Bu küresel farkındalık haftası, emzirmenin yalnızca bireysel değil, toplum sağlığı açısından da önemli bir yatırım olduğuna dikkat çekiyor. Sağlık uzmanları, anne sütüyle beslenmenin çocukluk döneminden yetişkinliğe kadar uzanan birçok olumlu etkiye sahip olduğunu belirtiyor.

Anne Sütü Neden Bu Kadar Değerli?

Anne sütü, bebeğin yaşamının ilk döneminde ihtiyaç duyduğu enerji, protein, vitamin, mineral ve bağışıklık bileşenlerini doğal olarak içeriyor.

Uzmanlara göre anne sütü;

• Bebeğin bağışıklık sistemini destekliyor.
• Enfeksiyon riskini azaltabiliyor.
• Sindirimi kolaylaştırıyor.
• Sağlıklı büyüme ve beyin gelişimine katkı sağlıyor.
• Hastane yatışlarını azaltmaya yardımcı olabiliyor.

Anne sütü aynı zamanda bebeğin ihtiyaçlarına göre zaman içinde içeriğini değiştirebilen tek doğal besin olarak kabul ediliyor.

İlk 6 Ay Sadece Anne Sütü Öneriliyor

DSÖ ve UNICEF’in önerilerine göre;

• Doğumdan sonraki ilk saat içinde emzirmeye başlanması,
• İlk 6 ay boyunca yalnızca anne sütü verilmesi,
• Su dahil başka yiyecek ve içecek verilmemesi,
• Altıncı aydan sonra uygun ek gıdalara başlanırken emzirmenin sürdürülmesi öneriliyor.

Uzmanlar, emzirmenin iki yaşına kadar ve anne ile bebeğin istediği sürece daha uzun süre devam ettirilebileceğini vurguluyor.

Emzirmenin Anneye Sağladığı Faydalar

Anne sütü yalnızca bebeğe değil, anneye de önemli sağlık katkıları sağlayabiliyor.

Araştırmalar emzirmenin;

• Doğum sonrası toparlanmayı destekleyebildiğini,
• Rahmin eski boyutuna dönmesine katkı sağlayabildiğini,
• Meme ve over kanseri riskini azaltabildiğini,
• Tip 2 diyabet riskini düşürmeye yardımcı olabildiğini,
• Anne ile bebek arasındaki duygusal bağı güçlendirdiğini gösteriyor.

Anne Sütü Her Bebeğin İlk Aşısı Olarak Görülüyor

Doğumu takip eden ilk günlerde salgılanan kolostrum (ağız sütü), yoğun bağışıklık bileşenleri içerdiği için uzmanlar tarafından bebeğin ilk doğal koruyucusu olarak tanımlanıyor.

Bu nedenle sağlık otoriteleri, doğumdan sonra mümkün olan en kısa sürede emzirmenin başlamasını öneriyor.

Dünya Emzirme Haftası’nın Amacı Ne?

Dünya Emzirme Haftası’nın temel hedefleri arasında;

• Anne sütü konusunda farkındalık oluşturmak,
• Anneleri emzirme konusunda desteklemek,
• Sağlık çalışanlarının eğitimini güçlendirmek,
• İş yaşamında emziren anneleri destekleyen politikaların yaygınlaşmasını teşvik etmek,
• Toplumun anne sütü konusunda bilinçlenmesini sağlamak yer alıyor.

Her yıl farklı bir tema belirlenerek emzirmenin sürdürülebilir kalkınma, kadın sağlığı ve çocuk sağlığı üzerindeki etkileri vurgulanıyor.

Türkiye’de ve Dünyada Emzirme Neden Destekleniyor?

Uzmanlar, anne sütüyle beslenmenin bebek ölümlerinin azaltılmasına katkı sağlayabileceğini, enfeksiyon hastalıklarının görülme sıklığını düşürebileceğini ve uzun vadede toplum sağlığı üzerinde önemli kazanımlar sağlayabileceğini belirtiyor.

Anne sütü aynı zamanda çevre dostu, ekonomik ve her zaman güvenli sıcaklıkta hazır bulunan doğal bir besin olması nedeniyle sürdürülebilir sağlık uygulamalarının da önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Emzirmeye doğumdan sonraki ilk saat içinde başlanması.
• İlk 6 ay yalnızca anne sütü verilmesi.
• Altıncı aydan sonra uygun ek gıdalarla birlikte emzirmenin sürdürülmesi.
• Emzirme konusunda güçlük yaşanması halinde sağlık profesyonellerinden destek alınması.
• Emziren annelerin iş ve sosyal yaşamda desteklenmesi.

Kaynaklar

[1] Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
[2] UNICEF
[3] World Alliance for Breastfeeding Action (WABA)
[4] American Academy of Pediatrics (AAP)
[5] CDC (Centers for Disease Control and Prevention)

Stanford Üniversitesi araştırmacılarının 44 bin 498 UK Biobank katılımcısı üzerinde yürüttüğü çalışma, kandaki 2 bin 916 proteini inceleyerek 11 organ ve doku grubunun biyolojik yaşını tahmin etti. Nature Medicine dergisinde yayımlanan araştırmada, bazı organların aynı takvim yaşındaki insanlara kıyasla daha “yaşlı” veya daha “genç” bir biyolojik profile sahip olabildiği görüldü. Bu farklılıklar daha sonraki bazı hastalıklar ve ölüm riskiyle de ilişkili bulundu. [1]
Ancak bu sonuçlar, “50 yaşındaki bir insanın kalbi kesin olarak 60 yaşında” şeklinde yorumlanmamalı. Araştırmacıların hesapladığı organ yaşı, kandaki organla ilişkili protein örüntülerinin aynı yaştaki insanların ortalamasından ne kadar farklı olduğunu gösteren deneysel bir biyolojik yaş tahmini.
Organların Yaşı Kandan Nasıl Tahmin Ediliyor?
Organlar ve dokular kana çok sayıda protein bırakıyor. Bu proteinlerin bir bölümü belirli dokularla daha güçlü biçimde ilişkili.
Araştırmacılar makine öğrenmesi yöntemleriyle bu proteinlerin yaşla nasıl değiştiğini analiz etti. Ardından yağ dokusu, damar sistemi, beyin, kalp, bağışıklık sistemi, bağırsak, böbrek, karaciğer, akciğer, kas ve pankreas olmak üzere 11 organ ve doku grubu için ayrı biyolojik yaş modelleri oluşturdu. [1]
Örneğin 60 yaşındaki bir kişinin kalple ilişkili protein profili, ortalama 60 yaş grubuna göre daha yaşlı bir örüntü gösterebilirken, beynine ait protein profili daha genç görünebilir.
Bu yaklaşım, yaşlanmanın bütün vücutta aynı hızda ilerleyen tek bir süreç olmayabileceği düşüncesini güçlendiriyor.
İlk Büyük Çalışmada 11 Organ İncelendi
Bu alanın temel çalışmalarından biri 2023’te Nature dergisinde yayımlandı.
Stanford Üniversitesi öncülüğündeki araştırmacılar, beş farklı gruptaki toplam 5 bin 676 yetişkinin kan proteinlerinden 11 organın biyolojik yaşını tahmin etti. Katılımcıların yaklaşık yüzde 18,4’ünde tek bir organda belirgin hızlanmış yaşlanma profili görüldü. Yaklaşık yüzde 1,7’sinde ise birden fazla organ aynı anda daha yaşlı bir biyolojik profil gösterdi. [2]
Belirgin biçimde hızlanmış organ yaşlanması, daha yüksek ölüm riskiyle ilişkiliydi. Ayrıca daha yaşlı görünen bazı organların, o organa özgü hastalıklarla bağlantılı olduğu saptandı. [2]
Ancak bu bulgular, kan testinin bir kişinin ne zaman hastalanacağını veya ne kadar yaşayacağını kesin biçimde söyleyebildiği anlamına gelmiyor. Araştırmalar hastalıklarla biyolojik yaş göstergeleri arasındaki istatistiksel ilişkileri ortaya koyuyor.
Beyin ve Bağışıklık Sistemi Dikkat Çekti
2025’te Nature Medicine dergisinde yayımlanan daha büyük araştırmada 44 bin 498 kişinin organ yaşları, 17 yıla varan takip dönemindeki sağlık sonuçlarıyla karşılaştırıldı.
Daha yaşlı organ profilleri; kalp yetersizliği, kronik akciğer hastalığı, tip 2 diyabet ve Alzheimer hastalığı dahil bazı hastalıkların daha sonraki gelişimiyle ilişkili bulundu. [1]
Özellikle beynin biyolojik yaşı dikkat çekti. Belirgin biçimde yaşlı beyin profiline sahip kişilerde Alzheimer hastalığı gelişme riski daha yüksek görünürken, daha genç beyin ve bağışıklık sistemi profilleri daha düşük ölüm riskiyle ilişkiliydi. [1]
Bir kişide biyolojik olarak yaşlı görünen organların sayısı arttıkça ölüm riskinin de yükseldiği görüldü.
Burada önemli bir sınır var: Bu çalışmalar neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. Yaşlı görünen bir organ hastalık riskini artırıyor olabilir; henüz belirti vermeyen bir hastalık süreci de organın protein profilinin daha yaşlı görünmesine yol açabilir.
Araştırmalar 2026’da Hücre Düzeyine İndi
Stanford Üniversitesi öncülüğünde Nature Medicine dergisinde Haziran 2026’da yayımlanan yeni bir çalışma, yaşlanmayı organlardan hücre türlerine taşıdı.
Araştırmacılar üç büyük gruptaki toplam 60 bin 542 kişinin kanında 7 binden fazla proteini inceleyerek 40’tan fazla hücre türünün biyolojik yaşını tahmin eden modeller geliştirdi. [3]
Bazı hücresel yaşlanma örüntülerinin daha sonraki hastalıklarla ilişkili olduğu görüldü. Örneğin beyindeki destek hücrelerinden astrositlerin daha yaşlı görünmesi Alzheimer hastalığıyla bağlantılıydı. Belirgin biçimde yaşlanmış iskelet kası hücresi profiline sahip kişilerde ise ALS olarak bilinen amyotrofik lateral skleroz riskinin, genç hücresel profile sahip kişilere kıyasla daha yüksek olduğu bildirildi. [3]
Araştırmada bu fark yaklaşık 12,7 kat olarak hesaplandı. Ancak katılımcı sayıları ve gözlemsel çalışma yapısı nedeniyle bu sonuç bir hastalık tahmin testi olarak kullanılamaz.
Organ Yaşımızı Bugün Ölçtürmeli miyiz?
Organ biyolojik yaşı bugün rutin sağlık kontrollerinin standart bir parçası değil.
Bu modeller büyük insan gruplarında bulunan protein örüntülerinden geliştiriliyor. Bir kişinin “kalbiniz sekiz yıl yaşlı” şeklinde aldığı tek bir sayının klinikte nasıl yorumlanacağı, hangi sınırların anlamlı olduğu ve bu değeri değiştirmeye yönelik bir müdahalenin gerçekten hastalıkları veya ölümü azaltıp azaltmadığı henüz bilinmiyor.
Biyolojik yaş göstergesinin değişmesi ile kişinin gerçek sağlık sonucunun iyileşmesi de aynı şey değil. Bir tedavi organı laboratuvar ölçümünde “daha genç” gösterebilir; fakat bunun kalp krizini, demansı veya ölümü azalttığının ayrıca kanıtlanması gerekir.
Yaşam Tarzıyla Bağlantı Var mı?
Çalışmalarda sigara kullanımı, fiziksel aktivite, vücut ağırlığı ve bazı yaşam tarzı özellikleri ile organ ya da hücresel yaşlanma profilleri arasında ilişkiler bulundu. [1] [3]
Ancak bu sonuçlar “şu davranış karaciğeri beş yıl gençleştirir” şeklinde yorumlanamaz.
Bugün için daha sağlam mesaj; düzenli fiziksel aktivite, sigaradan uzak durma, sağlıklı kilo ve kalp-damar risklerinin kontrolünün birçok hastalık açısından zaten kanıtlanmış yararlar sağlaması. Organ yaşlanması araştırmaları ise bu etkilerin farklı dokularda bıraktığı biyolojik izleri anlamaya çalışıyor.
Bilimin geldiği nokta, insan yaşını tek bir rakama indirmenin yetersiz kalabileceğini düşündürüyor. Aynı kişinin beyni, kalbi, böbrekleri ve bağışıklık sistemi aynı hızda yaşlanmayabilir. Ancak organ yaşını ölçerek geleceği kesin olarak öngörmek veya yaşlanmayı geri çevirmek henüz mümkün değil. Bu yeni biyolojik yaş haritalarının klinik değeri, uzun süreli çalışmalar ve müdahale deneyleriyle netleşecek.
Kaynaklar
[1] Oh HS-H, Le Guen Y, Rappoport N, et al. Plasma proteomics links brain and immune system aging with healthspan and longevity. Nature Medicine. 2025;31:2703-2711. DOI: 10.1038/s41591-025-03798-1.
[2] Oh HS-H, Rutledge J, Nachun D, et al. Organ aging signatures in the plasma proteome track health and disease. Nature. 2023;624:164-172. DOI: 10.1038/s41586-023-06802-1.
[3] Ding DY, Bot VA, Chen KL, et al. Plasma proteomic signatures of cellular aging predict human disease. Nature Medicine. 2026;32:2060-2072. DOI: 10.1038/s41591-026-04446-y.

