Bir çocuk hekimi için aşı, yalnızca bir tıbbi uygulama değildir. O küçük enjektörün ucunda aslında bir toplumun hafızası vardır. İnsanlığın yüzyıllarca mücadele ederek öğrendiği acı dersler vardır. Çiçek hastalığından kızamığa, difteriden çocuk felcine kadar nice hastalık, milyonlarca çocuğun hayatını aldıktan sonra geri çekildi. Bilim ilerledi, aşılar geliştirildi ve insanlık ilk kez bazı hastalıkların kader olmadığını gördü.
Bugün aşı reddi tartışmalarını dinlerken insanın aklına ister istemez şu soru geliyor: İnsanlık bu kadar bedeli boşuna mı ödedi?
Bir çocuğun bağışıklık sistemi doğduğunda dünyanın bütün mikroplarına karşı hazır değildir. Zamanla öğrenir, tanır, savunma geliştirir. Aşı dediğimiz şey de tam olarak bu öğrenmenin güvenli yoludur. Hastalığı çocuğun bedenine yüklemeden, bağışıklık sistemine o düşmanı tanıtır. Bir anlamda küçük bir eğitimdir bu. Bağışıklık sisteminin provasıdır.
Aşı yapılmadığında ise sahne provası yapılmadan açılır. Gerçek hastalık geldiğinde beden hazırlıksız yakalanır. İşte o zaman basit görülen bir enfeksiyon ağır bir tabloya dönüşebilir.
Çocuk hekimlerinin hafızasında unutulması zor sahneler vardır. Yoğun bakımda solunum cihazına bağlı bir çocuk… Yüksek ateşle günlerce mücadele eden küçük bedenler… Kızamığın ardından gelişen zatürreler… Çocuk felci nedeniyle yürüyemeyen hayatlar…
Bugün genç anne babaların çoğu bu tabloları hiç görmedi. Çünkü aşılar o hastalıkları görünmez hâle getirdi. Tuhaf bir durum ortaya çıktı: Hastalıklar ortadan kayboldukça, onları engelleyen aşıların değeri de unutulmaya başladı.
Oysa bulaşıcı hastalıklar tarih boyunca sabırlı düşmanlar olmuştur. Sessizce beklerler. Bağışıklık duvarı zayıfladığında geri dönmekte tereddüt etmezler. Dünyanın farklı ülkelerinde son yıllarda yeniden ortaya çıkan kızamık salgınları bunun en açık işareti. Birkaç yıl içinde on binlerce çocuğun etkilendiği tablolar yaşandı.
Bir çocuğun aşısız kalması yalnızca o çocuğun meselesi değildir. Çünkü bulaşıcı hastalıklar bireysel sınırlar tanımaz. Bir sınıfta, bir parkta, bir otobüste… Bir çocuğun savunmasız kalması başka çocukları da risk altına sokar. Bağışıklık sistemi zayıf olan, kanser tedavisi gören ya da henüz aşı yaşına gelmemiş bebekler için bu durum çok daha ağır sonuçlar doğurabilir.
Bazen aşı karşıtlığı özgürlük meselesi gibi sunuluyor. Oysa burada söz konusu olan yalnızca bireysel tercih değildir. Toplum sağlığı, ortak bir sorumluluk alanıdır. Trafikte kırmızı ışıkta durmak nasıl kişisel bir tercih değilse, bulaşıcı hastalıkları önleyen tedbirler de öyledir.
Aşı konusunda yayılan yanlış bilgilerin büyük bölümü bilimsel zeminden yoksun söylentilere dayanıyor. Sosyal medyada dolaşan birkaç cümle, yılların bilimsel birikiminin önüne geçebiliyor. Oysa bir aşının geliştirilmesi yıllar süren araştırmalar, klinik çalışmalar ve güvenlik değerlendirmeleri gerektirir. Her doz, insanlığın ortak bilimsel tecrübesinin bir sonucudur.
Bir çocuk doktoru için en zor anlardan biri, önlenebilir bir hastalıkla mücadele eden bir çocuğun başında beklemektir. Çünkü o zaman insanın aklından tek bir düşünce geçer: Bu tablo aslında yaşanmak zorunda değildi.
Aşı reddi yalnızca tıbbi bir tartışma değildir; aynı zamanda hafızanın zayıflamasıyla ilgilidir. İnsanlık geçmişte yaşadığı salgınları unuttukça riskleri de küçümsemeye başlıyor. Oysa tarih bize başka bir şey söylüyor: Bulaşıcı hastalıklar ihmali affetmez.
Bir çocuğun sağlığı, kulaktan dolma bilgilerle yürütülecek bir deney alanı değildir. O küçük bedenlerin kaderi söylentilere bırakılmayacak kadar değerlidir. Bilimin uzun ve sabırlı yolculuğu bize güçlü bir araç verdi: aşı.
Şimdi mesele çok basit aslında.
İnsanlık bu kazanımı koruyacak mı, yoksa kendi eliyle zayıflatacak mı?