D-DİMER NEDİR?
D-dimer, vücutta oluşmuş çapraz bağlı fibrinin parçalanması sırasında ortaya çıkan bir üründür. Derin ven trombozu ve pulmoner emboli şüphesinde özellikle pıhtıyı dışlamaya yardımcı olmak amacıyla kullanılır.
D-dimer yüksekliği tek başına “damarda pıhtı var” anlamına gelmez. Enfeksiyon, inflamasyon, gebelik, ileri yaş, ameliyat, travma, kanama, kanser ve karaciğer hastalıklarında da yükselebilir.
D-DİMER KAÇ OLMALI?
D-dimer için kullanılan yöntem ve birim mutlaka bilinmelidir.
Örneğin Mayo Clinic Laboratories'in kullandığı yöntemde 500 ng/mL FEU ve altı normal kabul edilir. Ancak farklı laboratuvarlarda FEU veya DDU birimleri ve farklı eşikler kullanılabilir.
Bu nedenle yalnızca “D-dimer 500” ifadesi birim görülmeden yorumlanmamalıdır.
D-DİMER 500 NE DEMEK?
500 ng/mL FEU, 500 ng/mL FEU sınırı kullanan bir laboratuvarda üst referans sınırına karşılık gelir.
Düşük veya orta klinik pıhtı olasılığı bulunan uygun bir kişide negatif D-dimer, akut derin ven trombozu veya pulmoner embolinin dışlanmasına yardımcı olabilir.
Ancak yüksek klinik şüphe varsa yalnızca D-dimer sonucuna güvenilmez.
D-DİMER 1000 NE DEMEK?
1000 ng/mL FEU, 500 ng/mL FEU eşik kullanan bir yöntemde yüksek bir sonuçtur.
Ancak “1000 = pıhtı var” denemez. Yakın zamanda geçirilmiş ameliyat, enfeksiyon, travma, gebelik, inflamasyon ve başka birçok durum bu düzeylere yol açabilir.
Kişide ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya tek taraflı bacak şişliği varsa klinik önemi artar.
D-DİMER 2000 NE DEMEK?
2000 ng/mL FEU belirgin yüksek bir D-dimer sonucudur.
Pıhtı olasılığı klinik olarak değerlendirilmelidir ancak sonuç tek başına pulmoner emboli veya derin ven trombozu tanısı değildir.
D-dimer yüksekliğinin derecesi altta yatan hastalığın şiddetiyle bire bir orantılı değildir.
D-DİMER 5000 NE DEMEK?
5000 ng/mL FEU çok belirgin bir yüksekliktir ve nedeninin klinik olarak açıklanması gerekir.
Venöz tromboembolinin yanı sıra ağır enfeksiyon, yaygın inflamasyon, yakın ameliyat veya travma, kanser ve DIC gibi durumlarda da çok yüksek değerler görülebilir.
Bu nedenle 5000 sonucu “kesin akciğer embolisi” anlamına gelmez. Ancak pıhtı belirtileri veya ciddi genel durum bozukluğu varsa hızlı değerlendirme gerekir.
D-DİMER YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?
D-dimerin yükselmesine yol açabilecek durumlar arasında:
Derin ven trombozu
Pulmoner emboli
Yakın ameliyat
Travma
Aktif veya yakın zamanda geçirilmiş kanama
Gebelik
Enfeksiyon ve inflamasyon
Kanser
Karaciğer hastalıkları
İleri yaş
DIC
gibi çok farklı nedenler bulunabilir.
Bu nedenle D-dimer oldukça duyarlı ancak tek başına özgül olmayan bir testtir.
D-DİMER YÜKSEK AMA PIHTI YOKSA NEDEN?
Bu oldukça sık görülebilir.
D-dimer yalnızca venöz tromboembolide yükselmez. Enfeksiyon sırasında veya ameliyat sonrasında pıhtı bulunmadığı halde sonuç belirgin yüksek çıkabilir.
Özellikle yaş ilerledikçe pozitif D-dimer sonuçları daha sık görülür.
D-DİMER YÜKSEKLİĞİ ENFEKSİYONDAN OLUR MU?
Evet.
Enfeksiyon ve inflamasyon pıhtılaşma ve fibrin yıkım sistemlerini aktive ederek D-dimer düzeylerini yükseltebilir.
Bu nedenle ateşli veya ağır enfeksiyon geçiren bir kişide yüksek D-dimer otomatik olarak damar pıhtısı anlamına gelmez.
YAŞA GÖRE D-DİMER KAÇ OLMALI?
50 yaşından büyük uygun ayaktan hastalarda yaşa göre düzeltilmiş D-dimer eşikleri kullanılabilir.
