Hazine ve Maliye Bakanlığı, 1 Temmuz-31 Aralık 2026 döneminde geçerli olacak yeni mali hakları açıkladı. Mehmet Şimşek imzasıyla yayımlanan genelge; memur maaş katsayıları, bedelli askerlik ücreti, kıdem tazminatı tavanı ve sözleşmeli personel ücretlerinde uygulanacak artışları kapsıyor.

Mehmet Şimşek Genelgesiyle Memur Maaş Katsayıları Değişti

Yeni dönemde aylık katsayı 1,575512, taban aylık katsayısı 25,794915, yan ödeme katsayısı ise 0,499649 olarak belirlendi. Bu katsayılar, kamu personelinin birçok ödeme kaleminin hesaplanmasında esas alınacak.

Mehmet Şimşek Sonrası Bedelli Askerlik Ücreti Netleşti

Memur maaş katsayısındaki güncellemeyle birlikte bedelli askerlik tutarı da değişti. 2026’nın ikinci yarısı için bedelli askerlik ücreti 472 bin 653 lira 60 kuruş oldu.

Mehmet Şimşek Genelgesi Kıdem Tazminatı Tavanını da Belirledi

Çalışanların yakından takip ettiği kıdem tazminatı tavanı da yeni genelgeyle güncellendi. 1 Temmuz 2026 itibarıyla kıdem tazminatı yıllık tavanı 73 bin 729 lira 87 kuruş olarak uygulanacak.

Sözleşmeli Personele Yüzde 13,52 Artış

Sözleşmeli personelin mevcut brüt sözleşme ücretlerine yüzde 13,52 oranında artış yapılacak. Yeni düzenleme KİT’lerde ve özelleştirme kapsamındaki kuruluşlarda çalışan personeli de kapsıyor.

Maaş Farkları Hesaplara Yatacak

Genelgeye göre, yeni katsayıların yürürlüğe girmesiyle oluşan 1 Temmuz-14 Temmuz 2026 dönemine ait maaş ve ücret farkları ayrıca hesaplanarak hak sahiplerine ödenecek.

İhbar üzerine bölgeye sağlık ekipleri sevk edildi. İlk müdahalesi olay yerinde yapılan Öksüz, ambulansla Rize Devlet Hastanesi’ne kaldırıldı. Buradaki müdahalenin ardından Karadeniz Teknik Üniversitesi Farabi Hastanesi’ne sevk edilen 15 yaşındaki çocuk, doktorların tüm çabasına rağmen kurtarılamadı.

Miraç Öksüz’ün vefatı ailesini ve yakınlarını yasa boğarken, yaz aylarında deniz ve akarsu kenarlarında yaşanan boğulma vakalarına karşı dikkatli olunması gerektiği bir kez daha gündeme geldi.

Durumu fark eden çevredeki vatandaşlar, sağlık ekiplerine haber verdi. İhbar üzerine bölgeye sevk edilen ekipler, ilk müdahalenin ardından Piroğlu’nu hastaneye kaldırdı.

Hastanede tedavi altına alınan 17 yaşındaki Ahmet Efe Piroğlu, doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

Gencin vefatı ailesi, yakınları ve sevenlerini yasa boğdu.

Diyabet ilacı metformin, yaşlanmayı yavaşlatabilir mi?

Yarım asrı aşkın süredir tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan metformin, son yıllarda yalnızca kan şekerini düzenleyen bir ilaç olarak değil, yaşlanmayı yavaşlatabilecek potansiyel bir “uzun yaşam ilacı” olarak da bilim dünyasının gündeminde yer alıyor.

Bugüne kadar bir milyondan fazla hastanın verilerini içeren gözlemsel çalışmalar, metformin kullanan diyabet hastalarının yalnızca diyabet komplikasyonlarından değil, yaşlanmayla ilişkili birçok hastalıktan da daha iyi korunabileceğini ortaya koyuyor. Ancak uzmanlar, bu bulguların umut verici olmasına rağmen metforminin sağlıklı bireylerde yaşam süresini uzattığının henüz kanıtlanmadığını vurguluyor.

Şaşırtan sonuç: Diyabet hastaları bazen sağlıklı kişilerden daha uzun yaşayabiliyor

Bilim insanlarının dikkatini en çok çeken bulgulardan biri, metformin kullanan bazı diyabet hastalarının yaşam sürelerinin diyabeti olmayan bireylerden bile daha uzun görünmesi oldu.

İlk bakışta bu sonuç, metforminin yaşlanmayı yavaşlattığını düşündürüyor. Ancak araştırmacılar bunun doğrudan bir neden sonuç ilişkisi anlamına gelmediğini belirtiyor.

Çünkü karşılaştırılan gruplar yaşam tarzı, sağlık durumu, tedaviye erişim ve diğer birçok faktör açısından birbirinden farklı olabiliyor. Bu nedenle yalnızca gözlemsel verilerle “metformin ömrü uzatıyor” sonucuna ulaşmak bilimsel olarak doğru kabul edilmiyor.

Yaşlanmayla ilişkili hastalıklarda dikkat çeken tablo

Araştırmalarda metformin kullanan kişilerde;

* kırık riskinin,
* ciddi enfeksiyonların,
* bilişsel gerilemenin,
* bazı göz hastalıklarının,
* kardiyometabolik komplikasyonların

daha düşük görülebildiğine ilişkin veriler bulunuyor.

Bilim insanları, ilacın hücresel enerji metabolizmasını düzenleyen AMPK adlı biyolojik yolu aktive etmesinin bu etkilerde rol oynayabileceğini düşünüyor. Bu mekanizma, yaşlanma araştırmalarında üzerinde en çok çalışılan biyolojik süreçlerden biri olarak kabul ediliyor.

En büyük soru hâlâ cevap bekliyor

Bugüne kadar elde edilen verilerin büyük bölümü gözlemsel çalışmalardan oluşuyor.

Bu nedenle araştırmacılar, metforminin gerçekten yaşlanmayı geciktirip geciktirmediğini anlamanın tek yolunun sağlıklı bireylerde yapılacak uzun süreli randomize klinik araştırmalar olduğunu belirtiyor.

Bu amaçla planlanan en önemli projelerden biri, yaşlanmaya bağlı hastalıkların başlangıcını geciktirip geciktirmeyeceğini incelemeyi hedefleyen TAME (Targeting Aging with Metformin) çalışması olarak gösteriliyor.

Herkes metformin kullanmalı mı?

Uzmanların yanıtı net: Hayır.

Metformin bugün yalnızca onay aldığı hastalıklarda kullanılan bir ilaç. Sağlıklı bireylerin yalnızca daha uzun yaşamak amacıyla metformin kullanmasını destekleyen yeterli klinik kanıt bulunmuyor.

