Doç. Dr. Saliha Okur Gümrükçüoğlu, Osmanlı hukuku, İslam hukuku ve hukuk tarihi alanlarında çalışan bir akademisyendir. Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Tarihi Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.
Akademik kariyerinde İstanbul Medipol ve İstanbul Medeniyet üniversitelerinde çalışan Gümrükçüoğlu, sivil toplum alanında da KADEM Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı. Araştırmalarında Osmanlı dönemindeki adalet uygulamalarını, hak arama yollarını ve çocukların korunmasına ilişkin düzenlemeleri ele aldı.
Marmara Üniversitesi’nde ilahiyat ve İslam hukuku eğitimi
1975 yılında İstanbul’da doğan Gümrükçüoğlu, ilköğrenimini Belçika’da, lise eğitimini İstanbul’da tamamladı. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesinden 1998 yılında mezun oldu.
Yüksek lisansını aynı üniversitede İslam hukuku alanında yaptı. “Cerîde-i İlmiyye’de Nakz Kararlarının Hukuki Tahlili” başlıklı tez çalışmasını hazırladı.
Doktorada Osmanlı şikâyet defterlerini araştırdı
Doktora eğitimini Marmara Üniversitesi’nde tamamlayan Gümrükçüoğlu’nun tezi, “Şikâyet Defterleri Işığında Osmanlı Hukuku ve Uygulaması (1649–1653)” başlığını taşıyor. Çalışma, belirtilen dönemde Divan-ı Hümayun’a ulaşan şikâyetler üzerinden hukuk ve adalet uygulamalarını inceliyor.
Araştırmada şikâyette bulunanlar, hakkında şikâyet edilen kişi ve görevliler ile başvuruların konuları ayrı ayrı değerlendiriliyor. Mahkemelerin işleyişi, idarecilerin uygulamaları ve şikâyetler sonucunda verilen hükümler de tezin kapsamına giriyor.
Gümrükçüoğlu’nun “Osmanlı Devleti’nde Hak Arama Özgürlüğü” adlı kitabı da aynı dönemin şikâyet kayıtlarını konu alıyor. Eserde yerel mahkeme kararlarına yönelik itirazlar, merkeze taşınan uyuşmazlıklar ve idarecilerin hukuka bağlılığı ele alınıyor. Ceza, vergi, arazi, borçlar, miras ve aileyle ilgili başvurular, incelenen konular arasında bulunuyor.
Medipol ve Medeniyet üniversitelerindeki görevleri
Gümrükçüoğlu, 2011–2014 yılları arasında İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesinde İslam hukuku alanında öğretim üyeliği ve kürsü başkanlığı yaptı. Bu dönemde akademik çalışmalarının yanı sıra alanıyla ilgili panel ve çalıştaylarda yer aldı.
2015–2024 döneminde İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesinde çalıştı. Burada Hukuk Tarihi Anabilim Dalı Başkanlığı ile öğretim üyeliğini birlikte yürüttü.
2024 yılında Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesine geçti. Üniversitenin Hukuk Tarihi Anabilim Dalı kadrosunda doçent unvanıyla yer alan Gümrükçüoğlu’nun lisansüstü eğitim faaliyetleri de bulunuyor. Kamu Hukuku Tezli Yüksek Lisans Programı’nın 2025–2026 bahar dönemi ders programında, uzmanlık alan dersi ve seminer dersini yürüten öğretim üyeleri arasında adı geçiyor.
Evlatlık kurumu ve çocukların korunması üzerine çalışmaları
Çocukların bakım ve korunmasına ilişkin tarihsel uygulamalar, Gümrükçüoğlu’nun araştırdığı konular arasında yer alıyor. “Osmanlı’dan Günümüze Evlatlık Kurumu ve Koruyucu Aile” adlı kitabı, bu alandaki eserlerinden biri.
2025 yılında Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi’nde yayımlanan makalesinde ise Osmanlı’dan Cumhuriyet’e kimsesiz çocukların korunmasına yönelik politikaların değişimini inceledi. Çalışmada mahalle dayanışması, vakıflar ve aile yanında bakım uygulamalarıyla kurumsal koruma modelleri arasındaki ilişki ele alındı.
Makale, savaşlar ve göçlerin çocukların korunması üzerindeki etkilerini de değerlendiriyor. Darüşşafaka, Darülaceze ve ıslahhanelerin bu süreçteki rolleri incelenirken, tarihsel uygulamalarla günümüz sosyal hizmet politikaları arasındaki bağlantılar tartışılıyor.
Osmanlı ceza hukukunu arşiv belgeleriyle inceledi
Gümrükçüoğlu’nun yayınları arasında kamu görevlilerine uygulanan yaptırımlar ve ceza yargılaması üzerine araştırmalar da bulunuyor. 2022 tarihli bir makalesinde, 18. yüzyılda Osmanlı kamu görevlilerine verilen sürgün cezalarının hangi suçlarla bağlantılı olduğunu inceledi.
Arşiv belgelerine dayanan araştırmada görevi kötüye kullanma, zimmet ve vakıf mallarına ilişkin usulsüzlükler gibi başlıklar ele alındı. Sürgün süreleri, gönderilen yerler ve af uygulamaları da çalışmanın kapsamına dâhil edildi.
2024 yılında Tarih İncelemeleri Dergisi’nde yayımlanan İngilizce makalesi ise Tanzimat dönemindeki öldürme ve hırsızlık davalarında uygulanan tazir hükümlerine odaklandı. Araştırmada 471 numaralı Katl ve Sirkat Defteri kullanılarak davaların soruşturulması, karar süreçleri ve cezaların belirlenmesinde etkili olan unsurlar değerlendirildi.
KADEM’de başkanlık dönemi ve mütevelli heyeti üyeliği
2002’den itibaren sosyal sorumluluk projeleri ve sivil toplum kuruluşlarında yer alan Gümrükçüoğlu, 2018 yılında KADEM Yönetim Kurulu Başkanı oldu. Üniversitedeki görevleriyle aynı dönemde yürüttüğü bu başkanlık, 2025 yılına kadar sürdü.
KADEM’in 2025’te gerçekleştirilen 5. Olağan Genel Kurulu’nda başkanlığa Av. Dr. Canan Sarı seçildi. Gümrükçüoğlu böylece yönetim kurulu başkanlığı görevini devretti.
Güncel görevleri arasında KADEM Vakfı Mütevelli Heyeti üyeliği bulunuyor. Başkanlık dönemindeki açıklamalarında kadın hakları ve kadına yönelik şiddetle mücadele konularını ele aldı; bu çalışmalarını KADEM’in kurumsal faaliyetleri içinde yürüttü.
Kadın araştırmaları dergisinde hukuk alan editörlüğü
Gümrükçüoğlu, KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi’nin hukuk alan editörü olarak da görev yapıyor. Derginin güncel kurullar sayfasında Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi mensubu olarak yer alıyor.
Akademik profilinde hukuk tarihi ve İslam hukukunun yanı sıra aile hukuku, hukuk ve din ilişkisi, Osmanlı toplum yapısı ve merkez teşkilatı çalışma alanları arasında sıralanıyor. Kitap ve makaleleri, bu başlıkların özellikle tarihsel hukuk uygulamalarıyla ilişkisine odaklanıyor.
Gümrükçüoğlu’nun mesleki geçmişi, üniversitelerdeki öğretim ve araştırma görevleriyle sivil toplum çalışmalarını kapsıyor. Osmanlı hukukuna ilişkin yayınları, çocukların korunması üzerine araştırmaları ve KADEM’de üstlendiği görevler bu kariyerin başlıca alanlarını oluşturuyor.
