Açıklanamayan kilo kaybından geçmeyen öksürüğe, dışkılama alışkanlığındaki değişikliklerden olağandışı kanamalara kadar birçok bulgu tek başına kanser anlamına gelmese de kalıcı, tekrarlayan veya giderek kötüleşen belirtilerin ihmal edilmemesi gerekiyor.
Kanser denildiğinde birçok kişinin zihninde ilk olarak şiddetli ağrı, hızla büyüyen bir kitle veya ağır hastalık tablosu canlanıyor. Oysa hastalığın erken dönemindeki tablo her zaman böyle olmayabiliyor.
Kanserin belirtileri, hastalığın başladığı dokuya, tümörün büyüklüğüne ve çevredeki organ veya dokular üzerindeki etkisine göre büyük ölçüde değişebiliyor. Bazı kanserler ise özellikle erken dönemde hiçbir belirti oluşturmayabiliyor.
Bu nedenle asıl dikkat edilmesi gereken nokta, internette dolaşan “kanserin 6 belirtisi”, “7 kesin işaret” gibi sayılandırılmış listelerden çok, kişinin kendi vücudunda ortaya çıkan yeni, açıklanamayan ve kalıcı değişiklikler.
Açıklanamayan kilo kaybı
Beslenme veya fiziksel aktivitede belirgin bir değişiklik olmadığı halde ortaya çıkan istemsiz kilo kaybı araştırılması gereken bulgulardan biri.
Kilo kaybının tiroit hastalıklarından sindirim sistemi sorunlarına, psikolojik etkenlerden metabolik hastalıklara kadar çok sayıda nedeni bulunuyor. Ancak belirgin ve açıklanamayan kilo kaybı bazı kanserlerde de görülebiliyor.
Bu nedenle özellikle devam eden kilo kaybını yalnızca “iştahım azaldı” diyerek geçiştirmemek gerekiyor.
Vücudun herhangi bir yerinde yeni kitle veya şişlik
Meme, boyun, koltuk altı, kasık veya vücudun başka bir bölgesinde ortaya çıkan yeni bir kitle değerlendirme gerektirebilir.
Her kitle kanser değildir. Enfeksiyonlar, kistler ve çok sayıda iyi huylu hastalık da şişliğe neden olabilir. Buna rağmen yeni ortaya çıkan, büyüyen veya uzun süre kaybolmayan kitlelerin hekim tarafından değerlendirilmesi önem taşıyor.
Dışkıda kan ve bağırsak alışkanlığındaki değişiklikler
Dışkıda kan görülmesi, uzun süren kabızlık veya ishal, dışkının biçiminde belirgin değişiklik ya da bağırsakların tam boşalmadığı hissi kolorektal hastalıklarda görülebiliyor.
Dışkıda kanın hemoroid ve anal fissür gibi kanser dışı nedenleri çok daha sık görülse de özellikle tekrarlayan kanamalar araştırılmalı.
Üstelik bağırsak kaynaklı kanama her zaman çıplak gözle görülemeyebilir. Uzun süreli gizli kan kaybı bazı kişilerde demir eksikliği ve kansızlıkla kendisini gösterebilir.
İdrarda kan veya idrar alışkanlıklarında değişiklik
İdrarın pembe, kırmızı veya koyu renk alması ya da testlerde idrarda kan saptanması değerlendirilmesi gereken başka bir bulgu.
İdrar yolu enfeksiyonları ve taş hastalığı gibi kanser dışı nedenler çok daha yaygın olmakla birlikte idrarda kan, mesane ve üriner sistem hastalıklarının da belirtisi olabilir.
Özellikle ağrısız biçimde ortaya çıkan ve sonradan kaybolan kanama “geçti” düşüncesiyle unutulmamalı.
Geçmeyen öksürük veya ses kısıklığı
Soğuk algınlığı ve solunum yolu enfeksiyonlarından sonra öksürük bir süre devam edebilir. Ancak nedeni açıklanamayan, uzun süren veya giderek değişen öksürük ile kalıcı ses kısıklığı değerlendirilmesi gereken belirtiler arasında bulunuyor.
Özellikle sigara öyküsü bulunan kişilerde bu tür değişikliklerin göz ardı edilmemesi önem taşıyor.
Yutma güçlüğü ve geçmeyen sindirim yakınmaları
Yiyeceklerin boğazda veya göğüste takıldığı hissi, giderek artan yutma güçlüğü, kalıcı iştahsızlık ya da açıklanamayan ve geçmeyen sindirim yakınmaları da araştırılması gereken belirtiler arasında.