Ayrıca ilaç;

* mide bağırsak şikayetlerine,
* ishal ve bulantıya,
* uzun süreli kullanımda B12 vitamini eksikliğine,
* bazı kişilerde kas gelişimini olumsuz etkileyebilecek metabolik değişikliklere

neden olabiliyor. Bu nedenle hekim önerisi olmadan kullanılmaması gerekiyor.

Bilim ne söylüyor?

Metformin, yaşlanma biyolojisi araştırmalarının en dikkat çekici ilaç adaylarından biri olmayı sürdürüyor.

Ancak mevcut bilimsel veriler, ilacın tip 2 diyabet tedavisindeki etkinliğini güçlü biçimde desteklese de, sağlıklı insanlarda yaşam süresini uzattığını kesin olarak kanıtlamıyor.

Uzmanlara göre önümüzdeki yıllarda tamamlanacak büyük klinik çalışmalar, metforminin gerçekten ilk “yaşlanma karşıtı ilaç” olup olamayacağını ortaya koyacak.

Kaynaklar

* NutritionFacts
* American Diabetes Association (ADA)
* National Institute on Aging (NIA)
* PubMed
* Current Pharmaceutical Design
* Diabetologia
* The Journal of the Royal Society Interface
* The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism
* TAME (Targeting Aging with Metformin) Araştırması

Dış basında yer alan bilgilere göre Bayern Münih, Nübel için yüksek bonservis beklentisi taşıyor. Aynı haberlerde oyuncunun kariyer planlamasında Türkiye seçeneğini ilk sırada değerlendirmediği de belirtiliyor. Bu durum, Beşiktaş’ın kaleci transferinde yalnızca tek isme bağlı kalmadan alternatifli bir listeyle çalıştığı yorumlarını beraberinde getirdi.

Siyah-beyazlı kulübün Nübel gibi üst düzey bir profili yoklaması, hedefin iddialı tutulduğunu gösteriyor. Ancak oyuncunun Türkiye’ye mesafeli yaklaşması ve mali koşulların zorluğu, dosyanın teknik heyet ve yönetim açısından daha dikkatli yönetildiğini ortaya koyuyor.

Bu nedenle Beşiktaş cephesinde asıl dikkat çeken başlık, yalnızca Nübel ilgisi değil; aynı zamanda kalede paralel planın devreye alınmış olması. Yönetimin, transferi tek isme kilitlemeden farklı alternatifler üzerinde çalıştığı değerlendiriliyor.

Henüz resmi teklifin kabul edildiğine ya da transferin ileri aşamaya geçtiğine ilişkin somut bir doğrulama bulunmuyor. Ancak yabancı basına yansıyan tablo, Beşiktaş’ın kaleci transferinde esnek ve çok hatlı bir strateji izlediğini gösteriyor.

Önümüzdeki günlerde Nübel dosyasının yönü kadar, siyah-beyazlı kulübün hangi alternatif isimlere yöneleceği de transfer sürecinin belirleyici başlıklarından biri olacak.

Haberde Amedspor’un oyuncu için erken davranarak masaya oturduğu, transfer yarışında Almanya, Fransa ve İtalya’dan kulüplerin de bulunduğu belirtildi. Buna rağmen ilk somut adımı atan tarafın Amedspor olduğunun vurgulanması, dosyayı sıradan bir transfer söylentisinin ötesine taşıdı.

Skoglund’un genç yaşı, gelişime açık yapısı ve Avrupa piyasasında takip edilen bir sağ bek profili çizmesi, haberi daha da dikkat çekici hale getiriyor. Özellikle 1. Lig ölçeğinde düşünüldüğünde, bu tür bir oyuncu için yabancı basında “ilk resmi teklif” detayının yer alması önemli bir sinyal olarak görülüyor.

Transferin mali boyutuna ilişkin dış haber akışlarında yaklaşık 2 milyon sterlin seviyesinde değerlendirmeler yer alıyor. Bu rakamın nasıl bir formüle dönüşeceği, kulüpler arasındaki pazarlığın seyrine göre netlik kazanacak.

Amedspor cephesinden dosyaya ilişkin resmi açıklama yapılmadı. Ancak yabancı basında yer alan bu bilgi, kulübün transfer pazarında yalnızca yerel ölçekte değil, daha geniş bir oyuncu havuzunda aktif rol almaya çalıştığını gösteriyor.

Skoglund dosyasının önümüzdeki günlerde yeni bir aşamaya geçip geçmeyeceği, hem Hammarby’nin tavrına hem de oyuncu tarafının tercihine bağlı olacak. Şimdilik en güçlü veri, Amedspor’un bu yarışta erken davranan kulüp olduğu yönünde.

Dış kaynaklarda aktarılan bilgilere göre taraflar arasındaki görüşmelerde büyük ölçüde uzlaşı sağlandı. Haberlere yansıyan detaylarda, bu kez transferin satın alma opsiyonu içermeyen bir kiralama modeliyle şekillendiği ve mali koşulların son aşamaya geldiği belirtildi.

İngiliz basınında yer alan bir başka ayrıntıya göre Manchester United’ın kiralama bedeli alacağı, Trabzonspor’un ise oyuncunun maaş yükünü üstleneceği öne sürüldü. Bu tablo, dosyanın yalnızca ilgi aşamasında kalmadığını, kulüpler arasında somut zeminin oluştuğunu gösteriyor.

André Onana’nın geçen sezon Trabzonspor’da sergilediği performansın ardından teknik heyetin oyuncudan memnun olduğu ve devamlılık seçeneğinin güçlü biçimde masada tutulduğu değerlendiriliyor. Kaleci hattında istikrarı korumak isteyen bordo-mavili yönetimin, bu nedenle yeniden kiralama modeline yöneldiği yorumları yapılıyor.

Şu aşamada kulüplerden resmi açıklama gelmiş değil. Ancak yabancı basına yansıyan bilgiler, Onana dosyasının Trabzonspor adına yaz döneminin en somut transfer başlıklarından biri haline geldiğini ortaya koyuyor.

Transferin resmiyet kazanması halinde Trabzonspor, kalede yeniden tanıdığı bir isimle yola devam edecek. Dosyanın kısa süre içinde netleşmesi bekleniyor.

Olay, Bursa’nın Orhangazi ilçesi sınırlarında bulunan İznik Gölü kıyısında meydana geldi. Edinilen bilgilere göre, 21 yaşındaki İsmail İmamoğlu ile 19 yaşındaki Bünyamin Kadı, serinlemek amacıyla göle girdi. Bir süre sonra iki gençten haber alınamayınca bölgeye ekipler sevk edildi.

