glomerüllerin kanı ne kadar iyi süzdüğünü tahmin etmeye yarar. Sonuç genellikle mL/dk/1,73 m² birimiyle raporlanır.

eGFR çoğu laboratuvarda serum kreatinininden otomatik olarak hesaplanır. Güncel denklemler yaş ve biyolojik cinsiyet gibi bilgileri de hesaba katar.

Bu nedenle eGFR ile kreatinin aynı test değildir: kreatinin doğrudan ölçülür, eGFR ise bu değerden yararlanılarak hesaplanır.

eGFR kaç olmalı?

Genç ve sağlıklı yetişkinlerde eGFR çoğunlukla 90 mL/dk/1,73 m² veya üzerindedir. Ancak eGFR yaşla birlikte doğal olarak azalabilir.

Kronik böbrek hastalığının sınıflandırılmasında eGFR şu kategorilere ayrılır:

Buradaki önemli ayrım şudur: G1 veya G2 kategorisinde olmak tek başına kronik böbrek hastalığı anlamına gelmez. Kronik böbrek hastalığı tanısı için böbrek hasarını gösteren başka bulguların bulunması gerekebilir.

eGFR 90 ne anlama gelir?

eGFR’nin 90 veya üzerinde olması genel olarak korunmuş böbrek filtrasyonuyla uyumludur.

Ancak normal eGFR böbrek hastalığını her koşulda dışlamaz.

Örneğin eGFR 95 olan bir kişide idrarda kalıcı yüksek albümin bulunması böbrek hasarının göstergesi olabilir.

Bu nedenle böbrek sağlığının değerlendirilmesi yalnızca eGFR rakamından ibaret değildir.

eGFR 60 ne anlama gelir?

eGFR’nin 60 civarında olması önemli bir karar noktasıdır ancak tek ölçümle kronik böbrek hastalığı tanısı konmaz.

eGFR’nin 60 mL/dk/1,73 m²’nin altında en az üç ay boyunca kalması, kronik böbrek hastalığının tanı kriterlerinden biridir.

Bir kişinin eGFR’si ilk kez 58 çıktıysa bu otomatik olarak “kronik böbrek yetmezliği” anlamına gelmez. Sonucun tekrarlanması, önceki testlere bakılması ve idrar albümini gibi diğer göstergelerin değerlendirilmesi gerekebilir.

eGFR 45 ne anlama gelir?

eGFR 45-59 aralığı G3a kategorisine girer.

Bu düzey kalıcıysa kronik böbrek hastalığı açısından önemlidir. Ancak kişinin gelecekteki böbrek ve kalp-damar riski yalnızca eGFR’ye göre belirlenmez.

İdrar albümin düzeyi bu değerlendirmede önemli bir ikinci eksendir.

Örneğin eGFR’si 50 olan fakat idrar albümini düşük bir kişi ile aynı eGFR’ye sahip ve belirgin albuminürisi bulunan kişinin risk düzeyi aynı olmayabilir.

eGFR 30 ne anlama gelir?

eGFR 30-44 aralığı G3b, 15-29 aralığı ise G4 kategorisidir.

eGFR’nin 30 civarında olması böbrek filtrasyonunda belirgin azalmayı gösterir ve daha yakın takip gerektirebilir.

Bu düzeylerde bazı ilaçların dozlarının böbrek fonksiyonuna göre ayarlanması, kansızlık ve mineral-kemik metabolizması gibi kronik böbrek hastalığıyla ilişkili sorunların değerlendirilmesi gerekebilir.

Ancak eGFR 30 olması kişinin hemen diyalize başlayacağı anlamına gelmez.

eGFR 15 ne anlama gelir?

eGFR’nin 15 mL/dk/1,73 m²’nin altına düşmesi G5 kategorisi, yani böbrek yetmezliği düzeyi olarak sınıflandırılır.

Bu ciddi bir böbrek fonksiyon kaybıdır ancak diyaliz kararı yalnızca eGFR rakamına göre verilmez.

Üremik belirtiler, kontrol edilemeyen sıvı yükü, potasyum ve asit-baz bozuklukları, beslenme durumu ve kişinin genel klinik tablosu böbrek yerine koyma tedavisinin zamanlamasında dikkate alınır.

Dolayısıyla “eGFR 15’in altına düştü, kesin hemen diyaliz gerekir” şeklinde otomatik bir kural yoktur.

eGFR düşüklüğü neden olur?

eGFR’nin düşmesi böbreklerin filtrasyon kapasitesinin azaldığını düşündürür.