The Journal of Neuroscience’da 23 Temmuz 2026’da çevrim içi yayımlanan araştırmada erkek ve dişi farelerin beynindeki nucleus accumbens bölgesine odaklanıldı. Bu bölge; ödül, motivasyon, stres ve duygusal davranışların düzenlenmesinde görev alan beyin ağlarının önemli parçalarından biri. [1]

Araştırmacılar özellikle SETD7 adlı enzim ile H3K4me1 adı verilen epigenetik işaret arasındaki ilişkiyi inceledi.

Epigenetik değişiklik, DNA’nın harf dizisini değiştirmeden bazı genlerin ne kadar kolay çalıştırılabileceğini etkileyen biyolojik düzenlemeleri ifade ediyor.

Araştırmacılar erken stresle ilişkili moleküler izi taklit etti

Çalışmanın önemli bir noktası, araştırmacıların yalnızca fareleri strese maruz bırakıp sonuçları izlemesi değildi.

Ekip, daha önce erken yaşam stresiyle ilişkilendirilen H3K4me1 adlı epigenetik işaretin oluşumunda rol oynayan SETD7 enziminin düzeyini genç farelerin nucleus accumbens bölgesinde deneysel olarak artırdı. [1]

Amaç, gelişimin erken döneminde ortaya çıkan bu moleküler değişikliğin tek başına beynin ilerideki stres yanıtını değiştirmeye yeterli olup olmadığını anlamaktı.

SETD7 artırıldığında beynin bazı DNA bölgelerinde kromatin yapısının değiştiği görüldü.

Kromatin, DNA’nın hücre çekirdeği içinde proteinlerle birlikte paketlenmiş haline verilen ad. Kromatinin bazı bölgelerinin daha açık hale gelmesi, o bölgelerde bulunan genlerin gerektiğinde daha kolay çalıştırılabilmesi anlamına geliyor.

Araştırmacılar, genç yaşta oluşturulan SETD7 artışının bazı düzenleyici DNA bölgelerinde uzun süre devam eden değişikliklere yol açtığını bildirdi. [1]

Genç farelerde sonraki strese duyarlılık arttı

En dikkat çekici sonuçlardan biri davranış deneylerinde ortaya çıktı.

Genç farelerin beyninde SETD7 düzeyi artırıldığında, bu hayvanlar yetişkinlikte karşılaştıkları yeni stres koşullarına karşı daha yüksek davranışsal hassasiyet gösterdi. [1]

Başka bir ifadeyle araştırmacılar, erken gelişim döneminde oluşturulan belirli bir epigenetik değişikliğin daha sonraki stres yanıtını etkileyebildiğini gösterdi.

Bu sonuç, erken yaşam stresinin gelecekte mutlaka ruhsal hastalığa yol açtığı anlamına gelmiyor.

Daha sınırlı ve bilimsel olarak doğru yorum şu:

Gelişmekte olan beyinde bazı gen bölgelerinin çalışma biçimini etkileyen erken moleküler değişiklikler, daha sonraki streslere verilen yanıtı değiştirebilir.

Aynı değişiklik yetişkin farelerde aynı sonucu vermedi

Araştırmanın önemli bulgularından biri de zamanlamayla ilgiliydi.

SETD7 düzeyi genç farelerin nucleus accumbens bölgesinde artırıldığında ilerleyen dönemde stres duyarlılığı ortaya çıktı.

Ancak benzer müdahale yetişkin farelerde yapıldığında aynı kalıcı davranışsal hassasiyet görülmedi. [1]

Bu sonuç, beynin gelişimin belirli dönemlerinde çevresel ve moleküler etkilere karşı daha hassas olabileceği düşüncesini destekliyor.

Çocukluk ve ergenlik döneminde beyin hâlâ geliştiği için sinir hücrelerinin bağlantıları, genlerin çalışma düzenleri ve stres sistemleri yetişkin beynine göre daha değişken olabiliyor.

Farelerdeki bulgular, bu gelişim dönemlerinde oluşan bazı epigenetik değişikliklerin ilerleyen yaşlarda da etkisini sürdürebileceğine işaret ediyor.

Sinir hücrelerinin çalışma biçimi de değişti

Araştırmacılar yalnızca DNA çevresindeki epigenetik işaretleri incelemedi.

Nucleus accumbens bölgesindeki D2 tipi orta dikenli nöronlar adı verilen sinir hücrelerinin elektriksel özellikleri de değerlendirildi.

Bu hücreler ödül, motivasyon ve davranış kontrolünde önemli görevler üstleniyor.

Genç yaşta SETD7 düzeyi artırılan farelerde bu sinir hücrelerinin bazı fizyolojik özelliklerinin değiştiği görüldü. [1]

Böylece araştırma aynı mekanizma içinde üç farklı düzeyde bulgu ortaya koydu:

Epigenetik düzenleme değişti.

Sinir hücrelerinin çalışma özellikleri değişti.

Hayvanların daha sonraki strese karşı davranışsal duyarlılığı arttı.

Bu üç bulgunun birlikte ortaya çıkması, araştırmacıların erken gelişim dönemindeki moleküler değişikliklerle ilerleyen yaşlardaki stres hassasiyeti arasında biyolojik bir bağlantı kurmasına yardımcı oldu.

“Epigenetik iz” ne anlama geliyor?

Çalışmada incelenen H3K4me1, histon adı verilen proteinler üzerinde bulunan kimyasal bir işaret.

Histonlar DNA’nın hücre çekirdeğinde düzenli biçimde paketlenmesine yardımcı oluyor.

Bu proteinlerin üzerindeki kimyasal işaretler, bazı DNA bölgelerinin hücre tarafından daha kolay veya daha zor kullanılmasını etkileyebiliyor.

H3K4me1 artışı, özellikle genlerin çalışmasını kontrol eden bazı düzenleyici bölgelerin ileride gelen sinyallere daha hazır hale gelmesiyle ilişkilendiriliyor.

Bunu bir kitabın belirli sayfalarına ayraç koymaya benzetmek mümkün.

Kitap sürekli açık değil.

Ancak işaretlenmiş sayfalara gerektiğinde daha hızlı ulaşılabiliyor.

Araştırmacıların bulguları da bazı gen bölgelerinin erken dönemde benzer biçimde “hazırlanabileceğini” ve daha sonraki bir stres sırasında farklı tepki verebileceğini düşündürüyor. [1]

Önceki araştırmalar da ödül devrelerine işaret etmişti

Aynı araştırma alanındaki daha önceki çalışmalar, erken yaşam stresinin beynin ödül ve stres devrelerinde genlerin çalışma biçimini değiştirebildiğini göstermişti.

Nature Communications’da 2019 yılında yayımlanan bir fare çalışmasında erken yaşam stresinin ventral tegmental alan, nucleus accumbens ve prefrontal korteks gibi bölgelerde yetişkinlikte karşılaşılan strese verilen genetik yanıtı değiştirebildiği bildirilmişti. [2]

Yeni The Journal of Neuroscience araştırması ise bu uzun süreli değişimin altında bulunabilecek moleküler mekanizmalardan birini deneysel olarak inceleyerek SETD7-H3K4me1 yolunun olası rolünü daha ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor. [1]

Bulgular çocuklara doğrudan uygulanamaz

Araştırmanın en önemli sınırlılığı, deneylerin farelerde yapılmış olması.

Çalışma çocukluk travması yaşamış kişilerin beyinlerini incelemedi.

SETD7 veya H3K4me1 değişikliklerinin insanlarda erken yaşam stresinden sonra aynı biçimde ortaya çıktığı da gösterilmiş değil.

Bu nedenle bulgulardan “çocukluk stresi beyinde kalıcı hasar bırakır” sonucu çıkarılamaz.

“Uzun süreli etki” ifadesi de geri döndürülemez bir beyin hasarı anlamına gelmiyor. Epigenetik sistemler yaşam boyunca çevresel koşullardan, deneyimlerden ve biyolojik süreçlerden etkilenebiliyor.

Aynı şekilde erken yaşamda yoğun stres yaşayan herkesin ilerleyen yıllarda depresyon, anksiyete veya başka bir ruhsal hastalık geliştireceği söylenemez.

İnsanlarda ruh sağlığı; genetik yapı, aile desteği, sosyal çevre, yaşam koşulları, sonraki deneyimler ve çok sayıda başka biyolojik ve psikolojik etkene bağlı.

Araştırma ayrıca SETD7’yi hedefleyen bir ilacın insanlarda stres, depresyon veya başka bir ruhsal hastalığı tedavi edebileceğini de göstermiyor.

Çalışmanın asıl önemi, gelişimin erken döneminde oluşan belirli bir epigenetik değişikliğin beynin daha sonraki stres yanıtını değiştirmeye yeterli olabileceğini farelerde deneysel olarak göstermesi.

Bundan sonraki önemli soru, benzer mekanizmaların insan beyninde bulunup bulunmadığı ve bulunuyorsa ruh sağlığı açısından ne ölçüde önem taşıdığı olacak.

Kaynaklar

[1] Rashford RL, Fang LZ, DeBerardine M, Kim HJJ, Hirschfield LW, Cervi E, Barrett MR, Thompson JM, Creed MC, Peña CJ. Altered postnatal chromatin development in the nucleus accumbens primes enduring stress sensitivity. The Journal of Neuroscience. 2026. DOI: 10.1523/JNEUROSCI.2217-25.2026

[2] Peña CJ, Smith M, Ramakrishnan A ve ark. Early life stress alters transcriptomic patterning across reward circuitry in male and female mice. Nature Communications. 2019;10:5098. DOI: 10.1038/s41467-019-13085-6

Burada önemli bir ayrım var: Tek bir yiyecek hafızayı bozmaz ve tek başına demansa yol açmaz. Bilimsel çalışmalar daha çok yıllar boyunca sürdürülen beslenme düzenine bakıyor. Özellikle ultra işlenmiş ürünlerin, işlenmiş etlerin, fazla şekerin, tuzun ve sağlıksız yağların yoğun olduğu beslenme biçimleri dikkat çekiyor.

2026’da yayımlanan ve sekiz ileriye dönük çalışmadan 250 binden fazla kişiyi kapsayan bir meta-analizde, ultra işlenmiş gıdaları en fazla tüketenlerde bilişsel bozulma riskinin en az tüketenlere göre yaklaşık yüzde 14 daha yüksek olduğu bildirildi. Ancak bu tür araştırmalar bir neden-sonuç ilişkisini tek başına kanıtlamıyor.

1. Ultra işlenmiş gıdalar

Paketli atıştırmalıklar, bazı hazır yemekler, şekerlemeler, endüstriyel hamur işleri ve benzeri ürünler günlük yaşamın kolay seçenekleri arasında. Sorun, bunların beslenmenin büyük bölümünü oluşturmasıyla başlayabiliyor.

Ultra işlenmiş gıdalar çoğunlukla fazla tuz, şeker veya sağlıksız yağ içerebiliyor. Aynı zamanda lif ve doğal besin öğeleri bakımından daha fakir olabiliyor.

2026’da ABD’deki ileri yaştaki yetişkinler üzerinde yayımlanan bir araştırmada, ultra işlenmiş gıda tüketiminin yüksek olması bilişsel bozukluk ve demans açısından daha yüksek riskle ilişkili bulundu.

Daha önce İngiltere’de yürütülen geniş kapsamlı bir çalışmada da ultra işlenmiş gıda tüketimindeki artışın demans riskindeki yükselişle ilişkili olduğu görüldü. Araştırmanın dikkat çekici taraflarından biri, bu ürünlerin bir bölümünün işlenmemiş veya az işlenmiş gıdalarla değiştirilmesinin daha düşük riskle ilişkilendirilmesiydi.

2. İşlenmiş kırmızı etler

Sucuk, salam, sosis ve benzeri işlenmiş et ürünleri de araştırmacıların üzerinde durduğu gıdalar arasında.

2025’te yayımlanan ve 133 binden fazla kişinin verilerinin değerlendirildiği bir araştırmada, günde en az dörtte bir porsiyon işlenmiş kırmızı et tüketenlerde, günde onda bir porsiyondan az tüketenlere kıyasla demans riskinin yüzde 13 daha yüksek olduğu bildirildi.

Aynı araştırmada işlenmiş kırmızı et yerine kuruyemiş ve baklagillerin tercih edilmesi daha düşük demans riskiyle ilişkilendirildi.

Bu sonuçlar “bir dilim salam demans yapar” anlamına gelmiyor. Bulgular, uzun süre devam eden tüketim alışkanlıkları arasındaki ilişkiye işaret ediyor.