Mudanya Deniz Polisi ekiplerinin de katıldığı arama çalışmaları sonucu iki gencin cansız bedenine ulaşıldı. Cenazelerin Orhangazi Devlet Hastanesi morguna kaldırıldığı bildirildi.

Acı haber, Bursa’daki yakınlarının yanı sıra Trabzon ve Köprübaşı ilçesinde de büyük üzüntüye neden oldu.

Alexander Fleming ve Antibiyotik Çağını Başlatan Keşif

Tıp tarihinde bazı keşifler yıllar süren planlı araştırmaların ürünü olur. Bazıları ise herkesin gözden kaçırdığı küçük bir ayrıntıyı fark edebilen dikkatli bir bilim insanının gözleriyle başlar.

Bu hikâye, çöpe gitmesi gereken bir petri kabının nasıl milyonlarca insanın hayatını kurtaran en büyük tıbbi devrimlerden birine dönüştüğünün hikâyesidir.

1928 yılı…

İngiltere’nin başkenti Londra…

Dünyaca ünlü St. Mary’s Hospital’ın mütevazı laboratuvarında çalışan İskoç bakteriyolog Alexander Fleming, yaz tatilinden döndüğünde çalışma masasının üzerinde biriken petri kaplarını toplamaya başlamıştı.

Masanın üzeri dağınıktı.

İçlerinde bakteri kültürleri bulunan onlarca kap vardı. Çoğu artık kullanılmayacak durumdaydı. Normalde yapılacak şey belliydi.

Hepsi çöpe gidecekti.

Fakat Fleming, eline aldığı petri kaplarından birinde alışılmadık bir görüntü fark etti.

Kabın içine bir küf mantarı bulaşmıştı. İlk bakışta başarısız olmuş sıradan bir deney gibi görünüyordu. Ancak Fleming’in dikkatini çeken başka bir ayrıntı vardı.

Küfün çevresindeki bakteriler tamamen kaybolmuştu.

Kabın geri kalanında bakteriler yoğun şekilde ürerken, küfün çevresinde adeta görünmez bir koruma halkası oluşmuştu. O bölgede hiçbir bakteri yaşamıyordu.

Birçok araştırmacı bu kabı hiç düşünmeden çöpe atabilirdi.

Fleming ise durdu.

Petri kabına yeniden baktı.

Sonra bir kez daha…

“Burada farklı bir şey var.”

İşte antibiyotik çağını başlatan yolculuk o anda başladı.

Fleming yaptığı incelemelerde, küfün bakterilerin çoğalmasını engelleyen bir madde salgıladığını gösterdi. Küf, o dönemde Penicillium notatum olarak tanımlandı ve salgıladığı maddeye penisilin adı verildi.

Bu, bakterileri seçici biçimde öldürebilen ilk doğal antibiyotik olarak tarihe geçti.

Ancak keşif yapılmıştı, tedavi henüz mümkün değildi.

Penisilin son derece kararsızdı. Saflaştırılması, yeterli miktarda üretilmesi ve ilaç hâline getirilmesi dönemin teknolojisiyle oldukça güçtü. Bu nedenle Fleming’in keşfi uzun yıllar boyunca laboratuvar kayıtlarında kaldı ve hak ettiği ilgiyi göremedi.

Yaklaşık on yıl sonra, 1939’da Oxford Üniversitesi’nde Howard Florey, Ernst Boris Chain ve Norman Heatley öncülüğündeki ekip Fleming’in çalışmalarını yeniden ele aldı.

Ekip, penisilini saflaştırmayı, etkili miktarlarda üretmeyi ve önce deney hayvanlarında, ardından insanlarda başarıyla kullanmayı başardı.

Tam o sırada dünya, II. Dünya Savaşı’nın içine sürüklenmişti.

Cephelerde en büyük düşmanlardan biri yalnızca kurşunlar değildi.

Enfeksiyonlar, yaralanan askerler için çoğu zaman ölüm fermanı anlamına geliyordu. Bugün kolayca tedavi edilebilen yara enfeksiyonları, zatürre, sepsis ve diğer bakteriyel hastalıklar o yıllarda sayısız insanın yaşamına mal oluyordu.

Penisilinin seri üretime geçmesiyle birlikte yalnızca savaş alanlarında yaralanan askerler değil, milyonlarca sivil de ölümcül bakteriyel enfeksiyonlardan kurtuldu.

Tıp tarihinde yeni bir dönem başlamıştı.

Antibiyotik çağı…

1945 yılında Alexander Fleming, Howard Florey ve Ernst Boris Chain, penisilinin keşfi ve tıbbi kullanıma kazandırılmasına yaptıkları katkılar nedeniyle Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü birlikte aldı.

Norman Heatley ise penisilinin geliştirilmesi ve seri üretime uygun hâle getirilmesindeki kritik rolüne rağmen Nobel Ödülü’ne dâhil edilmedi. Buna karşın günümüzde tıp tarihçileri onu antibiyotik çağının görünmeyen kahramanlarından biri olarak kabul etmektedir.

Fleming ilerleyen yıllarda yaptığı konuşmalarda dikkat çekici bir tevazu gösterdi.

Penisilini kendisinin icat etmediğini, doğanın zaten var olan bir gerçeğini yalnızca fark ettiğini söyledi.

Ona göre keşfin gerçek sahibi doğaydı.

Kendisi ise onu doğru zamanda görebilen kişiydi.

Ancak Fleming’in en önemli miraslarından biri yalnızca penisilin değildi.

1945’teki Nobel konuşmasında geleceğe yönelik çok önemli bir uyarıda bulundu.

Antibiyotiklerin gereksiz veya yanlış kullanılmasının zamanla bakterilerde direnç gelişimine yol açacağını söyledi.

O günlerde bu uyarı yeterince ciddiye alınmadı.

Bugün ise antibiyotik direnci, Dünya Sağlık Örgütü tarafından insanlığın karşı karşıya olduğu en önemli küresel sağlık tehditlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Yaklaşık seksen yıl önce yapılan bu öngörü, her geçen gün daha da doğrulanıyor.

Fleming yalnızca yeni bir tedavi yolunun kapısını aralamadı.

Bilimde dikkatli gözlemin, merakın ve sorgulamanın ne kadar büyük sonuçlar doğurabileceğini de gösterdi.

Aynı petri kabına birçok bilim insanı bakabilirdi.

Tarihi değiştiren ise onu çöpe atmadan önce bir kez daha dikkatle bakan kişinin Alexander Fleming olmasıydı.

Bu hikâye bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor.

Bilim bazen büyük laboratuvarlarda değil, kimsenin önemsemediği küçük ayrıntılarda saklıdır.