500 µg/L eşik kullanan FEU testlerinde sık kullanılan formül:
Yaş × 10 µg/L
Örneğin 70 yaşındaki uygun bir kişide yaşa göre eşik 700 µg/L olabilir.
Bu yöntem yalnızca belirli klinik değerlendirme algoritmalarında kullanılır. Kişinin kendi başına laboratuvar sonucuna uygulayacağı genel bir “normal değer hesabı” değildir.
D-DİMER FEU VE DDU NE DEMEK?
D-dimer sonuçları farklı laboratuvarlarda FEU veya DDU şeklinde raporlanabilir.
Bu birimler aynı değildir ve sayısal sonuçlar doğrudan birbirleriyle karşılaştırılmamalıdır.
Örneğin 500 ng/mL FEU eşiği kullanılan bir kaynaktaki rakam, DDU kullanan bir laboratuvar raporuna aynen uygulanamaz.
Sonucu yorumlarken hem sayı hem birim hem de laboratuvar referans sınırı birlikte okunmalıdır.
D-DİMER NORMAL ÇIKARSA PIHTI YOK MU?
Düşük veya orta klinik olasılığı bulunan uygun hastalarda negatif ve yüksek duyarlılıklı D-dimer, DVT veya pulmoner emboliyi dışlamaya yardımcı olabilir.
Ancak yüksek klinik pıhtı olasılığında negatif D-dimer tek başına yeterli olmayabilir ve görüntüleme gerekebilir.
Bu nedenle D-dimer sonucu her zaman şikâyetler ve klinik risk değerlendirmesiyle birlikte yorumlanır.
D-DİMER YÜKSEKSE TOMOGRAFİ ÇEKİLİR Mİ?
Her yüksek D-dimer sonucu otomatik olarak akciğer tomografisi anlamına gelmez.
Önce pulmoner emboli veya DVT olasılığı klinik olarak değerlendirilir. Hastanın şikâyetleri ve risk düzeyi uygunsa akciğer damarlarını değerlendiren BT anjiyografi veya bacak damar ultrasonu gibi görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.
D-DİMER NASIL DÜŞÜRÜLÜR?
D-dimer rakamını doğrudan düşürmeye yönelik bir tedavi yapılmaz.
Pıhtı varsa pıhtı tedavi edilir; enfeksiyon varsa enfeksiyon, inflamasyon varsa altta yatan durum ele alınır.
Yalnızca D-dimer yüksek olduğu için kişinin kendi kendine aspirin veya kan sulandırıcı kullanması tehlikeli olabilir.
D-DİMER NE ZAMAN ACİL DEĞERLENDİRİLMELİ?
D-dimer rakamından çok belirtiler önemlidir.
Ani başlayan nefes darlığı, nefes almakla artan göğüs ağrısı, kanlı balgam, bayılma veya açıklanamayan ciddi çarpıntı pulmoner emboli açısından acil değerlendirme gerektirebilir.
Tek bacakta yeni gelişen şişlik, ağrı, hassasiyet veya belirgin renk değişikliği de derin ven trombozu açısından önemlidir.
Bu belirtiler varsa yalnızca D-dimer sonucunu takip ederek beklenmemelidir.
SIK SORULAN SORULAR
D-dimer 500 yüksek mi?
Birime ve laboratuvara bağlıdır. 500 ng/mL FEU sınırı kullanan bir laboratuvarda üst sınıra karşılık gelir.
D-dimer 1000 pıhtı mı?
Hayır. Yüksek bir sonuçtur ancak enfeksiyon, gebelik, ameliyat ve inflamasyon gibi pıhtı dışı nedenlerle de görülebilir.
D-dimer 2000 tehlikeli mi?
Belirgin yüksektir ve nedeni değerlendirilmelidir. Ancak tek başına tehlikenin derecesini veya pıhtı bulunduğunu göstermez.
D-dimer 5000 akciğer embolisi mi?
Hayır. Pulmoner embolide görülebilir ancak ağır enfeksiyon, kanser, ameliyat, travma ve DIC gibi başka durumlarda da çok yüksek değerler oluşabilir.
D-dimer yaşa göre değişir mi?
Evet. Yaşla birlikte D-dimer yüksekliği daha sık görülür. 50 yaş üzerindeki uygun hastalarda klinik algoritmalarda yaşa göre düzeltilmiş eşikler kullanılabilir.
TIBBİ UYARI
D-dimer yüksekliği tek başına damar pıhtısı tanısı değildir ve yalnızca bu sonuca dayanarak kan sulandırıcı başlanmamalıdır. Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma veya tek taraflı bacak şişliği varsa D-dimer değerinden bağımsız olarak hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.
KAYNAKLAR
Mayo Clinic Laboratories — D-Dimer, Plasma
American Society of Hematology — Venous Thromboembolism: Diagnosis Guidelines