Buna yol açabilecek durumlar arasında:

• Kronik böbrek hastalığı
• Diyabete bağlı böbrek hasarı
• Yüksek tansiyona bağlı böbrek hasarı
• Glomerüler hastalıklar
• Akut böbrek hasarı
• Ciddi sıvı kaybı
• İdrar yollarında tıkanıklık
• Böbreklere kan akımını etkileyen bazı durumlar

bulunabilir.

eGFR kreatinine dayalı hesaplandığı için kas kütlesi ve kreatinin üretimini etkileyen durumlar da tahminin doğruluğunu değiştirebilir.

Kreatinin normal ama eGFR düşük olabilir mi?

Evet.

Kreatininin “normal” referans aralığında görünmesi, özellikle ileri yaşta veya kas kütlesi düşük kişilerde böbrek fonksiyonunun tamamen normal olduğu anlamına gelmeyebilir.

eGFR hesaplaması yaş gibi faktörleri de dikkate aldığı için laboratuvarda normal sınıra yakın kreatininle birlikte düşük eGFR görülebilir.

Tersi de mümkündür: Kas kütlesi yüksek bir kişinin kreatinini görece yüksekken gerçek böbrek fonksiyonu beklenenden daha iyi olabilir.

Kreatinine dayalı eGFR’nin güvenilir olmadığı düşünülen durumlarda sistatin C ile doğrulama değerlendirilebilir.

Yaş ilerledikçe eGFR düşer mi?

Evet. eGFR yaş ilerledikçe ortalama olarak azalabilir.

Ancak “yaşlılıkta düşük eGFR tamamen normaldir” demek de doğru değildir.

Özellikle belirgin düşüklük, hızlı gerileme veya idrarda albümin bulunması klinik önem taşır. Değerlendirme kişinin yaşıyla birlikte genel sağlık durumu ve böbrek hasarı göstergeleri dikkate alınarak yapılır.

İdrar albümin/kreatinin oranı neden önemli?

Böbrek değerlendirmesinde eGFR’nin yanında idrar albümin/kreatinin oranı, yani ACR önemli bir testtir.

ACR, böbreklerden idrara normalden fazla albümin geçip geçmediğini gösterir.

KDIGO yaklaşımında kronik böbrek hastalığı riski hem eGFR kategorisi hem albuminüri kategorisi birlikte kullanılarak değerlendirilir.

Bu nedenle yalnızca “eGFR kaç?” sorusu yerine “eGFR ile birlikte idrar albümini nasıl?” sorusu böbrek sağlığı hakkında daha fazla bilgi verebilir.

Tek düşük eGFR sonucu yeterli midir?

Hayır.

Kronik böbrek hastalığı, adından da anlaşılacağı gibi süreklilik gösteren bir durumdur. eGFR’nin 60’ın altında olması veya başka böbrek hasarı göstergelerinin genellikle en az üç ay sürmesi kroniklik açısından önemlidir.

Buna karşılık eGFR’nin kısa sürede belirgin düşmesi akut böbrek hasarını düşündürebilir ve üç ay beklenmez.

Özellikle idrar miktarında belirgin azalma, nefes darlığı, yaygın şişlik, ciddi halsizlik veya hızlı kreatinin yükselişi varsa daha erken değerlendirme gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

eGFR 60’ın altında olması böbrek yetmezliği midir?

Hayır. Tek bir eGFR sonucunun 60’ın altında olması kronik böbrek hastalığı tanısı için yeterli değildir. Değerin genellikle en az üç ay düşük kalması veya başka böbrek hasarı bulgularının bulunması gerekir.

eGFR 30 olunca diyalize girilir mi?

Hayır. eGFR 30 belirgin böbrek fonksiyon kaybını gösterir ancak tek başına diyaliz başlama kriteri değildir. Diyaliz gereksinimi daha ileri böbrek yetersizliği ve kişinin klinik bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

eGFR yükseltilebilir mi?

eGFR’nin değişimi altta yatan nedene bağlıdır. Susuzluk veya akut böbrek hasarının geri döndürülebilir nedenlerinde eGFR düzelebilir; kronik böbrek hastalığında amaç çoğu zaman kaybın ilerlemesini yavaşlatmak ve komplikasyonları önlemektir.

Kaynaklar

1. Kidney Disease: Improving Global Outcomes. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney International, 2024.
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Your Kidney Test Results. National Institutes of Health.
3. National Kidney Foundation. Estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR).
4. Inker LA, Eneanya ND, Coresh J, et al. New Creatinine- and Cystatin C-Based Equations to Estimate GFR without Race. New England Journal of Medicine, 2021.