Kahverengi kokarca, Karadeniz’de fındık üreticisinin yeni kâbusu haline gelirken dünya bu zararlıya karşı alarm seviyesini yükseltti. Doğu Asya kökenli tür, Avrupa’dan Amerika’ya, Kafkasya’dan Türkiye’ye kadar geniş bir alana yayıldı. En büyük sorun ise zararlının yalnızca fındıkla sınırlı kalmaması. Elma, armut, üzüm, mısır, ceviz, kivi ve sebzeler dahil çok sayıda üründe kalite ve verim kaybına yol açabiliyor.
Dünya genelindeki mücadele modeli tek bir başlıkta birleşiyor: Entegre mücadele. Yani kışlak alanların temizlenmesi, feromon tuzaklarıyla izleme, ruhsatlı kimyasal uygulama, biyolojik mücadele ve bölgesel koordinasyonun aynı anda yürütülmesi.
ABD ve Avrupa’da öne çıkan yöntemlerden biri “samuray arıcığı” olarak bilinen Trissolcus japonicus. Bu faydalı böcek, kahverengi kokarcanın yumurtalarına kendi yumurtalarını bırakarak zararlının çoğalmasını daha başlamadan durduruyor. Ancak uzmanlara göre biyolojik mücadele tek başına sihirli değnek değil; kimyasal baskının azaltılması, doğal düşmanların korunması ve düzenli saha takibiyle desteklenmesi gerekiyor.
FAO da Kafkasya hattında kahverengi kokarcaya karşı bölgesel iş birliği çağrısı yapıyor. Çünkü zararlı sınır tanımıyor. Araç, ticaret, rüzgâr, insan hareketliliği ve kendi uçuş kabiliyetiyle hızla yayılabiliyor. Bu nedenle yalnızca bir ilin, yalnızca bir bahçenin ya da yalnızca bir sezonluk ilaçlamanın çözüm olması beklenmiyor.
Türkiye için kurtuluş reçetesi ise beş ayaklı bir plan gerektiriyor.
Birincisi, kışlak mücadelesi güçlendirilmeli. Ev, ahır, depo, çatı arası ve boş yapılarda kışlayan erginlerin sonbahar ve kış döneminde toplanması, bir sonraki yılın popülasyonunu ciddi biçimde azaltabilir.
İkincisi, feromon tuzakları yalnızca vitrin uygulaması değil, gerçek zamanlı erken uyarı sistemi gibi kullanılmalı. Hangi ilçede yoğunluk artıyorsa müdahale oraya kaydırılmalı.
Üçüncüsü, samuray arıcığı salımları bilimsel izleme ile yaygınlaştırılmalı. Salım yapılan bölgelerde yumurta parazitlenme oranı, yayılış başarısı ve ekosistem etkisi düzenli raporlanmalı.
Dördüncüsü, kimyasal mücadele rastgele değil, ekonomik zarar eşiğine göre yapılmalı. Gereksiz ilaçlama hem faydalı böcekleri yok eder hem de uzun vadede mücadeleyi zayıflatır.
Beşincisi, Karadeniz ölçeğinde ortak komuta kurulmalı. Fındık üretim havzasında il il değişen değil, aynı takvime bağlanmış bölgesel mücadele modeli uygulanmalı.
Kahverengi kokarca ile savaş, yalnızca böcek öldürme savaşı değildir. Bu, fındığın kalitesini, üreticinin gelirini ve Türkiye’nin dünya fındık piyasasındaki gücünü koruma meselesidir. Dünya deneyimi açık: Bu zararlıya karşı panik değil, disiplin kazanır. Türkiye’nin reçetesi de aynı olmalıdır: Erken uyarı, kışlak temizliği, biyolojik mücadele, kontrollü ilaçlama ve bölgesel seferberlik.
