ALP NEDİR?
ALP, “alkalen fosfataz” adlı enzimin kısaltmasıdır. En önemli kaynakları karaciğer, safra yolları ve kemiklerdir; daha az miktarda bağırsak ve plasentadan da kaynaklanabilir.
ALP yüksekliği tek başına karaciğer hastalığı anlamına gelmez. Safra yolu sorunlarının yanı sıra kemik yapımının arttığı durumlarda da yükselebilir. Bu nedenle özellikle GGT ve diğer karaciğer testleriyle birlikte değerlendirilir.
ALP KAÇ OLMALI?
ALP için tek bir evrensel normal aralık yoktur. Yaş, cinsiyet ve laboratuvar yöntemine göre önemli farklılıklar bulunur.
Örneğin Mayo Clinic Laboratories yetişkin erkeklerde 40–129 U/L, yetişkin kadınlarda 35–104 U/L referans aralığını kullanır.
Başka laboratuvarlarda farklı sınırlar bulunabilir. Bu nedenle kişinin kendi tahlil raporundaki referans aralığı esas alınmalıdır.
Çocuk ve ergenlerde kemik büyümesi nedeniyle ALP yetişkinlerden çok daha yüksek olabilir. Gebelikte de plasenta kaynaklı ALP artışı görülebilir.
ALP 150 NE DEMEK?
ALP 150 U/L, birçok yetişkin laboratuvar aralığında hafif yüksek bir sonuçtur.
Ancak çocuklarda, ergenlerde ve bazı gebelerde aynı değer normal fizyolojik değişimin parçası olabilir.
Yetişkinde kalıcı ALP 150 sonucu varsa GGT, ALT, AST, bilirubin, kalsiyum, fosfor ve klinik duruma göre diğer testlerle kaynağı araştırılabilir.
ALP 200 NE DEMEK?
ALP 200 U/L çoğu yetişkin referans aralığının üzerindedir.
Bu sonuç safra yolları veya karaciğer kaynaklı olabileceği gibi kemik yapımının arttığı durumlarda da görülebilir.
GGT'nin de yüksek olması karaciğer-safra yolları kaynaklı bir yükselmeyi desteklerken GGT'nin normal kalması kemik kaynağını daha olası hale getirebilir.
ALP 300 NE DEMEK?
ALP 300 U/L yetişkinlerde belirgin yüksek bir sonuçtur ve nedeninin açıklanması gerekir.
Safra yolu tıkanıklığı ve diğer kolestatik karaciğer hastalıklarında görülebileceği gibi Paget hastalığı, osteomalazi, iyileşmekte olan kırıklar veya kemik yapımının arttığı başka durumlarda da yükselebilir.
Tek başına 300 sonucu hangi organın sorumlu olduğunu göstermez.
ALP 500 NE DEMEK?
ALP 500 U/L yetişkinlerde çoğu laboratuvarın normal aralığının oldukça üzerindedir.
Ancak yaş burada kritik öneme sahiptir. Çocuklar ve ergenlerde hızlı büyüme dönemlerinde kemik kaynaklı ALP çok yüksek olabilir ve bazı kaynaklarda büyüme ataklarında yaklaşık 500 U/L düzeylerine ulaşabileceği belirtilmektedir.
Yetişkinde ALP 500 saptandığında karaciğer-safra yolları ve kemik kaynakları klinik olarak değerlendirilmelidir.
ALP YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?
ALP yüksekliğinin iki temel kaynağı karaciğer-safra yolları ve kemiktir.
Karaciğer ve safra yollarıyla ilişkili nedenler arasında:
Safra yolu tıkanıklığı
Safra taşları
Kolestaz
Bazı hepatit ve karaciğer hastalıkları
Safra yolu darlıkları
İlaçlara bağlı karaciğer hasarı
yer alabilir.
Kemik kaynaklı nedenler arasında ise:
Çocukluk ve ergenlik döneminde büyüme
İyileşmekte olan kırık
Paget kemik hastalığı
Osteomalazi ve bazı D vitamini bozuklukları
Kemik yapımının arttığı bazı hastalıklar
bulunabilir.
ALP YÜKSEK AMA GGT NORMAL NE DEMEK?
Bu önemli bir klinik ayrımdır.
ALP yüksekken GGT normal bulunuyorsa yükseliğin kemik kaynaklı olma ihtimali artar. Çünkü kemik hastalıkları ALP'yi yükseltebilirken genellikle GGT'yi yükseltmez.
Ancak bu kesin bir kural değildir. Kaynağın netleşmediği durumlarda ALP izoenzimleri veya başka testler kullanılabilir.
ALP VE GGT İKİSİ DE YÜKSEKSE NE DEMEK?
ALP ile GGT'nin birlikte yükselmesi karaciğer veya safra yolları kaynaklı bir durum ihtimalini güçlendirir.
Özellikle bilirubin de yüksekse veya sarılık, koyu idrar, açık renk dışkı ve kaşıntı gibi belirtiler bulunuyorsa safra akımını engelleyen durumlar değerlendirilir.
Yine de yalnızca iki laboratuvar testiyle kesin tanı konulmaz.
ALT VE AST NORMAL AMA ALP YÜKSEK OLABİLİR Mİ?
Evet.
Safra yollarını ağırlıklı etkileyen bazı hastalıklarda ALP yükselirken ALT ve AST daha az etkilenebilir veya normal kalabilir.
Ayrıca ALP kemikten kaynaklanıyorsa ALT ve AST'nin normal olması beklenebilir.
Bu durumda GGT, bilirubin ve gerektiğinde ALP izoenzimleri kaynak konusunda yardımcı olabilir.
ALP YÜKSEKLİĞİ SAFRA TAŞINDAN OLUR MU?
Evet.
Safra taşı ana safra kanalında tıkanmaya neden olursa safra akımı bozulabilir ve ALP belirgin yükselebilir.
Sarılık, sağ üst karın ağrısı, koyu idrar veya açık renk dışkı gibi belirtiler eşlik edebilir.
Ateş ve titremeyle birlikte safra yolu tıkanıklığı belirtileri varsa hızlı değerlendirme gerekir.
ALP YÜKSEKLİĞİ KEMİKTEN OLUR MU?
Evet.
Kemik yapan osteoblast hücrelerinin aktivitesi arttığında ALP yükselir.
Bu nedenle büyüme dönemindeki çocuklarda, kırık iyileşirken, Paget hastalığında ve osteomalazi gibi kemik metabolizması bozukluklarında yüksek ALP görülebilir.
ALP yüksekliğine GGT'nin normal olması kemik kaynağı ihtimalini destekleyebilir.
D VİTAMİNİ EKSİKLİĞİ ALP'Yİ YÜKSELTİR Mİ?
Şiddetli D vitamini eksikliğine bağlı osteomalazi veya çocuklarda raşitizm geliştiğinde kemik yapım-yıkım döngüsü artabilir ve ALP yükselebilir.
Ancak her D vitamini eksikliğinde mutlaka ALP yüksekliği görülmez.
D vitamini, kalsiyum, fosfor ve parathormon sonuçları gerektiğinde birlikte değerlendirilir.
ÇOCUKLARDA ALP YÜKSEKLİĞİ NORMAL Mİ?
Evet, belirli ölçüde normal olabilir.
Kemikler hızla büyüdüğü için çocuk ve ergenlerde ALP değerleri yetişkinlerden doğal olarak yüksektir. Puberte döneminde belirgin artışlar görülebilir.
Bu nedenle bir çocuğun ALP sonucu yetişkin referans aralığıyla değerlendirilmemelidir.
GEBELİKTE ALP YÜKSELİR Mİ?
Evet.
Gebelik sırasında plasentanın ürettiği ALP nedeniyle özellikle ilerleyen dönemlerde total ALP yükselebilir.
Bu nedenle gebe bir kişinin sonucu gebelik dışındaki yetişkin referanslarıyla tek başına yorumlanmamalıdır.
ALP DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?
Düşük ALP daha az sık görülür ancak bazı durumlarda klinik önem taşıyabilir.
Yetersiz beslenme, protein veya çinko eksikliği, hipotiroidi ve nadir bir kalıtsal hastalık olan hipofosfatazya düşük ALP ile ilişkili olabilir.
Tek bir hafif düşük sonuç üzerinden bu hastalıkların tanısı konulmaz.
ALP İZOENZİM TESTİ NEDİR?
Total ALP yüksekliğinin hangi dokudan kaynaklandığı her zaman anlaşılmayabilir.
ALP izoenzim testi enzimin karaciğer, kemik veya diğer kaynaklardan gelip gelmediğini ayırt etmeye yardımcı olabilir.
Özellikle GGT ve diğer testlerle kaynak belirlenemiyorsa kullanılabilir.
ALP NASIL DÜŞÜRÜLÜR?
Amaç ALP rakamını doğrudan düşürmek değildir.
Safra yolu tıkanıklığı varsa tıkanıklığın, kemik metabolizması sorunu varsa kemik hastalığının, vitamin-mineral bozukluğu varsa ilgili eksikliğin tedavisi gerekir.
Neden bilinmeden yalnızca ALP'yi düşürmek amacıyla ilaç veya takviye kullanılmamalıdır.
ALP NE ZAMAN HIZLI DEĞERLENDİRİLMELİ?
Tek başına yüksek ALP değeri çoğu durumda acil durum değildir.
Ancak ALP yüksekliğine sarılık, ateş, titreme, şiddetli sağ üst karın ağrısı, koyu idrar, çok açık renk dışkı veya belirgin genel durum bozukluğu eşlik ediyorsa safra yolu tıkanıklığı veya enfeksiyonu açısından hızlı değerlendirme gerekebilir.
SIK SORULAN SORULAR
ALP 150 yüksek mi?
Yetişkinlerde birçok laboratuvara göre hafif yüksek olabilir. Ancak yaş, cinsiyet ve laboratuvar referansı mutlaka dikkate alınmalıdır.
ALP 200 tehlikeli mi?
Tek başına tehlikeli değer olarak kabul edilmez. Karaciğer, safra yolları veya kemikten kaynaklanıp kaynaklanmadığı araştırılır.
ALP 300 ne demek?
Yetişkinlerde belirgin yüksektir. GGT, bilirubin, ALT-AST ve gerekirse kemik metabolizması testleriyle birlikte değerlendirilir.
ALP 500 kanser mi?
Hayır. ALP 500 tek başına kanser anlamına gelmez. Safra yolu hastalıkları, kemik hastalıkları ve çocuklarda büyüme dahil çok farklı nedenlerle görülebilir.
ALP yüksek GGT normal ne demek?
Kemik kaynaklı ALP yüksekliği olasılığını artırır. Ancak kesin kaynağı belirlemek için klinik durum ve gerektiğinde ek testler değerlendirilir.
TIBBİ UYARI
ALP yüksekliği tek başına karaciğer, kemik hastalığı veya kanser tanısı değildir. Yüksek ALP'ye sarılık, ateş, titreme veya şiddetli sağ üst karın ağrısı eşlik ediyorsa safra yolu tıkanıklığı ya da enfeksiyonu açısından hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.
KAYNAKLAR
Mayo Clinic Laboratories — Alkaline Phosphatase, Serum
Merck Manual Professional Edition — Laboratory Tests of the Liver and Gallbladder