Büyük keşifler çoğu zaman yeni bir şey bulmakla değil, herkesin gördüğü bir ayrıntının neden farklı olduğunu sorgulamakla başlar.

Alexander Fleming yalnızca bir petri kabını incelemedi.

O, enfeksiyon hastalıklarının kaderini değiştiren bir kapıyı araladı.

Ve bazen insanlık tarihini değiştiren en büyük keşifler, başkalarının hata olarak gördüğü ayrıntılara merakla bakmayı bırakmayan insanların sayesinde mümkün olur.

Ignaz Semmelweis ve Görünmeyen Katillere Karşı Verilen Savaş

Tıp tarihinde bazı keşifler yeni bir ilacın bulunmasıyla yapılır. Bazıları ise yalnızca bir insanın, herkesin doğru kabul ettiği bir düşünceye karşı çıkacak cesareti göstermesiyle doğar.

Bu hikâye, binlerce annenin hayatını kurtaran; ancak kendi çağında anlaşılamayan bir doktorun hikâyesidir.

1847 yılı…

Avusturya İmparatorluğu’nun başkenti Viyana…

Dönemin en saygın tıp merkezlerinden biri olan Viyana Genel Hastanesi, Avrupa’nın dört bir yanından gelen hekimlerin eğitim aldığı büyük bir kurumdu. Fakat bu büyük hastanenin doğum kliniğinde sessiz bir felaket yaşanıyordu.

Yeni doğum yapan kadınlar, bebeklerini kucaklarına aldıktan birkaç gün sonra yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı ve hızla ilerleyen enfeksiyon nedeniyle yaşamını yitiriyordu.

Halk bu hastalığa lohusa humması diyordu.

Ölüm o kadar yaygındı ki bazı kadınlar hastanede doğum yapmak yerine evde doğurmayı tercih ediyor, hatta hastaneye gitmekten korkuyordu. Çünkü o yıllarda bir doğum kliniğine girmek, kimi zaman ölüme yürümek anlamına geliyordu.

Kimse bunun nedenini bilmiyordu.

Kimi kötü havayı suçluyordu.
Kimi doğum sancılarını.
Kimi kaderi.

Genç Macar hekim Ignaz Semmelweis ise bütün bu açıklamaların arasında tek bir soruya takılmıştı:

Neden aynı hastanenin iki doğum kliniğinde ölüm oranları birbirinden bu kadar farklıydı?

Birinci klinikte lohusa hummasına bağlı ölümler bazı dönemlerde korkutucu seviyelere ulaşıyordu. İkinci klinikte ise bu oran belirgin biçimde daha düşüktü.

İki klinik aynı binadaydı.
Aynı şehirdeydi.
Aynı havayı soluyordu.

Peki fark neydi?

Semmelweis günlerce gözlem yaptı. Hastane kayıtlarını inceledi. Doktorlarla konuştu. Ebelerle görüştü. Doğumları izledi. Fakat aradığı cevap bir türlü ortaya çıkmıyordu.

Ta ki yakın arkadaşı, adli tıp profesörü Jakob Kolletschka, otopsi sırasında parmağını neşterle yaralayana kadar…

Kolletschka birkaç gün içinde yüksek ateş, yaygın enfeksiyon ve organ yetmezliği nedeniyle yaşamını kaybetti. Semmelweis, arkadaşının otopsi raporunu okuduğunda sarsıldı.

Kolletschka’nın ölümündeki bulgular, lohusa hummasından ölen kadınların bulgularıyla neredeyse birebir aynıydı.

İşte o anda zihninde tıp tarihini değiştirecek soru doğdu:

Ya hastalık havadan değil, ellerden bulaşıyorsa?

O yıllarda bakteriler henüz bilinmiyordu. Mikroorganizmaların hastalıklara yol açtığı kabul edilmiş değildi. Semmelweis’in elinde mikroskobik kanıtlar yoktu. Fakat çok güçlü bir gözlemi vardı.

Birinci klinikte çalışan doktorlar ve tıp öğrencileri, sabahları otopsi yaptıktan sonra doğrudan doğumhaneye geçiyordu. Semmelweis’e göre ellerinde gözle görülmeyen ölümcül parçacıklar taşıyor olabilirlerdi.

Bu düşünce, dönemi için sarsıcıydı.

Semmelweis radikal bir karar aldı. Doğumhaneye girmeden önce herkesin klorlu kireç çözeltisiyle ellerini yıkamasını zorunlu hâle getirdi.

Sonuç çarpıcıydı.

El yıkama uygulamasının başlamasının ardından lohusa hummasına bağlı ölüm oranları kısa sürede dramatik biçimde düştü ve yüzde 1’in altına kadar indi.

Binlerce annenin hayatı kurtuluyordu.

Semmelweis doğruyu bulduğunu düşünüyordu. Artık meslektaşlarının da bu gerçeği kabul edeceğine inanıyordu.

Fakat beklediği olmadı.

Birçok hekim, hastalarını kendi elleriyle ölüme taşımış olabilecekleri fikrini kabul etmek istemedi. “Doktorların elleri ölüm taşıyor” düşüncesi, dönemin tıp anlayışına ve mesleki gururuna ağır geliyordu.

Semmelweis alaya alındı.
Eleştirildi.
Dışlandı.
Görevinden uzaklaştırıldı.

Veriler ortadaydı. Ölümler azalmıştı. Fakat önyargılar, kanıtlardan daha güçlüydü.

Yıllar geçtikçe Semmelweis yalnızlaştı. Ruhsal sağlığı bozuldu. 1865 yılında ailesi tarafından bir akıl hastanesine yatırıldı. Burada kaldığı sırada oluşan bir el yarasının enfekte olduğu ve gelişen sepsis nedeniyle yaşamını kaybettiği genel olarak kabul edilmektedir.

Henüz 47 yaşındaydı.

Semmelweis öldüğünde fikirleri hâlâ geniş kabul görmemişti. Ancak birkaç yıl sonra Louis Pasteur, mikroorganizmaların hastalıklara neden olabileceğini ortaya koydu. Ardından Joseph Lister, antiseptik cerrahi uygulamalarını geliştirerek enfeksiyon kontrolünde yeni bir dönemin kapısını açtı.

Pasteur’ün mikrop teorisi ve Lister’ın antiseptik cerrahisi, Semmelweis’in yıllar önce sezgi, gözlem ve veriyle ulaştığı sonucun bilimsel temelini oluşturdu.

Bilim, sonunda onu haklı çıkarmıştı.

Bugün el hijyeni, enfeksiyon kontrolünün en temel uygulamalarından biri kabul ediliyor. Ameliyathanelerden yoğun bakımlara, doğumhanelerden aile sağlığı merkezlerine kadar milyonlarca sağlık çalışanı, her gün Semmelweis’in yaklaşık iki asır önce savunduğu ilkeyi uyguluyor.

Dünya Sağlık Örgütü’nün el hijyeni konusundaki küresel önerileri de, Semmelweis’in öncülük ettiği yaklaşımın modern sağlık sistemindeki güçlü yansımasıdır.

Bugün Ignaz Semmelweis, tarihçiler tarafından “Annelerin Kurtarıcısı” olarak anılıyor. Modern enfeksiyon kontrolünün öncülerinden biri kabul ediliyor.

Bu hikâye bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor:

Bilim bazen yalnızca yeni bir keşif yapmak değildir. İnsanların inanmak istemediği bir gerçeği söyleyebilme cesaretidir.

Yeni fikirler çoğu zaman önce reddedilir, sonra alaya alınır, ardından yalnız bırakılır. Fakat gerçek, er ya da geç kendine bir yol bulur.

Ignaz Semmelweis yalnızca doktorlara ellerini yıkamayı öğretmedi.

O, görünmeyen düşmanlara karşı verilen savaşın ilk öncülerinden biri oldu.

Ve bazen insanlık tarihini değiştiren en büyük devrimler, yeni bir ilaç keşfetmekle değil; herkesin gözünün önünde duran gerçeği ilk gören kişi olmakla başlar.

Talep her geçen yıl artıyor

Kıyı bölgelerinde doğal olarak yetişen deniz börülcesi, geçmiş yıllarda çoğu zaman yabani ot olarak görülüp sökülürken bugün restoranların, balık sofralarının ve gurme mutfakların aranan ürünleri arasında yer alıyor. Doğal ve yöresel gıdalara olan ilginin artmasıyla birlikte ürünün pazardaki değeri de yükselmiş durumda.

Üreticiler için yeni kazanç kapısı

İlkbahar ve yaz döneminde doğal alanlardan toplanan deniz börülcesi, özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarında ek gelir sağlayan ürünlerden biri haline geldi. Artan talep nedeniyle birçok üretici ve toplayıcı sezon boyunca ürünün satışından gelir elde ediyor.

Besin değeriyle de öne çıkıyor

Uzmanlar, deniz börülcesinin potasyum, magnezyum ve lif bakımından zengin bir bitki olduğuna dikkat çekiyor. Ancak doğal yapısı gereği yüksek miktarda tuz içerdiği için tüketim öncesinde bol suyla yıkanması ve hazırlanırken ilave tuz kullanımına dikkat edilmesi öneriliyor.

Son durum

Son birkaç saat içinde deniz börülcesiyle ilgili resmi kurumlar tarafından açıklanan yeni bir düzenleme veya olağanüstü bir gelişme bulunmuyor. Güncel gündem, ürünün artan ekonomik değeri, pazardaki talep ve yaz sezonunda yeniden öne çıkması etrafında şekilleniyor.

Daniel Alcides Carrión ve Bilim Uğruna Verilen En Ağır Bedel

Tıp tarihinde bazı keşifler yıllar süren laboratuvar çalışmalarının ürünüdür. Bazıları ise bir bilim insanının, inandığı gerçeği kanıtlamak uğruna kendi hayatını ortaya koymasıyla tarihe geçer.

Bu, genç bir doktorun kendi bedenini ölümcül bir deneye dönüştürerek tıp tarihine yön veren olağanüstü cesaretinin hikâyesidir.

1885 yılı…

Güney Amerika’nın batısındaki Peru’da hekimler, yıllardır açıklayamadıkları gizemli bir hastalıkla mücadele ediyordu.

Bazı hastalarda haftalarca süren yüksek ateş, ağır kansızlık, şiddetli halsizlik ve çoğu zaman ölümle sonuçlanan bir tablo görülüyordu. Bazılarında ise aylar sonra deride kanamalı, kırmızı, siğilimsi kabarıklıklar ortaya çıkıyordu.

Bu iki tablo birbirinden tamamen farklı hastalıklar olarak kabul ediliyordu.

Halk da doktorlar da böyle düşünüyordu.

Kimsenin aklına, bu belirtilerin aynı hastalığın farklı evreleri olabileceği gelmiyordu.

Lima’da tıp eğitimi gören genç öğrenci Daniel Alcides Carrión ise farklı bir ihtimal üzerinde duruyordu.

Ya ölümcül Oroya Ateşi ile deride görülen Peru Siğili, aslında aynı enfeksiyonun iki farklı klinik dönemiyse?

Bu düşünceyi doğrulayabilecek bir laboratuvar testi yoktu.

Mikrobiyoloji henüz emekleme dönemindeydi. Hastalığı deney hayvanlarında oluşturmak da mümkün görünmüyordu.

Carrión’un önünde iki seçenek vardı.

Ya teorisinden vazgeçecekti…

Ya da kimsenin cesaret edemeyeceği bir şeyi yapacaktı.

27 Ağustos 1885’te, hastanede tedavi gören bir hastanın Peru Siğili lezyonundan alınan doku materyalinin kendi koluna uygulanmasını istedi.

Arkadaşları şaşkındı.

Hocaları bu kararın son derece tehlikeli olduğunu söylüyordu.

Fakat Carrión kararını çoktan vermişti.

Bilim uğruna ilk denek yine kendisi olacaktı.

İlk günlerde hiçbir belirti ortaya çıkmadı.

Ancak birkaç hafta sonra yüksek ateş başladı.

Ardından şiddetli halsizlik…

Baş dönmesi…

Kas ağrıları…

İştahsızlık…

Günler ilerledikçe kansızlığı ağırlaştı ve vücudu hızla güçten düştü.

Buna rağmen Carrión’un dikkati hâlâ bilimdeydi.

Her gün ateşini, nabzını, yaşadığı belirtileri ve hastalığın seyrini ayrıntılı biçimde kaydediyor, gözlemlerini arkadaşlarına yazdırıyordu.

Kendi hastalığını, kendi bilimsel vakasına dönüştürmüştü.

Bir süre sonra kalem tutamayacak kadar güçsüz kaldı.

Notlarını arkadaşları yazmaya devam etti.

Hastalığı ilerledikçe konuşmakta bile zorlanıyordu. Buna rağmen deneyin ve klinik gözlemlerin kesintiye uğramamasını istiyor, elde edilecek bilgilerin gelecekte başka insanların hayatını kurtaracağına inanıyordu.

Sonunda Carrión, yaşadığı belirtilerin yıllardır ölümcül Oroya Ateşi olarak tanımlanan hastalıkla tamamen aynı olduğunu gördü.

Teorisi doğruydu.

Deride görülen Peru Siğili ile ölümcül Oroya Ateşi, aynı enfeksiyonun farklı klinik evreleriydi.

Ancak bu bilimsel gerçeğin bedeli son derece ağır oldu.

5 Ekim 1885’te, henüz 28 yaşındayken yaşamını kaybetti.

Üstelik tıp fakültesinden henüz mezun olamamış, diplomasını bile alamamıştı.

Yaklaşık yirmi yıl sonra, 1905’te Perulu hekim ve mikrobiyolog Alberto Barton hastalığın etkenini tanımladı. Daha sonra bu bakteri, onun onuruna oluşturulan Bartonella cinsi içinde Bartonella bacilliformis adıyla sınıflandırıldı.

Carrión’un kendi üzerinde gerçekleştirdiği deney, Oroya Ateşi ile Peru Siğili’nin aynı enfeksiyonun farklı klinik evreleri olduğunu gösteren ilk güçlü kanıtlardan biri olarak kabul edildi. Sonraki bilimsel çalışmalar da bu ilişkiyi kesin biçimde doğruladı.

Bugün Oroya Ateşi ve Peru Siğili tablolarını kapsayan enfeksiyon, tıp literatüründe Carrión Hastalığı olarak anılmaktadır.

Daniel Alcides Carrión hiçbir zaman Nobel Ödülü alamadı.

Çünkü Nobel Ödülleri onun ölümünden ancak yıllar sonra verilmeye başlanacaktı.

Fakat bıraktığı miras, pek çok ödülden daha kalıcı oldu.

Peru’da her yıl 5 Ekim, Perulu Tıp Günü olarak kutlanır.

Carrión ise yalnızca bir hekim değil; bilimin, cesaretin ve fedakârlığın simgesi olarak anılmaya devam eder.

Onun hikâyesi bize önemli bir gerçeği hatırlatır.

Bilim yalnızca bilgi, zekâ ve meraktan ibaret değildir.

Bazen büyük keşifler, gerçeğe ulaşma uğruna göze alınan ağır bedellerle mümkün olur.

Yeni bilgiler çoğu zaman laboratuvarlarda doğar.

Ancak bazıları, bir bilim insanının kendi hayatını ortaya koyacak kadar inandığı bir fikrin peşinden gitmesiyle insanlık tarihine kazınır.

Daniel Alcides Carrión yalnızca kendi bedeninde ölümcül bir deney gerçekleştirmedi.

O, bilinmeyen bir hastalığın gerçek kimliğini ortaya çıkaran ilk isimlerden biri oldu.

Ve ardında, bilimin en güçlü miraslarından birini bıraktı:

Bazen insanlık tarihini değiştiren en büyük keşifler, bir bilim insanının gerçeğe olan inancının kendi yaşamından daha uzun ömürlü olmasıyla yazılır.

Bir Su Pompasının Kolu Dünyayı Değiştirdi

John Snow ve Modern Epidemiyolojinin Doğuşu

Tıp tarihinde bazı keşifler laboratuvarlarda doğar. Bazıları ise insanların yaşadığı sokaklarda, mahallelerde ve gündelik hayatın tam içinde filizlenir. Bu da tek bir su pompasının başında başlayan, sonunda milyonlarca insanın yaşamını etkileyen bilimsel bir mücadelenin hikâyesidir.

1854 yılının yazında Londra’nın Soho semti büyük bir korku içindeydi.

İnsanlar sabah sağlıklı uyanıyor, öğleden sonra şiddetli ishal ve kusmayla yatağa düşüyor, çoğu ise saatler içinde yaşamını yitiriyordu. Sokaklardan cenaze arabaları eksik olmuyor, aileler ardı ardına sevdiklerini toprağa veriyordu. Günler içerisinde yüzlerce kişi hayatını kaybetmişti.

Kimse bunun nedenini bilmiyordu.

Dönemin tıp dünyasında hâkim görüş, koleranın kötü kokulu havadan yayıldığı yönündeydi. “Miyazma Teorisi” olarak bilinen bu anlayışa göre bataklıklar, çöpler ve lağım kokuları hastalıkların temel kaynağıydı. Şehir yöneticileri havayı temizlemeye çalışıyor, ancak salgın bütün şiddetiyle devam ediyordu.

Londra’da yaşayan genç bir hekim ise farklı düşünüyordu.

Adı John Snow’du.

Aslında Snow bu fikre yeni ulaşmış değildi. Daha 1849 yılında yayımladığı On the Mode of Communication of Cholera adlı eserinde koleranın kirli içme suyuyla bulaştığını ileri sürmüş, ancak dönemin bilim çevreleri bu görüşü büyük ölçüde reddetmişti. Baskın düşünce hâlâ hastalığın havadan yayıldığı yönündeydi.

Snow ise vazgeçmedi.

1854 salgını, teorisini gerçek yaşamda sınayabileceği eşsiz bir fırsat sundu.

Hastalarının öykülerini dinledikçe aynı soruyu yeniden sormaya başladı:

“Ya hastalık havadan değil de içtiğimiz sudan bulaşıyorsa?”

Bu, dönemin yerleşik tıp anlayışına göre son derece sıra dışı bir düşünceydi.

Ancak Snow’un en güçlü yanı önyargıları değil, gözlem yeteneğiydi.

Salgının görüldüğü mahalleyi adım adım dolaştı. Her ölümün adresini kaydetti. Evleri ziyaret etti, ailelerle konuştu ve günler boyunca sokak sokak veri topladı.

Ardından bütün bu bilgileri ayrıntılı bir şehir haritasına işledi.

Noktalar çoğaldıkça çarpıcı bir gerçek ortaya çıkmaya başladı.

Ölümlerin büyük bölümü Broad Street üzerindeki tek bir su pompasının çevresinde kümeleniyordu.

Bu bir tesadüf olamazdı.

Snow araştırmasını daha da derinleştirdi.

Pompadan su içmeyenlerin büyük bölümünün hastalanmadığını gördü. Buna karşılık kilometrelerce uzakta yaşamalarına rağmen özellikle bu pompanın suyunu getirten kişilerin de koleraya yakalandığını belirledi.

Bir bira fabrikasında çalışan işçiler ise neredeyse hiç hastalanmamıştı. Çünkü su yerine çoğunlukla bira tüketiyor, söz konusu pompadan su içmüyorlardı.

Parçalar artık birbirini tamamlıyordu.

John Snow, elde ettiği bulgularla yerel yöneticilerin karşısına çıktı.

Elinde mikroskop altında gösterilmiş bir bakteri yoktu.

Laboratuvar kanıtı da bulunmuyordu.

Sadece dikkatli gözlemler, sistematik veri toplama, hazırladığı ayrıntılı harita ve güçlü bilimsel akıl yürütme…

Yetkililer ikna oldu.

Broad Street’teki su pompasının kolu söküldü. Salgın zaten gerileme eğilimindeydi; ancak bu müdahale, kirli su kaynağının kullanımını durdurarak salgının kontrol altına alınmasında simgesel ve kritik bir dönüm noktası olarak tarihe geçti.

Bugün biliyoruz ki koleranın etkeni Vibrio cholerae bakterisidir ve hastalık kirli içme suyuyla bulaşır.

1883 yılında Robert Koch bu bakteriyi tanımlayarak, John Snow’un yaklaşık otuz yıl önce yalnızca gözlem ve akıl yürütmeyle ulaştığı sonucun mikrobiyolojik kanıtını ortaya koydu.

Snow ise bunu bakteriyi hiç görmeden başarmıştı.

Hazırladığı ölüm haritası, tarihin ilk sistematik epidemiyolojik hastalık haritalarından biri olarak kabul edilir. Günümüzde salgınların izlenmesi, temaslı takibi, coğrafi vaka analizleri ve halk sağlığı planlamasında kullanılan pek çok yöntemin temelinde onun geliştirdiği yaklaşım yer alır.

COVID-19 pandemisi sırasında kullanılan vaka haritaları, bölgesel yayılım analizleri ve temas zinciri modelleri de aynı bilimsel düşüncenin çağdaş yansımalarıdır.

John Snow yaşadığı dönemde hak ettiği değeri göremedi.

1858 yılında, henüz 45 yaşındayken geçirdiği felç nedeniyle yaşamını yitirdi. Modern epidemiyolojinin kurucularından biri olarak anılacağını hiçbir zaman bilemedi.

Fakat zaman, bilimin yanında durdu.

Bugün John Snow, modern epidemiyolojinin babası olarak kabul ediliyor.

Onun hikâyesi bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor.

Bilim bazen en gelişmiş laboratuvarlarda değil, dikkatle bakan bir çift gözde başlar. Büyük keşifler her zaman yeni bir cihaz geliştirmekle değil, herkesin baktığı yerde kimsenin fark etmediği gerçeği görebilmekle mümkün olur.

John Snow yalnızca bir su pompasının kolunu söktürmedi.

O, modern epidemiyolojinin yönünü değiştirdi.

Ve insanlık tarihinin en büyük keşiflerinden bazıları, mikroskopta değil; bir harita üzerindeki küçük noktaların anlattığı sessiz gerçeği okuyabilen zihinlerde doğdu.

Londra’da uzun yıllar hekimlik yapan Dr. Ali Tekin Atalar hayatını kaybetti. İngiltere’de yaşayan Türk ve Azerbaycan toplumu içinde tanınan isimlerden biri olan Atalar’ın vefatı, sevenleri ve yakın çevresinde derin üzüntü yarattı.

Dr. Ali Tekin Atalar, Londra’da yaklaşık 35 yıl boyunca doktor olarak görev yaptı. Mesleki çalışmalarıyla çok sayıda hastaya hizmet veren Atalar, yalnızca sağlık alanındaki kimliğiyle değil, toplum çalışmalarındaki aktif rolüyle de biliniyordu.

Azerbaycan Evi’nin kurucu başkanı olarak da tanınan Dr. Ali Tekin Atalar, İngiltere’deki Türk ve Azerbaycan diasporası içinde saygı gören isimler arasında yer alıyordu. Atalar’ın vefat haberinin ardından sosyal medya ve toplum çevrelerinden çok sayıda taziye mesajı paylaşıldı.

Londra Türk toplumu içinde uzun yıllar iz bırakan Atalar’ın kaybı, hem sağlık camiasında hem de diaspora çevrelerinde büyük üzüntüyle karşılandı.

Önce Seferihisar’a, ardından Dokuz Eylül’e sevk edildi

Ağır yaralanan Güntaş’a ilk müdahale olay yerine gelen sağlık ekipleri tarafından yapıldı. Ambulansla Seferihisar Necat Hepkon Devlet Hastanesi’ne kaldırılan Güntaş, durumunun ağırlaşması üzerine Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi’ne sevk edildi.

Doktorların tüm müdahalelerine rağmen Osman Güntaş’ın yaşamını yitirdiği öğrenildi.

Bölgede ekipler çalışma başlattı

Olayın ardından jandarma ile Doğa Koruma ve Milli Parklar ekipleri bölgede inceleme başlattı. Ayının yerleşim alanına nasıl indiği ve saldırının hangi koşullarda meydana geldiği araştırılıyor.

Seferihisar’da yaşanan olay, özellikle kırsal mahallelerde yabani hayvan hareketliliğine karşı dikkatli olunması gerektiğini bir kez daha gündeme taşıdı.

Buhara’da 168 mezun sevinci

Bu yıl Buhara İbni Sina Tıp Fakültesinden 57 öğrenci, Buhara İbni Sina Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulundan ise 111 öğrenci mezun oldu. Toplam 168 mezunun sevinç yaşadığı törende, öğrencilerin heyecanına aileleri ve akademisyenleri de ortak oldu.

Feyzioğlu ve Teşayev’den mezunlara tebrik

Törende, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Özbekistan birimlerinden sorumlu Rektör Danışmanı Doç. Dr. Aynur Feyzioğlu ile Buhara Devlet Tıp Enstitüsü Rektörü Prof. Dr. Şuhrat Teşayev de kısa birer konuşma yaptı.

Doç. Dr. Aynur Feyzioğlu, SBÜ’nün Özbekistan’daki eğitim faaliyetlerinin iki ülke arasındaki akademik iş birliğini güçlendirdiğini belirterek mezun öğrencileri tebrik etti.

Buhara Devlet Tıp Enstitüsü Rektörü Prof. Dr. Şuhrat Teşayev ise Sağlık Bilimleri Üniversitesi ile yürütülen iş birliğinin sağlık eğitimi alanında önemli bir örnek oluşturduğunu ifade ederek mezunlara meslek yaşamlarında başarılar diledi.

Rektör Aydın: “Bugün tarih ile geleceğin buluşmasına şahitlik ediyoruz”

Törende konuşan Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın, Buhara’nın ilim, medeniyet ve hikmet şehirlerinden biri olduğunu vurguladı.

Buhara’nın yalnızca Özbekistan için değil, bütün Türk dünyası ve insanlık tarihi için özel bir yere sahip olduğunu belirten Aydın, İbn-i Sina’nın ilim yolculuğunun bu coğrafyanın insanlığa sunduğu en büyük miraslardan biri olduğunu söyledi.

