Elimizi ağzımıza götürüp konuştuğumuzda, güldüğümüzde ya da bir lokmayı çiğnediğimizde… Dil, hayatın en sıradan anlarında bile merkezde duran ama kıymeti çoğu zaman fark edilmeyen bir organ. Ne yazık ki bazı hastalıklar vardır; sessiz gelir, alışkanlıkların arasına saklanır ve fark edildiğinde bedeli ağır olur. Dil kanseri tam da böyle bir hastalık.
Dil kanseri, ağız boşluğu kanserleri içinde önemli bir yer tutar ve çoğu zaman “ağız içinde geçmeyen yara” olarak kendini belli eder. Başlangıçta masum görünen küçük bir sertlik, kızarıklık ya da beyaz leke, zamanla konuşmayı, yutmayı, hatta nefes almayı zorlaştıran ciddi bir tabloya dönüşebilir. En tehlikeli yanı ise, erken dönemde ağrı yapmaması ve “nasıl olsa geçer” düşüncesiyle ihmal edilmesidir.
Bu hastalığın en büyük tetikleyicileri uzun yıllardır değişmedi. Sigara ve tütün ürünleri başı çekiyor. Üstelik sadece sigara değil; nargile, pipo, dumansız tütün ve hatta ağız içinde tutulan bazı tütün formları da ciddi risk oluşturuyor. Alkol, özellikle sigarayla birlikte kullanıldığında riski katlayarak artırıyor. Ağız ve diş hijyeninin yetersiz olması, sürekli tahrişe yol açan kırık dişler ya da uyumsuz protezler de dil dokusunu savunmasız bırakıyor. Son yıllarda bazı virüslerin, özellikle HPV’nin de ağız ve dil kanserleriyle ilişkisi olduğuna dair bilimsel veriler artıyor.
Oysa korunma yolları sanıldığı kadar karmaşık değil. En başta tütünden tamamen uzak durmak gerekiyor. “Az içiyorum” ya da “arada bir” gibi savunmalar bu hastalık karşısında geçerli değil. Alkol tüketimini sınırlamak, düzenli ağız ve diş bakımı yapmak, yılda en az bir kez diş hekimi ve gerektiğinde kulak burun boğaz muayenesinden geçmek hayati öneme sahip. Ağız içinde iki haftadan uzun süredir geçmeyen yara, kanama, sertlik, renk değişikliği ya da dilde hareket kısıtlılığı varsa, vakit kaybetmeden doktora başvurmak erken teşhisin anahtarıdır.
Teşhis süreci çoğu zaman basit bir muayene ile başlar. Şüpheli lezyon görüldüğünde biyopsi yapılır ve kesin tanı konur. Erken evrede yakalanan dil kanserinde tedavi başarısı oldukça yüksektir. Küçük cerrahi girişimlerle tümör tamamen çıkarılabilir ve hastanın konuşma ile yutma fonksiyonları büyük ölçüde korunabilir. Ancak hastalık ilerledikçe tablo ağırlaşır. Daha geniş ameliyatlar, radyoterapi ve kemoterapi gerekebilir. Bu noktada tedavi sadece hastalığı değil, hastanın hayat kalitesini de derinden etkiler.
Burada altı çizilmesi gereken asıl mesele şudur: Dil kanseri kader değildir. Büyük ölçüde önlenebilir, erken yakalandığında ise tedavi edilebilir bir hastalıktır. Ama bunun için hem bireysel farkındalık hem de toplumsal sorumluluk gerekir. Sigara paketlerinin üzerindeki uyarılar, kamu spotları, hekimlerin ve medyanın dili… Hepsi bu sessiz tehdidi görünür kılmak zorundadır.
Çünkü dil sadece konuşma organı değildir. Düşüncenin, duanın, itirazın ve sevginin aracıdır. Onu korumak, aslında insanın kendini korumasıdır. Bugün ağız içindeki küçük bir yarayı ciddiye almak, yarın söylenemeyecek sözlerin önüne geçebilir.