3. Şekerli içecekler ve fazla eklenmiş şeker

Gazlı içecekler, şekerli hazır içecekler, tatlılar ve yoğun şeker içeren atıştırmalıkların sık tüketilmesi kan şekerinin hızla yükselip düşmesine neden olabilir.

Uzun vadede yüksek şeker tüketimi; kilo artışı, tip 2 diyabet ve damar sağlığını etkileyen başka sorunlarla birlikte görülebiliyor. Bu durumların bir kısmı aynı zamanda beyin sağlığını etkileyebilen risk faktörleri arasında.

Dünya Sağlık Örgütü bu nedenle sağlıklı beslenmenin temelinde sebze, meyve, baklagiller ve tam tahıllar gibi işlenmemiş veya az işlenmiş gıdaların bulunmasını; serbest şeker içeriği yüksek ürünlerin ise sınırlandırılmasını öneriyor.

4. Kızartmalar ve sağlıksız yağ içeriği yüksek ürünler

Patates kızartması, kızartılmış fast food ürünleri, bazı hamur işleri ve paketli atıştırmalıklar yalnızca yüksek kalorileri nedeniyle gündemde değil.

Bu ürünler beslenmedeki doymuş yağ, tuz ve bazı durumlarda trans yağ miktarını da artırabiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü, toplam enerjinin yüzde 10’undan fazlasının doymuş yağlardan ve yüzde 1’inden fazlasının trans yağlardan gelmemesini öneriyor. Endüstriyel olarak üretilen trans yağların ise sağlıklı beslenmede yeri olmadığı belirtiliyor.

5. Rafine karbonhidrat ağırlıklı yiyecekler

Beyaz undan hazırlanmış hamur işleri, bazı tatlılar ve lif oranı düşük rafine tahıl ürünleri hızlı sindirilebilir.

Bu tür yiyeceklerin beslenmede fazlaca yer alması kan şekerinin hızlı yükselmesine yol açabilir. Ancak burada yine tek bir gıdayı “beyin düşmanı” ilan etmek doğru değil.

Önemli olan genel beslenme düzeni. Tam tahıllar, sebzeler ve baklagiller gibi lif açısından zengin karbonhidrat kaynakları daha dengeli seçenekler oluşturuyor. WHO da karbonhidratların öncelikle tam tahıllar, sebzeler, meyveler ve baklagillerden karşılanmasını öneriyor.

6. Tuz oranı yüksek hazır yiyecekler

Beyin ile damar sağlığını birbirinden ayrı düşünmek kolay değil. Yüksek tansiyon, ilerleyen yaşlarda bilişsel sağlık açısından önem taşıyan değiştirilebilir risk faktörlerinden biri.

Bu nedenle aşırı tuz içeren hazır yemekler, işlenmiş etler, bazı soslar ve paketli atıştırmalıkların sürekli tüketilmesi genel beslenme kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Amerikan Kalp Derneği’nin 2026 beslenme rehberi de daha az ultra işlenmiş gıda tüketilmesini, sodyum ve eklenmiş şekerin azaltılmasını, doymuş yağların yerine doymamış yağların tercih edilmesini öneriyor.

Beyin sağlığı için ne yemeli?

Araştırmalar yalnızca hangi yiyeceklerin azaltılabileceğine bakmıyor. Beyin sağlığı açısından daha olumlu sonuçlarla ilişkilendirilen beslenme modelleri de inceleniyor.

Akdeniz tipi beslenme ile MIND beslenme modeli bunların başında geliyor. Bu modellerde sebzeler, özellikle yeşil yapraklı sebzeler, tam tahıllar, baklagiller, kuruyemişler, balık ve zeytinyağı öne çıkıyor. Kırmızı et, tatlı ve yoğun işlenmiş ürünler ise daha sınırlı tutuluyor.

Ancak bilimsel kanıtlar henüz “şu diyeti uygulayan Alzheimer olmaz” denebilecek düzeyde değil. ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü de Akdeniz ve MIND beslenme modellerinin bilişsel sağlık açısından umut verici olduğunu, fakat araştırma sonuçlarının bütünüyle kesinleşmediğini vurguluyor.

Beyin sağlığında asıl mesele tek bir yiyecek değil

Beslenme araştırmalarının verdiği en önemli mesajlardan biri bu olabilir: Beyin sağlığı için tek bir yiyeceği yasaklamak yerine genel beslenme düzenine bakmak gerekiyor.

Arada yenilen bir tatlı, hamburger veya paketli atıştırmalık tek başına bilişsel gerileme anlamına gelmez. Daha önemli olan, bunların günlük beslenmenin ne kadarını oluşturduğu ve yerlerine hangi yiyeceklerin tercih edildiğidir.

Harvard Health de ultra işlenmiş ürünlerin azaltılmasını; meyve, sebze, baklagiller, tam tahıllar, kuruyemişler, tohumlar ve sağlıklı protein kaynaklarının beslenmede daha fazla yer almasını öneriyor.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Ultra işlenmiş gıdaları tamamen yasaklamak yerine günlük beslenmedeki payını azaltmaya çalışın.
• Sebze, meyve, baklagil ve tam tahılları sofrada daha görünür hale getirin.
• Sucuk, salam ve sosis gibi işlenmiş etleri sık tüketmemeye çalışın.
• Şekerli içecekler yerine öncelikle suyu tercih edin.
• Kızartmaların yerine fırında, buharda veya haşlanarak hazırlanan seçeneklere daha sık yer verin.
• Doymuş yağların yerine zeytinyağı ve diğer doymamış yağ kaynaklarını tercih edin.
• Balık, kuruyemiş ve baklagilleri dengeli beslenmenin parçası haline getirin.
• Diyabet, yüksek tansiyon, böbrek hastalığı veya başka kronik hastalığı bulunan kişiler büyük beslenme değişikliklerini hekim veya diyetisyenle planlamalıdır.

Kaynaklar

1. WebMD, Worst Foods for Your Brain
2. World Health Organization, Healthy Diet, 2026
3. National Institute on Aging, What Do We Know About Diet and Prevention of Alzheimer’s Disease?
4. American Heart Association, 2026 Dietary Guidance to Improve Cardiovascular Health
5. Harvard Health Publishing, Ultra-processed foods? Just say no ve beslenme-bilişsel sağlık değerlendirmeleri
6. Neurology, Long-Term Intake of Red Meat in Relation to Dementia Risk and Cognitive Function in US Adults, 2025
7. American Journal of Public Health, Ultraprocessed Foods and the Risk of Cognitive Impairment and Dementia in Older US Adults, 2026
8. Journal of Neurology, Ultra-processed Food Intake and Cognitive Function Impairment Meta-analysis, 2026
9. UK Biobank Prospective Cohort Study, Ultra-processed Food Consumption and Dementia Risk

Bu tablonun arkasındaki nedenlerden biri endometriozis olabilir.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre endometriozis, dünya genelinde üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10’unu, yani yaklaşık 190 milyon kişiyi etkiliyor. Hastalık yalnızca ağrıya yol açmıyor; yaşam kalitesini, cinsel yaşamı, bağırsak ve mesane fonksiyonlarını ve doğurganlığı da etkileyebiliyor.

Endometriozis nedir?

Endometriozis, normalde rahmin iç yüzeyini döşeyen dokuya benzeyen hücrelerin rahmin dışında bulunmasıyla ortaya çıkan kronik bir hastalık.

Bu dokular en sık yumurtalıklar, fallop tüpleri ve pelvis çevresinde görülüyor. Daha nadir olarak karın ve göğüs bölgesi gibi pelvis dışındaki alanlarda da ortaya çıkabiliyor.

Hormonların etkisiyle bu bölgelerde iltihabi süreç gelişebiliyor. Zaman içinde yara dokusu ve organları birbirine bağlayabilen yapışıklıklar oluşabiliyor. Yumurtalıklarda ise “endometrioma” olarak adlandırılan kistler gelişebiliyor.

Endometriozis belirtileri nelerdir?

Endometriozis herkeste aynı şekilde ortaya çıkmıyor. Bazı kişiler çok şiddetli yakınmalar yaşarken bazı kişilerde hastalık uzun süre belirti vermeyebiliyor.

En sık görülebilen belirtiler şöyle:

• Normalden çok daha şiddetli adet ağrısı
• Adet öncesinde başlayıp birkaç gün devam edebilen karın ve kasık ağrısı
• Bel ve alt karın bölgesinde ağrı
• Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrı
• Özellikle adet döneminde dışkılama sırasında ağrı
• İdrar yaparken ağrı
• Yoğun adet kanaması veya ara kanama
• Karında şişkinlik ve bulantı
• Kabızlık veya ishal
• Yorgunluk
• Gebe kalmada güçlük

Önemli bir ayrıntı ise ağrının şiddetiyle hastalığın yaygınlığının her zaman paralel olmaması. Küçük endometriozis odakları çok şiddetli ağrıya yol açabilirken daha yaygın hastalık bazı kişilerde daha hafif belirtilerle seyredebilir.

Şiddetli adet ağrısı neden önemsenmeli?

Adet sancısının toplumda sık görülmesi, endometriozisin fark edilmesini zorlaştırabiliyor.

Özellikle genç yaşlardan itibaren yaşanan şiddetli ağrının “her kadında olur” düşüncesiyle normalleştirilmesi değerlendirmeyi geciktirebiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü, endometrioziste tanıya ulaşmanın dünya genelinde 4 ila 12 yıl sürebildiğini bildiriyor. Bu nedenle günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyen adet ağrılarının göz ardı edilmemesi önem taşıyor.

Bağırsak sorunları da endometriozis belirtisi olabilir

Endometriozis yalnızca üreme organlarıyla ilişkili yakınmalara neden olmayabilir.

Bağırsak çevresindeki odaklar özellikle adet dönemlerinde dışkılama sırasında ağrı, karın krampları, şişkinlik, kabızlık veya ishal gibi yakınmalara yol açabiliyor.

Bu nedenle belirtiler bazen irritabl bağırsak sendromu gibi sindirim sistemi sorunlarıyla karıştırılabiliyor. Üstelik iki durum aynı kişide birlikte de bulunabiliyor.

Endometriozis gebe kalmayı etkiler mi?

Etkileyebilir, ancak endometriozis tanısı alan herkesin infertilite yaşayacağı anlamına gelmez.

Bazı kişilerde hastalık ilk kez gebe kalmakta güçlük nedeniyle yapılan incelemeler sırasında fark ediliyor. WHO, infertilitesi bulunan kadınların yaklaşık yüzde 25 ila 50’sinde endometriozis bulunabildiğini bildiriyor.

Gebelik planlayan kişilerde değerlendirme ve tedavi yaklaşımı bu nedenle bireysel olarak belirleniyor.

Endometriozis neden olur?

Hastalığın kesin nedeni bugün için bilinmiyor.

Adet kanının fallop tüplerinden karın boşluğuna doğru geri akması, bağışıklık sistemindeki farklılıklar, hormonların etkisi, genetik yatkınlık ve bazı hücrelerin dönüşümü üzerinde durulan olası mekanizmalar arasında.

Ancak bunların hiçbiri tek başına bütün endometriozis vakalarını açıklamıyor.

Endometriozis nasıl anlaşılır?

Değerlendirme genellikle kişinin yaşadığı belirtilerin ve adet düzeninin ayrıntılı biçimde konuşulmasıyla başlıyor.

Ağrının ne zaman başladığı, adet dönemiyle ilişkisi, kanamanın yoğunluğu, bağırsak veya idrar yakınmalarının bulunup bulunmadığı ve gebelik planları önem taşıyor.

Gerekli durumlarda jinekolojik muayenenin yanı sıra ultrason veya MR gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabiliyor. Bazı hastalarda laparoskopi adı verilen cerrahi yöntem de gündeme gelebiliyor. Güncel yaklaşımda ise her hastanın tedaviye başlamadan önce mutlaka ameliyatla tanı alması gerekmiyor.

Tedavisi var mı?

Endometriozisi herkeste tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavi bugün için bulunmuyor. Buna karşılık ağrının ve diğer belirtilerin kontrol edilmesine yönelik farklı seçenekler mevcut.

Tedavi; belirtilerin şiddetine, hastalığın yerine ve yaygınlığına, kişinin yaşına, kullanılan yöntemlerin olası yan etkilerine ve gebelik planına göre belirleniyor.

Ağrı kontrolüne yönelik ilaçlar, hormonal tedaviler ve uygun hastalarda cerrahi seçenekler değerlendirilebiliyor. Gebe kalmakta güçlük yaşayan bazı kişilerde yardımcı üreme yöntemleri de gündeme gelebiliyor.

Tedavinin kişiye göre planlanması özellikle önemli. Çünkü gebelik isteyen biriyle temel sorunu kronik ağrı olan bir kişinin ihtiyaçları aynı olmayabiliyor.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Adet ağrısı kişinin günlük yaşamını belirgin şekilde etkiliyorsa değerlendirilmesi uygun olur.

Özellikle ağrı nedeniyle düzenli olarak işe veya okula gidilemiyorsa, ağrı giderek artıyorsa, cinsel ilişki sırasında ağrı yaşanıyorsa, adet dönemlerinde bağırsak veya idrar yakınmaları belirginleşiyorsa ya da gebe kalmakta güçlük yaşanıyorsa kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulabilir.

Bu belirtilerin bulunması tek başına endometriozis tanısı anlamına gelmez. Yumurtalık kistleri, bazı bağırsak hastalıkları ve başka jinekolojik sorunlar da benzer yakınmalara neden olabilir.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Adet ağrısını yalnızca şiddetiyle değil, günlük yaşam üzerindeki etkisiyle de değerlendirin.
• Ağrı, kanama ve bağırsak yakınmalarının hangi günlerde ortaya çıktığını birkaç ay boyunca not etmek doktor değerlendirmesini kolaylaştırabilir.
• Her ay tekrarlayan ve günlük yaşamı engelleyen ağrıyı normal kabul etmeyin.
• Gebelik planı varsa bunu değerlendirme sırasında hekime belirtin. Tedavi seçenekleri buna göre değişebilir.
• İnternette önerilen hormon veya ağrı ilaçlarını kişisel tıbbi değerlendirme olmadan kullanmayın.
• Süregelen pelvik ağrı, ağrılı cinsel ilişki veya gebe kalmada güçlük varsa profesyonel değerlendirmeyi ertelemeyin.

Kaynaklar

1. WebMD, Endometriosis Overview
2. World Health Organization, Endometriosis, 15 Ekim 2025
3. Mayo Clinic, Endometriosis: Symptoms and Causes
4. Mayo Clinic, Endometriosis: Diagnosis and Treatment
5. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), Diagnosis of Endometriosis, Clinical Practice Guideline No. 11, Mart 2026

Bolu’da D-100 kara yolunun Çaydurt mevkisinde meydana gelen trafik kazası, Kırıkkale’yi yasa boğdu. Edinilen bilgilere göre İstanbul yönüne seyir halinde bulunan otomobil, sürücüsünün direksiyon hâkimiyetini kaybetmesi sonucu orta refüjü aşarak karşı şeride geçti ve karşı yönden gelen başka bir otomobille kafa kafaya çarpıştı.

Kazanın ardından olay yerine sağlık, polis, jandarma, itfaiye ve AFAD ekipleri sevk edildi. Ekiplerin yaptığı incelemede otomobilde yolcu olarak bulunan 27 yaşındaki Batuhan Aslıyüce’nin hayatını kaybettiği belirlendi. Kazada iki kişinin de ağır yaralandığı öğrenildi.

Kırıkkale’de Büyük Üzüntü

Hayatını kaybeden Batuhan Aslıyüce’nin, AK Parti Kırıkkale İl Gençlik Kolları Tanıtım ve Medya Başkanı olarak görev yaptığı belirtildi. Genç yaşta gelen vefat haberi, ailesi, yakınları ve Kırıkkale’deki sevenlerini derin üzüntüye boğdu.

Kaza sonrası çok sayıda taziye mesajı paylaşılırken, yaralıların tedavilerinin sürdüğü bildirildi.

Bugün Son Yolculuğuna Uğurlanacak

Batuhan Aslıyüce’nin cenazesinin bugün ikindi namazının ardından Kırıkkale Yenimahalle TOKİ’de düzenlenecek cenaze töreni sonrasında toprağa verileceği öğrenildi.

Kazayla ilgili soruşturma başlatılırken, yetkililer olayın kesin nedeninin yapılacak teknik incelemelerin ardından netlik kazanacağını bildirdi.

Şehrin taş sokaklarında at arabalarının tekerlekleri yankılanıyor, hastanelerin uzun koridorlarında ise henüz modern tıbbın adını koyamadığı hastalıklar dolaşıyordu.

Röntgen yoktu.

Bilgisayarlı tomografi yoktu.

Elektrokardiyografi yoktu.

İnsan bedeninin içine bakmak isteyen hekimlerin elinde bugünün teknolojilerinden hiçbiri bulunmuyordu.

Ama tamamen çaresiz de değillerdi.

Doktor hastasına bakıyor, nabzını tutuyor, bedenini elle muayene ediyor ve göğsüne vurarak çıkan sesleri değerlendiriyordu. Leopold Auenbrugger’in 18. yüzyılda geliştirdiği perküsyon yöntemi, Jean-Nicolas Corvisart gibi hekimlerin çalışmalarıyla Avrupa klinik tıbbına girmişti.

Kalp ve akciğer seslerini doğrudan değerlendirmek isteyen hekimin temel yöntemlerinden biri ise kulağını hastanın göğsüne dayamaktı.

Buna bugün doğrudan auskültasyon diyoruz.

Ta ki René Théophile Hyacinthe Laennec, Paris’te genç bir kadın hastanın karşısında durana kadar.

Dinlenemeyen Bir Kalp

Laennec 35 yaşındaydı.

1781 yılında Fransa’nın Bretanya bölgesindeki Quimper kentinde doğmuştu. Annesini çocuk yaşta kaybetmiş, daha sonra hekim olan amcasının yanında yetişmişti.

Paris’te eğitim görürken dönemin önemli klinisyenlerinden Jean-Nicolas Corvisart ve Gaspard-Laurent Bayle’ın etkisi altında kalmıştı.

Bu hekimlerin temsil ettiği yeni klinik anlayışta yalnızca hastanın şikâyetlerini dinlemek yetmiyordu.

Hastanın hayattayken gösterdiği belirtiler, ölümden sonra yapılan otopsilerde görülen anatomik değişikliklerle karşılaştırılıyordu.

Böylece hastalıkların bedenin içinde bıraktığı izler anlaşılmaya çalışılıyordu.

Laennec’in meslek yaşamına yön verecek soru da burada şekilleniyordu:

Yaşayan bir insanın bedeninin içinde neler olduğunu, beden bize hangi işaretlerle anlatıyordu?

1816 yılında karşısına çıkan genç kadın hasta, kalp hastalığını düşündüren yakınmalar taşıyordu.

Laennec hastanın göğsünü değerlendirmek istedi.

Fakat kendi anlatımına göre palpasyon ve perküsyon hastanın beden yapısı nedeniyle yeterli bilgi vermiyordu. Kulağını doğrudan göğse dayayarak dinleme yöntemi ise hastanın yaşı ve cinsiyeti nedeniyle ona uygun görünmedi.

Bir başka yol bulması gerekiyordu.

Ve tıp tarihinin en büyük yeniliklerinden biri, son derece basit bir hareketle başladı.

Laennec bir miktar kâğıt aldı.

Onu sıkıca rulo yaptı.

Ortaya uzun bir silindir çıktı.

Silindirin bir ucunu hastanın kalbinin bulunduğu bölgeye yerleştirdi.

Diğer ucuna kulağını dayadı.

Ve dinledi.

Duyduğu şey onu şaşırttı.

Kalbin hareketlerinden doğan sesleri, kulağını doğrudan hastanın göğsüne koyduğu yönteme göre daha açık ve daha belirgin işitebildiğini fark etti.

Bir parça kâğıt, insan bedeninin içinde olup bitenleri dinlemek için yeni bir yol açmıştı.

Laennec’in daha sonra “aracılı auskültasyon” adını vereceği yöntemin temeli atılmıştı.

Kâğıttan Ahşaba

İlk deneme yalnızca geçici bir çözüm olabilirdi.

Fakat Laennec kısa sürede karşısında çok daha büyük bir imkân bulunduğunu fark etti.

Çünkü yalnızca kalp değil, akciğerler de ses çıkarıyordu.

Havanın bronşlardan geçişi...

Akciğer dokusunun titreşimleri...

Göğüs boşluğunda bulunan hava veya sıvının ses üzerindeki etkileri...

Hastalığın değiştirdiği solunum sesleri...

Bütün bunlar, doğru biçimde dinlenebilirse bedenin içinde neler olup bittiğine dair ipuçları verebilirdi.

Laennec farklı malzemeler ve biçimler üzerinde çalıştı.

Sonunda merkezinde ses iletimini sağlayan bir kanal bulunan ahşap silindir geliştirdi.

Bugün hekimlerin boynunda gördüğümüz stetoskoplara hiç benzemiyordu.

İki kulaklığı yoktu.

Esnek hortumu yoktu.

Diyaframı yoktu.

Tek kulağa kullanılan, silindirik bir aletti.

Ancak temel düşünce aynıydı:

Bedenin ürettiği sesi bir araç aracılığıyla hekimin kulağına taşımak.

Laennec yöntemine Fransızca auscultation médiate, yani aracılı auskültasyon adını verdi.

Geliştirdiği alet için ise Yunancada göğüs anlamındaki stethos ve incelemek, gözlemlemek anlamındaki skopein köklerinden hareketle stetoskop sözcüğünü kullandı.

Fakat asıl devrim, tahta silindirin kendisi değildi.

Asıl devrim, Laennec’in onunla ne yaptığıydı.

Bedenin Seslerini Bir Haritaya Dönüştürmek

Laennec hastalarını dinlemeye başladı.

Bir kez değil.

Tekrar tekrar.

Göğsün farklı bölgelerine stetoskopunu yerleştiriyor, nefes alıp verme sırasında çıkan sesleri karşılaştırıyor, hastanın konuşmasının göğüs duvarından nasıl iletildiğini inceliyordu.

Bazı sesler normaldi.

Bazıları ise değildi.

Fakat Laennec’in bilimsel yaklaşımını özel kılan, farklı sesleri yalnızca tarif etmekle yetinmemesiydi.

Hastalarından yaşamını yitirenlerin otopsilerinde akciğerleri ve kalbi inceliyor, hayattayken duyduğu seslerle ölümden sonra gördüğü anatomik değişiklikleri karşılaştırıyordu.

Bir sesin arkasında sertleşmiş akciğer dokusu mu vardı?

Bir başkasının arkasında sıvı mı?

Göğüs boşluğunda hava mı birikmişti?

Bronşlar genişlemiş miydi?

Akciğer dokusu hastalık nedeniyle harap mı olmuştu?

Laennec dinlediği sesleri patolojik anatomide karşılığı bulunan bulgularla eşleştirmeye çalışıyordu.

İşte onun tıp tarihindeki asıl büyüklüğü burada ortaya çıktı.

Stetoskop yalnızca sesi yükselten bir araç değildi.

Yaşayan hastanın klinik bulguları ile bedenin içindeki anatomik hastalık arasında yeni ve güçlü bir köprü kuruyordu.

Modern fizik muayenenin temel yaklaşımlarından biri böylece daha da güçleniyordu:

Beden, içerideki hastalık hakkında dışarıdan okunabilecek işaretler verir.

Laennec’in çalışmaları zatürre, plörezi, amfizem, pnömotoraks, bronşektazi ve özellikle akciğer tüberkülozu gibi hastalıkların klinik değerlendirilmesine önemli katkı sağladı.

Bronkofoni, egofoni ve pektoriloki gibi auskültasyon kavramlarının gelişmesinde de belirleyici oldu.

Bronşektazinin ayrıntılı klinik ve patolojik tanımlamalarının öncülerinden biri hâline geldi.

Artık göğüsten gelen her ses yalnızca bir ses değildi.

Bazıları bir hastalığın habercisiydi.

1819: Tıbbın Dinleme Biçimini Değiştiren Kitap

Laennec yaklaşık üç yıl boyunca yeni yöntemini geliştirdi.

1819 yılında çalışmalarını iki ciltlik büyük eserinde yayımladı:

De l’Auscultation Médiate ou Traité du Diagnostic des Maladies des Poumons et du Cœur, fondé principalement sur ce nouveau moyen d’exploration.

Kabaca,

“Aracılı Auskültasyon veya Akciğer ve Kalp Hastalıklarının Tanısı Üzerine, Başlıca Bu Yeni Muayene Yöntemine Dayalı İnceleme”

anlamına geliyordu.

Bu kitap yalnızca yeni bir tıbbi cihazın kullanım kılavuzu değildi.

İnsan bedeninin nasıl muayene edilebileceğine ilişkin yeni bir klinik sistem ortaya koyuyordu.

Bir zamanlar ancak otopsi masasında görülebilen bazı hastalık değişikliklerinin işaretleri, artık hasta henüz hayattayken duyulabiliyordu.

Hekim ölümden sonra karşılaşacağı bazı patolojik bulguların yankısını, yaşayan insanın göğsünde aramaya başlamıştı.

Bu nedenle Laennec’i yalnızca

“stetoskopu icat eden adam”

olarak tanımlamak eksik kalır.

Onun daha büyük katkısı, klinik gözlem ile patolojik anatomi arasındaki ilişkiyi auskültasyon üzerinden sistematikleştirmesiydi.

Stetoskop bu yaklaşımın simgesi oldu.

Laennec’in Çalışmalarında Özel Bir Yeri Olan Hastalık

Laennec’in bilimsel çalışmalarında özel bir yer tutan hastalıklardan biri tüberkülozdu.

19. yüzyıl Avrupa’sında tüberküloz toplumların en büyük sağlık sorunlarından biriydi.

Henüz hastalığa Mycobacterium tuberculosis adlı bakterinin neden olduğu bilinmiyordu.

