Hiperbarik oksijen tedavisi, kapalı ortama alınan hastaya normal atmosfer basıncından daha yüksek, 1-3 ATA (absolut atmosfer basıncı) basınç altında, aralıklı olarak %100 oksijen solutularak uygulanır. Tedaviler 90-120 dakika süreyle maske, başlık veya entübasyon tüpü yardımıyla oksijen solunmasıyla basınç odaları içinde düzenlenir. Bu tedaviyle hastaların kan, plazma ve dokularında maksimum düzeyde oksijen çözündürülerek hücrelerin çeşitli hastalıklarda artmış oksijen ihtiyacı karşılanır. Yüksek basınç altında solunan oksijen, alyuvarlarda bulunan karbonmonoksit gibi toksik gazların hızla vücuttan atılmasına da yardımcı olur. Ülkemizde Sağlık Bilimleri Üniversitesi çatısı altında da olmak üzere, kamu veya özel sağlık kurumlarında, hiperbarik oksijen tedavi ünitesi/sualtı hekimliği ve hiperbarik tıp kliniği olarak adlandırılan bölümlerde bu tedaviler uygulanmaktadır. Tedavinin yapıldığı donanım, basınç odası olarak da bilinen çok kişilik hasta kapasiteli, çelik yapıdan oluşmaktadır. Oldukça bilgili, deneyimli özel eğitimlerden geçmiş, konusunda uzman ekipler tarafından yönetimi sağlanır. Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi çatısı altında tedavi ünitemizde aynı anda 12 hastanın beraber tedavi edilebileceği çok kişilik basınç odası bu tedavi amacıyla kullanılmaktadır. Tedaviye alınan hastalara basınç odasında hekim gözetiminde görevli hemşireler iç yardımcı olarak eşlik etmektedir. Bu arada hastaların ihtiyacı olabilecek kullanmakta olduğu sıvı tedavisi ve ilaçlar, doktor kontrolünde verilebilir.
Hiperbarik oksijen tedavisi nasıl ve ne zaman uygulanabilir?
Kliniğimize hastalar merkezi randevu sisteminden mesai saatlerinde randevuyla başvurabilir. Ayrıca, diğer kliniklerden acil konsültasyonlar ile hastalar yönlendirilmektedir. Sualtı hekimi ve hiperbarik tıp uzmanı hekimlerimizin ayrıntılı muayene ve değerlendirmelerinden sonra hiperbarik oksijen tedavisi alması uygun görülen hastaların tedavisi planlanır. Tedavi planlamaları hastalık ve endikasyonlara göre değişebilir. Randevularla günlük seanslar olarak planlanan tedavilerde seanslar genellikle 1,5-2 saat sürer. Bazı hastalıklarda çok seyrek olsa da bu süre 5-10 saat arasında uzayabilir. Hastalar sıklıkla günde bir seans tedavi görür. Ancak bazı acil durumlarda günlük seans sayısı dörde kadar çıkabilmektedir. Toplam seans sayısı 1-80 seans arasında hastaya ve hastalığa göre hekim kararıyla uluslararası kılavuzlar dikkate alınarak değişmektedir.
Hiperbarik oksijen tedavisinin uygulandığı hastalıklar Tablo 1 de özetlenmiştir.
Tablo 1: Sağlık Uygulamaları Tebliğine göre geri ödeme kapsamında olan
hiperbarik oksijen tedavisi endikasyon listesi
|
Dekompresyon hastalığı (Vurgun) |
Kronik refrakter osteomyelit |
|
Hava ve gaz embolisi |
Aşırı kan kaybı |
|
Karbonmonoksit, siyanid zehirlenmesi, akut duman inhalasyonu |
Radyasyon nekrozları |
|
Gazlı gangren |
Tutması şüpheli deri flepleri ve greftleri |
|
Yumuşak dokunun nekrotizan enfeksiyonları (derialtı, kas, fasya) |
Termal yanıklar |
|
Crush yaralanmaları, kompartman sendromu ve diğer akut travmatik iskemiler |
Beyin apsesi |
|
Yara iyileşmesinin geciktiği durumlar (diyabetik ve non-diyabetik) |
Anoksik ensefalopati |
|
Retinal arter oklüzyonuna bağlı ani görme kaybı |
Ani idiopatik işitme kaybı |
|
Kafa kemikleri, sternum ve vertebraların akut osteomiyelitleri |
Osteonekroz |
Tüm tıbbi tedavilerde minimum da olsa bazı yan etkiler görülebilmektedir. Hiperbarik oksijen tedavisinde yan etkileri, daha çok basınçlı ortama bağlı kaynaklanmaktadır. Kulaklarda basınç eşitleme güçlüğünden kaynaklanabilecek ağrı, sinüslerde ağrı ve basıncı tolere edememe gibi yakınmalardır. Bu yakınmalar deneyimli hiperbarik oksijen tedavi ünitesi çalışanlarının yardımıyla önlenebilir. Hastanın tedaviyi anlayarak uyum sağlaması yan etki riskini azaltmaktadır. Bazen de uzun süreli tedavi alan hastalarda geçici uzağı görme kusuru (miyopi) gelişebilir. Sıklıkla hastalar tedavileri iyi tolere ederler.
Hiperbarik oksijen tedavisi hangi hastalar için uygundur?
Yaşam ve ölüm arasındaki çizginin bu kadar keskin olduğu pek çok sağlık sorununda bebek, çocuk, gebe, genç, yaşlı tüm yaş grubunda hastalara uygulanabilir. Hastaların açık ve uzun süren yaralarının kapanmasında, deprem, travm/kaza vb. bağlı ezilme yaralanmalarında uzuv kaybı riskini azaltarak önemli bir katkı sağlanır. Olgularda Sualtı Hekimi ve Hiperbarik Tıp uzmanına danışılarak hastanın taşıdığı sağlık risklerine bağlı tedavi planlaması yapılmalıdır.
Sonuç olarak, sağlık sorunlarının çözümünde kilit rol oynayan bir tedavidir. Farklı hastalıkların tedavilerinde dokuda akut ve kronik hipoksi riski varsa, hastalarda hiperbarik oksijen tedavisi ile yüz güldürücü sonuçlarımız bulunmaktadır. Hiperbarik oksijen tedavisi diğer tedavilerle birlikte uygulandığında sağ kalımı arttırarak toplumun omuzlarındaki ekonomik yükü hafifletmektedir.