Tek başına bu şikâyetlerin bulunması kanser tanısı anlamına gelmez. Ancak süreklilik kazanması önemlidir.
Benlerde ve ciltte değişiklik
Yeni ortaya çıkan bir ben, mevcut bir benin şekil, büyüklük veya rengindeki değişiklikler, kanayan cilt lezyonları ya da uzun süre iyileşmeyen yaralar dermatolojik değerlendirme gerektirebilir.
Burada da temel yaklaşım kişinin kendi cildindeki değişikliği fark etmesidir.
Nedeni açıklanamayan kanama veya morarma
Dışkı veya idrarda kan dışında, nedeni açıklanamayan tekrarlayan kanamalar ve olağandışı morarmalar da değerlendirilmelidir.
Kanamanın yeri ve niteliği olası neden konusunda hekime önemli bilgiler sağlayabilir.
Dinlenmeyle geçmeyen belirgin yorgunluk
Yorgunluk modern yaşamın en yaygın şikâyetlerinden biri. Uykusuzluk, stres, kansızlık, enfeksiyonlar ve çok sayıda başka durum yorgunluğa yol açabilir.
Ancak kişinin günlük yaşamını etkileyen, dinlenmeyle düzelmeyen ve nedeni açıklanamayan belirgin yorgunluk devam ediyorsa altında yatan neden araştırılmalıdır.
Açıklanamayan ve kalıcı ağrı
Ağrının bulunması otomatik olarak kanser anlamına gelmez ve kanserin mutlaka ağrıyla başlaması gerekmez.
Bununla birlikte yeni ortaya çıkan, belirgin bir nedeni bulunamayan, geçmeyen veya zaman içinde kötüleşen ağrıların değerlendirilmesi gerekir.
Gece terlemeleri veya açıklanamayan ateş
Enfeksiyon olmaksızın tekrarlayan ateş veya yoğun gece terlemeleri de bazı hastalıklarda görülebilir. Bunların çok sayıda kanser dışı nedeni bulunmasına rağmen uzun süre devam etmeleri halinde tıbbi değerlendirme gerekir.
En önemli ölçüt: “Bende normalde böyle değildi”
Kanser belirtilerinde herkes için geçerli sihirli bir sayı veya kusursuz bir kontrol listesi bulunmuyor.
Daha değerli soru şu olabilir:
“Vücudumda daha önce olmayan ne değişti?”
Yeni başlayan bir yakınmanın açıklanamaması, uzun süre devam etmesi, tekrarlaması veya giderek kötüleşmesi hekime başvurmak için önemli bir gerekçe oluşturabilir.
Burada iki uçtan da kaçınmak gerekiyor.
Her baş ağrısını, yorgunluğu veya bağırsak değişikliğini kansere yormak gereksiz korkuya neden olabilir. Buna karşılık haftalar boyunca devam eden veya giderek belirginleşen bir değişikliği “nasıl olsa geçer” diyerek sürekli ertelemek de doğru değildir.
Belirtiyi beklemek de yeterli değil
Bir başka kritik nokta ise kanser taramaları.
Bazı kanserler belirti ortaya çıkmadan önce tarama programları sayesinde saptanabiliyor. Bu nedenle “Hiçbir şikâyetim yok, o halde kontrol gerekmiyor” düşüncesi de yanıltıcı olabilir.
Yaş, cinsiyet, aile öyküsü ve kişisel risk faktörlerine uygun kanser taramalarının sürdürülmesi erken tanının önemli parçalarından biri.
Vücudun verdiği sinyalleri dinlemek önemli; fakat erken tanının yolu yalnızca belirti aramaktan değil, uygun zamanda tarama ve hekim değerlendirmesinden de geçiyor.
Önemli not: Bu belirtilerden herhangi birinin bulunması kişinin kanser olduğu anlamına gelmez. Çoğu belirti kanserden çok daha sık görülen başka sağlık sorunlarından kaynaklanabilir. Ama yeni, açıklanamayan, kalıcı veya kötüleşen değişikliklerin nedeninin belirlenmesi için sağlık profesyoneline başvurulması gerekir.
Kaynaklar
- American Cancer Society, Signs and Symptoms of Cancer
- National Cancer Institute, Symptoms of Cancer
- American Cancer Society, Colorectal Cancer Signs and Symptoms
- American Cancer Society, Bladder Cancer Signs and Symptoms