Prof. Dr. Aydın, mezun olan genç hekimlerin ve sağlık profesyonellerinin bu büyük mirası geleceğe taşıyacak yeni emanetçiler olduğunu ifade etti.

Türkiye ve Özbekistan kardeşliğine vurgu

Rektör Aydın, Türkiye ile Özbekistan arasındaki kardeşliğin ortak tarih, kültür ve medeniyet birikimiyle güçlendiğini belirterek, SBÜ’nün Buhara’daki eğitim faaliyetlerinin bu kardeşliğin akademik alandaki somut yansımalarından biri olduğunu kaydetti.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi olarak Buhara’daki eğitim faaliyetlerini Buhara Tıbbiyyat Enstitüsü ile iş birliği içinde yürütmekten memnuniyet duyduklarını ifade eden Aydın, bu birlikteliğin yalnızca bir protokol değil, ortak istikbalin ilimle buluşması olduğunu söyledi.

“Beyaz önlük temiz vicdanın sembolüdür”

Mezunlara seslenen Prof. Dr. Kemalettin Aydın, beyaz önlüğün yalnızca bir meslek kıyafeti olmadığını belirterek, sağlık mesleğinin merhamet, dürüstlük, güven ve insan hayatına saygı üzerine kurulduğunu vurguladı.

Aydın, mezunlardan meslek hayatları boyunca doğruluktan, adaletten, meslek etiğinden ve insan onuruna saygıdan ayrılmamalarını istedi.

Diploma takdimi, kep atma ve toplu fotoğraf

Konuşmaların ardından mezun öğrencilere diplomaları takdim edildi. Diploma heyecanı yaşayan öğrenciler, aileleri ve akademisyenleriyle birlikte büyük sevinç yaşadı.

Tören, mezunların kep atma seremonisiyle renkli görüntülere sahne oldu. Programın sonunda akademisyenler, mezun öğrenciler ve davetliler toplu fotoğraf çektirerek bu anlamlı günü hatıra karesine dönüştürdü.

SBÜ’nün uluslararası sağlık eğitimi vizyonu

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Buhara Külliyesinde verdiği mezunlarla Balkanlar’dan Orta Asya’ya, Afrika’dan Orta Doğu’ya uzanan uluslararası sağlık eğitimi vizyonunu güçlendirmeye devam ediyor.

Buhara’da mezun olan 168 sağlık profesyoneli, hem Özbekistan’ın sağlık insan gücüne hem de Türk dünyasının ortak akademik geleceğine katkı sunacak yeni bir kuşağı temsil ediyor.

CHP’de kurultay ve parti içi dengelere ilişkin tartışmalar sürerken, Etimesgut Belediye Başkanı Erdal Beşikçioğlu hakkında dikkat çeken bir iddia gündeme geldi. TV100 yayınında konuşan gazeteci Sinan Burhan, Beşikçioğlu’nun CHP’de kalacağını ve Kemal Kılıçdaroğlu’nu desteklediğini öne sürdü.

Burhan ayrıca Beşikçioğlu’nun, Ekrem İmamoğlu tarafından gönderildiği iddia edilen bir danışmanla anlaşmazlık yaşadığını ve bu kişinin görevden uzaklaştırıldığını ileri sürdü. İddia sonrası “Erdal Beşikçioğlu Kılıçdaroğlu’nu mu destekliyor?”, “Erdal Beşikçioğlu Özgür Özel’in yanında mı?” aramaları öne çıktı.

CHP kulislerinde Beşikçioğlu detayı

Henüz Beşikçioğlu cephesinden konuya ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı. Bu nedenle söz konusu bilgi, siyasi kulis iddiası olarak değerlendiriliyor. Ancak iddianın CHP içindeki güç dengeleri tartışmalarıyla aynı dönemde gündeme gelmesi, haberi daha görünür hale getirdi.

Erdal Beşikçioğlu kimdir?

Erdal Beşikçioğlu, 1970 yılında Ankara’da doğdu. Ankara Devlet Konservatuvarından mezun olduktan sonra uzun yıllar Devlet Tiyatrolarında görev yaptı. Tiyatro, sinema ve televizyon projeleriyle geniş kitleler tarafından tanındı. Ankara’da kurduğu Tatbikat Sahnesi’nin genel sanat yönetmenliğini üstlendi.

Beşikçioğlu, 2024 yerel seçimlerinde CHP’nin Ankara Etimesgut Belediye Başkan adayı oldu. Seçimi kazanmasının ardından Nisan 2024’ten itibaren Etimesgut Belediye Başkanı olarak görev yapmaya başladı.

Amedspor’da kanat transferi için arayışlar devam ediyor. Yeşil-kırmızılı ekibin hücum hattına hız ve alternatif kazandırmak istediği belirtilirken, Musa Juwara ismi gündeme geldi.

Musa Juwara Amedspor radarında mı?

Gambiyalı kanat oyuncusunun Türkiye’den ilgi gördüğü ve Amedspor’un da oyuncunun durumunu takip eden kulüpler arasında olduğu iddia ediliyor. Juwara’nın kanat ve forvet arkası bölgelerinde görev yapabilmesi transfer dosyasını dikkat çekici hale getiriyor.

Ücretsiz verilecek ürünler arasında nikotin replasman preparatları ile Bupropion HCl, Vareniklin ve Sitizin etken maddelerini içeren ilaçlar yer alacak. İlaçlar Sağlık Bakanlığı tarafından temin edilerek birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşlarına dağıtılacak.

Vatandaşlar ilaçlara doğrudan eczaneler üzerinden değil, tütün bağımlılığı tedavi ve eğitim birimleri aracılığıyla ulaşabilecek. Uygulamanın, sigarayı bırakmak isteyenlerin tedaviye erişimini kolaylaştırması ve tütünle mücadele çalışmalarına katkı sağlaması hedefleniyor.

Amedspor’da kaleci transferi için farklı alternatifler değerlendiriliyor. Bu kapsamda İsviçre ekibi Lugano’da forma giyen Amir Saipi ismi transfer kulislerinde öne çıktı.

Amir Saipi Amedspor iddiası

Kosovalı kaleci için Amedspor’un ilgisinin bulunduğu ve transfer şartlarının araştırıldığı ileri sürülüyor. Oyuncunun Avrupa tecrübesi, yeşil-kırmızılı ekibin kaleci arayışında dikkat çeken unsurlar arasında yer alıyor.

Transferde son durum

Amir Saipi transferiyle ilgili kulüpten resmi açıklama yapılmadı. Dosya, doğrulama bekleyen orta-güçlü kulisler arasında değerlendiriliyor.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: