Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü, resmî sosyal medya hesabından yayımladığı mesajla Dr. Aydın’ın vefatını duyurdu.

Müdürlüğün paylaşımında, Cumhuriyet 3 Nolu Aile Sağlığı Merkezi hekimlerinden Dr. Seyfettin Aydın’ın vefatından duyulan üzüntü dile getirildi. Mesajda, Aydın’a Allah’tan rahmet, ailesine ve yakınlarına başsağlığı dilendi.

Dr. Seyfettin Aydın kimdir?

Dr. Seyfettin Aydın, Elazığ’da birinci basamak sağlık hizmetleri alanında görev yapan hekimler arasında yer alıyordu. Cumhuriyet 3 Nolu Aile Sağlığı Merkezinde aile hekimi olarak hizmet veriyordu.

Dr. Aydın’ın adı, Elazığ’daki kamu kurumlarının geçmiş dönem sağlık hizmeti kayıtlarında da yer aldı.

Elazığ Orman Bölge Müdürlüğünün 25 Mayıs 2023 tarihli duyurusunda, Dr. Seyfettin Aydın’ın işyeri hekimi olarak sağlık kontrollerinde görev aldığı belirtildi.

Söz konusu duyuruda, orman yangınlarıyla mücadelede çalışacak personelin sağlık kontrollerinin Dr. Aydın tarafından gerçekleştirildiği kaydedildi.

Olay, 13 Kasım 2026 Cuma günü Bodrum’da meydana geldi. Sabah saatlerinde yapılacak sınava katılmayan Arda Kanlı’ya ulaşamayan arkadaşları, durumundan şüphelenerek kontrol edilmesini sağladı.

Eve girildiğinde genç üniversite öğrencisi hareketsiz halde bulundu. Olay yerine gelen sağlık ekiplerinin yaptığı kontrolde Kanlı’nın hayatını kaybettiği belirlendi.

Arda Kanlı’nın cenazesi, gerekli incelemelerin ardından otopsi yapılmak üzere Muğla Adli Tıp Kurumuna gönderildi.

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Bodrum Güzel Sanatlar Fakültesi Grafik Tasarımı Bölümünde ikinci sınıf eğitimini sürdüren Kanlı’nın vefatıyla ilgili inceleme başlatıldı.

Clifford Beers, 1902 sonbaharında kaldığı özel psikiyatri kurumunda, soğuk gecelerde üzerinden kayan battaniyeyi düzeltemediğini yazdı. Kolları, hareketlerini kısıtlayan bir gömlekle sabitlenmişti. Kendi hesabına göre, 18 Ekim ile 8 Kasım arasındaki üç haftanın yaklaşık 300 saatini bu şekilde geçirdi. Aynı dönemde, yasal vasisi olarak atanan kardeşiyle doğrudan görüşemediğini ve hastane yöneticisine durumunu anlatmak için yeterli zaman bulamadığını da kaydetti. Bu ayrıntılar 1908’de, kendi adıyla yayımladığı A Mind That Found Itself adlı kitabında yer aldı.

Beers, Yale’den 1897’de mezun olmuş ve New York’ta bir sigorta şirketinde çalışmıştı. 1900’de ağır bir ruhsal kriz yaşadı ve hastaneye yatırıldı. Yaklaşık üç yıl içinde üç ayrı psikiyatri kurumunda kaldı. Anılarında, bir dönem kendisini görmeye gelen anne ve babasının onların yerine geçirilmiş kişiler olduğuna inandığını, bu yüzden onlarla konuşmadığını anlattı. Okur böylece hem Beers’ın o sırada yaşadıklarını nasıl yorumladığını hem de kurum çalışanlarının kendisine nasıl davrandığını onun anlatımından öğreniyordu.

Şikâyetini valiye ulaştırmaya çalıştı

Beers, bir devlet hastanesine nakledildikten sonra da hastaların gördüğü muameleye itiraz etti. Anılarında, 12 Mart 1903’te Connecticut valisine bir şikâyet mektubu yazdığını anlattı. Mektubun hastanede alıkonulabileceğinden kaygılandığı için uğradığı bir dükkânda mektubu bir derginin sayfaları arasına bıraktı. Beers’ın anlatımına göre mektubu bulan dükkân çalışanı onu postaya verdi. Vali de mektuptaki iddiaların bir bölümünü gayriresmî olarak incelemeye başladı. Beers aynı kitapta, devlet hastanesine ilk geldiği günlerde kendisine yazı ve çizim malzemesi veren, iyi davranan hekim ve görevlileri de hatırladı.

Eylül 1903’te taburcu olduktan sonra yeniden iş hayatına döndü. Kitabında, geçmişte psikiyatri hastanesinde kalmış birinin sorumluluk gerektiren bir işe alınırken karşılaşabileceği güvensizliğe de değindi. Kendi işvereninin, psikiyatri hastanesinde tedavi görmüş olmasını işe dönmesine engel saymadığını yazdı. Bu deneyim, ileride savunacağı taburculuk sonrası destek konusunun bir parçasıydı. Hastaneden ayrılan bir kişinin geçimini sağlayabilmesi ve günlük hayatına yeniden katılabilmesi de bakımın ardından çözüm bekleyen meselelerdi.

William James ve Adolf Meyer taslağı okudu

Beers, reform üzerine yazmaya 1905’te başladı. Ertesi yıl kitabın taslağını Harvard Üniversitesinden filozof ve psikolog William James’e gönderdi. James, Beers’ın anlatımının hekimlere ve hastane çalışanlarına kendi uygulamalarını hastanın gözünden görme imkânı verdiğini düşündü. Kitabın yayımlanmasını destekledi ve yazdığı bir mektubun önsöz olarak kullanılmasına izin verdi. Yale Üniversitesi arşivinde bugün kitabın farklı aşamalarına ait 11 taslak bulunuyor.

Psikiyatrist Adolf Meyer de taslağı 1907’de okudu. Beers’ın başlangıçtaki önceliği, hastanelerdeki kötü muameleyi görünür kılmak ve bakım koşullarını düzeltmekti. Meyer, kurulacak örgütün ruh sağlığı sorunlarının önlenmesi ve toplumun bilgilendirilmesiyle de ilgilenmesini önerdi. O yıllarda örgütün adına giren “ruh hijyeni” ifadesi, hastane bakımından taburculuk sonrasına ve önleyici çalışmalara uzanan bu geniş gündemi karşılıyordu.

İlk dernek 13 üyeyle kuruldu

A Mind That Found Itself, Mart 1908’de yayımlandı. 6 Mayıs’ta Beers ve çalışma arkadaşları New Haven’da Connecticut Ruh Hijyeni Derneğini (Connecticut Society for Mental Hygiene) 13 üyeyle kurdu. Derneğin ilk çalışma başlıklarından biri taburculuk sonrası destekti. Yale Üniversitesinin tıp kütüphanesinde korunan ve katalogda 1909’a tarihlenen bir metinde Beers, hastaneden çıkan kişilere yönelik desteğin Connecticut’ta nasıl örgütlenebileceğini ele aldı.

19 Şubat 1909’da New York’ta Ulusal Ruh Hijyeni Komitesi (National Committee for Mental Hygiene) kuruldu. William James ve sosyal reformcu Julia Lathrop yürütme kurulunda yer aldı. Meyer, kurulun başkanlığını üstlendi. Beers ile Meyer, hareketin ne hızla büyüyeceği ve kararları kimlerin alacağı konusunda ayrıştı. Beers ulusal örgütlenmeyi hızlandırmak isterken Meyer eyalet düzeyindeki çalışmalara öncelik veriyor ve yönetimde hekimlerin ağırlığını savunuyordu. Meyer 1910’da komiteden ayrıldı. Komite sonraki yıllarda psikiyatri kurumlarında istatistik çalışmaları yürüttü ve 1917’den itibaren Mental Hygiene dergisini yayımladı.

Washington’daki kongre ve farklı ülkelerin gündemleri

İlk Uluslararası Ruh Hijyeni Kongresi, 5–10 Mayıs 1930’da Washington’da düzenlendi. Kongre öncesinde Avrupa ve Latin Amerika’da da örgütlenmeler gelişmişti. Bu girişimlerin amaçları ülkeden ülkeye değişiyordu. Örneğin Brezilya Ruh Hijyeni Birliği, 1928’de tüzüğünü yenilerken okul ve iş yaşamındaki önleyici çalışmalarını öjeniye, yani toplumu kalıtsal özellikler üzerinden biçimlendirmeyi amaçlayan ayrımcı bir anlayışa dayandırdı.

Beers’ın kitabında öne çıkan sorulardan biri, hastanede kalan bir kişinin gördüğü muameleyi kime ve nasıl anlatabileceğiydi. Bugün bu soru, şikâyetlerin duyulmasının yanı sıra hizmetlerin nasıl tasarlandığıyla da ilgili. Dünya Sağlık Örgütünün 2023’te yayımladığı çerçeve, ruh sağlığı hizmetlerinden yararlanan kişilerin ilgili politika, program ve hizmetlerin hazırlanmasına ve geliştirilmesine katılmasını öneriyor. Beers’ın 1908’de kendi adıyla yayımladığı anlatı, bir hastanın gözlemlerinin kurumların işleyişi üzerine nasıl kamusal bir tartışma başlatabildiğini gösteren erken bir örnek.

Kaynaklar

Beers CW. A Mind That Found Itself: An Autobiography. New York, Longmans, Green & Co., 1908. 1902’deki kısıtlama ve iletişim koşullarına ilişkin bölüm ayrıca American Journal of Public Health, 2010, cilt 100, sayı 12, s. 2354–2356’da yayımlandı.
Beers CW. The After Care of the Insane. New Haven, Bradley & Scoville, [1909]. Yale Üniversitesi Harvey Cushing/John Hay Whitney Tıp Kütüphanesi koleksiyonu.
Yale University Library, Manuscripts and Archives. Clifford Whittingham Beers Papers, MS 612. Arşiv rehberi.
Dain N. Clifford W. Beers: Advocate for the Insane. University of Pittsburgh Press, 1980.
Scholten H. “From the traditional account to an ‘off-centred history’ of the mental hygiene movement: the question of the international (1908–1939).” Medical History, 2026, cilt 70, sayı 2, s. 213–235.
Bertolote JM. “The roots of the concept of mental health.” World Psychiatry, 2008, cilt 7, sayı 2, s. 113–116.
Williams FE (ed.). Proceedings of the First International Congress on Mental Hygiene, Held at Washington, D.C., May 5th to 10th, 1930. International Committee for Mental Hygiene, 1932, 2 cilt.
Dünya Sağlık Örgütü. WHO Framework for Meaningful Engagement of People Living with Noncommunicable Diseases, and Mental Health and Neurological Conditions. Cenevre, 2023.

Hacettepe Üniversitesinde uzmanlık eğitimini tamamlayan, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi ve Dokuz Eylül Üniversitesinde plastik cerrahi ana bilim dallarını kuran Barutçu, özellikle rekonstrüktif cerrahi ve yara iyileşmesi alanındaki akademik ve klinik çalışmalarıyla meslek yaşamını sürdürdü.

Cenazesi 15 Kasım’da Biga’da defnedilecek

Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörlüğünün duyurusuna göre Prof. Dr. Ali Barutçu için 14 Kasım 2026 Cumartesi günü İzmir’in Balçova ilçesindeki Uğur Camii’nde ikindi namazının ardından cenaze namazı kılınacak.

Barutçu’nun cenazesi, 15 Kasım 2026 Pazar günü Çanakkale’nin Biga ilçesindeki Çarşı Camii’nde ikindi namazını müteakip kılınacak cenaze namazının ardından Karacaçayır Mezarlığı’na defnedilecek.

Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörlüğü, yayımladığı taziye mesajında Barutçu’nun ailesine, yakınlarına ve üniversite mensuplarına başsağlığı ve sabır dileklerini iletti.

Prof. Dr. Ali Barutçu kimdir?

Prof. Dr. Ali Barutçu, 6 Temmuz 1953 tarihinde İstanbul’da doğdu. Beş yaşındayken ailesiyle birlikte Çanakkale’nin Biga ilçesine taşındı. İlk ve orta öğrenimini burada tamamladı.

Kendi kaleme aldığı yaşam öyküsünde, çocukluk yıllarında ailesinin geçimine destek olmak amacıyla tarım işçiliği yaptığını, aynı zamanda öğrencilere matematik ve İngilizce dersleri verdiğini anlattı.

Yükseköğrenimine Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesinde başlayan Barutçu, daha sonra Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesine geçti. Tıp eğitimini 1977 yılında tamamladı.

Aynı üniversitede başladığı uzmanlık eğitimini 1983 yılında bitirerek Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi uzmanı oldu. Askerlik görevini Gülhane Askerî Tıp Akademisinin Plastik Cerrahi Bölümünde tamamladı.

Sivas ve İzmir’de iki ana bilim dalı kurdu

Uzmanlık eğitiminin ardından Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesinde göreve başlayan Barutçu, burada Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi Ana Bilim Dalını kurdu. Türk Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Derneğinin tarihçe kayıtlarında, Sivas’taki birimin kuruluşu 1984 yılına tarihleniyor.

1989 yılında Dokuz Eylül Üniversitesine geçen Barutçu, Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Ana Bilim Dalının kuruluşunu gerçekleştirdi.

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesinin kurumsal tarihçe belgelerinde ana bilim dalının 1989 yılında Prof. Dr. Ali Barutçu tarafından kurulduğu açıkça belirtiliyor.

Üniversitenin akademik kayıtlarına göre 1993 yılında profesör unvanını alan Barutçu, uzun yıllar plastik cerrahi alanında tıp eğitimi, uzmanlık eğitimi ve bilimsel araştırma faaliyetlerinde bulundu.

Yara iyileşmesi alanındaki çalışmaları

Prof. Dr. Ali Barutçu’nun akademik çalışmalarında rekonstrüktif cerrahi, doku onarımı, mikrocerrahi ve yara iyileşmesi önemli yer tuttu.

Dokuz Eylül Üniversitesinin akademik veri sisteminde, Barutçu’nun danışman veya eş danışman olarak görev aldığı 10 tıpta uzmanlık tezi kayıtlı bulunuyor.

Bu araştırmalar arasında diyabetik yaralarda iyileşme süreçleri, damar oluşumunun yara kapanmasına etkisi, doku mühendisliği, deri fleplerinin canlılığı, yara izi oluşumu ve elektrik yaralanmalarından sonra mikrocerrahi uygulamalarının zamanlaması gibi konular yer alıyor.

Barutçu, 2001 yılında ameliyat sırasında geçirdiği felcin ardından cerrahi operasyonlara katılamasa da akademik çalışmalarını ve poliklinik hizmetlerini sürdürdü.

2018 yılında verdiği bir röportajda, 2003 yılında Yükseköğretim Kuruluna başvurarak Dokuz Eylül Üniversitesinde Yara Bilim Dalının kurulmasını sağladığını anlattı.

Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesinin arşiv kayıtlarında da Barutçu’nun Tıp Fakültesi Yara İyileşmesi Bilim Dalı Başkanlığı görevini üstlendiği ve yara tedavisine yönelik klinik uygulamalarda çalıştığı görülüyor.

Barutçu, özellikle kapanması güç kronik yaraların tedavisine yönelik yöntemlerle ilgilendi. Diyabetik yaralar ve doku iyileşmesi üzerine yapılan deneysel araştırmalarda uzmanlık öğrencilerine danışmanlık yaptı.

Bilimsel derneklerde yöneticilik yaptı

Prof. Dr. Ali Barutçu, akademik çalışmalarının yanı sıra meslek örgütlerinde de görev aldı.

Türk Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Derneğinin geçmiş yönetim kurulu kayıtlarına göre 1998, 2000 ve 2002 yıllarında genel sekreterlik görevini yürüttü. Derneğin 2004 yılı yönetim kurulunda da üye olarak yer aldı.

Barutçu ayrıca Balkan Ülkeleri Yara Dernekleri Konfederasyonu Başkanlığı görevini üstlendi. Bu dönemde yara iyileşmesi ve tedavi yöntemleri konusunda uluslararası bilimsel faaliyetlerde bulundu.

Hekimliğinin yanında sanat ve tarihle ilgilendi

Prof. Dr. Ali Barutçu, hekimlik ve akademik çalışmalarının yanında resim, edebiyat ve tarih alanlarıyla da ilgilendi.

Çeşitli şehirlerde resim sergileri açan Barutçu, “Aşk ve Tıbbiyeliler” adlı kitabıyla yazarlık çalışmaları da yaptı.

Çanakkale Muharebeleri sırasında sağlık hizmetlerini konu alan tarihî belge ve eşyalardan oluşan koleksiyonuyla da kültürel çalışmalara katkı sundu.

Nisan 2026’da Biga Belediyesi ve Biga Kent Konseyinin iş birliğiyle açılan “Karabiga 1. Mevkii Savaş Hastanesi” sergisinde yer alan tarihî eserlerin büyük bölümü Barutçu’nun koleksiyonundan sağlandı.

Dokuz Eylül Üniversitesinde uzun yıllar görev yapan Prof. Dr. Ali Barutçu, 5 Temmuz 2020 tarihinde yaş haddinden emekliye ayrılmıştı.

İtalya öncülüğünde yürütülen uluslararası bir araştırma, kalbin kansere karşı direncinde dikkat çekici bir mekanizmanın rol oynayabileceğini gösterdi: Kalbin hiç durmadan kasılması ve oluşturduğu mekanik kuvvet.

23 Nisan 2026’da Science dergisinde yayımlanan araştırma, İngiliz Daily Mail gazetesinin 10 Kasım tarihli haberiyle yeniden gündeme geldi.

Kalp kanseri neden bu kadar nadir görülüyor?

Kalpte kanser gelişmesinin nadir olmasının bilinen nedenlerinden biri, kalp kası hücrelerinin yetişkinlik döneminde çok sınırlı şekilde çoğalması.

Vücudun bağırsak ve deri gibi dokularında hücreler sürekli yenilenirken kalp kası hücrelerinin bölünme kapasitesi oldukça düşük.

Hücrelerin daha az bölünmesi, kanser oluşumuna yol açabilecek bazı çoğalma hatalarının ortaya çıkma ihtimalini de azaltabiliyor.

Ancak araştırmacılar, kalbin kansere karşı direncinin yalnızca hücre yenilenmesindeki farklılıkla açıklanamayabileceğini düşünüyor.

Kalbin her atışı kanser hücrelerini baskılıyor olabilir

Uluslararası Genetik Mühendisliği ve Biyoteknoloji Merkezi (ICGEB), Trieste Üniversitesi ve Monzino Kardiyoloji Merkezi araştırmacılarının öncülüğündeki çalışmada, kalbin mekanik hareketlerinin tümör hücreleri üzerindeki etkisi incelendi.

Araştırmacılar, fare modellerinde ve laboratuvarda geliştirilen kalp dokularında kanser hücrelerinin davranışlarını gözlemledi.

Sonuçlar dikkat çekiciydi.

Kalp dokusu normal mekanik yük altında çalışırken kanser hücrelerinin çoğalması baskılanıyordu.

Kalbin maruz kaldığı mekanik yük azaltıldığında ise kanser hücrelerinin çoğalma eğilimi artıyordu.

Bu bulgu, kalbin sürekli hareketinin yalnızca kan dolaşımını sağlamakla kalmayıp tümör hücrelerinin büyümesini sınırlayan bir ortam da oluşturabileceğini gösterdi.

Kanser hücrelerinin çoğalma mekanizması etkileniyor

Araştırmanın önemli sonuçlarından biri, mekanik kuvvetlerin kanser hücreleri üzerinde yalnızca fiziksel bir engel oluşturmaması.

Bilim insanları, kalp dokusundaki mekanik yükün hücre çekirdeğindeki gen düzenleme mekanizmalarını da etkileyebildiğini belirledi.

Çalışmada özellikle Nesprin-2 adlı proteinin, hücrelerin mekanik kuvvetleri algılamasında önemli rol oynadığı gösterildi.

Araştırmacılara göre kalbin oluşturduğu kuvvetler, kanser hücrelerinde çoğalmayı düzenleyen genlerin çalışma biçimini etkileyebiliyor.

İnsanlardan elde edilen kalp metastazı örneklerinde yapılan moleküler incelemelerde de deneysel bulgularla uyumlu değişiklikler saptandı.

Kalp kanseri gerçekten hiç görülmüyor mu?

Hayır. Kalp kanseri tamamen yok değil.

Cleveland Clinic verilerine göre doğrudan kalpte başlayan kötü huylu kanserler yılda 100 bin kişide ikiden daha az görülüyor.

Üstelik kalpte saptanan tümörlerin büyük çoğunluğu iyi huylu.

Kalpte gelişen kötü huylu tümörlerin en bilinen türlerinden biri anjiyosarkom.

Bunun yanında akciğer, meme, böbrek ve diğer bazı organlarda başlayan kanserler kalbe yayılarak metastaz oluşturabiliyor.

Dolayısıyla kalbin kansere karşı dirençli olması, bu organda hiçbir zaman kanser gelişmeyeceği anlamına gelmiyor.

Kanser tedavisinde yeni bir yöntem geliştirilebilir mi?

Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, mekanik kuvvetlerin gelecekte kanser tedavisinde kullanılabilme ihtimali.

Bilim insanları, kanser hücrelerinin çoğalmasını sınırlandırmak amacıyla kontrollü mekanik uyarıların veya bu uyarıların hücre içinde oluşturduğu moleküler etkilerin kullanılmasını araştırıyor.

Bu yaklaşım, mekanik kuvvetlerden yararlanan yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

Ancak araştırmanın henüz deneysel aşamada olduğu özellikle vurgulanıyor.

Kalp hareketlerinin kanser hücreleri üzerindeki etkisinin gösterilmesi, vücudun başka bölgelerine dışarıdan baskı uygulamanın kanseri tedavi edeceği anlamına gelmiyor.

Farklı dokulardaki mekanik kuvvetler, bazı koşullarda tümör hücrelerinin yayılmasını da kolaylaştırabiliyor.

Bu nedenle olası tedavilerin etkili ve güvenli olup olmadığının klinik araştırmalarla belirlenmesi gerekiyor.

Kalbin doğal savunması yeni tedavilere ilham verebilir

Araştırmayı yöneten moleküler biyoloji profesörü Serena Zacchigna ve ekibinin bulguları, kanser araştırmalarında hücrelerin yaşadığı fiziksel ortamın da önemli olabileceğine işaret ediyor.

Kanser tedavisinde bugüne kadar ağırlıklı olarak ilaçlar, cerrahi yöntemler, radyoterapi ve bağışıklık sistemini hedefleyen yaklaşımlar üzerinde duruldu.

Yeni araştırma ise dokuların hareketinin, basıncının ve mekanik özelliklerinin de tümör büyümesini düzenleyebileceğini gösteriyor.

Kalbin neden kansere karşı bu kadar dirençli olduğunun anlaşılması, gelecekte farklı kanser türlerine yönelik tedavilerin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

Bununla birlikte mekanik uyarılara dayalı yeni yaklaşımların hastalarda etkili olacağı henüz kanıtlanmış değil.

İzmir’de tıp eğitiminin ve üniversite hastaneciliğinin gelişiminde önemli idari görevler üstlenen Sağıroğlu’nun vefatı, Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörlüğü tarafından duyuruldu.

Üniversite tarafından açıklanan cenaze programına göre Prof. Dr. Emel Sağıroğlu için 14 Kasım 2026 Cumartesi günü İzmir’in Balçova ilçesindeki Uğur Camii’nde öğle namazını müteakip cenaze namazı kılınacak. Sağıroğlu’nun cenazesi daha sonra Çeşme Çakabey Mezarlığı’nda toprağa verilecek.

Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörlüğü de yayımladığı taziye mesajında Sağıroğlu’nun ailesine, yakınlarına ve üniversite camiasına başsağlığı dileklerini iletti.

Prof. Dr. Emel Sağıroğlu kimdir?

Prof. Dr. Emel Sağıroğlu, Türkiye’de anesteziyoloji ve reanimasyon alanının üniversitelerde kurumsallaştığı dönemde görev üstlenen akademisyenlerden biriydi. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalının kuruluşunu gerçekleştiren Sağıroğlu, üniversite hastanesinin yapılanma sürecinde de görev aldı.

Akademik yaşamının bir bölümünü Hacettepe Üniversitesinde sürdüren Sağıroğlu, 1970’li yılların sonunda burada doçent olarak çalışıyordu. İzmir Tıp Fakültesinin ilk dekanı Prof. Dr. Hamit Özgönül’ün daveti üzerine Şubat 1979’da İzmir’e gelerek yeni kurulan fakültede göreve başladı. Aynı yılın aralık ayında profesörlük unvanını aldı.

Sağıroğlu’nun İzmir’deki ilk çalışmaları, henüz yeterli hastane ve personel altyapısına sahip olmayan tıp fakültesinde anesteziyoloji hizmetlerinin oluşturulmasına yönelikti. Başlangıçta Karşıyaka Devlet Hastanesinde yürütülen klinik uygulamalar, 1980 yılında Eşrefpaşa Belediye Hastanesinde devam etti.

Bu süreçte Dr. Firuzan Aktuğ, Dr. Varol Çeliker ve Dr. Salih Çetinkurşun’un katılımıyla anesteziyoloji ekibinin ilk kadrosu oluşturuldu.

İzmir Tıp Fakültesinin 1982 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi bünyesine katılmasının ardından Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı, 22 Eylül 1982 tarihli ve 3939 sayılı Yükseköğretim Kurulu onayıyla resmî kuruluşunu tamamladı. Anabilim dalının kurucusu Prof. Dr. Emel Sağıroğlu, ilk öğretim üyeleri arasında yer aldı.

Üniversite hastanesinin kuruluşunda görev aldı

Sağıroğlu’nun akademik yaşamındaki en önemli görevlerden biri, Dokuz Eylül Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesinin kuruluş sürecinde üstlendiği sorumluluk oldu.

Üniversitenin kurucu rektörü Prof. Dr. Ömer Yiğitbaşı tarafından Ocak 1984’te hastanenin kurulması için görevlendirilen Sağıroğlu, ilk başhekim olarak 1984-1988 yılları arasında görev yaptı.

Hastanenin kuruluş döneminde ameliyathane, çamaşırhane ve yemekhane gibi temel hizmet alanlarının oluşturulması, ilk personel kadrosunun kurulması ve klinik hizmetlerin düzenlenmesi çalışmalarını yürüttü.

Türk Anesteziyoloji ve Reanimasyon Derneğinin yayımladığı tarihçe çalışmasında Sağıroğlu’nun kendi anlatımına da yer verildi. Sağıroğlu, hastanenin ilk yıllarında 102 kişilik personel kadrosuyla hizmetlerin oluşturulduğunu ve çalışanların katkısının kurumsal yapılanmada belirleyici olduğunu aktardı.

Anabilim dalını 18 yıl yönetti

Prof. Dr. Emel Sağıroğlu, 1979 yılında başlayan anabilim dalı başkanlığı görevini 1997 yılına kadar sürdürdü.

Bu dönemde anesteziyoloji uzmanlık eğitiminin geliştirilmesi, klinik kadronun genişletilmesi ve yurt dışında uzmanlık eğitimi almış hekimlerin üniversite bünyesinde görevlendirilmesi çalışmalarına katıldı.

Üniversite yönetim kurulu ve senatoda görev yapan Sağıroğlu, dekan yardımcılığı ve cerrahi bölüm başkanlığı gibi akademik ve idari sorumluluklar da üstlendi.

Anabilim dalının gelişim sürecinde ameliyathane anestezisi, yoğun bakım ve ağrı tedavisi hizmetlerinin kurumsal altyapısı oluşturuldu. İlk ağrı ünitesi 1982 yılında hizmete girerken 1986 yılında altı günübirlik yatağa sahip ağrı kliniği açıldı.

Sağıroğlu, anestezi hizmetlerinde hasta güvenliğine ve cerrahi öncesi değerlendirmeye önem verdi. Mesleki geçmişine ilişkin anlatımında, 1980’li yılların sonlarında oluşturulan anestezi polikliniğinin hastaların ameliyat öncesinde değerlendirilmesine ve olası risklerin azaltılmasına katkısını vurguladı.

Bilimsel araştırmalarda da yer aldı

Prof. Dr. Emel Sağıroğlu, klinik ve idari görevlerinin yanı sıra anestezi, ağrı yönetimi ve deneysel tıp araştırmalarında da ortak yazar olarak yer aldı.

Sağıroğlu’nun yazarları arasında bulunduğu ve 2002 yılında Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan bir araştırmada, eritropoietinin deneysel omurilik iskemisinde motor sinir hücreleri üzerindeki koruyucu etkileri incelendi. Deney hayvanlarıyla yürütülen araştırma, omurilik hasarının önlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar arasında yer aldı.

Sağıroğlu, 2015 yılında Türk Anesteziyoloji ve Reanimasyon Dergisinde yayımlanan, remifentanilin deneysel bir sempatik hiperaktivite modelindeki kalp koruyucu etkilerini inceleyen araştırmanın da ortak yazarları arasındaydı.

Uzun yıllar anesteziyoloji alanında eğitim, klinik hizmet, araştırma ve hastane yönetimi görevleri üstlenen Prof. Dr. Emel Sağıroğlu, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesinden 2008 yılında emekliye ayrıldı.

Ölüm sayısındaki düşüş hedefine beş yıl gecikmeyle ulaşıldı

DSÖ’nün Tüberkülozu Sona Erdirme Stratejisi’nde, küresel ölüm sayısının 2015’e göre %35 azaltılması için belirlenen yıl 2020’ydi. Dünya bu eşiğe 2025’te ulaştı. Strateji, hastalığın yol açtığı can kaybını ve nüfusa göre yeni vaka hızını iki ayrı göstergeyle izliyor.

Yaklaşık 2,2 milyon vaka tanı almadı veya bildirilmedi

2025’te dünya genelinde 8,4 milyon yeni tüberküloz tanısı resmî kayıtlara bildirildi. Bu sayı, DSÖ’nün tahmin ettiği yeni vakaların %79’una karşılık geliyor. Yaklaşık 2,2 milyonluk fark, tanı konmamış vakalarla tanı konduğu hâlde resmî kayıtlara bildirilmemiş vakaları kapsıyor.

DSÖ, tüberküloz tedavisinde kullanılan temel ilaçlardan rifampisine dirençli hastalığın 2025’te yaklaşık 370 bin kişide geliştiğini tahmin etti. Bu direnç türüne yönelik tedaviye yaklaşık 155 bin kişi başladı. Tedaviye başlayanların sayısı, tahmini vakaların %42’sine karşılık geldi.

Güney Sudan’da Ebola tatbikatı müdahale açığını gösterdi

DSÖ Afrika Bölge Ofisinin 12 Kasım’da yayımladığı değerlendirmeye göre, Güney Sudan’da 19–24 Ekim’de yapılan saha tatbikatında ekipler olası bir Ebola vakasını saptayabildi. Tatbikat, olası bir salgını güvenli biçimde kontrol altına almak için müdahale kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiğini gösterdi. Açıklama yayımlandığında ülke, Bundibugyo virüsünün yol açtığı Ebola hastalığına ilişkin doğrulanmış vaka bildirmemişti.

Mayıs ile ekim arasında 15 öncelikli ilçede 150 sağlık çalışanı Ebola vaka yönetimi konusunda eğitim aldı. Bu ilçelerin sekizinde geçici enfeksiyon hastalıkları birimleri kuruldu. DSÖ, güvenli hasta sevki ve enfeksiyon kontrolü için gereken malzemelerdeki eksiklerin giderilmesini istedi.

Amerika bölgesinde 2022’de 112 milyon yetişkin diyabetle yaşıyordu

Pan Amerikan Sağlık Örgütünün (PAHO) 2024’te aktardığı 2022 tahminlerine göre, Amerika bölgesinde yaklaşık 112 milyon yetişkin diyabetle yaşıyordu. Bu sayı, bölgedeki yetişkin nüfusun yaklaşık %13’üne karşılık geliyordu. Aynı değerlendirmede, diyabetle yaşayan 30 yaş ve üzerindeki yaklaşık 43 milyon kişinin tedavi almadığı tahmin edildi. PAHO, tanı ve tedaviye erişimi artırmak için birinci basamak sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu.

KAYNAKLAR

1. Dünya Sağlık Örgütü. Global tuberculosis report 2026 – information sheet. 12 Kasım 2026.
2. DSÖ Afrika Bölge Ofisi. Before the first case: WHO helps South Sudan prepare for Ebola Bundibugyo virus disease. 12 Kasım 2026.
3. Pan Amerikan Sağlık Örgütü. Urgent action needed as global diabetes cases increase four-fold over past decades. 14 Kasım 2024.

Manas Üniversitesi Rektörlük Konferans Salonu’nda gerçekleştirilen tören, yalnızca öğrenciler için değil, iki ülkenin ortak tıp eğitimi hedefleri açısından da önemli bir dönüm noktası oldu.

Törene Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın, Manas Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Alpaslan Ceylan, Rektör Vekili Prof. Dr. Almaz İbrayev, Kırgızistan’ın eski Sağlık Bakanlarından Prof. Dr. Talant Batıraliyev, KTMÜ Rektör Yardımcısı ve Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İsmet Altıntaş, Kırgızistan-Türkiye Recep Tayyip Erdoğan Dostluk Hastanesi Başhekimi Uzm. Dr. Hakan Çomaklı, akademisyenler, öğrenciler ve aileleri katıldı.

Bişkek’ten İstanbul’a Uzanan Tıp Eğitimi

Manas Üniversitesi Tıp Fakültesinin eğitim modelinde, Türkiye’nin sağlık alanındaki akademik ve klinik deneyimi önemli bir yer tutuyor.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi ile yürütülen Uluslararası Ortak Lisans Programı kapsamında öğrenciler, hazırlık eğitimi ve tıp öğrenimlerinin ilk üç yılını Bişkek’te, klinik ağırlıklı son üç yılını ise İstanbul’da tamamlayacak.

Böylece öğrenciler, iki ülkenin akademik imkânlarından yararlanırken Türkiye’deki hastanelerde uygulamalı eğitim alma fırsatına da sahip olacak.

Programın bir diğer özelliği ise mezunlara sağlanan diploma imkânı. Eğitimlerini başarıyla tamamlayan öğrencilerin, ortak programın koşulları doğrultusunda Manas Üniversitesinin Türkiye ve Kırgızistan diplomalarının yanı sıra Sağlık Bilimleri Üniversitesi diplomasını da almaları öngörülüyor.

Bu modelin, Kırgızistan’ın ihtiyaç duyduğu nitelikli hekimlerin yetiştirilmesine ve Türk dünyasında ortak sağlık eğitimi standartlarının geliştirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor.

Rektör Aydın: Hekimlik Bilgi Kadar Vicdan ve Merhamet de Gerektirir

Törende konuşan Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın, beyaz önlüğün yalnızca mesleki bir kıyafet olmadığını, insan hayatına karşı üstlenilen sorumluluğu temsil ettiğini vurguladı.

Ortak eğitim programının iki üniversitenin akademik birikimini bir araya getirdiğini belirten Aydın, öğrencilerin eğitimlerinin son üç yılında SBÜ’nün geniş hastane ağı ve akademik kadrosunun sunduğu imkânlardan yararlanacaklarını ifade etti.

Hekimliğin yalnızca hastalıkları teşhis etmek ve tedavi uygulamaktan ibaret olmadığına dikkat çeken Aydın, iyi bir hekimin hastanın yaşadığı kaygıları, beklentilerini ve hayat hikâyesini de anlaması gerektiğini dile getirdi.

Bilimsel bilginin vicdan, merhamet ve insan sevgisiyle bütünleşmesinin önemini vurgulayan Aydın, hekim adaylarına meslek hayatları boyunca insanı merkeze alan bir anlayışla hareket etmeleri çağrısında bulundu.

Rektör Aydın ayrıca Manas Üniversitesi Tıp Fakültesinin kuruluşunda gösterdiği kararlılık ve gayretlerden dolayı Rektör Prof. Dr. Alpaslan Ceylan’a teşekkür etti.

30 Yıllık Üniversitenin Tıp Fakültesi Hayali Gerçeğe Dönüştü

Manas Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Alpaslan Ceylan ise Tıp Fakültesinin kuruluşunun uzun yıllara dayanan çalışmaların sonucu olduğunu belirtti.

Üniversitenin kuruluş yıllarından itibaren gündemde bulunan tıp fakültesi hedefinin çeşitli zorluklara rağmen sürdürüldüğünü anlatan Ceylan, ilk öğrencilerin beyaz önlüklerini giymesinin 30 yıllık üniversite tarihinde özel bir anlam taşıdığını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2018 yılında Kırgızistan’a gerçekleştirdiği ziyaret sırasında fakültenin temelinin atılmasını hatırlatan Ceylan, Türkiye ve Kırgızistan’ın ortak iradesiyle yürütülen çalışmaların bugün somut bir eğitim modeline dönüştüğünü söyledi.

Ceylan, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın’ın ortak tıp eğitimi programının hayata geçirilmesine sunduğu katkılara da özellikle teşekkür etti.

Hedef, Kırgızistan’ın Sağlık İnsan Gücünü Güçlendirmek

KTMÜ Rektör Vekili Prof. Dr. Almaz İbrayev, ortak programın iki ülkenin bilimsel birikimini ve eğitim olanaklarını buluşturduğunu belirterek yetişecek hekimlerin Kırgızistan’ın sağlık sistemine katkı sağlamasını önemsediklerini ifade etti.

Kırgızistan’ın eski Sağlık Bakanlarından Prof. Dr. Talant Batıraliyev de Türkiye’nin Türk cumhuriyetlerinden gelen gençlerin eğitimine uzun yıllardır destek verdiğini hatırlatarak ortak tıp eğitimi programının bölgesel sağlık hizmetlerinin gelişimi açısından taşıdığı öneme değindi.

Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İsmet Altıntaş ise hekim adaylarına, hastalıkları anlamanın yanında hastaların yaşadıklarını da dikkate almaları gerektiğini hatırlattı.

İlk Beyaz Önlükler, Ortak Bir Geleceğin Simgesi Oldu

Türkiye ve Kırgızistan millî marşlarıyla başlayan törende iki üniversitenin tanıtım filmleri gösterildi. Kopuz dinletisi, geleneksel dans gösterileri ve Manas Destanı’ndan sunulan bölümler programa kültürel bir zenginlik kattı.

Törenin en anlamlı anı ise birinci sınıf öğrencilerinin beyaz önlüklerini giymesi oldu. Hekim adayları, meslek etiğine, insan hayatına saygıya ve toplumsal sorumluluğa bağlılıklarını ifade eden ortak sözlerini okudu.

Bişkek’te başlayan ve İstanbul’daki klinik eğitimle devam edecek bu yolculuk, iki üniversitenin ortaklığını öğrencilerin geleceğine taşıyan somut bir eğitim modelini ortaya koydu.

Mekteb-i Tıbbiye’den günümüze uzanan tıp eğitimi geleneğini uluslararası akademik iş birlikleriyle sürdüren Sağlık Bilimleri Üniversitesi ile Manas Üniversitesinin ortak programı, Türkiye ve Kırgızistan arasında sağlık alanındaki iş birliğinin gelecek kuşaklara aktarılmasında yeni bir sayfa açtı.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde (KKTC) askerlik görevini sürdüren Öcal’ın kalp krizi geçirdiği bildirildi. Şehadet haberi, ailesi ve yakınlarının yanı sıra eğitim gördüğü Sağlık Bilimleri Üniversitesi camiasında da üzüntüyle karşılandı.

Milli Savunma Bakanlığından Şehit Kağan Öcal Açıklaması

Milli Savunma Bakanlığı, Mühimmat Er Kağan Öcal’ın görevi başında rahatsızlanarak 13 Kasım 2026 tarihinde şehit olduğunu duyurdu.

Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, şehit Kağan Öcal için yayımladığı taziye mesajında, şehide Allah’tan rahmet; ailesine ve Türk milletine başsağlığı ve sabır diledi.

Şehit Kağan Öcal’ın Cenazesi Yozgat’ta Defnedilecek

Yozgat’ın Sorgun ilçesi nüfusuna kayıtlı olan şehit Mühimmat Er Kağan Öcal’ın cenazesinin, 14 Kasım 2026 Cumartesi günü öğle namazını müteakip Sorgun Garajlar Camii’nde kılınacak cenaze namazının ardından son yolculuğuna uğurlanacağı bildirildi.

Rektör Prof. Dr. Kemalettin Aydın’dan Taziye Mesajı

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın, üniversitenin 2023 yılı mezunlarından Mühimmat Er Kağan Öcal’ın şehit olması dolayısıyla taziye mesajı hazırladı.

Rektör Aydın’ın taziye mesajında şu ifadeler yer aldı:

“Üniversitemiz Hamidiye Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Evde Hasta Bakımı Programı 2023 yılı mezunumuz, Mühimmat Er Kağan ÖCAL’ın görevi başında geçirdiği kalp krizi sonucu şehit olduğunu derin bir üzüntüyle öğrendim.

Kahraman şehidimiz, öğrencimiz Kağan ÖCAL’a Cenab-ı Allah’tan rahmet; kederli ailesine, silah arkadaşlarına, üniversite camiamıza ve aziz milletimize sabır ve başsağlığı diliyorum.

Ruhu şad, mekânı cennet, makamı âli olsun.”

Türkiye’de yaşlı nüfusun hızla artmasıyla birlikte bakım hizmetleri, aile desteği ve ileri yaşta yaşam koşulları giderek daha fazla önem kazanıyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından 81 ilde gerçekleştirilen ve 24 bin 697kişinin katıldığı kapsamlı saha araştırmasının sonuçları, “Türkiye Yaşlılık Saha Araştırması Kitabı” adıyla yayımlandı. Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) akademisyenlerinin de katkı sunduğu çalışma, Türkiye’de yaşlılığın sosyal ve ekonomik boyutlarını değerlendiren önemli bir veri kaynağı niteliği taşıyor.

81 ilde yaklaşık 25 bin kişiyle yüz yüze görüşüldü

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan araştırma, Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) belirlediği 12 istatistiki bölge esas alınarak tüm illerde gerçekleştirildi.

Türkiye’nin 81 ilini kapsayan saha çalışmasında toplam 24 bin 697 kişiyle yüz yüze görüşmeler yapıldı.

Araştırma kapsamında yaşlı bireylerin yaşam koşulları, aile içindeki konumları, bakım ihtiyaçları ve sosyal destek ilişkileri çok yönlü olarak ele alındı.

Çalışmanın dikkat çeken yönlerinden biri, yalnızca yaşlı bireylerin değil, onların yakınlarının da araştırmaya dâhil edilmesi oldu. Böylece yaşlılık sürecinin bireysel ihtiyaçlarının yanında aileler üzerindeki etkilerinin de değerlendirilmesi amaçlandı.

Kitapta yer verilen verilere göre, 4 bin 357’si tek başına, 9 bin 463’ü eşi veya ailesiyle birlikte yaşayan olmak üzere 13 bin 820 hanelerde yaşayan yaşlı bireyin bilgileri analiz edildi.

Bulgular, ileri yaşta yalnız yaşama durumunun sosyal destek, evde bakım, sağlık hizmetlerine erişim ve günlük yaşamın sürdürülmesi açısından neden önemli bir araştırma konusu olduğunu gösteriyor.

Huzurevlerinde yaşayan 3 bin 549 yaşlı da araştırmaya katıldı

Araştırmanın bir diğer önemli bölümünü huzurevlerinde yaşayan yaşlı bireyler oluşturdu.

Bu kapsamda 3 bin 549 huzurevi sakininin görüş ve deneyimleri değerlendirildi. Ayrıca 7 bin 51 yaşlı yakını da araştırmaya dâhil edildi.

Böylece çalışma, aile yanında yaşayan, tek başına hayatını sürdüren ve kurumsal bakım hizmetlerinden yararlanan yaşlı bireylerin deneyimlerinin birlikte incelenmesine imkân sağladı.

Araştırmanın bu çok yönlü yapısı, yaşlılık politikalarının yalnızca barınma ve bakım hizmetleri üzerinden değil; aile ilişkileri, toplumsal katılım ve destek mekanizmalarıyla birlikte değerlendirilmesi açısından önem taşıyor.

Sağlık Bilimleri Üniversitesinden iki akademisyen yazar kadrosunda

Türkiye genelinde gerçekleştirilen çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi akademisyenleri de bilimsel katkı sundu.

BÜ akademisyenlerinden Doç. Dr. Zeynep Esra Abay Çelik ve Öğr. Gör. Melike Avşar, Türkiye Yaşlılık Saha Araştırması Kitabı’nın yazar kadrosunda yer aldı.

Üniversite akademisyenlerinin çalışmaya katılımı, sağlık bilimleri alanındaki akademik birikimin sosyal politika araştırmalarıyla buluşması bakımından dikkat çekti.

Eserin diğer yazarları arasında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü Daire Başkanı ve Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Fatih Elibol, Bakanlık Uzman Yardımcısı Esra Bektaş, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Süleyman Soyhanoğlu ile Bakanlık bünyesinde görev yapan Dr. Hatice Reyhan Özgöbek ve Dr. Esma İnce Keser bulunuyor.

Farklı disiplinlerden akademisyen ve uzmanları bir araya getiren çalışma, kamu yönetiminin saha deneyimiyle akademik araştırma birikimini ortak bir zeminde buluşturdu.

Türkiye’de yaşlı nüfus 9,5 milyonu aştı

Araştırmanın yayımlanması, Türkiye’de nüfusun yaş yapısının belirgin biçimde değiştiği bir döneme denk geldi.

TÜİK’in 2025 yılı verilerine göre Türkiye’de 65 yaş ve üzerindeki nüfus 9 milyon 583 bin 59 kişiye ulaştı. Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payı ise yüzde 11,1’e yükseldi.

Yaşlı nüfusun büyümesi; uzun süreli bakım hizmetleri, kronik hastalıkların yönetimi, yaşlı dostu şehirler, sosyal destek ağları ve sağlık hizmetlerine erişim gibi konuları daha önemli hâle getiriyor.

Bu demografik dönüşüm, ileri yaşta yaşam kalitesinin korunması ve bireylerin mümkün olduğunca bağımsız yaşayabilmesi için bilimsel verilere dayalı planlamaların önemini artırıyor.

Yaşlılık politikalarına bilimsel veri sağlayacak

Başlangıçta II. Yaşlılık Şûrası’nın hazırlık çalışmaları kapsamında planlanan araştırma, kapsamı sayesinde daha geniş bir akademik kaynak niteliği kazandı.

Türkiye Yaşlılık Saha Araştırması Kitabı’nın, yaşlı bireylerin ihtiyaçlarının belirlenmesinde, bakım ve destek hizmetlerinin değerlendirilmesinde ve gelecekte uygulanabilecek sosyal politikaların geliştirilmesinde kullanılması hedefleniyor.

Eserin sosyal hizmetler, gerontoloji, halk sağlığı, sağlık yönetimi ve sosyal bilimler alanlarında çalışan araştırmacılar için de başvuru kaynağı olması bekleniyor.

Türkiye’nin 81 ilinden elde edilen saha verilerini bir araya getiren çalışma, yaşlanmanın yalnızca bireysel bir süreç olmadığını; aileyi, sağlık sistemini ve sosyal hizmetleri birlikte ilgilendiren çok boyutlu bir mesele olduğunu ortaya koyan araştırmalara katkı sunuyor.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi akademisyenlerinin de yazarları arasında yer aldığı eser, Türkiye’nin değişen demografik yapısını anlamak ve yaşlı bireylerin ihtiyaçlarına yönelik kanıta dayalı politikalar geliştirmek açısından önemli bir kaynak oluşturuyor.

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Alpaslan Ceylan’ın da katıldığı ziyarette Rektör Aydın, Hastane Başhekimi Uzm. Dr. Hakan Çomaklı tarafından karşılandı.

Hastanenin Çalışmaları Hakkında Bilgi Aldı

Başhekim Uzm. Dr. Hakan Çomaklı’dan hastanenin genel işleyişi, sunulan sağlık hizmetleri ve yürütülen çalışmalar hakkında bilgi alan Rektör Aydın, sağlık hizmetlerinin niteliği ve kurumun bölge halkına sunduğu katkılar üzerine değerlendirmelerde bulundu.

Hastanede görev yapan hekimler ve diğer sağlık çalışanlarıyla da bir araya gelen Aydın, sağlık hizmetinin insan hayatına dokunan yönüne dikkat çekerek özveriyle görev yapan personele teşekkür etti.

Hastalarla Sohbet Ederek Geçmiş Olsun Dileklerini İletti

Ziyaret kapsamında hastanede tedavi gören hastalarla da yakından ilgilenen Rektör Aydın, hastalarla sohbet ederek sağlık durumları hakkında bilgi aldı ve geçmiş olsun dileklerini iletti.

Hastane ziyaretinin yalnızca kurumsal bir temas olmadığını, aynı zamanda iki kardeş ülke arasındaki insani bağların güçlenmesi açısından da anlam taşıdığını ortaya koyan buluşmada, sağlık hizmetlerinin toplumlar arasındaki dostluk ve dayanışmaya katkısı öne çıktı.

Türkiye ile Kırgızistan Arasında Sağlık Köprüsü

Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) tarafından Bişkek’te inşa edilen ve Türkiye ile Kırgızistan’ın sağlık alanındaki ortak çalışmalarının somut örneklerinden biri olan hastane, iki ülkenin sağlık alanındaki dayanışmasını yansıtıyor.

Modern sağlık hizmetlerinin sunulduğu hastane, yalnızca hastaların tedavi edildiği bir merkez olmanın ötesinde, Türkiye’nin sağlık alanındaki bilgi ve tecrübesinin kardeş Kırgızistan ile paylaşılmasına da katkı sağlıyor.

Rektör Aydın, Türkiye ile Kırgızistan arasındaki köklü tarihî ve kültürel bağların sağlık ve yükseköğretim alanındaki iş birlikleriyle daha da güçlendirilmesinin önemine dikkat çekti.

Sağlık Bilimleri Üniversitesinin uluslararası eğitim ve sağlık alanındaki birikiminin Türk dünyasıyla buluşturulması, üniversitenin küresel akademik vizyonunun önemli hedefleri arasında yer alıyor.

Başhekim Hakan Çomaklı’ya Teşekkür

Ziyaretin sonunda Hastane Başhekimi Uzm. Dr. Hakan Çomaklı’ya nazik ev sahipliği, misafirperverliği ve hastanede yürütülen çalışmalara sunduğu katkılar dolayısıyla teşekkür eden Rektör Aydın, tüm sağlık çalışanlarına görevlerinde başarılar diledi.

Türkiye ile Kırgızistan arasındaki kardeşlik ilişkilerinin sağlık alanındaki güçlü yansımalarından biri olan ziyaret, karşılıklı iyi dileklerle sona erdi.

Rektör Aydın’a ziyarette SBÜ Genel Sekreteri Dr. Öner Güner, Personel Daire Başkanı Turgut Koçoğlu ve Rektör Danışmanı Ahmet Balcı eşlik etti.

İki kardeş ülke arasındaki akademik ilişkilerin güçlendirilmesi açısından önem taşıyan ziyarette, Sağlık Bilimleri Üniversitesi ile Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi iş birliğinde yürütülen Uluslararası Ortak Lisans Tıp Programı (UOLP) ön plana çıktı.

Türk Dünyasının Gelecekteki Hekimleri Birlikte Yetiştiriliyor

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi İle Sağlık Bilimleri Üniversitesi arasında 18 Haziran 2025 tarihinde imzalanan protokolle hayata geçirilen ortak tıp eğitimi programı, iki üniversitenin akademik birikimini bir araya getiriyor.

Program kapsamında öğrenciler, tıp eğitimlerinin bir bölümünü Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te, diğer bölümünü ise İstanbul’da Sağlık Bilimleri Üniversitesinde tamamlıyor.

Türkiye’nin tıp eğitimi alanındaki köklü birikimini Kırgızistan’ın akademik imkânlarıyla buluşturan program, Türk dünyasında nitelikli hekim yetiştirilmesine ve sağlık alanındaki bilimsel iş birliğinin geliştirilmesine katkı sağlıyor.

Rektör Aydın: “Türk Dünyasının Gelecekteki Hekimlerini Birlikte Yetiştiriyoruz”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın, uluslararası akademik iş birliklerinin önemini vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu:

“Bizim için uluslararasılaşma, yalnızca sınırların ötesinde eğitim vermek değil, bilgi ve birikimimizi kardeş coğrafyalarla paylaşmaktır. Manas Üniversitemizle yürüttüğümüz ortak tıp programı, bu anlayışımızın önemli bir örneğidir. Mekteb-i Tıbbiye ve Gülhane’den devraldığımız köklü mirasla Türk dünyasının gelecekteki hekimlerini birlikte yetiştiriyoruz.”

Rektör Ceylan: “İki Kardeş Üniversite, Ortak Bir Gelecek İnşa Ediyor”

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Alpaslan Ceylan da iki üniversite arasındaki ortak tıp eğitimi programının Türkiye ile Kırgızistan arasındaki akademik dayanışmaya önemli katkılar sunduğunu belirterek şunları söyledi:

“Sağlık Bilimleri Üniversitesi ile yürüttüğümüz ortak tıp programı, Türkiye ve Kırgızistan arasındaki kardeşliğin bilim ve eğitim alanındaki güçlü bir yansımasıdır. Amacımız, iki üniversitenin imkânlarını birleştirerek yalnızca ülkelerimize değil, bütün Türk dünyasına ve insanlığa hizmet edecek nitelikli hekimler yetiştirmektir. Bu kıymetli iş birliğini daha da ileri taşımayı hedefliyoruz.”

Sağlık Eğitiminde Ortak Gelecek Vizyonu

Sağlık Bilimleri Üniversitesinin uluslararasılaşma vizyonunun önemli örneklerinden biri olan bu iş birliği, yalnızca ortak bir eğitim programı olmanın ötesinde, Türkiye ile Kırgızistan arasındaki tarihî ve kültürel bağların bilimsel alanda güçlendirilmesine de hizmet ediyor.

Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane ve Gülhane’nin köklü sağlık eğitimi mirasını uluslararası alana taşıyan Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ortak eğitim modelleriyle farklı coğrafyalarda nitelikli sağlık profesyonelleri yetiştirmeyi sürdürüyor.

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi ile yürütülen ortak tıp programı da bu anlayışın Türk dünyasındaki somut yansımalarından birini oluşturuyor.

Rektör Prof. Dr. Kemalettin Aydın’ın ziyareti, iki üniversite arasındaki akademik dayanışmanın ve sağlık eğitimi alanındaki ortak gelecek vizyonunun güçlendirilmesi bakımından önem taşıyor.

Kaza, 12 Kasım 2026 Perşembe günü saat 16.30 sıralarında Gaziveren 1’inci Cadde üzerinde meydana geldi.

Polis Basın Subaylığının açıklamasına göre, Mervan Güceyü’nün kullandığı otomobil, batı istikametinde ilerlediği sırada sağa doğru uzanan virajda kontrolden çıktı. Yoldan çıkan araç, bir işletmenin önündeki beton zemine çarparak takla attı ve tavanı üzerinde durdu.

Kazada ağır yaralanan Güceyü, olayın ardından Cengiz Topel Devlet Hastanesine kaldırıldı. Güceyü, hastanede yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Araçta yolcu olarak bulunan 20 yaşındaki Ahmet Cihan Açıkbaş da kazada yaralandı. Açıkbaş’ın aynı hastanenin acil servisinde müşahede altına alındığı bildirildi.

Polisin kazayla ilgili soruşturması sürüyor.

Lefke Avrupa Üniversitesinden taziye mesajı

Lefke Avrupa Üniversitesi, öğrencisi Mervan Güceyü’nün vefatının ardından resmî sosyal medya hesabından Türkçe ve İngilizce taziye mesajı yayımladı.

Üniversitenin paylaşımında Güceyü’nün fotoğrafına yer verilerek vefatından duyulan üzüntü dile getirildi. Mesajda, hayatını kaybeden öğrenciye Allah’tan rahmet, ailesine sabır ve başsağlığı temennisinde bulunuldu.

Lefke Avrupa Üniversitesi, İngilizce açıklamasında da üniversite topluluğu adına Güceyü’nün ailesine ve yakınlarına başsağlığı dileklerini iletti.

SHASTA-3 ve SHASTA-4 adı verilen araştırmaların sonuçları, dünyanın önde gelen tıp dergilerinden The New England Journal of Medicine'ın 5 Kasım 2026 tarihli sayısında yayımlandı.

Toplam 757 yetişkinin katıldığı araştırmalar, trigliserid düzeylerini düşürmenin ötesinde, hastaneye yatış gerektirebilen ciddi bir komplikasyonun önlenmesi açısından da önemli bulgular ortaya koydu.

757 hastada iki ayrı Faz 3 araştırması

SHASTA-3 ve SHASTA-4 araştırmaları, 24 ülkede yürütülen, randomize, çift kör ve plasebo kontrollü iki klinik çalışma olarak tasarlandı.

Araştırmalara açlık trigliserid düzeyi en az 500 mg/dL olan yetişkinler alındı. Katılımcılar ikiye bir oranında plozasiran veya etkisiz karşılaştırma tedavisi olan plasebo grubuna ayrıldı.

Plozasiran grubundaki hastalara üç ayda bir, deri altına 25 mg ilaç uygulandı. Tedavi ve takip süresi 12 ay olarak belirlendi.

Araştırmanın temel amacı, başlangıçtaki trigliserid düzeylerinin bir yıl sonunda ne kadar değiştiğini belirlemekti.

Trigliserid düzeylerinde %81'e varan düşüş

Bir yıllık takip sonunda plozasiran kullanan hastalarda trigliserid düzeyindeki ortanca azalma SHASTA-3 araştırmasında %79, SHASTA-4 araştırmasında ise %81 oldu.

Plasebo grubunda da yaklaşık %27 düzeyinde düşüş görüldü.

İstatistiksel analizde plaseboya göre düzeltilmiş tedavi farkı, iki araştırmada sırasıyla 45 ve 47 yüzde puanı olarak hesaplandı.

Tedavinin dikkat çekici sonuçlarından biri, hastaların önemli bir bölümünün ciddi trigliserid yüksekliği sınırının altına inmesiydi.

On ikinci ayda trigliserid düzeyi 500 mg/dL'nin altına düşenlerin oranı, plozasiran gruplarında sırasıyla %91 ve %93 oldu. Plasebo gruplarında ise bu oranlar %51 ve %50 olarak belirlendi.

Plozasiran kullanan hastaların yarısından fazlası, trigliserid düzeyinde 150 mg/dL'nin altına ulaştı.

Pankreatit ataklarının sıklığı %78 azaldı

Araştırmanın klinik açıdan en önemli sonuçlarından biri akut pankreatit olaylarında elde edildi.

Akut pankreatit, pankreasın aniden iltihaplanmasıdır. Şiddetli karın ağrısı, bulantı ve kusmayla ortaya çıkabilir. Ağır vakalarda organ yetmezliğine kadar ilerleyebilir.

Çok yüksek trigliserid düzeyleri, akut pankreatitin bilinen nedenleri arasında yer alır.

İki araştırmanın birleştirilmiş analizinde, plozasiran verilen hastalarda akut pankreatit olaylarının sıklığı plaseboya kıyasla %78 daha düşük bulundu.

Sonuçlar hasta-yılı üzerinden değerlendirildiğinde:

Plozasiran grubunda 100 hasta-yılı başına yaklaşık 1 akut pankreatit olayı,

Plasebo grubunda ise 100 hasta-yılı başına yaklaşık 5 akut pankreatit olayı görüldü.

Böylece pankreatit olaylarının göreli sıklığında %78 azalma hesaplandı.

Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: %78'lik sonuç, tedavi edilen her 100 hastanın 78'inin pankreatitten korunduğu anlamına gelmiyor.

Araştırmacıların bildirdiği mutlak risk azalması yaklaşık %4,1 oldu. Bu hesaplamaya göre, bir yıllık dönemde bir pankreatit olayını önlemek için yaklaşık 24 hastanın tedavi edilmesi gerekiyor.

Daha önce pankreatit geçirmiş hastalarda yarar daha belirgindi

Araştırmaların alt grup analizlerinde, daha önce akut pankreatit geçirmiş hastalar ayrıca değerlendirildi.

Bu hastalarda pankreatit olaylarının sıklığında %91 oranında göreli azalma bildirildi.

Başlangıç trigliserid düzeyi en az 880 mg/dL olan ve daha önce pankreatit geçirmiş küçük bir hasta grubunda, plozasiran kullananlarda pankreatit olayı görülmedi.

Ancak bu alt grup bulguları, ilacın pankreatiti tamamen önlediği veya bütün hastalarda aynı etkiyi sağlayacağı şeklinde yorumlanamaz.

Özellikle daha önce pankreatit geçirmiş hastaların yeni ataklar açısından daha yüksek risk taşıması, tedavinin hangi hasta gruplarında daha fazla yarar sağlayabileceğinin araştırılmasını önemli hâle getiriyor.

Plozasiran nasıl etki ediyor?

Plozasiran, RNA girişimi (RNA interference veya RNAi) adı verilen bir mekanizmayla çalışan ilaçlar arasında yer alıyor.

İlaç, karaciğerde üretilen apolipoprotein C-III (APOC3) adlı proteinin üretimini azaltmayı hedefliyor.

APOC3, trigliserid bakımından zengin yağ parçacıklarının kandan temizlenmesini yavaşlatan proteinlerden biri olarak biliniyor.

Bu proteinin üretiminin baskılanması, trigliseridlerin dolaşımdan uzaklaştırılmasını kolaylaştırıyor.

Plozasiran, DNA üzerinde kalıcı bir gen düzenlemesi yapmıyor. Hücrelerin belirli bir proteini üretmek için kullandığı haberci RNA'yı hedefleyerek çalışıyor.

Bu mekanizma, özellikle geleneksel trigliserid düşürücü tedavilere rağmen ciddi yüksekliğin devam ettiği hastalarda araştırılıyor.

Plozasiranın yan etkileri neler?

İki Faz 3 araştırmanın birleştirilmiş güvenlilik analizinde, tedavi sırasında ortaya çıkan istenmeyen olaylar hem plozasiran hem de plasebo gruplarında hastaların %73'ünde bildirildi.

Ciddi istenmeyen olay oranı plozasiran grubunda %8,3, plasebo grubunda ise %10 oldu.

Bununla birlikte bazı yan etkiler açısından farklılıklar gözlendi.

Kan şekeri kontrolünde kötüleşme, plozasiran kullananların %14,3'ünde, plasebo grubunun ise %8,7'sinde bildirildi.

İshal görülme oranları sırasıyla %5,6 ve %3,2 olarak kaydedildi.

Enjeksiyon bölgesi reaksiyonları da plozasiran grubunda bir miktar daha sık görüldü.

Bu bulgular, özellikle kan şekeri yüksekliği veya diyabeti bulunan hastalarda tedavi güvenliliğinin değerlendirilmesinin önemini gösteriyor.

Bir yıllık sonuçlar olumlu olsa da daha uzun süreli kullanımın güvenlilik profilinin izlenmesi gerekiyor.

Plozasiran onaylandı mı, kimler kullanabiliyor?

Plozasiran, Redemplo ticari adıyla ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından 18 Kasım 2025 tarihinde onaylandı.

Ancak bu onay, bütün trigliserid yüksekliği hastalarını kapsamıyor.

FDA onayı, ailesel şilomikronemi sendromu (FCS) olarak bilinen nadir hastalığa sahip yetişkinlerde, diyet tedavisine ek olarak trigliserid düzeylerini düşürme amacıyla verildi.

FCS, vücudun trigliserid bakımından zengin yağ parçacıklarını yeterince temizleyemediği, genellikle çok yüksek trigliserid düzeyleriyle seyreden bir hastalık.

Yeni yayımlanan SHASTA-3 ve SHASTA-4 araştırmaları ise FCS ile sınırlı olmayan, daha geniş bir ağır trigliserid yüksekliği hasta grubunu inceledi.

İlacın bu daha geniş hasta grubunda kullanımı için ilave düzenleyici değerlendirmeler gerekiyor.

Araştırmaları destekleyen Arrowhead Pharmaceuticals, bu amaçla FDA'ya ek ruhsat başvurusu yapmayı planladığını açıkladı.

Yüksek trigliseridi olan herkes için uygun mu?

Araştırmanın sonuçları, trigliserid düzeyi hafif veya orta derecede yüksek olan herkesin plozasiran kullanması gerektiğini göstermiyor.

Çalışmalara başlangıç trigliserid düzeyi en az 500 mg/dL olan hastalar alındı.

Bu nedenle elde edilen etkinlik ve güvenlilik sonuçları, daha düşük trigliserid düzeylerine sahip bireylere doğrudan genellenemez.

Ayrıca çalışmanın temel hedeflerinden biri pankreatit olayları olsa da plozasiranın kalp krizi, felç veya kalp-damar hastalığına bağlı ölümleri azaltıp azaltmadığı bu sonuçlarla ortaya konulmuş değil.

Araştırmaların 12 aylık olması, uzun dönemli etkinlik ve güvenlilik açısından da değerlendirilmesi gereken bir sınırlılık.

Bununla birlikte iki ayrı randomize Faz 3 araştırmada benzer trigliserid düşüşlerinin görülmesi ve pankreatit gibi doğrudan hasta sağlığını etkileyen bir klinik sonucun iyileşmesi, plozasiranın ağır trigliserid yüksekliğinin tedavisindeki potansiyelini destekliyor.

TIBBİ UYARI

Plozasiran reçeteli bir ilaçtır ve mevcut onayları belirli hasta gruplarıyla sınırlıdır. Trigliserid yüksekliği nedeniyle kullanılan ilaçlar bu araştırmaya dayanılarak kişisel kararla değiştirilmemelidir. Tedavi seçimi ve kan şekeri gibi güvenlilik izlemleri hekim tarafından planlanmalıdır.

KAYNAKLAR

1. Watts GF, Ballantyne CM, Blanco Echevarria A ve ark. Plozasiran for Severe Hypertriglyceridemia and Risk of Pancreatitis. The New England Journal of Medicine. 2026;395:1805–1817. DOI: 10.1056/NEJMoa2610014.

2. Arrowhead Pharmaceuticals. Arrowhead Pharmaceuticals Presents Phase 3 SHASTA-3 and SHASTA-4 Data Demonstrating Plozasiran Reduced Acute Pancreatitis Events in Patients with Severe Hypertriglyceridemia. 30 Ağustos 2026.

3. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Drug Trials Snapshots: REDEMPLO (plozasiran). Onay tarihi: 18 Kasım 2025.

Yeni yönetmeliğin en dikkat çekici hükümlerinden biri, kronik diyaliz tedavisine başlayan hastaların böbrek nakli konusunda bilgilendirilmesine ilişkin zorunluluk oldu.

Diyalize başlayan hastalar üç ay içinde nakil merkezine yönlendirilecek

Yönetmeliğe göre kronik diyaliz tedavisine başlayan hastalar, en geç üç ay içerisinde böbrek nakli hakkında ayrıntılı bilgilendirilmek üzere kendilerine en yakın kamuya ait böbrek nakli merkezine gönderilecek.

Nakil merkezinde hastalara böbrek naklinin hangi koşullarda gerçekleştirilebildiği, canlı ve kadavra vericiden nakil seçenekleri, işlemin olası yararları ve riskleri anlatılacak.

Bilgilendirme hem sözlü hem yazılı olarak yapılacak. Hasta ve yetkili tarafından imzalanan belgeler hasta dosyasına eklenecek ve Sağlık Bakanlığının dijital kayıt sistemine yüklenecek.

Bu düzenleme, hastaların diyaliz dışındaki böbrek yerine koyma tedavileri hakkında erken dönemde bilgi edinmesini amaçlıyor.

Ancak üç aylık süre, hastaya bu süre içerisinde böbrek nakli yapılacağı anlamına gelmiyor. Nakle uygunluk ve sonraki süreçler, ilgili uzmanların tıbbi değerlendirmesine bağlı olacak.

Mevcut diyaliz hastaları için bir yıllık geçiş süresi

Yönetmelik yalnızca yeni diyaliz hastalarını kapsamıyor.

Düzenlemenin yayımlanmasından önce tanı almış diyaliz hastalarının da böbrek nakliyle ilgili bilgilendirme ve yönlendirme işlemlerinin bir yıl içerisinde tamamlanması öngörülüyor.

Böylece hâlihazırda diyaliz tedavisi gören hastaların da nakil seçenekleri hakkında yapılandırılmış bilgilendirme sürecine alınması hedefleniyor.

Hastalar aylık muayenelerini başka sağlık kuruluşlarında yaptırabilecek

Düzenleme, diyaliz hastalarının muayene ve reçete süreçlerinde de esneklik sağlıyor.

Diyaliz tedavisi gören hastaların ayda en az bir kez ilgili uzman hekim tarafından değerlendirilmesi ve diyaliz reçetelerinin düzenlenmesi şartı devam edecek.

Bununla birlikte hastalar, aylık değerlendirmelerini tedavi gördükleri diyaliz merkezi dışında da yaptırabilecek.

Başka bir sağlık kuruluşunda düzenlenen uygun diyaliz reçetesi, hastanın tedavi aldığı merkeze sunulabilecek ve tedavi bu reçete doğrultusunda sürdürülebilecek.

Özellikle farklı şehirlerde bulunan veya belirli dönemlerde yaşadığı yerden ayrılan hastalar açısından bu uygulamanın sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırması bekleniyor.

Periton diyalizi seçeneği daha ayrıntılı değerlendirilecek

Yeni yönetmelikte periton diyalizine yönelik dikkat çekici bir hüküm de yer aldı.

Diyaliz raporlarında, periton diyalizinin uygulanmama gerekçelerinin belirtilmesi zorunlu hale getirildi.

Bu değişiklikle tedavi seçeneğinin hangi nedenlerle uygun görülmediğinin kayıt altına alınması sağlanacak.

Periton diyalizi, uygun hastalarda karın zarının filtre görevi gördüğü ve belirli koşullarda ev ortamında uygulanabilen bir tedavi yöntemi olarak kullanılıyor.

Yeni hüküm, hemodiyaliz ile periton diyalizi arasında yapılacak tercihin hastanın klinik özellikleri dikkate alınarak gerekçelendirilmesine katkı sağlayacak.

Diyaliz merkezlerinde cihaz kapasitesi 80’e çıkarıldı

Yönetmelikle merkezlerin cihaz kapasitesine ilişkin üst sınır 60’tan 80’e yükseltildi.

Merkezlerin birleşmesi durumunda toplam cihaz sayısı 80’i geçemeyecek.

Taşınma ve birleşme işlemleri de yeniden düzenlendi. Merkezlerin belirlenen hizmet bölgeleri içindeki taşınma ve birleşme işlemleri il sağlık müdürlüğünün izniyle yürütülebilecek. Bölge dışındaki işlemler ise belirlenen planlama koşulları çerçevesinde Bakanlık iznine tabi olacak.

Düzenleme, merkezlerin kapasitesinin bölgesel ihtiyaçlara göre planlanmasını ve mevcut cihazların daha etkin kullanılmasını hedefliyor.

Tatil diyalizi dönemi genişletildi

Diyaliz hastalarının seyahat ettikleri dönemlerde tedaviye erişimini ilgilendiren tatil diyalizi uygulamasında da değişikliğe gidildi.

Daha önce haziran-ekim dönemini kapsayan uygulama, mayıs ayından kasım ayının sonuna kadar genişletildi.

Belirlenen illerdeki merkezler, gerekli su sistemi kapasitesine ve diğer teknik koşullara sahip olmaları durumunda bu dönemde cihaz kapasitelerini artırabilecek.

Tatil diyalizi kapsamına alınacak iller Sağlık Bakanlığı tarafından ilan edilecek.

Evde hemodiyaliz ve uzun süreli tedaviye ilişkin esaslar belirlendi

Yönetmelik, ev hemodiyalizi uygulamasına ilişkin hizmet sunumu ve hasta takip süreçlerini de düzenliyor.

İl sağlık müdürlüğünden gerekli izni alan merkezler, hastanın talebi ve yazılı onayıyla ev hemodiyalizi hizmeti verebilecek. Bu uygulamada her hastaya bir diyaliz cihazı tahsis edilecek.

Ayrıca gerekli izni bulunan merkezlerde, hastanın talebi ve yazılı onayıyla en az yedi saat süren uzun süreli hemodiyaliz uygulanabilecek.

Her iki uygulamanın ayrıntılı esasları Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenecek.

Diyaliz merkezlerine yönelik denetimler güçlendirildi

Yeni düzenlemeyle merkezlerin denetim ve yaptırım süreçlerinde de değişiklik yapıldı.

Mevzuata aykırılıklar için uygulanabilecek yaptırımlar arasına idari para cezaları eklendi.

Merkezlerin hasta ve seans sayıları, tıbbi değerlendirmeler, laboratuvar sonuçları ve diğer hizmet kayıtlarının Bakanlığın dijital sistemleri üzerinden takip edilmesine yönelik yükümlülükler düzenlendi.

Böylece hasta güvenliği, hizmet kalitesi ve mevzuata uyumun daha sistemli biçimde izlenmesi amaçlanıyor.

Yeni düzenleme hastalar açısından ne anlama geliyor?

13 Kasım 2026 itibarıyla yürürlüğe giren yönetmelik, diyaliz hizmetlerinde yalnızca merkezlerin fiziki kapasitesini değil, hastanın tedavi sürecine katılımını da ilgilendiriyor.

Özellikle böbrek nakli seçeneklerinin erken dönemde anlatılması, farklı sağlık kuruluşlarından alınan diyaliz reçetelerinin kullanılabilmesi ve periton diyalizine ilişkin değerlendirmelerin gerekçelendirilmesi hasta odaklı hükümler arasında öne çıkıyor.

Düzenlemelerin uygulamadaki etkisi ise hastaların nakil merkezlerine zamanında erişebilmesine, diyaliz merkezlerinin yeni yükümlülüklere uyumuna ve denetimlerin etkinliğine bağlı olacak.

Antalya’da COP31’in açılışında taraflar çalışma gündemlerini ve teknoloji, kapasite geliştirme ve idari işlere ilişkin bir dizi metni kabul etti. Türkiye, iklim risklerine karşı sağlık sistemlerini güçlendirmek için uluslararası bir girişim başlattı. 12 Kasım itibarıyla konferansın genel sonuç kararı üzerindeki görüşmeler sürüyor. [1–3, 24]

Antalya EXPO Merkezi’ndeki konferans 9 Kasım’da açıldı. Takvimde kapanış 20 Kasım. Aynı konferans çatısı altında BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi tarafları COP31’de, Kyoto Protokolü tarafları CMP21’de, Paris Anlaşması tarafları CMA8’de toplanıyor. Uygulama ile bilimsel ve teknolojik danışmanlıktan sorumlu iki yardımcı organ da Antalya’da çalışıyor. Açılışta kabul edilen metinler, ilgili oldukları sözleşme veya anlaşmanın karar kayıtlarına giriyor. [1]

Türkiye ve Avustralya’nın görevleri

Türkiye konferansa ve Liderler Zirvesi’ne ev sahipliği yapıyor. COP31 Başkanı Murat Kurum, konferansın siyasi temsilini ve Türkiye’nin başkanlık görevlerini yürütüyor. Avustralya’nın İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, iki ülkenin mutabakatı uyarınca müzakerelere başkanlık ediyor. Türkiye aynı zamanda, hükümetlerin yanı sıra kentlerin, şirketlerin ve sivil toplumun katılabildiği İklim Eylem Gündemi’ne liderlik ediyor. [1, 5]

Antalya’da ilk dört gün

KATILIM / RESMÎ GEÇİCİ KAYIT

COP31’e hangi ülkeler kayıt yaptırdı

UNFCCC’nin 10 Kasım tarihli geçici yüz yüze katılım listesinde Avrupa Birliği dâhil 194 taraf yer alıyor. Tarafların bildirdiği temsilciler ve ek kontenjanlar birlikte sayıldığında 34.809 kayıt bulunuyor. Bu sayı, ülke ve AB delegasyonlarına ait ön kayıtları kapsıyor. Fiilî katılım, konferansın kesin kayıtlarıyla belirleniyor. [22]

Kayıt sayısı en yüksek delegasyonlar Türkiye (2.950), Brezilya (1.994), Nijerya (1.506), Çin (1.021), Endonezya (978) ve Avustralya (835) oldu. Avrupa Birliği için 271, Kırgızistan için 167 kayıt bulunuyor. ABD, Afganistan, İsrail ve Myanmar’ın adı bu geçici listede taraf delegasyonu olarak yer almıyor. [22]

Liderler Zirvesi’nin 11–12 Kasım’daki konuşmacı programı ayrı bir kayıt. Programda, ev sahibi Türkiye’nin yanı sıra Azerbaycan, Brezilya, Çin, Birleşik Krallık, Kırgızistan, Özbekistan, Bangladeş ve Tuvalu gibi ülkelerin temsilcileri ile Avrupa Komisyonu yer aldı. [7, 23]

Geçici kayıttaki 194 taraf

A–F Almanya, Andorra, Angola, Antigua ve Barbuda, Arjantin, Arnavutluk, Avrupa Birliği, Avustralya, Avusturya, Azerbaycan, Bahamalar, Bahreyn, Bangladeş, Barbados, Belarus, Belçika, Belize, Benin, Bhutan, Birleşik Arap Emirlikleri, Birleşik Krallık, Bolivya, Bosna-Hersek, Botsvana, Brezilya, Brunei, Bulgaristan, Burkina Faso, Burundi, Cabo Verde, Cezayir, Cibuti, Cook Adaları, Çad, Çekya, Çin, Danimarka, Doğu Timor, Dominika, Dominik Cumhuriyeti, Ekvador, Ekvator Ginesi, El Salvador, Endonezya, Eritre, Ermenistan, Estonya, Esvatini, Etiyopya, Fas, Fiji, Fildişi Sahili, Filipinler, Filistin Devleti, Finlandiya, Fransa.

G–K Gabon, Gambiya, Gana, Gine, Gine-Bissau, Grenada, Guatemala, Guyana, Güney Afrika, Güney Kore, Güney Sudan, Gürcistan, Haiti, Hırvatistan, Hindistan, Hollanda, Honduras, Irak, İran, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, İzlanda, Jamaika, Japonya, Kamboçya, Kamerun, Kanada, Karadağ, Katar, Kazakistan, Kenya, Kıbrıs, Kırgızistan, Kiribati, Kolombiya, Komorlar, Kongo Cumhuriyeti, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kosta Rika, Kutsal Makam, Kuveyt, Kuzey Kore, Kuzey Makedonya, Küba.

L–S Laos, Lesotho, Letonya, Liberya, Libya, Lihtenştayn, Litvanya, Lübnan, Lüksemburg, Macaristan, Madagaskar, Malavi, Maldivler, Malezya, Mali, Malta, Marshall Adaları, Mauritius, Meksika, Mısır, Mikronezya Federal Devletleri, Moğolistan, Moldova, Monako, Moritanya, Mozambik, Namibya, Nauru, Nepal, Nijer, Nijerya, Nikaragua, Niue, Norveç, Orta Afrika Cumhuriyeti, Özbekistan, Pakistan, Palau, Panama, Papua Yeni Gine, Paraguay, Peru, Polonya, Portekiz, Romanya, Ruanda, Rusya, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent ve Grenadinler, Samoa, San Marino, Sao Tome ve Principe, Senegal, Seyşeller, Sırbistan, Sierra Leone, Singapur, Slovakya, Slovenya, Solomon Adaları, Somali, Sri Lanka, Sudan, Surinam, Suriye, Suudi Arabistan.

Ş–Z Şili, Tacikistan, Tanzanya, Tayland, Togo, Tonga, Trinidad ve Tobago, Tunus, Tuvalu, Türkiye, Türkmenistan, Uganda, Ukrayna, Umman, Uruguay, Ürdün, Vanuatu, Venezuela, Vietnam, Yemen, Yeni Zelanda, Yunanistan, Zambiya, Zimbabve.

AÇILIŞ OTURUMLARI / KARARLAR

12 Kasım itibarıyla kabul edilen kararlar

Açılış genel kurullarında hem konferansın çalışma düzeni hem de Bonn’daki hazırlık oturumundan Antalya’ya iletilen bazı karar metinleri ele alındı. Aşağıdaki tablo, 9 Kasım oturumunda doğrulanabilen adımları gösteriyor. [1, 24]

Genel sonuç kararı müzakerede

Başkanlık, konferansın genel sonuç kararı için 10 ve 11 Kasım’da istişareler yaptı. 12 Kasım’da BM iklim müzakere sürecinin güçlendirilmesi ve dağlık bölgelerin iklim gündemi üzerine görüşmeler yürütüldü. Sonuç kararı ve diğer müzakere başlıkları için genel kurulda kabul kaydı ve yayımlanan karar metni esas alınacak. [1–2]

LİDERLER ZİRVESİ / TAAHHÜTLER VE GİRİŞİMLER

Antalya’da hangi girişimler duyuruldu

Metan ve diğer sera gazlarına finansman taahhütleri

UNFCCC’nin 12 Kasım duyurusuna göre Çin, Birleşik Krallık ve Brezilya’nın ortak ev sahipliğindeki toplantıda 480 milyon ABD dolarını aşan yeni hayırsever finansman taahhüdü açıklandı. İklim ve Temiz Hava Koalisyonu’nun ilgili programına 25 milyon dolar ek taahhüt bildirildi. Bu tutarlar etkinlikte açıklanan taahhütleri gösteriyor. Gerçekleşen ödemeleri ve finanse edilen projeleri izlemek için daha sonra uygulama verilerine bakmak gerekecek. [4]

Ayrı bir oturumda UNEP, Kanada, Irak, Kazakistan ve Meksika’da müdahale edilen beş yeni sızıntı vakasının yaklaşık 125 bin ton metana karşılık geldiğini bildirdi. Bu veri, uyduyla saptanan sızıntılara müdahaleyi izleyen programdan geliyor. [20]

Elektrifikasyon ve iklim eyleminin izlenmesi

Türkiye’nin eylülde duyurduğu 35-by-35 girişimi, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarmayı hedefliyor. Hedef ulaşım, binalar ve sanayide elektrik kullanımını kapsıyor. 11 Kasım’daki üst düzey oturum bu girişimi ele aldı. Elektrifikasyonun emisyonlara etkisini elektrik üretim bileşimi, şebekenin kapasitesi ve kesintilere karşı dayanıklılığı belirleyecek. [6–7]

UNFCCC, 12 Kasım’da şirketlerin, finans kuruluşlarının, kentlerin ve bölgelerin net sıfır planları ile ilerlemelerini açıklayabilmesi için bir şeffaflık çerçevesi başlattı. [4]

Okyanuslar ve Pasifik

Fiji’deki hazırlık toplantısında Pasifik ülkeleri 1,5°C hedefini, iklim finansmanına erişimi ve okyanusların iklim politikasındaki yerini öne çıkardı. Chris Bowen, 12 Kasım konuşmasında Antalya Okyanus Bildirgesi hazırlığında Türkiye’nin liderliğine değindi. Aynı günün resmî programında Pasifik Dayanıklılık Mekanizması için bir finansman etkinliği yer aldı. Programdaki 1,5 milyar ABD doları, kaynak seferberliği hedefi olarak sunuldu. [7–8]

Fosil yakıt kârlarına vergi çağrısı

Antalya Liderler Zirvesi’nde BM Genel Sekreteri António Guterres, fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarının vergilendirilmesini ve gelirin iklim etkilerine açık ülkelerin toparlanmasına yönlendirilmesini önerdi. [19]

MÜZAKERELER / EMİSYON VE FİNANSMAN

Antalya’nın devraldığı iklim gündemi

Fosil yakıtlardan uzaklaşma ve 1,5 derece

Dubai’deki COP28’de kabul edilen ilk Küresel Durum Değerlendirmesi, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşılması ve geçişin adil ve planlı yürütülmesi çağrısı yaptı. Antalya’da bu çağrının enerji yatırımlarına ve ulusal politikalara nasıl yansıyacağı tartışılıyor. Elektrifikasyon, şebeke yatırımları ve metan azaltımı bu tartışmanın uygulama başlıkları. Fosil yakıtların sonuç kararında nasıl ifade edileceği, istişarelerin ardından ortaya çıkacak. [2, 6–7, 9]

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) 2026 raporunda, mevcut ulusal iklim taahhütlerinin tam uygulanması hâlinde bu yüzyıldaki küresel ısınma yaklaşık 2,6°C olarak hesaplanıyor. UNEP’in 1,5°C eşiğinin en düşük düzeyde aşılmasını öngören senaryosunda küresel sera gazı emisyonlarının 2035’te 2025 düzeyine göre yüzde 45 azalması gerekiyor. Mevcut ulusal taahhütlerin tam uygulanması aynı tarihte yüzde 11–15’lik düşüş sağlıyor. Bunlar farklı varsayımlara dayanan senaryo sonuçları. [10]

UNFCCC’nin ayrı bir değerlendirmesi, 154 tarafı temsil eden 127 yeni Ulusal Katkı Beyanı’nı (NDC) inceledi. Bu grubun 2019’daki küresel emisyonların yaklaşık yüzde 71’ini temsil ettiğini bildirdi. Ulusal beyanlar, ülkelerin azaltım hedeflerini ve bu hedeflere nasıl ulaşmayı planladıklarını gösteriyor. [21]

İklim finansmanında üç ayrı hedef

UNEP, gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere aktarılan uluslararası kamu uyum finansmanını 2024 için 28,2–31,7 milyar dolar aralığında hesaplıyor. Gelişmekte olan ülkelerin yıllık uyum ihtiyacının 2035 itibarıyla 305 milyar dolara ulaşabileceğini öngörüyor. Antalya açısından tutarın yanı sıra kaynağın hangi koşullarla verileceği, kırılgan ülkelerin ona ne kadar hızlı ulaşabileceği ve paranın projelere nasıl aktarılacağı önem taşıyor. [13]

Kayıp ve hasar fonu

Uyum, yaklaşan zararı önleme veya azaltma çabalarını kapsıyor. Kayıp ve hasar finansmanı, iklim etkileri gerçekleştiğinde ortaya çıkan zararlarla başa çıkmaya destek oluyor. UNEP’e göre Kayıp ve Hasara Yanıt Fonu’nun ilk başvuru turunda 342 milyon dolarlık başlangıç bütçesine karşılık 2,8 milyar dolarlık talep oluştu. Fonun raporu ve fona verilecek yönlendirme Antalya’nın resmî gündeminde. [1, 13]

HALK SAĞLIĞI / HASTANELER VE İKLİM RİSKLERİ

Sağlık sistemleri Antalya’da neden gündemde

Türkiye’nin başlattığı sağlık girişimi

Türkiye’nin Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu ile Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, 9 Kasım Sağlık Günü’nde Antalya Dayanıklı Sağlık Sistemleri Girişimi’ni (AIR) duyurdu. Bağlayıcı yükümlülük getirmeyen gönüllü girişim, ülkelerin sıcak dalgaları, seller ve diğer iklim riskleri karşısında sağlık hizmetlerini sürdürmek için edindiği deneyimleri paylaşmasını amaçlıyor. DSÖ bünyesindeki İklim ve Sağlıkta Dönüştürücü Eylem İttifakı (ATACH), teknik koordinasyonu üstleniyor. [3, 14]

DSÖ, Antalya’daki girişimi 2025’te COP30’da başlatılan Belém Sağlık Eylem Planı’nın uygulanmasına destek veren bir adım olarak değerlendiriyor. DSÖ’nün 2025 sağlık ve iklim araştırmasına katılan ülkelerin yüzde 90’dan fazlası, ulusal planların uygulanmasında yetersiz finansmanı başlıca engeller arasında gösterdi. Bu nedenle bir sağlık planının etkisini değerlendirmek için bütçe, görev dağılımı ve sahadaki uygulama verileri önem taşıyor. [14]

Sağlık kuruluşları açısından uygulama

Bir sıcak dalgasında acile başvuru sayısı artarken hastane binalarının soğutma yükü de yükselir. Sel, sağlık kuruluşlarına erişimi ve su ile enerji tedarikini kesintiye uğratabilir. Bir sağlık kuruluşunun dayanıklılığı, afet sırasında hizmeti ne ölçüde sürdürebildiğiyle de ölçülebilir. Bu açıdan yoğun bakım, diyaliz, ilaç ve aşı soğuk zinciri ile sevk ağının sürekliliği birlikte ele alınabilir. [14–15]

Belém’de kabul edilen uyum göstergelerinin sağlık bölümü, bu konuların bazılarını ölçülebilir hâle getiriyor. Göstergeler arasında iklim tehlikelerine dayanıklı sağlık tesisi oranı, afet sırasında ve sonrasında temel hizmetlere erişim, sağlık çalışanlarının iklim ve sağlık alanında eğitim alması ve kırılgan grupların psikososyal desteğe erişimi bulunuyor. Antalya’da müzakere edilen konulardan biri, bu göstergelerin ülkelerde nasıl uygulanacağı. [15]

DSÖ’nün 1,6 milyon hesabı neyi gösteriyor

DSÖ’nün COP31 öncesinde yayımladığı teknik çalışma, öncelik verdiği altı iklim ve sağlık müdahalesinin dünya çapında yaygınlaştırılması durumunda yılda yaklaşık 1,6 milyon ölümün önlenebileceğini hesapladı. Tahmin, sıcakla ilgili erken uyarı, güvenli içme suyu, sanitasyon, el hijyeni, evlerde daha temiz enerji ve fosil yakıt fiyatlandırması için küresel ölçekte uygulama varsayımına dayanıyor. Antalya’daki girişimin etkisini ise uygulamaya katılan ülkelerin bildireceği sonuçlar gösterecek. [16]

TÜRKİYE VE DÜNYA / KONFERANSIN ÖNEMİ

COP31 Türkiye ve dünya için neden önemli

Türkiye için diplomasi ve ulusal uygulama

Türkiye, ilk kez ev sahipliği yaptığı BM iklim konferansında başkanlığı yürütüyor ve İklim Eylem Gündemi’ne liderlik ediyor. Avustralya ile paylaşılan görev düzeni, Türkiye’ye enerji, kentlerin dayanıklılığı ve sağlık gibi alanlarda ülkeleri ve uygulayıcı kurumları bir araya getirme imkânı veriyor. Antalya Dayanıklı Sağlık Sistemleri Girişimi bunun somut bir örneği. Girişimin kalıcı etkisi, ülkelerin paylaştığı uygulamaların sağlık hizmetlerine yansımasıyla değerlendirilebilecek. [3, 5, 25]

Türkiye’nin 2024–2030 uyum planı, konferans tartışmalarının ülke içindeki karşılığını gösteriyor. Akdeniz havzasında aşırı sıcaklar, su kıtlığı, orman yangınları ve kıyı taşkınları birbiriyle bağlantılı riskler oluşturuyor. Türkiye açısından uyumun karşılığı, su havzalarının yönetimi, afetlere dayanıklı altyapı ve sağlık hizmetlerinin sıcak dalgası veya sel sırasında sürdürülebilmesi gibi yatırımlarda görülüyor. [26]

Sanayi ve ihracat açısından gündem, üretim süreçlerinin emisyonlarını ölçmeye ve azaltmaya uzanıyor. Avrupa Birliği’nin 1 Ocak 2026’da kesin uygulama dönemine giren Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre gibi belirli ürünleri kapsıyor. Bu düzenleme, Türkiye’den AB’ye ihracat yapan ilgili sektörler için ürünün üretiminde ortaya çıkan emisyonların hesaplanmasını ve düşük karbonlu yatırımları daha önemli kılıyor. [17, 27]

Dünya için emisyon azaltımı ve iklim adaleti

Antalya’daki görüşmeler, ülkelerin açıkladığı iklim hedeflerinin enerji yatırımlarına, emisyon verilerine ve uyum projelerine nasıl yansıyacağını ele alıyor. Paris Anlaşması’nın ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi için süreç Antalya’da başlıyor ve 2028’de sonuçlanacak. Değerlendirme, ülkelerin birlikte ne kadar ilerlediğini ve sonraki ulusal planların hangi alanlarda güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyacak. [10, 21, 28]

İklim finansmanının koşulları, özellikle küçük ada devletleri ve kaynakları sınırlı ülkeler açısından belirleyici. Aynı finansman tutarının hibe veya kredi olarak verilmesi, borç yükü ve projelerin uygulanabilirliği üzerinde farklı etkiler yaratıyor. Antalya’da belirlenecek uygulama kuralları, erken uyarı sistemleri, güvenli su altyapısı ve afet sonrası toparlanma için ayrılan kaynakların ihtiyaç sahiplerine ulaşma hızını etkileyebilir. [11–13, 18]

TÜRKİYE / KAPANIŞA DOĞRU

Türkiye’nin hedefleri ve süren müzakereler

Türkiye’nin 2035 emisyon hedefi

Türkiye’nin 2025’te BM’ye sunduğu ikinci Ulusal Katkı Beyanı, 2035 sera gazı emisyonlarını 643 milyon ton karbondioksit eşdeğeri düzeyinde sınırlandırmayı hedefliyor. Belgede belirtilen 466 milyon tonluk azaltım, 2035 için hesaplanan olağan gidişat senaryosuna göre ifade ediliyor. Türkiye’de emisyon ticaretine ilişkin yasal çerçeveyi oluşturan 7552 sayılı İklim Kanunu da Temmuz 2025’te yayımlandı. Ulusal beyan ve kanun, Türkiye’nin Antalya öncesinde açıkladığı politika çerçevesini gösteriyor. [17]

Adil geçiş ve karbon piyasaları

Belém’de Paris Anlaşması tarafları bir adil geçiş mekanizması geliştirilmesini kararlaştırdı. Antalya’daki gündem, çalışma programının ve mekanizmanın nasıl işleyeceğini ele alıyor. İşini veya gelirini kaybetme riskiyle karşılaşan çalışanlar, bölgeler ve sektörler için teknik destek, sosyal koruma ve karar süreçlerine katılım bu tartışmanın somut başlıkları. [1, 12, 18]

Paris Anlaşması’nın 6. maddesinde ise ülkeler arası emisyon azaltımı işbirliği, BM denetimindeki karbon kredisi mekanizması ve piyasa dışı işbirliği ayrı yollar olarak ele alınıyor. Antalya’da gündeme gelen konulardan biri, ülkeler arası işbirliğinde kullanılacak kayıt ve teknik altyapının finansmanı. Uygulamada bir emisyon azaltımının iki ülkenin hesabına birden yazılmasını önleyecek kayıt ve muhasebe kuralları önem taşıyor. [1, 18]

Dağlar ve su güvenliği

12 Kasım’da COP31 başkanlığı dağlar ve iklim değişikliği üzerine istişare yaptı. Liderler Zirvesi programında ise Kırgızistan, Tacikistan, Nepal, Pakistan ve Bhutan’ın yer aldığı ayrı bir oturumda buzullar, kar ve buzla kaplı alanlar ile finansman ele alındı. Buzul kaybı ve su rejimindeki değişiklikler, dağlık bölgelerde ve bu bölgelerden beslenen havzalarda tarım, içme suyu ve afet hazırlığı açısından önem taşıyor. [2, 7]

Kapanış metinlerinde izlenecek başlıklar

· Genel sonuç kararı. 1,5°C eşiği ve fosil yakıtlardan uzaklaşma için kullanılan ifadeler, sorumlu taraflar ve varsa takvim.

· Finansman. Uyum kaynaklarının kapsamı, hibe ve kredi bileşimi, erişim şartları ve kayıp ve hasar fonuna verilecek yönlendirme.

· Sağlık. Sağlığın kabul edilen metinlerdeki yeri ve dayanıklı sağlık hizmetleri için ölçülebilir hedef veya finansman düzenlemesi.

· Uygulama. Adil geçiş mekanizmasının işleyişi, karbon piyasası kayıtlarının finansmanı ve kararların ilerleme raporları.

BELGE VE KAYNAK KAYITLARI

Kaynakça

[1] BM İklim Değişikliği Sekretaryası (UNFCCC). Antalya 2026 Konferansı ana sayfası, COP31, CMP21 ve CMA8 oturum ve karar kayıtları, kabul edilen gündemler (663896, 663898–663901).

[2] UNFCCC. COP31, CMP21 ve CMA8 Başkanlık İstişareleri, 12 Kasım 2026 itibarıyla.

[3] DSÖ. Tedros Adhanom Ghebreyesus’un iklim gündeminde sağlığa ilişkin yuvarlak masa konuşması, 9 Kasım 2026. ATACH, Antalya Dayanıklı Sağlık Sistemleri Girişimi’nin açılış kaydı.

[4] UNFCCC. COP31 günlük güncellemeleri, 12 Kasım 2026. Karbondioksit dışı sera gazları zirvesi ve Net Sıfır Tanıma Çerçevesi.

[5] UNFCCC. Türkiye–Avustralya Ortaklık Usulleri belgesi, 2025. COP31 açılış ve başkanlık basın toplantısı kayıtları, 9–10 Kasım 2026.

[6] COP31 Türkiye Başkanlığı. 35-by-35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü duyurusu, 21 Eylül 2026. Uluslararası Enerji Ajansı, enerji sektörü dayanıklılığı gözlemevi duyurusu, 10 Kasım 2026.

[7] UNFCCC. Antalya Liderler Zirvesi ve üst düzey toplantı programı, 11–12 Kasım 2026. António Guterres’in temiz enerji ve elektrifikasyon oturumu konuşması, 11 Kasım 2026.

[8] UNFCCC. Fiji’deki COP31 hazırlık toplantısının kapanış değerlendirmesi, Ekim 2026. Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanlığı, Chris Bowen’ın Antalya Liderler Zirvesi konuşması, 12 Kasım 2026.

[9] UNFCCC. İlk Küresel Durum Değerlendirmesi, Dubai 2023, karar 1/CMA.5, özellikle paragraf 28.

[10] Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP). Emissions Gap Report 2026.

[11] UNFCCC. Yeni kolektif niceliksel iklim finansmanı hedefi, Bakü 2024, karar 1/CMA.6.

[12] UNFCCC. Belém 2025 Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı kararları, FCCC/PA/CMA/2025/19/Add.1. Genel sonuç kararı 1/CMA.7, paragraf 53, ve adil geçiş çalışma programı kararı 2/CMA.7.

[13] UNEP. Adaptation Gap Report 2026. Uyum ve kayıp ve hasar finansmanı.

[14] DSÖ. COP31 iklim ve sağlık bilgi notu, 3 Kasım 2026. Sağlık Günü bakanlar toplantısında Genel Direktör’ün konuşması, 9 Kasım 2026.

[15] UNFCCC. Küresel Uyum Hedefi ve Belém Uyum Göstergeleri, 12/CMA.7. OECD, COP31’de takip edilecek müzakere başlıkları, 9 Kasım 2026.

[16] DSÖ. Global Benefits and Costs of Prioritized Actions on Climate Change and Health, teknik rapor, 4 Kasım 2026.

[17] Türkiye Cumhuriyeti. İkinci Ulusal Katkı Beyanı (NDC 3.0), UNFCCC kayıt tarihi 9 Kasım 2025. 7552 sayılı İklim Kanunu, Resmî Gazete, 9 Temmuz 2025, sayı 32951.

[18] UNFCCC. CMA8 oturum belgeleri ve Paris Anlaşması’nın 6. maddesine ilişkin raporlar. OECD, COP31 müzakere değerlendirmesi, 9 Kasım 2026.

[19] UNFCCC. António Guterres’in COP31 Liderler Zirvesi açılış konuşması, 11 Kasım 2026.

[20] UNEP. Uluslararası Metan Emisyonları Gözlemevi’nin Antalya duyurusu, 12 Kasım 2026.

[21] UNFCCC. 2026 Ulusal Katkı Beyanları Sentez Raporu, FCCC/PA/CMA/2026/9, 27 Ekim 2026.

[22] UNFCCC. Geçici yüz yüze katılımcı listesi, COP31.PLOP.1, 10 Kasım 2026. Taraflar ve ek taraf kontenjanı sekmeleri.

[23] UNFCCC. Liderler Zirvesi konuşmacı programı, 10 Kasım 2026 ve 12 Kasım güncellemesi.

[24] UNFCCC. Bonn’dan iletilen karar metinleri, FCCC/SBI/2026/15/Add.1. IISD Earth Negotiations Bulletin, Antalya açılış oturumu kaydı, 9 Kasım 2026.

[25] Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. COP31 açılışı ve Türkiye’nin ev sahipliği, 9 Kasım 2026.

[26] İklim Değişikliği Başkanlığı. İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı 2024–2030. IPCC, Altıncı Değerlendirme Raporu, Akdeniz bölümü.

[27] Avrupa Komisyonu. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, kesin uygulama dönemi ve ürün kapsamı.

[28] UNFCCC. İkinci Küresel Durum Değerlendirmesi, 2024–2028 dönemine ilişkin çalışma takvimi.

Ouchi’nin vakası, yalnızca bir nükleer güvenlik felaketi olarak değil, yüksek doz radyasyonun insan vücudunda oluşturduğu çoklu organ hasarının tedavisindeki güçlükler bakımından da bilimsel literatüre girdi.

Hisashi Ouchi kimdir, nükleer kaza nasıl meydana geldi?

Hisashi Ouchi, Japonya’nın Ibaraki bölgesindeki Tokaimura’da bulunan JCO şirketine ait nükleer yakıt işleme tesisinde çalışan 35 yaşında bir işçiydi.

30 Eylül 1999 sabahı, üç çalışan nükleer yakıt üretiminde kullanılan zenginleştirilmiş uranyum çözeltisini hazırlıyordu. Güvenlik prosedürlerine aykırı biçimde uranyum içeren çözeltinin bir tankta biriktirilmesi, kontrolsüz bir nükleer zincirleme reaksiyonu tetikledi.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının (IAEA) raporuna göre reaksiyon yaklaşık 19,5 saat sürdü. Kazanın merkezine yakın bulunan Ouchi ve çalışma arkadaşı çok yüksek miktarda nötron ve gama radyasyonuna maruz kaldı.

Üç işçinin etkilendiği kazada iki çalışan yaşamını yitirirken üçüncü çalışan hayatta kaldı.

Hisashi Ouchi ne kadar radyasyona maruz kaldı?

Kazanın ardından yapılan ilk tıbbi değerlendirmelerde Ouchi’nin maruz kaldığı radyasyonun biyolojik etkisi yaklaşık 16–20 Gy eşdeğeri düzeyinde hesaplandı.

Gray (Gy), dokunun soğurduğu radyasyon enerjisini ölçmek için kullanılan birimdir. Ancak farklı radyasyon türlerinin biyolojik etkileri aynı olmadığından, Ouchi’nin maruziyetini tek bir sayıyla açıklamak mümkün değildir.

Nötron ve gama ışınlarının birlikte etkili olduğu kazada vücudun farklı bölgeleri birbirinden çok farklı dozlar aldı.

2001 yılında Journal of Radiation Research dergisinde yayımlanan klinik değerlendirmede, Ouchi’nin karnının sağ üst bölümündeki cildin soğurduğu dozun 61,8 Gy’ye kadar ulaştığı bildirildi.

Bu değer, vücudun belirli bir bölgesine ilişkin hesaplamaydı; bütün vücudun aynı doza maruz kaldığı anlamına gelmiyordu.

İlk saatlerde hangi belirtiler ortaya çıktı?

Ouchi, kazadan hemen sonra bilincini kısa süreli kaybetti ve kusmaya başladı. Bunu ishal, yüksek ateş, ciltte kızarıklık ve vücutta şişlik izledi.

Hastanede yapılan kan incelemeleri, bağışıklık sisteminin önemli hücrelerinden olan lenfositlerin hızla azaldığını ortaya koydu.

Ağır radyasyon maruziyetinde kemik iliği, bağırsak mukozası ve cilt gibi hızlı yenilenen dokular ciddi hasar görebiliyor. Ouchi’de bu sistemlerin birden fazlası aynı anda etkilendi.

Hastalığın ilerleyen dönemlerinde ciltte yaygın doku hasarı, sindirim sisteminde kanamalar ve ciddi sıvı kaybı gelişti.

Doktorlar hangi tedavileri uyguladı?

Ouchi, kazanın ardından uzman merkezlerde değerlendirildi ve Tokyo Üniversitesi Hastanesi’nde yoğun bakım tedavisine alındı.

Kemik iliğinin kan hücresi üretme kapasitesinin ağır biçimde bozulması nedeniyle uygun doku uyumuna sahip kız kardeşinden alınan kan kök hücreleri nakledildi.

Hastaya ayrıca kan ve kan ürünleri, sıvı desteği, enfeksiyonları önlemeye yönelik tedaviler ve solunum desteği uygulandı.

Radyasyon nedeniyle ağır hasar gelişen cilt bölgelerinde doku onarımını desteklemek amacıyla deri nakli girişimlerinde bulunuldu.

Kök hücre naklinin ardından kan hücrelerinin üretiminde bazı iyileşme belirtileri görülse de bu gelişme diğer organlarda oluşan ağır hasarı gidermeye yetmedi.

83 gün boyunca vücudunda neler yaşandı?

Tedavinin ilerleyen haftalarında Ouchi’nin cilt bütünlüğü ciddi biçimde bozuldu. Bağırsak mukozasındaki hasar nedeniyle kanamalar ve sıvı kayıpları devam etti.

Yoğun bakımın 56. gününde kalbi durdu. Sağlık ekibinin müdahalesiyle dolaşımı yeniden sağlandı ancak sonraki dönemde böbrek ve diğer organların işlevlerinde ağır bozulmalar gelişti.

Bilimsel vaka raporlarında, radyasyona bağlı hasarın yalnızca kan hücrelerinin üretildiği kemik iliğiyle sınırlı olmadığı; sindirim sistemi, cilt ve çok sayıda organı etkileyen karmaşık bir tablo oluşturduğu vurgulandı.

Hisashi Ouchi, bütün tedavi girişimlerine rağmen kazadan 83 gün sonra çoklu organ yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetti.

Hisashi Ouchi neden kurtarılamadı?

Vakanın en önemli tıbbi özelliği, aynı anda birden fazla yaşamsal sistemin ağır radyasyon hasarına uğramasıydı.

Kök hücre nakli, kemik iliğinin yeniden kan hücresi üretmesine yardımcı olabilse de bağırsakların, cildin ve diğer organların uğradığı yaygın hücresel hasarı tek başına onaramıyordu.

Özellikle bağırsak mukozasının ağır hasar görmesi, kanama ve sıvı kaybı gibi yaşamı tehdit eden komplikasyonlara neden oldu.

Ouchi’nin tedavisini değerlendiren araştırmacılar, böylesine ağır radyasyon maruziyetlerinde kemik iliği işlevlerinin desteklenmesinin tek başına yeterli olmadığını; çoklu organ hasarının tedavisinin ayrı bir bilimsel sorun olduğunu ortaya koydu.

Hisashi Ouchi vakası neden bugün de tartışılıyor?

Ouchi’nin 83 gün süren tedavisi, yıllar içinde internette çok sayıda sansasyonel anlatıya konu oldu.

Ancak hastanın ölmek istediğine ilişkin dolaşıma sokulan ifadeler, tedavinin yalnızca deney amacıyla sürdürüldüğü iddiaları ve kendisine ait olduğu öne sürülen bazı görüntüler, klinik vaka raporlarıyla aynı düzeyde doğrulanmış bilgiler olarak kabul edilmemeli.

Bilimsel belgeler, uygulanan yoğun bakım tedavilerini, kök hücre naklini, organ hasarını ve ölüm nedenini ayrıntılı biçimde açıklıyor. Buna karşılık hastanın iradesi ve tedavi kararlarının etik boyutları hakkında kesin hükümler vermek için ayrıca güvenilir belgelere ihtiyaç bulunuyor.

Tıp tarihinin unutulmayan vakalarından biri

Tokaimura kazası, nükleer tesislerde güvenlik prosedürlerine uyulmasının neden hayati önem taşıdığını gösterdi.

Hisashi Ouchi’nin yaşamını yitirmesi ise ağır radyasyon hasarı karşısında modern yoğun bakımın, kök hücre naklinin ve doku onarımının sınırlarını gözler önüne serdi.

Aradan geçen yıllara rağmen bu vaka, radyasyon kazalarına hazırlık, çoklu organ yetmezliği, rejeneratif tıp ve yoğun bakım etiği açısından incelenmeye devam ediyor.

On iki kişinin kışı geçireceği istasyon

Altıncı Sovyet Antarktika Seferi’ni taşıyan Ob gemisi, 5 Kasım 1960’ta Leningrad’dan ayrılmıştı. Ekibin bir bölümü, kıyıdaki Lazarev İstasyonu’nun yerine Kraliçe Maud Toprakları’ndaki Şirmacher Vahası’nda yeni bir üs kurmak ve kışı orada geçirmekle görevlendirildi. Önceki istasyon hareket hâlindeki bir buz sahanlığı üzerine kurulmuştu. Yeni yerin seçiminde kayalık zeminin sağladığı avantaj etkiliydi. Rusya Arktik ve Antarktik Araştırma Enstitüsünün kaydına göre Novolazarevskaya 18 Ocak 1961’de açıldı. İstasyonda on iki kişi kışlayacaktı. Cerrahi eğitimini Leningrad’da alan Rogozov, sefere katılmak için yemek borusu kanseri cerrahisi üzerine hazırladığı tezinin savunmasını ertelemişti. İstasyonda hekimliğin yanı sıra meteoroloji gözlemleri yapıyor ve arazi aracı kullanıyordu.

Novolazarevskaya, 1957–1958 Uluslararası Jeofizik Yılı’nın ardından Antarktika’da kalıcı bilimsel araştırmaların geliştiği dönemde kuruldu. On iki ülkenin 1959’da imzaladığı Antarktika Antlaşması, 23 Haziran 1961’de yürürlüğe girdi. Novolazarevskaya’da yıl boyunca gözlem yapacak ekip, kışı istasyonda geçirecekti. Rogozov hastalandığında sefer gemisi bölgeden ayrılmıştı. Kendi raporuna göre yakın yabancı istasyonlarda uçak yoktu. Fırtına da hava yoluyla tahliyeyi engelliyordu.

Ağrı sağ alt karna indi

Rogozov, 29 Nisan’da halsizlik ve bulantı hissetti. Karnının üst bölümünde başlayan ağrı daha sonra sağ alt bölgeye yerleşti. Bu değişim, 27 yaşındaki cerraha akut apandisiti düşündürdü. Apandisit, kalın bağırsağın başlangıcındaki çekuma bağlı küçük bir uzantı olan apendiksin iltihaplanmasıdır. Apendiks delinirse enfeksiyon karın boşluğuna yayılabilir ve karın zarı iltihaplanabilir. Bu ciddi komplikasyona peritonit denir.

Rogozov, ilk gün apandisit şüphesini arkadaşlarına söylemediğini günlüğüne yazdı. Ertesi gün ateşi yükseldi ve kusmaları sıklaştı. Antibiyotik kullanmasına rağmen durumu kötüleşince kendi kendini ameliyat etmeye karar verdi ve ekibe haber verdi. 30 Nisan akşamı günlüğüne ertesi günün 1 Mayıs olduğunu, arkadaşlarının o sırada ameliyat için çarşafları sterilize etmeye hazırlandığını kaydetti.

Aynayı tutan teknisyen

Rogozov ameliyatı lokal anestezi altında, bilinci açıkken yaptı. Teplinski’nin tuttuğu ayna, doğrudan göremediği yerleri görmesine yardımcı oldu. Rogozov günlüğüne, aynadaki ters görüntünün işini zorlaştırdığını ve büyük ölçüde dokunarak çalıştığını yazdı. Baş dönmesi ve artan halsizlik nedeniyle kısa aralar verdi. Rogozov’un anlatımına göre müdahale sırasında çekumu yaraladı ve yarayı onardı. Gerboviç ise iki yardımcının da başının döndüğünü, yine de görevlerini sürdürdüklerini kaydetti.

Rogozov, müdahalenin başlangıcını raporunda Moskova saatiyle 30 Nisan 22.00 olarak kaydetti. BMJ’de yayımlanan anlatı, başlangıç saatini yerel saatle 1 Mayıs 02.00 olarak veriyor. Dergiye göre lokal anestezinin ardından cerrahi işlem bir saat 45 dakika sürdü.

Günlükteki koyu leke, rapordaki delinme

Rogozov, 1962’de Sovyet Antarktika Seferi Bülteni’nde yayımladığı ve 1964’te İngilizceye çevrilen vaka raporunda, çıkardığı apendiksin tabanında bir delinme gördüğünü bildirdi. BMJ’de aktarılan 8 Mayıs tarihli günlük kaydında, aynı bölgede koyu bir leke gördüğünü ve bir gün daha bekleseydi apendiksin delinebileceğini düşündüğünü yazmıştı.

Rogozov’un ateşi ameliyattan sonraki beşinci gün normale döndü. Yaklaşık bir hafta sonra dikişlerini aldı. Kendi raporuna göre iki hafta sonra hafif, bir ay sonra ağır işlere dönebildi. Ekip 29 Mayıs 1962’de Leningrad’a ulaştı. Rogozov kliniğine geri döndü, tezini savundu ve meslek hayatını genel cerrahide sürdürdü.

Kutup tıbbında bir hekimin hastalanması

Pennsylvania’da cerrah Evan O’Neill Kane, 1921’de bir hastanede sağlık çalışanlarının yardımıyla kendi apendiksini çıkarmak için ameliyata girişmişti. Kane’in ameliyatı JAMA’da yayımlanan bir tıp tarihi yazısında ele alındı. Novolazarevskaya’da ise Rogozov fenalaşırsa ameliyatı devralabilecek başka bir hekim yoktu.

Aynı risk, kutup seferlerinin sağlık planlamasında bugün de hesaba katılıyor. Avustralya Antarktika Programı, kendi istasyonlarında kışlayacak hekimlerin görevden önce apendektomi geçirmiş olmasını şart koşuyor. Program bu uygulamayı 1950’lerde Heard Adası’nda apandisite yakalanan bir Avustralyalı hekimin güçlükle tahliye edilmesine dayandırıyor. Avustralya’nın kutup hekimleri bugün uzaktan uzman desteği alabiliyor ve gerektiğinde cerrahi ekibe yardımcı olmak üzere eğitilmiş sefer personeliyle çalışıyor. Hava koşulları kışın tahliyeyi hâlâ engelleyebiliyor. Rogozov’un ameliyatında bir meteorologla bir teknisyenin üstlendiği görevler, istasyonun tek hekimi hastalandığında ekibin hazırlığının neden önemli olduğunu gösteriyor.

Kaynaklar

1. Rogozov LI. «Операция на себе» [Kendi kendine ameliyat]. Sovyet Antarktika Seferi Bülteni. 1962, sayı 37, s. 42–44. İncelenen İngilizce çeviri: “Self Operation”. Soviet Antarctic Expedition Information Bulletin. 1964, cilt 4, s. 223–224.
2. Rogozov V, Bermel N. “Auto-appendectomy in the Antarctic: case report”. BMJ. 2009, cilt 339, b4965.
3. Rosgidromet’in kayıtlarından. «55 лет российской антарктической станции Новолазаревская» [Novolazarevskaya Antarktika İstasyonu’nun 55. yılı]. Rossiyskie Polyarnye Issledovaniya. 2016, sayı 1 (23), s. 44.
4. Antarktika Antlaşması Sekretaryası. The Antarctic Treaty System. Ocak 2019.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. “Appendicitis”. Son değerlendirme Temmuz 2021.
6. Rennie D. “Do It to Yourself Section: The Kane Surgery”. JAMA. 1987, cilt 257, sayı 6, s. 825–826.
7. Australian Antarctic Division. “Do you need your appendix removed before you go?” 6 Aralık 2021.
8. Australian Antarctic Division. “Human biology and medicine”. 16 Eylül 2020.
9. Arctic and Antarctic Research Institute. “Novolazarevskaya”. Rus Antarktika Seferi istasyon kaydı.

Antalya’daki Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) sürerken 10 Kasım 2026’da yayımlanan rapor, DSÖ Avrupa Bölgesi’nde 15 ülkeden 20 uygulamayı ele alıyor. Altı uygulama, başta seller olmak üzere ani iklim tehlikelerinin ardından acil ruh sağlığı hizmetleri ve psikososyal destek sunmaya odaklandı. Diğer 14 uygulama, iklim değişikliğiyle bağlantılı güçlükler karşısında ruh sağlığını ve toplumların bu güçlüklerle başa çıkma kapasitesini güçlendirmeyi amaçladı.

DSÖ, uygulamaların sonuçlarına ilişkin kanıtların ve değerlendirmelerin sınırlı olduğunu belirtiyor. Vaka örnekleri, hizmetlerin nasıl düzenlendiğini gösteriyor. Hangi uygulamanın daha etkili olduğunu belirlemek için karşılaştırmalı verilere ihtiyaç var.

Slovenya’da gezici ekipler ve telefon hatları devreye girdi

Slovenya’da 2023 sellerinin ardından kamu kurumları, sağlık çalışanları, insani yardım kuruluşları ve yerel gruplar birlikte çalıştı. Selden etkilenenlere gezici ruh sağlığı ekipleri ve telefon destek hatlarıyla ulaşıldı. Topluluk etkinlikleri düzenlendi ve gündelik ihtiyaçlar için yardım sağlandı. Psikososyal destek, acil müdahale dönemi sona erdikten sonra da sürdü.

İlk destekten uzman bakımına geçiş

DSÖ, afet sonrasında kolay erişilebilen destek sunulmasını ve uzman bakımı gerektiğinde izlenecek yolun açık olmasını öneriyor. Afet planlarında bunun somut karşılığı, ilk desteği hangi ekibin vereceğinin, uzman değerlendirmesi gerektiğinde yönlendirmeyi kimin yapacağının ve hangi sağlık biriminin devreye gireceğinin önceden belirlenmesi.

Türkiye Afet Müdahale Planı’nda psikososyal destek için bir afet grubu bulunuyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonundaki grubun görevleri arasında afetten etkilenenlerin ihtiyaçlarını belirlemek ve uzmanlaşmış psikososyal destek sunmak yer alıyor. Sağlık Bakanlığı da grubun destek ortakları arasında. DSÖ’nün önerisi, bu yapı içinde sahada ilk desteği veren ekiplerle uzman ruh sağlığı hizmetleri arasındaki yönlendirme sürecine odaklanıyor.

KAYNAKLAR

1. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölge Ofisi. Strengthening mental health in a changing climate: insights from interventions across the WHO European Region. Resmî rapor özeti. 10 Kasım 2026.
2. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölge Ofisi. New report highlights action across European Region to tackle mental health consequences of climate change. Basın açıklaması. 10 Kasım 2026.
3. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Afet ve Acil Durumlarda Psikososyal Destek Akreditasyon Kılavuzu. İkinci sürüm, 2024.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: