Doğu ile Batı arasındaki rekabetin spor alanlarına da yansıdığı yıllarda filizlenen bu anlayış, bugün artık vazgeçilmez bir başarı modeli hâline gelmiştir. Bu modelin merkezinde ise multidisipliner yaklaşım yer alır.
“Disiplinler arası” kavramı, en yalın hâliyle iki ya da daha fazla bilim alanının ortak bir amaç doğrultusunda bir araya gelmesini ifade eder. Bilimsel ve teknik alanlarda farklı disiplinlerin birlikte kullanılması, spor özelinde ise performansın yalnızca antrenmanla değil; sağlık, beslenme, psikoloji, biyomekanik, teknoloji ve sosyoloji gibi alanların eşgüdümüyle geliştirilmesi anlamına gelir.
Bir sporcunun performansı üzerinde farklı disiplinlerden uzmanların birlikte çalışması bunun en somut örneğidir. Örneğin yağlı yiyeceklerin sportif performans üzerindeki etkisini araştıran çok disiplinli bir ekipte; bir spor bilimci, bir spor hekimi, bir diyetisyen ve bir istatistikçi aynı hedef için ortak bir dil geliştirerek çalışabilir. Başarı, işte bu ortak zeminde şekillenir.
Bu yaklaşımın kökleri spor tarihinden çok daha eskilere uzanır. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından ABD Deniz Kuvvetleri’nde görev yapan askerlerin fiziksel yeterliliklerinin istenen düzeyde olmadığı fark edilince, doktorlar ve spor bilimciler birlikte çalışmaya başlamış; çok sayıda askere fiziksel ve fizyolojik testler uygulanmıştır. Elde edilen normlar, askerî kabul ve rütbe geçişlerinde kriter olarak kullanılmaya başlanmış, bu testlerin bir kısmı günümüzde dahi geçerliliğini korumuştur.
İkinci Dünya Savaşı öncesinde Almanya da benzer bir yol izlemiş; büyük bir sağlık ve fiziksel gelişim uzmanı kadrosu oluşturarak dayanıklı askerler yetiştirmeye yönelmiştir. Savaş sonrası her şeyini kaybeden Almanya, karanlık bir mirası geride bırakmaya çalışırken, bilim ve eğitim üzerinden yeniden inşa sürecine girmiştir. Bu sürecin önemli adımlarından biri, 1947 yılında Köln Üniversitesi bünyesinde Carl Diem öncülüğünde temelleri atılan ve bugün dünyanın en saygın spor bilimleri kurumlarından biri kabul edilen spor yüksekokuludur. Okulun yapılanmasına bakıldığında, multidisipliner yaklaşımın sistemli biçimde hayata geçirildiği açıkça görülür.
Yıllar içinde spor hekimliği, fizyoloji, psikoloji, rehabilitasyon, spor tarihi, biyokimya, sosyoloji, antrenman bilimi, müzik ve dans eğitimi gibi çok sayıda enstitünün kurulması; sporun yalnızca fiziksel değil, çok boyutlu bir insan faaliyeti olarak ele alındığını göstermektedir.
Teknolojinin spora entegrasyonu da sanıldığı kadar eski değildir. İnsanlık uzaya ilk adımlarını atarken, atletizm yarışmaları hâlâ toprak ve çakıl karışımı pistlerde yapılıyordu. Kimya mühendisleriyle birlikte geliştirilen tartan pistlerin kullanılmaya başlanmasıyla birlikte atletizmde rekorların peş peşe gelmesi tesadüf değildir. Malzeme bilimi, spor performansının kaderini değiştirmiştir.
Benzer şekilde mühendisler ve spor bilimciler futbol sahalarının zemin kalitesi üzerinde birlikte çalışmakta; topun sıçrama, hızlanma ve sürtünme gibi parametreleri üzerinden performansı etkileyen unsurlar bilimsel olarak test edilmektedir. Ayakkabı ergonomisi alanında yapılan çalışmalar, krampon çivilerinden kullanılan materyalin aerodinamik özelliklerine kadar uzanmakta; sprintten şut tekniğine kadar birçok detay bu çalışmaların konusu olmaktadır.
Tekstil mühendisleri, sürtünmeyi azaltan mayolar ya da açık hava koşullarına uyumlu spor giysileri geliştirirken; fizik mühendisleri biyomekanik uzmanlarıyla birlikte açısal hızları, kuvvet aktarımını ve hareket ekonomisini analiz etmektedir. Beslenme ve diyetetik uzmanları, spor bilimcilerle performans artırıcı yaklaşımlar üzerinde çalışırken; biyologlar da genetik faktörlerin sportif başarı üzerindeki rolünü araştırmaktadır.
Tüm bu örnekler bize şunu açıkça göstermektedir: Spor, tek bir disiplinin sınırlarına hapsedilemeyecek kadar karmaşık ve zengin bir alandır. Gerek performans geliştirme gerekse eğitim ve öğretim süreçlerinde kalıcı ve sürdürülebilir başarı, ancak multidisipliner yaklaşımın benimsenmesiyle mümkündür.
Sonuç olarak, sporda ilerlemek istiyorsak yalnızca daha çok çalışmayı değil; birlikte, disiplinler arası ve ortak akılla çalışmayı da öğrenmek zorundayız. Başarı, artık yalnızca sahada değil; laboratuvarda, sınıfta ve ekip masasında da inşa edilmektedir.