- Veri egemenliği: Ülkenin tüm kritik verilerinin ülke sınırları içinde, kendi hukuk sisteminin güvencesinde saklanması ve işlenmesi.
- Teknolojik özerklik: Operasyonel sistemler, bulut altyapıları, savunma yazılımları, haberleşme sistemleri gibi alanlarda dışa bağımlılığı azaltma.
- Dijital güvenlik: Siber saldırılara karşı ulusal ölçekte koruma kapasitesi oluşturma.
- Stratejik dijital üretim: Kendi yapay zekâ modellerini, çip teknolojilerini, 5G altyapısını, ulusal veri merkezlerini geliştirme.
Devletler İçin Neden Kritik?
1. Ulusal Güvenlik
Bugün bir ülkenin en hassas verileri artık kasalarda değil, sunucularda duruyor:
- Enerji altyapısı
- Savunma sistemleri
- Sağlık verileri
- Nüfus ve kimlik bilgileri
- Bankacılık sistemleri
- Kamu kurumlarının yazışmaları
- Kritik devlet belgeleri
Bu verilere dair bağımlılık, fiili bir egemenlik kaybı doğurur. Bir ülkenin verisi başka bir ülkenin teknoloji devlerinin elindeyse, bağımsızlık tartışmalı hale gelir.
2. Ekonomik Güç ve Rekabet
Dijital ekonomi; finansal işlem hacmi, e-ticaret, dijital para birimleri, üretimde yapay zekâ kullanımı gibi milyar dolarlık süreçler içerir.
Dijital bağımlılık demek, ekonomik verilecek kararların bile teknoloji sağlayıcılarının insafına kalması demektir.
3. Yaptırımlar ve Jeopolitik Riskler
ABD–Çin rekabetinde gördüğümüz gibi, bir teknoloji şirketi ya da devlet başka bir ülkeyi hedef aldığında:
- yazılım erişimi kesilebilir,
- çip tedariki durdurulabilir,
- uygulama mağazaları kapatılabilir,
- veri transferi engellenebilir.
Bir ülkenin tüm dijital altyapısı dışa bağımlıysa, bu durum stratejik bir açık oluşturur.
4. Toplumsal Güvenlik ve Manipülasyon
Dijital bağımlılık sadece teknik değildir; sosyal sonuçları da vardır.
- Sosyal medya algoritmalarının dış güçler tarafından yönlendirilmesi
- Seçim süreçlerinde manipülasyon
- Toplumsal gerilim oluşturacak bilgi operasyonları
- Derin sahte (deepfake) içeriklerle itibar saldırıları
Bu nedenle dijital bağımsızlık, toplumsal istikrarın korunması açısından da hayati önem taşır.
Veri Güvenliği Açısından İzlenmesi Gereken Ulusal Strateji
Aşağıdaki adımlar tüm modern devletlerin takip ettiği “dijital bağımsızlık reçetesi”dir:
1. Ulusal Bulut (National Cloud) Oluşturmak
- Kamu verileri yerli veri merkezlerinde saklanmalı.
- Bulut altyapısı yerli şirketler tarafından işletilmeli.
- Kritik sistemler için hibrit ve kapalı devre bulut modelleri kullanılmalı.
2. Ulusal Veri Merkezleri ve Yedekleme Bölgeleri
- Ülkeye dağılmış, yüksek güvenlikli veri merkezleri kurulmalı.
- Deprem, savaş, siber saldırı gibi durumlarda veri kaybı olmaması için coğrafi yedekleme yapılmalı.
3. Kendi Siber Güvenlik Ekosistemini Kurmak
- Ulusal siber ordu
- Siber güvenlik ajansı
- Kritik altyapılar için zorunlu denetim mekanizmaları
- Yerli antivirüs, tehdit istihbaratı, güvenlik duvarı teknolojileri
Siber güvenlikte dışa bağımlılık = açık kapı bırakmak demektir.
4. Yazılımda Yerli–Milli Ekosistem
Özellikle şu alanlarda bağımsızlık şart:
- Kamu işletim sistemleri
- Eğitim ve sağlık yazılımları
- Savunma teknolojileri
- Ödeme sistemleri
- E-devlet altyapısı
Kaynak kodu dışarıda olan sistem, asla tam güvenli değildir.
5. Yapay Zekâ ve Büyük Veri Kapasitesini Millîleştirmek
Bugün yapay zekâ modellerini geliştiren ülkeler, geleceğin:
- askeri,
- ekonomik,
- sosyal
- psikolojik
güç merkezlerini elinde tutmuş olacak.
Ulusal büyük veri merkezleri ve yerli yapay zekâ modelleri dijital bağımsızlığın ayrılmaz parçasıdır.
6. Çip ve Donanım Bağımsızlığı
Donanım olmadan dijital bağımsızlık olmaz.
- Yerli işlemci üretimi
- Savunma elektroniği donanımları
- Güvenli telefon ve bilgisayar teknolojileri
- 5G/6G altyapılarında yerli çözümler
7. Dijital Okuryazarlık ve Toplumsal Bilinç
Halkın manipülasyonlara karşı dirençli olması gerekir.
- Sosyal medya okuryazarlığı
- Bilgi kirliliği farkındalığı
- Veri mahremiyeti eğitimi
- Güvenli internet kullanımı kampanyaları
Dijital bağımsızlık, sadece devletin değil toplumun da savunmasıyla mümkündür.
Sonuç: Dijital Bağımsızlık Yeni Nesil Bir Milli Egemenliktir
Silah, sınır, bayrak ne kadar önemliyse, dijital egemenlik de o kadar hayati hâle geldi.
Bugünün dünyasında bağımsızlık:
- Kendi verini koruyabilmek,
- Kendi teknolojini üretebilmek,
- Kendi dijital geleceğini planlayabilmek,
- Dış baskılara karşı dirençli olabilmek
demektir.
Dijital bağımsızlık, artık sadece bir teknoloji politikası değil, bir devletin bekâ meselesidir.