Robert Koch’un basili göstermesine daha yarım yüzyıldan fazla zaman vardı.

Antibiyotikler ise çok daha uzak bir geleceğin meselesiydi.

Hastalık insanları yavaş yavaş tüketiyordu.

Öksürük...

Ateş...

Gece terlemeleri...

Halsizlik...

Kilo kaybı...

Ve ilerleyen vakalarda giderek ağırlaşan solunum sorunları.

Laennec otopsilerde tüberkülozun akciğerlerde oluşturduğu değişiklikleri inceledi. Tüberkülleri, kaviter lezyonları ve akciğer dokusundaki bozulmaları klinik bulgularla karşılaştırdı.

Göğüs hastalıkları alanındaki bilgimizin gelişmesinde önemli bir yer edindi.

Fakat yıllar geçtikçe kendisinin de sağlığı bozulmaya başladı.

Öksürük ortaya çıktı.

Gücü azaldı.

Ateş ve halsizlik dönemleri yaşadı.

Ve bir zamanlar hastalarının göğsünde aradığı işaretler, artık kendi bedeninde belirmeye başladı.

Stetoskop Bu Kez Mucidini Dinliyordu

1826 yılına gelindiğinde Laennec’in sağlık durumu ciddi biçimde kötüleşmişti.

Paris’ten ayrılarak doğduğu Bretanya bölgesine döndü.

Tıp tarihi kaynaklarında aktarılan dokunaklı bir ayrıntıya göre Laennec, kuzeni ve öğrencisi Mériadec Laennec’ten göğsünü stetoskopla dinlemesini istedi.

Mériadec’in duyduğu bulgular, Laennec’in yaşamı boyunca sayısız hastada değerlendirdiği işaretlere benziyordu.

Bu kez dinlenen hasta kendisiydi.

Ve sesleri taşıyan araç, onun kendi icadıydı.

Bu sahnenin tarihsel ironisi güçlüdür:

İnsan bedeninin akciğer hastalıklarını daha iyi anlamak için bir araç geliştiren hekim, yaşamının sonunda aynı araçla kendi göğsünden gelen hastalık belirtilerinin değerlendirilmesine tanıklık ediyordu.

Bununla birlikte bilimsel ihtiyatı korumak gerekir.

Laennec’in ölüm nedeni geleneksel biyografilerde akciğer tüberkülozu olarak kabul edilir. Ancak iki yüzyıl önce yaşamış bir hastanın ölüm nedenini günümüzün tanısal ölçütleriyle kesin biçimde kanıtlamak mümkün değildir.

Daha sonraki bazı retrospektif tıp tarihi değerlendirmelerinde, Laennec’in son dönemindeki klinik tabloyu açıklamak amacıyla bronşektazi ve enfektif endokardit gibi alternatif olasılıklar da tartışılmıştır.

Bu nedenle Laennec’in yaşamının son dönemini yalnızca tek bir modern tanıya indirgemek yerine, tarihsel kaynakların sınırlarını kabul etmek daha doğru olacaktır.

Biyografik kaynaklar, yaşamının son aylarında ağır solunum sistemi belirtileri yaşadığı konusunda büyük ölçüde örtüşmektedir.

Son Yolculuk

René Laennec, 13 Ağustos 1826’da yaşamını yitirdi.

Henüz 45 yaşındaydı.

Hayatı boyunca insan bedeninin sessiz olmadığını göstermeye çalışmıştı.

Kalp vuruyordu.

Hava bronşlardan geçiyordu.

Akciğer dokusu hastalandığında ses değişiyordu.

Göğüs boşluğunda biriken hava veya sıvı, bedenin akustiğini değiştiriyordu.

Hastalık kendisini yalnızca ağrı, ateş veya halsizlikle değil, bazen bir sesle de ele veriyordu.

Laennec bütün meslek yaşamını bu sesleri anlamlandırmaya adamıştı.

Vasiyetinde bilimsel belgelerinin yanı sıra stetoskopunu da Mériadec’e bıraktığı aktarılır.

Bir hekimin ardında bırakabileceği en anlamlı eşyalardan biriydi.

Çünkü o tahta silindir yalnızca bir alet değildi.

Bir düşüncenin maddi hâliydi:

İnsan bedenini anlamak için bazen önce onu dinlemek gerekir.

İki Yüzyıl Sonra

Laennec’in ilk stetoskopundan bu yana iki yüzyıldan fazla zaman geçti.

Bugün kalbin odacıkları ekokardiyografiyle görülebiliyor.

Akciğerler bilgisayarlı tomografiyle milimetrik kesitler hâlinde incelenebiliyor.

Kalbin elektriksel etkinliği elektrokardiyografiyle kaydediliyor.

Manyetik rezonans görüntüleme, insan bedeninin içine çok daha ayrıntılı bakmamızı sağlıyor.

Yapay zekâ sistemleri bile artık kalp ve akciğer seslerindeki bazı örüntüleri analiz etmeye başlıyor.

Fakat dünyanın herhangi bir ülkesinde bir hekim hastasının karşısına oturduğunda hâlâ aynı eski hareketi yapıyor.

Boynundaki küçük aleti çıkarıyor.

Göğse yerleştiriyor.

Ve birkaç saniye boyunca konuşmuyor.

Dinliyor.

Çünkü Laennec’in 1816 yılında bir kâğıt rulosuyla fark ettiği temel gerçek hâlâ geçerliliğini koruyor:

Bazen beden, hastalığını görüntü vermeden önce sesle anlatır.

Belki de Laennec’in insanlığa bıraktığı en büyük miras ahşap bir silindir değildi.

Hekimliğe bıraktığı çok daha eski ve çok daha insani bir davranıştı:

Önce dinlemek.

Ancak bilimsel açıdan durum çok daha farklı.

Öncelikle Viagra olarak bilinen sildenafil, cinsel isteği artıran bir ilaç değil. Cinsel uyarılma sırasında penise giden kan akışını artırarak ereksiyonun oluşmasını kolaylaştırıyor. Bu nedenle libido düşüklüğü ile ereksiyon güçlüğünün birbirinden ayrılması gerekiyor.

Bilimsel araştırmalara bakıldığında bazı doğal seçeneklerin erektil fonksiyon üzerinde olumlu etkileri olabileceğine dair veriler bulunuyor. Buna karşılık bu ürünlerin hiçbiri sildenafil veya tadalafil gibi onaylı ilaçların doğal eşdeğeri olarak kabul edilmiyor.

İşte bilimsel araştırmalarda en fazla öne çıkan doğal seçenekler:

1. L-arjinin

L-arjinin, vücutta doğal olarak bulunan bir aminoasit.

Ereksiyon mekanizmasında önemli rol oynayan nitrik oksidin üretimine katkıda bulunuyor. Nitrik oksit damarların gevşemesine yardımcı oluyor ve penis dokusuna giden kan akışının artmasını destekliyor.

L-arjinin üzerine yapılan bazı randomize kontrollü çalışmalarda erektil fonksiyon puanlarında olumlu sonuçlar bildirildi.

Özellikle hafif ve orta dereceli erektil disfonksiyonu bulunan erkeklerde daha dikkat çekici sonuçlar elde edildiği belirtiliyor.

Ancak L-arjinin sildenafil kadar güçlü veya hızlı etki gösteren bir madde değil.

Tansiyon düşürücü ilaç veya nitrat kullanan kişilerin L-arjinin takviyelerini kontrolsüz şekilde kullanmaması gerekiyor.

Kanıt düzeyi: Orta

2. L-sitrülin

L-sitrülin de ereksiyon sağlığı konusunda araştırılan aminoasitlerden biri.

Vücut L-sitrülini L-arjinine dönüştürüyor. Bu süreç nitrik oksit üretiminin desteklenmesine yardımcı olabiliyor.

Hafif erektil disfonksiyonu bulunan erkeklerde yapılan küçük klinik çalışmalarda L-sitrülin kullanımının ereksiyon sertliğinde artış sağlayabildiği bildirildi.

Ancak çalışmaların katılımcı sayıları oldukça sınırlı.

Daha geniş ve uzun süreli araştırmalar yapılmadan kesin sonuç çıkarmak mümkün değil.

Kanıt düzeyi: Sınırlı-Orta

3. Panax ginseng

Kore ginsengi veya Asya ginsengi olarak bilinen Panax ginseng, erektil disfonksiyon konusunda en fazla araştırılan bitkisel ürünlerden biri.

Bazı klinik çalışmalarda ginseng kullanan erkeklerde erektil fonksiyon puanlarında iyileşme gözlendi.

Bazı araştırmalar ginsengin cinsel istek ve genel cinsel memnuniyet üzerinde de olumlu etkiler gösterebileceğini düşündürüyor.

Bununla birlikte çalışma sonuçları birbirinden farklı ve elde edilen faydanın genellikle sınırlı olduğu belirtiliyor.

Ginseng bazı kişilerde uykusuzluk, baş ağrısı, mide sorunları veya tansiyon değişikliklerine yol açabiliyor.

Kanıt düzeyi: Orta

4. Safran

Safran son yıllarda erkek cinsel sağlığıyla ilgili araştırmalarda daha fazla incelenmeye başladı.

Randomize kontrollü çalışmaları değerlendiren bazı analizlerde safran kullanan erkeklerde erektil fonksiyon, orgazmik fonksiyon ve cinsel memnuniyet alanlarında olumlu sonuçlar bildirildi.

Ancak araştırmaların önemli bir bölümü küçük hasta gruplarında yapıldı.

Kullanılan safran preparatlarının ve dozların farklı olması da sonuçların karşılaştırılmasını zorlaştırıyor.

Bu nedenle safranı “doğal Viagra” olarak tanımlamak için bilimsel kanıt henüz yeterli değil.

Kanıt düzeyi: Sınırlı-Orta

5. Karpuz

Karpuzun erkek cinsel sağlığıyla ilişkilendirilmesinin temel nedeni içerdiği L-sitrülin.

L-sitrülin vücutta L-arjinine dönüştürüldüğü için nitrik oksit üretimine dolaylı olarak katkıda bulunabiliyor.

Bu biyolojik mekanizma nedeniyle karpuz zaman zaman “doğal Viagra” olarak tanıtılıyor.

Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor.

L-sitrülin takviyeleriyle yapılan bazı klinik çalışmalar bulunmasına rağmen normal miktarlarda karpuz tüketmenin erektil disfonksiyonu tedavi ettiğini gösteren güçlü klinik kanıt yok.

Karpuz sağlıklı bir besin olabilir ancak birkaç dilim karpuzun sildenafil benzeri etki oluşturduğu iddiaları bilimsel olarak doğrulanmış değil.

Kanıt düzeyi: Düşük

6. Pancar

Pancar doğal nitrat bakımından zengin bir besin.

Vücuttaki nitratların bir bölümü nitrik okside dönüştürülebiliyor. Nitrik oksit damarların genişlemesinde ve kan dolaşımının düzenlenmesinde önemli rol oynuyor.

Bu nedenle pancar ve pancar suyu ereksiyon sağlığı açısından da ilgi görüyor.

Pancarın kan basıncı ve damar fonksiyonları üzerinde olumlu etkileri olduğunu gösteren araştırmalar bulunuyor.

Ancak doğrudan erektil disfonksiyonu bulunan erkeklerde güçlü ve kapsamlı klinik çalışmalar henüz yeterli değil.

Yani biyolojik mekanizma mantıklı olsa da doğrudan tedavi etkisi kanıtlanmış değil.

Kanıt düzeyi: Düşük

7. Nar

Nar, polifenoller ve antioksidan bileşikler açısından zengin meyvelerden biri.

Nar suyunun damar fonksiyonları ve kan dolaşımı üzerindeki etkileri uzun süredir araştırılıyor.

Hafif ve orta dereceli erektil disfonksiyonu bulunan erkeklerde yapılan küçük çalışmalarda olumlu sonuçlara yönelik bazı işaretler görüldü.

Ancak sonuçlar kesin bir tedavi etkisini ortaya koyacak kadar güçlü değil.

Bu nedenle nar veya nar suyunun erektil disfonksiyon tedavisinde etkili olduğu söylenemiyor.

Kanıt düzeyi: Düşük

8. Çam kabuğu ekstresi

Pycnogenol olarak da bilinen Fransız deniz çamı kabuğu ekstresi bazı erkek performans takviyelerinde bulunuyor.

Bu ürün özellikle L-arjinin ile birlikte kullanıldığı küçük klinik çalışmalarda araştırıldı.

Bazı çalışmalarda erektil fonksiyon üzerinde olumlu sonuçlar bildirilmesine rağmen, araştırmaların çoğunda katılımcı sayısı düşük.

Ayrıca ürünün tek başına ne kadar etkili olduğu konusunda yeterli veri bulunmuyor.

Kanıt düzeyi: Sınırlı

9. Tribulus terrestris

Türkiye’de demir dikeni olarak da bilinen Tribulus terrestris erkek performans ürünlerinde sık kullanılan bitkilerden biri.

Özellikle testosteronu artırdığı ve ereksiyonu güçlendirdiği iddialarıyla pazarlanıyor.

Ancak bilimsel çalışmalar bu iddiaları güçlü biçimde desteklemiyor.

Bazı araştırmalarda küçük olumlu değişiklikler görülse de sonuçlar tutarlı değil.

Testosteron düzeylerini belirgin şekilde artırdığına ilişkin de güvenilir kanıt bulunmuyor.

Kanıt düzeyi: Yetersiz

10. Maca

Peru kökenli maca bitkisi özellikle libido artırıcı ürünlerde kullanılıyor.

Bazı küçük araştırmalarda cinsel istek üzerinde olumlu sonuçlar bildirilmiş olsa da erektil disfonksiyon üzerindeki etkisi yeterince gösterilemedi.

Burada önemli bir ayrım bulunuyor.

Cinsel isteğin artması ile ereksiyon kalitesinin artması aynı şey değil.

Bir ürünün libidoyu etkileyebilmesi, ereksiyon mekanizmasını düzelttiği anlamına gelmiyor.

Kanıt düzeyi: Yetersiz

11. Ginkgo biloba

Ginkgo biloba kan dolaşımını desteklediği iddiasıyla erkek performans ürünlerinde kullanılabiliyor.

Ancak erektil disfonksiyon üzerindeki etkisine ilişkin güvenilir ve güçlü klinik kanıt bulunmuyor.

Ayrıca ginkgo bazı kan sulandırıcı ilaçlarla etkileşime girebiliyor ve kanama riskini artırabiliyor.

Bu nedenle özellikle düzenli ilaç kullanan kişilerin kontrolsüz kullanmaması gerekiyor.

Kanıt düzeyi: Yetersiz

12. Yohimbe

Yohimbe, erkek cinsel performans ürünlerinde uzun yıllardır kullanılan bitkisel maddelerden biri.

Ancak diğer doğal seçeneklere göre güvenlik profili daha problemli.

Kalp hızında artış, tansiyon değişiklikleri, anksiyete, baş ağrısı ve ritim bozuklukları gibi ciddi yan etkiler görülebiliyor.

Bazı eski araştırmalarda erektil fonksiyon üzerinde olumlu sonuçlar bildirilmiş olsa da günümüzde yan etkiler nedeniyle çok daha dikkatli yaklaşılıyor.

Doktor gözetimi olmadan kullanılmaması gereken ürünler arasında bulunuyor.

Kanıt düzeyi: Fayda sınırlı, güvenlik endişesi yüksek

En fazla öne çıkan doğal seçenekler hangileri?

Mevcut bilimsel araştırmalar birlikte değerlendirildiğinde L-arjinin, Panax ginseng, safran ve L-sitrülin diğer doğal seçeneklerden daha fazla klinik veriyle destekleniyor.

Ancak bu ürünlerde görülen iyileşme genellikle hafif düzeyde.

Hiçbiri sildenafil veya tadalafil gibi erektil disfonksiyon tedavisinde kullanılan onaylı ilaçlarla aynı düzeyde kanıt veya etkinliğe sahip değil.

Bu nedenle “doğal Viagra” ifadesi bilimsel açıdan yanıltıcı olabilir.

Hangi ürünlerden uzak durulmalı?

Uzmanların en fazla dikkat çektiği konu, internette veya sosyal medya üzerinden “bitkisel Viagra”, “doğal sertleştirici” veya “erkek performans hapı” adı altında satılan karışımlar.

Bu ürünlerin bazılarında etikette belirtilmeyen sildenafil, tadalafil veya benzeri farmasötik maddeler tespit edilebiliyor.

Özellikle nitrat içeren kalp ilaçları kullanan kişiler için bu durum ciddi sağlık riski oluşturabiliyor.

Gizli sildenafil veya tadalafil içeren bir ürünün nitratlarla birlikte kullanılması kan basıncının tehlikeli seviyelere düşmesine yol açabilir.

Özellikle şu tür iddialarla satılan ürünlere karşı dikkatli olunması gerekiyor:

“30 dakikada kesin etki”

“Viagra’dan daha güçlü”

“Tamamen bitkisel, hiçbir yan etkisi yok”

“Tek kullanımda maksimum performans”

Üreticisi veya içeriği açıkça belirtilmeyen ürünler de riskli grupta bulunuyor.

Doğal olması güvenli olduğu anlamına gelmiyor

Bitkisel veya doğal bir ürünün yan etkisiz olduğu düşüncesi doğru değil.

Ginseng, L-arjinin, ginkgo ve yohimbe gibi ürünler tansiyon, diyabet veya kan sulandırıcı ilaçlarla etkileşime girebilir.

Kalp hastalığı, diyabet, yüksek veya düşük tansiyon, böbrek hastalığı veya karaciğer hastalığı bulunan kişilerin takviye kullanmadan önce doktor değerlendirmesi alması gerekiyor.

Ereksiyon sorunu başka hastalıkların habercisi olabilir

Erektil disfonksiyon yalnızca cinsel yaşamı ilgilendiren bir problem olmayabilir.

Diyabet, hipertansiyon, yüksek kolesterol, damar sertliği, obezite, hormonal bozukluklar ve bazı nörolojik hastalıklar ereksiyon güçlüğüne yol açabiliyor.

Özellikle daha önce sorunu bulunmayan bir kişide ereksiyon probleminin sürekli hale gelmesi durumunda altta yatan nedenin araştırılması önem taşıyor.

Bazı erkeklerde erektil disfonksiyon kalp ve damar hastalıklarının erken belirtilerinden biri olarak ortaya çıkabiliyor.

Bilimin bugünkü sonucu ne?

Bilimsel araştırmalar doğal ürünler arasında en çok L-arjinin, Panax ginseng, safran ve L-sitrülin üzerinde yoğunlaşıyor.

Nar, pancar ve karpuz gibi besinler sağlıklı beslenmenin parçası olabilir ancak erektil disfonksiyonu tedavi ettiklerini gösteren güçlü kanıt bulunmuyor.

Tribulus terrestris, maca ve ginkgo biloba için kanıtlar daha da zayıf.

Yohimbe ise güvenlik sorunları nedeniyle ayrı bir risk taşıyor.

Bilim şu aşamada sildenafil veya tadalafilin doğal eşdeğeri olarak kabul edilebilecek herhangi bir besin veya takviyeyi doğrulamıyor.

Buna karşılık bazı doğal ürünlerin özellikle hafif erektil disfonksiyonu bulunan erkeklerde sınırlı destek sağlayabileceğine ilişkin veriler bulunuyor.

Ereksiyon problemi kalıcı hale geldiyse çözümü yalnızca takviyelerde aramak yerine damar, metabolizma, hormon ve psikolojik faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Kaynaklar

[1] European Association of Urology, Sexual and Reproductive Health Guidelines.

[2] Journal of Traditional and Complementary Medicine, Herbal Dietary Supplements for Erectile Dysfunction: Systematic Review and Meta-Analysis.

[3] Dietary Supplements for Erectile Dysfunction: Systematic Review and Meta-Analysis.

[4] Mayo Clinic, Dietary Supplements for Erectile Dysfunction.

[5] National Center for Complementary and Integrative Health, Erectile Dysfunction and Sexual Enhancement.

[6] Forest CP ve arkadaşları, Pomegranate Juice and Erectile Dysfunction.

[7] European Food Safety Authority, Pomegranate and Maintenance of Normal Erectile Function.

AYM neden iptal kararı verdi?

AYM, dijital cihazlarda bulunan verilerin kişisel hayatın en mahrem alanlarını içerdiğine dikkat çekti. Mahkemeye göre mevcut düzenleme;

• hangi verilerin incelenebileceğini,
• ilgisiz kişisel verilerin nasıl korunacağını,
• kopyalanan verilerin ne kadar süre saklanacağını,
• soruşturmayla ilgisi olmayan bilgilerin nasıl imha edileceğini

yeterince açık şekilde düzenlemiyor.

Bu nedenle Mahkeme, mevcut hükmün özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması hakkı bakımından yetersiz güvence içerdiğine hükmetti.

Telefon aramaları tamamen yasaklandı mı?

Hayır.

Karar, kolluk kuvvetlerinin veya savcılığın dijital cihazları inceleyemeyeceği anlamına gelmiyor.

CMK 134 kapsamındaki dijital incelemeler belirli şartlarda yine yapılabilecek. Ancak AYM, bu işlemlerin daha ayrıntılı ve hak ihlallerini önleyecek yeni kurallarla düzenlenmesi gerektiğini belirtti.

Sosyal medyadaki “sınırsız inceleme bitti” iddiası doğru mu?

Kısmen.

AYM kararında “sınırsız inceleme” ifadesi yer almıyor.

Ancak Mahkeme, mevcut kanunda dijital verilerin kapsamı ve korunmasına ilişkin yeterli sınırların bulunmadığını tespit etti. Bu nedenle yeni düzenlemede daha açık, ölçülü ve denetlenebilir kurallar getirilmesi bekleniyor.

Karar vatandaş açısından ne ifade ediyor?

Kararın temel mesajı, dijital cihazların sıradan bir eşya olmadığı yönünde.

Cep telefonları ve bilgisayarlar; özel yazışmalar, fotoğraflar, sağlık bilgileri, banka kayıtları ve kişisel yaşamın birçok unsurunu içerdiği için bu verilere erişimde daha güçlü hukuki güvencelerin bulunması gerektiği vurgulanıyor.

Karar hemen uygulanacak mı?

Hayır.

AYM, oluşabilecek hukuki boşluğu önlemek amacıyla iptal kararının yürürlüğünü Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 9 ay sonrasına bıraktı.

Bu süre içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin dijital arama ve el koyma usullerini Anayasa’nın çizdiği çerçeveye uygun şekilde yeniden düzenlemesi bekleniyor.

Sonuç

AYM’nin kararı, “telefonlara artık bakılamayacak” ya da “dijital aramalar sona erdi” anlamına gelmiyor. Asıl değişiklik, dijital cihazlarda yapılacak arama ve incelemelerin kişisel verilerin korunması, özel hayatın gizliliği ve ölçülülük ilkeleri doğrultusunda daha ayrıntılı yasal güvencelerle düzenlenmesi gerekliliğini ortaya koyması. Bu yönüyle karar, hem ceza soruşturmaları hem de temel hak ve özgürlükler açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Dijital yayıncılık dünyasında tartışma yaratan uygulama, özellikle haber siteleri, bloglar ve internet üzerinden trafik sağlayan işletmeler açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Meta, uygulamanın küresel bir politika olmadığını, yalnızca sınırlı sayıda hesapta yürütülen bir test olduğunu belirtiyor. Şirket, amacın bağlantılı gönderi paylaşma kapasitesinin Meta Verified aboneleri için ek değer oluşturup oluşturmadığını anlamak olduğunu ifade ediyor.

Yayıncılar Neden Endişeli?

Facebook uzun yıllardır haber siteleri ve içerik üreticileri için önemli bir trafik kaynağı olarak görülüyor. Dış bağlantıların ücretli abonelik kapsamına alınması halinde özellikle bağımsız yayıncılar ve küçük ölçekli haber platformlarının organik erişiminde önemli kayıplar yaşanabileceği belirtiliyor.

Uzmanlara göre bu yaklaşım, sosyal medya platformlarının kullanıcıları uygulama içinde tutma stratejisinin yeni bir adımı olarak değerlendiriliyor.

Kullanıcılar Tepkili

Sosyal medya kullanıcıları, bağlantı paylaşmanın Facebook’un en temel işlevlerinden biri olduğunu savunarak uygulamayı eleştiriyor. Pek çok içerik üreticisi, internetteki bilgi dolaşımının ücretli abonelik modeliyle sınırlandırılmasının açık web ekosistemine zarar verebileceğini dile getiriyor.

Şimdilik Test Aşamasında

Meta, uygulamanın yalnızca sınırlı sayıda Facebook Sayfası ve Profesyonel Mod hesabında denendiğini vurguluyor. Şirket, testin kalıcı bir politika olup olmayacağı konusunda ise henüz herhangi bir açıklama yapmış değil.

Artvin’in Hopa ilçesinde meydana gelen kundaklama olayıyla ilgili yürütülen soruşturmada önemli bir gelişme yaşandı. İlk belirlemelere göre bir eve yanıcı madde atılması sonucu çıkan yangın, çevrede paniğe neden oldu. İhbar üzerine bölgeye polis, itfaiye ve sağlık ekipleri sevk edildi.

İtfaiye ekiplerinin hızlı müdahalesi sayesinde yangın kontrol altına alınırken, evde maddi hasar oluştu. Olayda herhangi bir can kaybı veya yaralanma yaşanmadığı bildirildi.

Soruşturmayı derinleştiren Hopa İlçe Emniyet Müdürlüğü ekipleri, güvenlik kamerası görüntüleri ve olay yerindeki incelemelerin ardından kundaklama şüphesi üzerinde yoğunlaştı. Yapılan çalışmalar sonucunda olayla bağlantılı olduğu değerlendirilen bir şüpheli gözaltına alındı. Şüphelinin emniyetteki işlemlerinin ardından adliyeye sevk edilmesi bekleniyor.

Soruşturma kapsamında olayın nedeni ve taraflar arasındaki olası geçmiş anlaşmazlıklar da araştırılıyor. Yerel kaynaklarda yer alan iddialara göre, şüpheli ile ev sahibi arasında daha önce husumet bulunduğu öne sürülüyor. Ancak bu iddialar hakkında yetkili makamlarca henüz resmî bir doğrulama yapılmadı.

Yetkililer, kundaklama olayına ilişkin adli ve kriminal incelemelerin sürdüğünü, soruşturmanın elde edilecek yeni deliller doğrultusunda genişletilebileceğini belirtti.

Trabzon’un Köprübaşı ilçesine bağlı Beşköy Mahallesi, aradan geçen 28 yıla rağmen hafızalardan silinmeyen büyük felaketin acısını bir kez daha yaşadı. 7 Ağustos 1998’de etkili olan aşırı yağışların ardından meydana gelen sel ve heyelanlarda hayatını kaybeden 47 vatandaş için Beşköy Afet Şehitleri Anıtı önünde anma programı düzenlendi.

Programa Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakan Yardımcısı Hasan Suver, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Ahmet Yüksel Gülay, Köprübaşı Belediye Başkanı Ali Aydın, kamu kurumlarının temsilcileri, hayatını kaybedenlerin yakınları ve çok sayıda vatandaş katıldı.

Törende yapılan konuşmalarda, Beşköy’de yaşanan acının yalnızca ilçe tarihinin değil, Karadeniz’in en ağır doğal afetlerinden biri olduğu vurgulandı. Konuşmacılar, aradan geçen yıllara rağmen felaketin bıraktığı derin izlerin hâlâ tazeliğini koruduğunu belirterek, benzer acıların tekrar yaşanmaması için afet risklerinin azaltılmasına yönelik çalışmaların kararlılıkla sürdürüleceğini ifade etti.

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Bakan Yardımcısı Hasan Suver, Karadeniz coğrafyasının iklim ve topoğrafik özellikleri nedeniyle sel ve heyelan riski taşıdığına dikkat çekerek, riskli yapıların dönüştürülmesi, dere yataklarının korunması ve güvenli yerleşim alanlarının oluşturulmasına yönelik çalışmaların sürdüğünü söyledi. Afet yönetiminde önleyici tedbirlerin önemine vurgu yapan Suver, vatandaşların can güvenliğinin her zaman öncelikli olduğunu dile getirdi.

Konuşmaların ardından Kur’an-ı Kerim tilaveti okundu, hayatını kaybeden 47 vatandaş için dualar edildi. Program kapsamında ayrıca 1998 yılındaki felaketi anlatan arşiv fotoğraflarından oluşan sergi ziyaret edildi. Siyah beyaz kareler, felaketin izlerini ve o gün yaşanan büyük acıyı yeniden gözler önüne serdi.

Karadeniz’in En Büyük Felaketlerinden Biri

7 Ağustos 1998 gecesi Doğu Karadeniz’de etkisini artıran şiddetli yağış, Köprübaşı’nın Beşköy Mahallesi’nde kısa sürede büyük bir afete dönüştü. Manahoz Deresi’nin taşmasıyla birlikte dağ yamaçlarından kopan tonlarca kaya, çamur ve toprak yerleşim alanlarına ulaştı. Evler, yollar, köprüler, tarım alanları ve altyapı büyük zarar gördü. Bazı evler tamamen toprak altında kalırken, çok sayıda kişi uykuda yakalandığı felaketten kaçamadı. Afette 47 kişi yaşamını yitirirken, onlarca kişi yaralandı ve çok sayıda aile evsiz kaldı.

Bölgeye Türkiye’nin dört bir yanından arama kurtarma ekipleri, sağlık personeli ve gönüllüler sevk edildi. Devletin tüm kurumları yaraların sarılması için seferber olurken, dönemin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Tayyip Erdoğan da Beşköy’e gelerek incelemelerde bulundu, afetzedelerle bir araya geldi ve İstanbul Büyükşehir Belediyesinin imkânlarıyla bölgeye destek sağladı.

Beşköy faciası, yalnızca büyük bir can kaybına yol açan doğal afet olarak değil, Türkiye’de sel ve heyelan riskine karşı yerleşim planlaması, dere yataklarının korunması, erken uyarı sistemleri ve afet yönetimi politikalarının yeniden değerlendirilmesine katkı sağlayan dönüm noktalarından biri olarak kabul ediliyor.

Aradan 28 yıl geçmiş olmasına rağmen Beşköy’de yitirilen 47 can, her yıl düzenlenen anma programlarıyla unutulmuyor. Beşköy’de yükselen dualar, hem hayatını kaybedenlerin aziz hatırasını yaşatıyor hem de afetlere karşı daha güvenli bir gelecek oluşturulmasının ortak sorumluluk olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.

Sağlık ekiplerinin olay yerine çağrılmasının ardından hastaneye kaldırılan İsmail Ünlü’nün kalp krizi geçirdiği belirlendi. Doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamayan Ünlü, eşinin cenaze törenini göremeden yaşamını yitirdi.

Aynı Aileye İki Büyük Acı

Kısa süre arayla yaşanan iki vefat haberi, Ünlü ailesi başta olmak üzere yakın çevresini derin üzüntüye boğdu. Eşini son yolculuğuna uğurlamaya hazırlanırken hayatını kaybeden İsmail Ünlü’nün vefatı, ilçede de büyük üzüntüyle karşılandı.

Yakınları, peş peşe gelen acı kayıpların ardından aileye taziyelerini iletirken, cenaze programına ilişkin bilgilerin aile tarafından paylaşılması bekleniyor.

Davacı aile, ilk başvurdukları özel hastanede zamanında teşhis ve uygun tedavinin yapılmadığını öne sürerken, davalı doktorun avukatı ise dosyanın henüz ilk aşamada olduğunu, kusura ilişkin herhangi bir mahkeme kararı bulunmadığını belirterek talep edilen tazminat miktarının hukuki açıdan olağan dışı olduğunu savundu.

Son yıllarda sağlık çalışanlarına yönelik açılan yüksek tutarlı malpraktis davalarının sayısındaki artış, özellikle yüksek riskli branşlarda görev yapan hekimler üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Sağlık çevreleri, bu durumun Tıpta Uzmanlık Sınavı (TUS) tercihlerini de doğrudan etkilediğine dikkat çekiyor.

Çocuk cerrahisi, kadın hastalıkları ve doğum, genel cerrahi, beyin cerrahisi ve acil tıp gibi komplikasyon riski yüksek branşların giderek daha az tercih edildiği belirtilirken, genç hekimlerin hukuki riskin daha düşük olduğu alanlara yöneldiği ifade ediliyor.

Uzmanlara göre, hasta haklarının korunması kadar sağlık çalışanlarının hukuki güvence altında görev yapabilmesi de sağlık sisteminin sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşıyor. Tıbbi ihmal iddialarının bağımsız yargı mercileri ve bilimsel bilirkişi raporlarıyla değerlendirilmesi gerektiği vurgulanırken, henüz kusur kesinleşmeden kamuoyuna yansıyan astronomik tazminat taleplerinin sağlık çalışanları üzerinde caydırıcı etki oluşturduğu dile getiriliyor.

Sağlık hukukunda yaşanan bu gelişmelerin ardından gözler kamu otoritesine çevrildi. Sağlık meslek örgütleri ve birçok hekim, hasta haklarından taviz verilmeden sağlık çalışanlarını da koruyacak yeni yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi gerektiğini savunuyor. Zorunlu mesleki sorumluluk sigortasının güçlendirilmesi, malpraktis davalarında daha öngörülebilir bir hukuki sistem oluşturulması ve devlet destekli koruma mekanizmalarının geliştirilmesi yönündeki çağrılar giderek artıyor.

Sağlık uzmanları, aksi halde yüksek hukuki risk nedeniyle kritik branşlara ilginin azalmasının uzun vadede sağlık hizmetlerine erişimi ve uzman hekim sayısını olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. TUS tercih eğilimlerindeki değişimin, yalnızca hekimleri değil gelecekte sağlık hizmeti alacak milyonlarca vatandaşı da doğrudan ilgilendirdiği değerlendiriliyor.

“Mutluluk, İdealleri Gerçekleştirebilmektir”

Konuşmasında ideal sahibi olmanın bireysel başarı kadar toplumsal gelişim açısından da büyük önem taşıdığını ifade eden Memişoğlu, mutluluğun makam veya maddi kazançla sınırlı olmadığını belirtti.

“İdealizm mutluluktur. Mutluluk sadece makam, mevki ya da para değildir. Mutluluk, insanın idealini gerçekleştirmesidir.” sözleriyle gençlere hedeflerinden vazgeçmemeleri çağrısında bulundu.

Sağlık Mesleği İçin “Adanmışlık” Vurgusu

Meslek seçimine ilişkin soruları da yanıtlayan Memişoğlu, sağlık çalışanı olmanın günün her anında sorumluluk gerektirdiğini söyledi.

Sağlık hizmetlerinin yalnızca bir meslek olarak görülmemesi gerektiğini belirten Bakan Memişoğlu, sağlıkçılığın insan hayatına dokunan, fedakârlık ve özveri isteyen bir yaşam biçimi olduğunu ifade etti.

Gençlere Çalışma ve Üretme Çağrısı

Türkiye’nin geleceğinin çalışkan ve üretken gençlerin omuzlarında yükseleceğini dile getiren Memişoğlu, farklı görüşlerin ayrışma nedeni değil, ortak hedefler için bir zenginlik olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Gençlere sürekli kendilerini geliştirmeleri tavsiyesinde bulunan Memişoğlu, ülkenin ilerlemesi için üretmeye, çalışmaya ve sorumluluk almaya devam edilmesi gerektiğini ifade etti.

“Koşmayı Öğrenin”

Konuşmasının sonunda gençlere kararlılık mesajı veren Sağlık Bakanı Memişoğlu, eleştiriler yerine üretime odaklanılması gerektiğini belirterek şu çağrıyı yaptı:

“Bu ülkenin koşanların kazandığı ülke olması için siz de koşun, sakın tutmayı değil koşmayı öğrenin.”

Yönetim Kurulu’nun 7 Ağustos 2026 tarihli kararı doğrultusunda, Hakan Aran 31 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla görevinden ayrılacak. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) nezdindeki gerekli izin süreçlerinin tamamlanmasının ardından H. Cahit Çınar, 1 Eylül 2026 tarihinden itibaren Türkiye İş Bankası’nın yeni Genel Müdürü olarak görev yapacak.

Hakan Aran Şişecam’ın Yönetim Kurulu Başkanı Olacak

İş Bankası’nın KAP açıklamasına göre Hakan Aran’ın görev değişikliği, grup şirketleri bünyesindeki yeni yapılanma kapsamında gerçekleşti. Aran, görevini bıraktıktan sonra Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş. (Şişecam) Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini üstlenecek.

2021 yılından bu yana İş Bankası Genel Müdürü olarak görev yapan Aran, özellikle dijital bankacılık, yapay zekâ uygulamaları, sürdürülebilir finans ve teknoloji yatırımlarına öncülük eden isimlerden biri olarak öne çıktı.

Yeni Genel Müdür H. Cahit Çınar Kimdir?

1967 yılında Ankara’da doğan H. Cahit Çınar, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden mezun oldu. Eğitimine Almanya’daki Ludwig Maximilian Üniversitesi’nde devam etti.

1991 yılında İş Bankası İktisadi Araştırmalar Bölümü’nde göreve başlayan Çınar, 1992 yılında Teftiş Kurulu Başkanlığı kadrosuna geçti. Kariyeri boyunca Ticari Krediler Tahsis Bölümü, Frankfurt teşkilatı, Güneşli Kurumsal Şubesi ve İşbank AG Genel Müdürlüğü gibi kritik görevlerde bulundu.

2018 yılında Genel Müdür Yardımcılığı görevine atanan Çınar; kurumsal ve ticari krediler, proje finansmanı, kredi tahsis süreçleri, iştirakler, hukuk, vergi ve gayrimenkul yönetimi gibi alanlardan sorumlu oldu. 2023 yılında Trakya Yatırım Holding Genel Müdürlüğü görevini üstlenen Çınar, 2025 yılında yeniden İş Bankası Genel Müdür Yardımcılığı görevine getirildi.

BDDK onay sürecinin tamamlanmasının ardından 1 Eylül 2026 itibarıyla İş Bankası’nın yeni Genel Müdürü olarak görev yapacak.

Bankada Yeni Dönem Başlıyor

Görev değişikliğiyle birlikte İş Bankası’nda yeni bir yönetim dönemi başlayacak. Yönetim Kurulu Başkanı Adnan Bali görevini sürdürürken, H. Cahit Çınar’ın liderliğinde bankanın dijital dönüşüm, kurumsal bankacılık, sürdürülebilir büyüme ve uluslararası yatırımlar alanındaki stratejilerini devam ettirmesi bekleniyor.

Kas Gücü Nasıl Ölçüldü?

Journal of the American Medical Directors Association dergisinde yayımlanan araştırmada kas gücü, el dinamometresi adı verilen ve kişinin bir cihazı ne kadar güçlü sıkabildiğini ölçen aletle değerlendirildi. [1]

El kavrama gücü doğrudan el ve ön kol gücünü ölçse de tıp araştırmalarında genel kas işlevi ve fiziksel kapasite hakkında fikir veren pratik göstergelerden biri olarak kullanılıyor.

Araştırmacılar aynı zamanda katılımcıların biyolojik yaşını PhenoAge adı verilen bir yöntemle değerlendirdi. Bu yöntem, takvim yaşının yanı sıra kandaki dokuz biyolojik belirteci kullanarak vücudun beklenenden daha hızlı veya daha yavaş yaşlanıp yaşlanmadığını tahmin etmeye çalışıyor. [1]

Daha Güçlü Kaslarda Risk Yaklaşık Yüzde 13 Daha Düşüktü

Araştırmada “sağlıklı yaşam süresinin sona ermesi”; kanser, kalp krizi, diyabet, kronik obstrüktif akciğer hastalığı, inme, demans, kalp yetersizliği veya ölümden herhangi birinin ilk kez ortaya çıkması olarak tanımlandı. [1]

Kas gücü en yüksek üçte birlik grupta bulunan kişilerde bu sonlanım noktasına ulaşma riski, en düşük üçte birlik gruba göre yaklaşık yüzde 13 daha düşüktü. Kardiyorespiratuvar kapasitesi, yani kalp ve akciğerlerin egzersiz sırasında vücuda oksijen taşıma becerisi daha yüksek olanlarda da yaklaşık yüzde 10 daha düşük risk görüldü. [1]

Araştırmanın dikkat çekici bulgularından biri, biyolojik olarak daha hızlı yaşlandığı tahmin edilen kişilerle ilgiliydi. Daha iyi kas gücü ve fiziksel kapasiteye sahip kişilerde, hızlanmış biyolojik yaşlanmayla ilişkili sağlık riskinin daha düşük olduğu görüldü. [1]

Bu bulgu, güçlü kasların yaşlanmayı durdurduğu veya tersine çevirdiği anlamına gelmiyor. Sonuçlar daha çok fiziksel kapasitenin, sağlıklı yaşlanmayla yakından ilişkili olabileceğini gösteriyor.

27 Bin Kişilik Başka Bir Araştırma da Benzer Sonuç Verdi

Kas gücü ile sağlıklı yaşlanma arasındaki bağlantıyı inceleyen başka bir UK Biobank çalışması 2025’te Clinical Nutrition dergisinde yayımlandı.

Çin’deki Soochow Üniversitesi ve bağlı kurumların araştırmacıları, 64 yaş ve üzerindeki 27 bin 828 kişiyi değerlendirdi. Çalışmada sağlıklı yaşlanma, kişinin 80 yaşına ulaşırken önemli kronik hastalıklardan uzak kalması olarak tanımlandı. Katılımcıların 16 bin 844’ü, yani yüzde 60,5’i bu ölçütü karşıladı. Daha yüksek kavrama gücü, sağlıklı yaşlanma olasılığıyla ilişkili bulundu. [2]

Araştırmanın 3 bin 366 kişilik bölümünde kandaki binlerce protein de incelendi. Kas gücüyle bağlantılı bazı proteinlerin inflamasyon, yani vücuttaki iltihabi yanıt ve bağışıklık sistemiyle ilişkili yollarla bağlantı gösterdiği bildirildi. [2]

Bu sonuçlar kasların yalnızca hareket sağlayan bir doku olmadığını, metabolizma ve bağışıklık sistemiyle de yakın ilişki içinde bulunduğunu düşündürüyor.

Kas Gücü Beyin Sağlığıyla da İlişkili

10 Haziran 2026’da çevrim içi yayımlanan kapsamlı bir sistematik derleme ve meta-analiz, kavrama gücü ile bilişsel sağlık arasındaki ilişkiyi de inceledi.

Vrije Universiteit Brussel öncülüğündeki araştırmacılar, 37 farklı kohorttan 60 çalışmayı ve toplam 380 bin 960 kişiyi değerlendirdi. Kavrama gücünü zaman içinde koruyan veya artıran kişilerde bilişsel gerileme riskinin yaklaşık yüzde 19 daha düşük olduğu bildirildi. [3]

Ancak bu sonuç “güçlü el sıkışması demansı önler” anlamına gelmiyor. Kavrama gücü; fiziksel aktivite, genel sağlık, beslenme, sinir sistemi işlevleri ve kronik hastalıklar gibi birçok etkenin ortak göstergesi olabilir.

Kas Kütlesi ile Kas Gücü Aynı Şey Değil

Yaş ilerledikçe yalnızca kas miktarı değil, kasların üretebildiği güç de azalabiliyor. Sarkopeni, yani yaşla ilişkili kas gücü ve kas dokusu kaybı; yürüme, merdiven çıkma, sandalyeden kalkma ve günlük işleri bağımsız yapabilme becerisini etkileyebiliyor.

Bu nedenle yalnızca kasların büyüklüğüne veya tartıdaki kiloya bakmak sağlıklı yaşlanmayı değerlendirmek için yeterli değil.

Aynı miktarda kas dokusuna sahip iki kişinin güç, denge ve hareket kapasitesi birbirinden oldukça farklı olabilir. Sağlıklı yaşlanma açısından önemli olan, kas miktarının yanında kasların günlük yaşamda ne kadar etkili kullanılabildiği.

El Kavrama Gücü Bir “Ömür Testi” Değil

Bu araştırmaların günlük hayattaki karşılığı, insanların el sıkma gücünü ölçerek kaç yıl yaşayacağını hesaplamak değil.

Kavrama gücü tek başına ömrü tahmin edemez. Yaş, cinsiyet, vücut yapısı, eklem sorunları, sinir sistemi hastalıkları ve mevcut kronik hastalıklar ölçümü etkileyebilir.

Ayrıca söz konusu büyük araştırmaların çoğu gözlemsel. Daha güçlü kişilerin aynı zamanda daha fazla hareket etmesi, daha iyi beslenmesi veya daha az kronik hastalığa sahip olması sonuçların bir bölümünü açıklayabilir.

Bu nedenle “kas gücü ömrü uzatır” demek için henüz yeterli kanıt yok.

Buna karşılık farklı ve geniş katılımcı gruplarında benzer ilişkilerin görülmesi, kas gücünün sağlıklı yaşlanmanın önemli göstergelerinden biri olduğunu destekliyor.

Longevity açısından mesaj daha büyük kaslara sahip olmak değil; ilerleyen yaşla birlikte günlük yaşamı sürdürebilecek gücü ve fiziksel kapasiteyi mümkün olduğunca korumak. Mevcut kanıtlar güçlü kasların doğrudan daha uzun yaşam sağladığını kanıtlamıyor, ancak kas gücünün korunmasının daha sağlıklı geçirilen yıllarla yakından ilişkili olduğunu giderek daha güçlü biçimde gösteriyor.

Kaynaklar

[1] Chen Z, Collings PJ, Wang M, Shi Q, Luo S, Au Yeung SL, Brage S, Gonzales T, Kim Y. Physical Fitness, Biological Aging, and Healthy Longevity. Journal of the American Medical Directors Association. 2025;26(10):105792. DOI: 10.1016/j.jamda.2025.105792.

[2] Liu ZY, Yang J, Fang F, Hao YG, Cai XY, Miao MY, et al. Proteomic signatures of grip strength and healthy aging among older adults: A prospective cohort study in the UK Biobank. Clinical Nutrition. 2025;53:60-68. DOI: 10.1016/j.clnu.2025.08.024.

[3] Younis M, Vints WAJ, Bautmans I. Handgrip performance as a predictor of incident cognitive decline in older adults: A systematic review and meta-analysis. Neuroscience and Biobehavioral Reviews. 2026;188:106815. DOI: 10.1016/j.neubiorev.2026.106815.

Toplantıda ayrıca Orzax İlaç ve Alyors Group Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Ecz. Selman Alimoğlu da Mütevelli Heyeti üyeliğine seçilen isimler arasında yer aldı.

İVEK Vakfı tarafından yapılan açıklamada, yeni seçilen Mütevelli Heyeti üyelerinin vakfın çalışmalarına önemli katkılar sunacağı belirtilerek, “Kıymetli Mütevelli Heyeti üyelerimizi tebrik eder, görevlerinde başarılar dileriz.” ifadelerine yer verildi.

İlaç, eczacılık ve sağlık bilimleri alanlarında bilimsel faaliyetleri destekleyen İVEK Vakfı, düzenlediği ulusal ve uluslararası etkinliklerle sağlık ekosistemine katkı sunmayı sürdürüyor.

Prof. Dr. Kemalettin Aydın Kimdir?

Yerel basının deneyimli isimlerinden Duygu Öksüz Canova’nın vefat haberi sevenlerini derin üzüntüye boğdu. Meslek yaşamı boyunca hem medya sektöründe hem de kamu kurumlarında önemli görevler üstlenen Canova’nın, uzun süredir tedavi gördüğü hastalığa yenik düştüğü öğrenildi.

Canova, geçmiş yıllarda Kanal 33 Haber Müdürlüğü görevini yürütmesinin ardından Mersin Büyükşehir Belediyesi’nde Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Dairesi Başkanlığı bünyesinde koordinatör ve başkan danışmanı olarak görev yaptı. Yerel basın ile kamu iletişimi alanındaki çalışmalarıyla tanınan Canova, meslek hayatı boyunca birçok projeye katkı sundu.

Vefat haberinin ardından gazeteciler, siyasetçiler, kamu yöneticileri ve yakınları sosyal medya üzerinden taziye mesajları paylaşarak Canova’nın ailesine ve sevenlerine başsağlığı dileklerini iletti.

Cenaze Programı Belli Oldu

Edinilen bilgiye göre Duygu Öksüz Canova’nın cenazesi, 8 Ağustos Cumartesi günü öğle namazının ardından Mezitli Mezarlığı’nda kılınacak cenaze namazı sonrasında toprağa verilecek.

Uyku hijyeni neden önemli?

Uyku hijyeni; düzenli uyku saatleri, uygun bir yatak odası ortamı ve uyumayı kolaylaştıran yaşam alışkanlıklarının tümünü kapsıyor. Bu alışkanlıklar yalnızca daha kolay uykuya dalmayı değil, gece boyunca kesintisiz dinlenmeyi de destekliyor. Araştırmalar, kaliteli uykunun bağışıklık sisteminden ruh sağlığına, öğrenme ve dikkat becerilerinden kalp ve metabolizma sağlığına kadar birçok alanda önemli rol oynadığını gösteriyor.

Hangi alışkanlıklar uykuyu olumsuz etkileyebilir?

Uzmanlara göre aşağıdaki davranışlar uyku düzenini bozabiliyor:

• Her gün farklı saatlerde yatıp kalkmak
• Gece geç saatlere kadar telefon, tablet veya bilgisayar ekranına bakmak
• Akşam saatlerinde fazla miktarda kafein tüketmek
• Uzun süre gündüz uykusu uyumak
• Gürültülü, sıcak veya aydınlık bir odada uyumaya çalışmak
• Yatağı televizyon izlemek veya çalışmak gibi farklı amaçlarla sık kullanmak.

Daha kaliteli uyku için neler yapılabilir?

Uzmanlar, vücudun biyolojik saatini destekleyen düzenli bir yaşam tarzının önemine dikkat çekiyor. Her gün benzer saatlerde uyumak ve uyanmak, yatmadan önce rahatlatıcı bir rutin oluşturmak, yatak odasını serin, sessiz ve karanlık tutmak uyku kalitesini artırabilecek temel adımlar arasında yer alıyor. Ayrıca gün içinde düzenli fiziksel aktivite yapmak da gece uykusuna olumlu katkı sağlayabiliyor.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen haftalar boyunca devam eden uykuya dalma güçlüğü, sık uyanma, sabah aşırı yorgun kalkma, gündüz uyuklama, yüksek sesle horlama veya uykuda nefes durması gibi belirtiler varsa bir sağlık kuruluşuna başvurulması öneriliyor. Bu belirtiler uyku apnesi veya başka bir uyku bozukluğunun işareti olabilir ve değerlendirme gerektirebilir.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Her gün mümkün olduğunca aynı saatlerde yatıp kalkın.
• Yatmadan en az 30 ila 60 dakika önce ekran kullanımını azaltın.
• Akşam saatlerinde kahve, çay ve enerji içeceklerini sınırlayın.
• Yatak odasını sessiz, karanlık ve serin tutmaya özen gösterin.
• Düzenli egzersiz yapın ancak yoğun egzersizi yatma saatine çok yakın zamana bırakmayın.
• Uyku sorunları uzun sürüyorsa kendi kendinize ilaç kullanmak yerine bir uzmana danışın.

Kaynaklar

1. WebMD – Sleep Hygiene
2. WebMD – Sleep Disorders Quizzes
3. National Sleep Foundation
4. Harvard Health Publishing

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: