Dr. İlhan’ın cenazesinin 11 Kasım 2026 Çarşamba günü Ankara’da Karşıyaka’da defnedileceği duyuruldu.

Bursa Tabip Odası, yayımladığı mesajda İlhan’ın ailesine ve sağlık camiasına başsağlığı diledi.

Meslek örgütlerinde de görev üstlenen İlhan, 3 Mart 2021 tarihinde gerçekleştirilen genel kurulun ardından Bursa Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Hekimleri Derneğinin saymanlığına seçilmişti.

Op. Dr. Ömer Faruk İlhan kimdir?

Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesinden 27 Haziran 1975 tarihinde mezun olan Ömer Faruk İlhan, tıp eğitimini tamamladıktan sonra kulak burun boğaz hastalıkları alanında uzmanlaştı.

İlhan’ın Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesinde 1980 yılında hazırladığı tıpta uzmanlık tezi, “Maksillofasial travmalar” başlığını taşıyordu. Çalışmada yüz kemiklerini etkileyen travmalar, kırıkların özellikleri ve tedavi yaklaşımları incelenmişti.

Meslek yaşamının önemli bir bölümünü Bursa’da sürdüren İlhan, kulak burun boğaz ve baş-boyun cerrahisi alanındaki mesleki ve bilimsel toplantılarda görev aldı.

2016 yılında gerçekleştirilen 38. Türk Ulusal Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Kongresi’nde larengoloji uygulamalarına ilişkin oturumun başkanlığını üstlenen İlhan, aynı kongrede KBB hastalıklarında akılcı ilaç kullanımının ele alındığı oturumda konuşmacı olarak yer aldı.

2017 yılında düzenlenen 39. Türk Ulusal Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Kongresi’nin danışma kurulunda görev aldı. Aynı yıl Bursa’da gerçekleştirilen Yöresel KBB ve Baş Boyun Cerrahisi Dernekleri Yaz Buluşması’nda bilimsel oturum başkanlığı yaptı.

Mesleki kuruluş çalışmalarını da sürdüren İlhan, Bursa KBB ve Baş Boyun Cerrahisi Hekimleri Derneğinin 2021 yılında oluşturulan yönetim kurulunda saymanlık görevini üstlendi.

İlhan’ın adı, 12-15 Şubat 2026 tarihlerinde Bursa’da düzenlenen 15. Uludağ KBB Günleri’nin danışma kurulunda da yer aldı. Toplantıda kulak burun boğaz hastalıkları ve baş-boyun cerrahisi alanındaki teknolojik gelişmeler ele alındı.

Trigliserid kaç olmalı?

Trigliserid, vücudun enerji depolamak için kullandığı bir yağ türüdür. Fazladan alınan enerji de trigliseride dönüştürülerek depolanabilir. Kolesterolle aynı madde değildir; ikisi kan yağları incelemesinde birlikte değerlendirilir.

Yetişkinlerde açlık ölçümünde genel sınıflandırma şöyledir:

150 mg/dL altı: Normal.
150–199 mg/dL: Sınırda yüksek.
200–499 mg/dL: Yüksek.
500 mg/dL ve üzeri: Çok yüksek.

Tokluk ölçümünde değerlendirme farklıdır; 175 mg/dL ve üzeri yükseklik kabul edilebilir. Hekim, sonucun doğrulanması ve tedavinin planlanması için açlık testi isteyebilir. Trigliserid yüksekliği çoğunlukla belirti vermez.

Sofrada yalnızca yağı azaltmak yeterli değil

Şekerli içecekler, tatlılar ve rafine unla yapılan ürünlerin sık ve fazla tüketilmesi kontrolü zorlaştırabilir. Şekerli içecek yerine su tercih etmek, çaya eklenen şekeri azaltmak ve hamur işi porsiyonlarını küçültmek uygulanabilir başlangıçlardır.

Doymuş yağ tüketimi de sınırlandırılmalıdır. Ancak yağ azaltılırken açığın şekerli veya beyaz unlu yiyeceklerle kapatılması uygun değildir. Toplam enerji alımı ve porsiyonlar birlikte değerlendirilir.

Alkol konusunda öneri değere göre değişir

Hafif ve orta yükseklikte alkolün azaltılması önerilir. Trigliserid 500 mg/dL ve üzerindeyse alkolden kaçınmak, beslenme tedavisinin önemli bir parçasıdır.

2026 ACC/AHA dislipidemi kılavuzu, 1.000 mg/dL ve üzerinde toplam yağın çok belirgin kısıtlandığı özel bir beslenme yaklaşımı öneriyor. Bu düzeylerde standart sağlıklı beslenme önerileri yeterli olmayabilir; plan hekim ve diyetisyen tarafından düzenlenmelidir.

Fazla kiloda yüzde 5–10 kayıp hedeflenebilir

Fazla kilolu veya obezitesi bulunan yetişkinlerde vücut ağırlığının yüzde 5–10’unu vermek, trigliserid kontrolüne yardımcı olabilir. Bu oran, trigliseridin aynı oranda düşeceği anlamına gelmez.

Genel hareket hedefi haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta veya 75 dakika yüksek yoğunlukta egzersizdir. Tempolu yürüyüş, kişinin sağlık durumuna uygun olduğunda bu hedefe katkı sağlayabilir.

Yüksekliğin arkasındaki neden araştırılmalı

Diyabet, tiroit ve böbrek hastalıkları, fazla kilo, bazı ilaçlar ve kalıtsal özellikler trigliseridi yükseltebilir. Bu nedenle sürekli yüksek sonuçları yalnızca beslenmeyle açıklamak doğru değildir. Altta yatan sorunun tedavisi de kontrolün parçasıdır.

Trigliserid ilacı herkese gerekir mi?

İlaç kararı yalnızca trigliserid sayısına göre verilmez. Kalp-damar hastalığı, diyabet ve genel risk değerlendirilir. Statinler, uygun hastalarda kalp-damar riskini azaltmak amacıyla kullanılır.

Kalıcı olarak 500 mg/dL ve üzerinde seyreden, özellikle 1.000 mg/dL’yi aşan değerlerde fibratlar veya reçeteli omega-3 ilaçları gündeme gelebilir. Marketten ya da internetten alınan balık yağı takviyeleri, reçeteli ürünlerle eşdeğer değildir.

Ne kadar sürede düşer?

Herkes için geçerli bir süre veya düşüş oranı yoktur. Hafif ve orta yükseklikte yaşam tarzı değişikliklerinin etkisi çoğunlukla 4–12 haftalık süreçte yeniden değerlendirilir. Çok yüksek değerlerde bu süreyi beklemek uygun değildir; daha erken değerlendirme gerekir.

TIBBİ UYARI

500 mg/dL ve üzerindeki sonuçlar için hekim değerlendirmesini ertelemeyin. Şiddetli, geçmeyen karın ağrısı gelişirse acil değerlendirme gerekir. Trigliseridi düşürmek amacıyla kendi kendinize ilaç veya yüksek doz balık yağı başlamayın.

KAYNAKLAR

1. ACC/AHA ve ortak meslek kuruluşları. 2026 Guideline on the Management of Dyslipidemia. Journal of the American College of Cardiology, 2026. DOI: 10.1016/j.jacc.2025.11.016.
2. American College of Cardiology. ACC Consensus on ASCVD Risk Reduction in Hypertriglyceridemia: Key Points. 28 Temmuz 2021.
3. National Heart, Lung, and Blood Institute. High Blood Triglycerides. Güncelleme: 19 Nisan 2023.

Onay herkesi kapsamıyor

İlaç, yakın zamanda kalpten kaynaklanmayan bir pıhtıya bağlı hafif veya orta şiddette iskemik inme geçirmiş yetişkinler ile yüksek riskli geçici iskemik atak geçiren yetişkinler için onaylandı. İskemik inme, beyni besleyen damarın tıkanmasıyla oluşuyor.

FDA’nın kararı, atriyal fibrilasyon adı verilen kalp ritim bozukluğunda inmeyi önleme kullanımını kapsamıyor. Dolayısıyla sonuçlar bütün inme türlerine veya kan sulandırıcı kullanan herkese genellenemiyor.

12 bin 327 hastada karşılaştırıldı

Onayın dayanağını OCEANIC-STROKE adlı faz 3 araştırması oluşturdu. Rastgele gruplandırılan 12 bin 327 katılımcının bir bölümüne asundexian, diğer bölümüne plasebo verildi. Her iki grup da planlanan antiplatelet tedaviyi aldı; hastalar ve araştırma ekibi kimin hangi grupta olduğunu bilmiyordu.

NEJM’de yayımlanan araştırmanın özetine göre ortanca izlem süresi 19 aydı. İskemik inme oranı asundexian grubunda yüzde 6,2, karşılaştırma grubunda yüzde 8,4 oldu. Zamanı dikkate alan analiz, göreli riskte yaklaşık yüzde 26 azalmaya işaret etti.

Bu sonuç, riskin 26 yüzde puan düştüğü anlamına gelmiyor. Gözlenen oranlar arasındaki mutlak fark 2,2 yüzde puandı; başka bir ifadeyle araştırmanın izleminde her 1.000 katılımcı için yaklaşık 22 daha az iskemik inme görüldü.

Kanama açısından sonuç nasıl okunmalı?

Araştırmada ciddi kanama oranları yüzde 1,9 ve yüzde 1,7 olarak bildirildi. Gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı artış saptanmaması, ilacın kanama yapmadığını göstermiyor.

FDA, 75 yaşın üzerindeki hastalarda ve tedavinin ilk 90 gününde ciddi kanamanın arttığını belirtiyor. Mide-bağırsak kanamaları da asundexian alanlarda daha sık görüldü. Bu nedenle genel sonuçlarla belirli hasta gruplarının riskleri birlikte değerlendirilmeli.

Mevcut tedavinin yerine geçmesi araştırılmadı

Çalışmanın yanıtladığı soru, asundexianın antiplatelet tedaviye eklenmesinin yarar sağlayıp sağlamadığıydı. Bulgular, mevcut ilaçların bırakılıp yalnızca yeni ilacın kullanılmasını desteklemiyor.

Bayer tarafından finanse edilen araştırmanın sonuçları Nisan 2026’da yayımlandı. Kasım ayındaki yeni gelişme ise bu verilere dayanan FDA onayı oldu. ABD’deki karar, Türkiye’de ruhsat veya erişim bulunduğu anlamına gelmiyor.

TIBBİ UYARI

İnme sonrası kullandığınız ilaçları bu haber nedeniyle bırakmayın veya değiştirmeyin. Ek tedavi kararı, inmenin nedeni ve kişisel kanama riski değerlendirilerek hekim tarafından verilmelidir.

KAYNAKLAR

1. FDA. FDA Approves First Factor XIa Inhibitor to Help Prevent Stroke in Certain Adults at High Risk. 9 Kasım 2026.
2. Asundexian for Secondary Stroke Prevention. The New England Journal of Medicine. 15 Nisan 2026; 394:1467–1479. DOI: 10.1056/NEJMoa2513880.
3. Bayer. Bayer’s asundexian first FXIa inhibitor approved by U.S. Food and Drug Administration for secondary stroke risk reduction. 10 Kasım 2026.

Hastane tarafından yayımlanan taziye mesajında, Dr. Çiğdem Yakut’un vefatı duyurularak ailesine, yakınlarına ve sevenlerine başsağlığı dilendi.

Anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı olan Yakut, Koşuyolu Hastanesindeki yöneticilik görevinin yanı sıra Türkiye’de kalp cerrahisi ve anesteziyoloji alanındaki gelişmelerin önemli dönemlerine tanıklık eden hekimler arasında yer aldı.

Dr. Çiğdem Yakut, 2024 yılında hayatını kaybeden, Koşuyolu Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesinin kurucu başhekimi ve kalp damar cerrahı Prof. Dr. Cevat Yakut’un eşiydi.

Dr. Çiğdem Yakut kimdir?

Anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı Dr. Çiğdem Yakut, meslek hayatında Türkiye Yüksek İhtisas Hastanesi ve Koşuyolu Kalp ve Araştırma Hastanesinde görev yaptı.

Türkiye Yüksek İhtisas Hastanesinde anesteziyoloji kliniğinde şeflik yapan Yakut, daha sonra İstanbul Koşuyolu Kalp ve Araştırma Hastanesine geçti.

Türkiye’de anesteziyoloji ve reanimasyonun tarihsel gelişimini inceleyen, 2023 yılında yayımlanmış akademik bir çalışmada da Dr. Çiğdem Yakut’un adı, Türkiye Yüksek İhtisas Hastanesinde bu uzmanlık alanının gelişimine katkıda bulunan hekimler arasında yer aldı.

Yakut’un Koşuyolu Hastanesindeki yöneticilik görevi, dönemin bilimsel yayınlarında da kayıtlı bulunuyor. Göğüs Kalp Damar Anestezisi ve Yoğun Bakım Dergisi’nin 1992 tarihli sayısında Dr. Çiğdem Yakut, Koşuyolu Kalp ve Araştırma Hastanesi Anesteziyoloji Bölüm Başkanı olarak yer aldı. Yakut, aynı derginin 1998 tarihli yayın kurulunda da görev yaptı.

1989 yılındaki kalp nakline ilişkin bilimsel yayında yer aldı

Dr. Çiğdem Yakut’un bilimsel çalışmaları arasında Türkiye’de kalp nakli tarihinin önemli gelişmelerinden birini konu alan yayın da bulunuyor.

Koşuyolu Kalp ve Araştırma Hastanesinde 7 Eylül 1989 tarihinde gerçekleştirilen başarılı kalp nakline ilişkin “Türkiye’de İlk Takipli Ortotopik Kalp Transplantasyonu” başlıklı makale, 1990 yılında Türk Kardiyoloji Derneği Arşivi’nde yayımlandı.

Yakut, kalp nakli uygulamasını ve nakil sonrasındaki klinik takibi ele alan bu çok yazarlı bilimsel çalışmanın yazarları arasında yer aldı.

Aynı yıl Koşuyolu Kalp Dergisi’nin ilk sayısında yayımlanan “The First Successful Heart Transplantation in Turkey” başlıklı çalışmada da Dr. Çiğdem Yakut’un imzası bulunuyordu.

Kalp cerrahisinde anestezi uygulamalarını araştırdı

Dr. Çiğdem Yakut’un ortak yazarları arasında bulunduğu bir başka bilimsel araştırma, 1999 yılında Van Tıp Dergisi’nde yayımlandı.

Araştırmada, koroner bypass ameliyatı planlanan 30 hastada ameliyat öncesinde kullanılan iki farklı ilaç kombinasyonunun kan basıncı, kalp hızı ve sedasyon üzerindeki etkileri karşılaştırıldı.

Yakut’un ortak yazar olduğu 2002 tarihli bir başka çalışma ise koroner revaskülarizasyon ameliyatlarında kullanılan sevofluran adlı anestezi ilacının böbrek fonksiyonları üzerindeki etkisini ele aldı. Araştırma, Anestezi Dergisi’nde yayımlandı.

Dr. Çiğdem Yakut’un mesleki geçmişi, özellikle kalp damar cerrahisiyle ilişkili anestezi uygulamaları, klinik yöneticiliği ve bu alandaki bilimsel yayınlarla öne çıkıyor.

Tazelenme Üniversitesinin sosyal medya hesabından yapılan duyuruda, Carkanat’ın vefatı bildirilerek ailesine ve yakınlarına başsağlığı dileğinde bulunuldu.

CENAZESİ 11 KASIM’DA

Yayımlanan cenaze programına göre Hadiye Carkanat’ın cenazesi, 11 Kasım 2026 Çarşamba günü Tekke Camii’nde öğle namazını müteakip kılınacak cenaze namazının ardından Asri Mezarlığı’na defnedilecek.

Anadolu Üniversitesinin 60 yaş ve üzerindeki bireylere yaşam boyu öğrenme imkânı sunduğu Tazelenme Üniversitesi programında eğitimini sürdüren Carkanat, üniversitenin çeşitli sosyal ve kültürel faaliyetlerine de katılmıştı.

Carkanat, Mayıs 2025’te Eskişehir’in Mahmudiye ilçesinde düzenlenen, Tazelenme Üniversitesi öğrencileriyle lise öğrencilerini bir araya getiren kuşaklararası bocce etkinliğine katılan isimler arasında yer almıştı.

Anadolu Üniversitesi tarafından yürütülen 60+ Tazelenme Üniversitesi programı, ileri yaştaki bireylerin eğitim faaliyetlerine katılımını, sosyal etkileşimini ve yaşam boyu öğrenmesini desteklemeyi amaçlıyor.

1992 yılında iki ülkenin ortak devlet üniversitesi kimliğini kazanan kurum, Türk dünyasının yükseköğretim alanındaki ilk ortak girişimlerinden biri olma özelliğini taşıyor. Adını 12. yüzyılın büyük mutasavvıf ve düşünürü Hoca Ahmet Yesevi’den alan üniversite, tarihî ve kültürel mirası modern bilim anlayışıyla bir araya getiriyor.

22 ülkeden öğrenci, 100 bine yakın mezun

Üniversitenin paylaştığı güncel verilere göre Türkistan, Çimkent, Kentav, Almatı ve Ankara’daki beş yerleşkede 12 fakülte, 7 araştırma enstitüsü, 1 araştırma merkezi ve 1 meslek yüksekokulu faaliyet gösteriyor.

Toplam 1.081 akademik personelin görev yaptığı üniversitede 15.325 öğrenci öğrenim görüyor. Lisans, yüksek lisans, doktora ve tıpta uzmanlık düzeylerinde 184 örgün eğitim programı yürütülüyor.

Kazak Türkçesi, Türkiye Türkçesi, İngilizce ve Rusçayı kapsayan çok dilli eğitim ortamı, farklı ülkelerden gelen öğrencilerin akademik ve kültürel etkileşimini güçlendiriyor.

Bugüne kadar 100 bine yakın mezun veren üniversitenin yetiştirdiği insan kaynağı; sağlık, mühendislik, eğitim, kamu yönetimi ve akademi gibi birçok alanda görev yapıyor.

Ankara merkezli Türkiye Türkçesiyle Uzaktan Eğitim Programları (TÜRTEP) kapsamında ise 27 program aracılığıyla 3 bini aşkın öğrenciye dijital eğitim imkânı sunuluyor.

QS Asya sıralamasında ilk 250 üniversite arasında

Ahmet Yesevi Üniversitesi, uluslararası derecelendirme kuruluşlarının değerlendirmelerinde de yer alıyor.

QS tarafından yayımlanan 2027 Asya Üniversite Sıralaması’nda 227’nci olan üniversite, Kazakistan’daki üniversiteler arasında 9’uncu sıraya yerleşti.

Kurum, QS Dünya Üniversite Sıralaması 2027’de ise 851–900 bandında bulunuyor.

Bu sonuçlar, üniversitenin uluslararası akademik görünürlüğü açısından önemli bir gösterge oluştururken yönetimin yeni dönemde kalite, akreditasyon ve bilimsel üretkenliğe verdiği önemi de gündeme taşıyor.

Harvard iş birliğiyle Türk dünyasının el yazmaları korunuyor

Üniversitenin bilimsel faaliyetleri arasında uluslararası araştırma kuruluşlarıyla yürütülen projeler de bulunuyor.

Bunlardan biri, Harvard Üniversitesi bünyesindeki Davis Center for Russian and Eurasian Studies’in uluslararası araştırma ortağı olduğu, Kazakistan’ın tarihî el yazmalarının korunmasını ve dijitalleştirilmesini amaçlayan proje.

Ahmet Yesevi Üniversitesi, Kazakistan’daki Gylym Ordasy ve Astana IT Üniversitesi ile Harvard’ın Davis Center biriminin yer aldığı araştırma ortaklığı kapsamında; tarihî belgelerin kayıt altına alınması, restorasyonu, bilimsel kataloglarının hazırlanması ve dijital ortama aktarılması hedefleniyor.

2025–2027 dönemini kapsayan proje, özellikle Türk dünyasının tarihî, dilsel ve kültürel mirasının gelecek nesillere aktarılması bakımından önem taşıyor.

Böylece yüzyıllar boyunca kütüphanelerde ve arşivlerde korunan yazılı eserlerin modern teknolojilerle incelenmesi ve araştırmacıların erişimine açılması amaçlanıyor.

Tıp ve diş hekimliği eğitiminde bölgesel merkez

Ahmet Yesevi Üniversitesinin öne çıkan alanlarından birini de sağlık bilimleri oluşturuyor.

Türkistan ve Çimkent yerleşkelerindeki tıp ve diş hekimliği eğitim altyapısı, öğrencilerin teorik bilgilerini klinik uygulamalarla geliştirmelerine imkân sağlıyor.

Üniversitede 40 farklı tıpta uzmanlık programında 1.083 uzmanlık öğrencisi eğitim alıyor.

Üniversite hastanesi, sağlık çalışanlarının yetiştirilmesine katkıda bulunurken bölge halkının sağlık hizmetlerine erişimini de destekliyor.

Tıp eğitiminde klinik uygulamaların güçlendirilmesi, bilimsel araştırma kapasitesinin artırılması ve uluslararası sağlık eğitimi iş birliklerinin geliştirilmesi üniversitenin öncelikli çalışma alanları arasında bulunuyor.

Yapay zekâ, mühendislik ve girişimcilik aynı kampüste

Üniversite, sağlık bilimlerinin yanında mühendislik, dijital teknolojiler ve girişimcilik alanlarında da çalışmalar yürütüyor.

STEM Park ve AI Startup Hub gibi merkezler aracılığıyla öğrencilerin bilimsel fikirlerini uygulamalı projelere ve teknoloji girişimlerine dönüştürmeleri destekleniyor.

Üniversitede sağlık bilimlerinden nanoteknolojiye, yeni malzemelerden sosyal bilimlere kadar farklı disiplinlerde 20’yi aşkın araştırma projesi yürütülüyor.

Bu yaklaşım, üniversitenin yalnızca eğitim veren bir kurum değil, araştırma yapan, teknoloji geliştiren ve farklı ülkeler arasında bilimsel iş birliği kuran bir merkez olma hedefini yansıtıyor.

Öğrencilere burs, barınma ve güçlü kütüphane imkânları

Üniversitenin eğitim altyapısını öğrencilere sunduğu sosyal olanaklar tamamlıyor.

Kazak, Türk, Rus ve Batı dillerinde 568 bini aşkın basılı esere sahip kütüphane, elektronik veri tabanları ve dijital kaynaklarıyla akademik araştırmalara destek sağlıyor.

Türkistan ve Kentav yerleşkelerindeki öğrenci yurtları, yemekhaneler ve spor tesisleri de kampüs yaşamının önemli parçalarını oluşturuyor.

Üniversitenin açıkladığı koşullar kapsamında ÖSYM ve uluslararası kontenjanlarla kabul edilen öğrencilere ücretsiz eğitim olanağı sunuluyor. Belirlenen akademik başarı şartlarını karşılayan öğrenciler ise aylık burs ve yılda bir kez gidiş-dönüş ulaşım desteğinden yararlanabiliyor.

Prof. Dr. Hüseyin Karaman ile yeni dönemin önceliği: Kalite ve uluslararasılaşma

Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesinde Mütevelli Heyet Başkanlığı görevine 17 Ağustos 2026 tarihinde atanan Prof. Dr. Hüseyin Karaman ile birlikte yeni dönemin temel öncelikleri kalite, akreditasyon ve uluslararasılaşma olarak belirlendi.

Karaman’ın öncülüğündeki yeni dönemde eğitim programlarının uluslararası standartlarla uyumunun artırılması, akademik performansın güçlendirilmesi, araştırma projelerinin geliştirilmesi ve küresel üniversite ağlarıyla ilişkilerin genişletilmesi hedefleniyor.

Ortak lisansüstü programlar, çift diploma uygulamaları, akademisyen ve öğrenci hareketliliği ile uluslararası araştırma ekiplerinin oluşturulması da bu vizyonun önemli başlıkları arasında bulunuyor.

Tarihî mirastan küresel bilim diplomasisine

Ahmet Yesevi Üniversitesi, Türkiye ile Kazakistan arasındaki kardeşliğin eğitim alanında kurumsallaşmış örneklerinden biri olarak 30 yılı aşkın süredir faaliyetlerini sürdürüyor.

Ancak üniversitenin taşıdığı anlam yalnızca iki ülke arasındaki akademik iş birliğiyle sınırlı değil.

Türkistan’da farklı ülkelerden gençlerin aynı kampüste eğitim görmesi, ortak bilimsel projelerde buluşması ve elde ettikleri bilgi birikimini kendi ülkelerine taşıması, Türk dünyası arasında kalıcı bir akademik etkileşim ağı oluşturuyor.

Hoca Ahmet Yesevi’nin yüzyıllar önce ilim, hikmet ve insan yetiştirme anlayışıyla şekillendirdiği düşünce mirası, bugün üniversitenin laboratuvarlarında, hastanelerinde, kütüphanelerinde ve uluslararası araştırma projelerinde yeni bir karşılık buluyor.

Türkistan’dan yükselen bu bilim köprüsü, Türkiye ile Kazakistan’ın ortak üniversitesini Türk dünyasının sınırlarını aşan bir akademik iş birliği merkezine dönüştürme potansiyeli taşıyor.

Klinik araştırmalar, bağışıklık sisteminin normal çalışması için gerekli olan vitamin ve minerallerin, takviye olarak alındığında mutlaka ek koruma sağlamadığını gösteriyor.

Özellikle C vitamini, çinko ve D vitamini için hastalığı önleme, belirtileri hafifletme ve iyileşme süresini kısaltma etkilerinin birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.

C vitamini soğuk algınlığını önlüyor mu?

C vitamini, bağışıklık sisteminin normal işleyişinde görev alan temel vitaminlerden biri. Ancak yeterli C vitamini alan sağlıklı kişilerin daha fazla vitamin tüketerek nezleden korunabileceğine ilişkin güçlü kanıt bulunmuyor.

Cochrane tarafından 2013 yılında yayımlanan sistematik derlemede, 11.306 katılımcının yer aldığı 29 klinik araştırma karşılaştırması incelendi.

Sonuçlar, düzenli C vitamini kullanımının genel toplumda soğuk algınlığına yakalanma riskini anlamlı biçimde azaltmadığını gösterdi.

Buna karşılık C vitamininin hastalık süresi üzerinde sınırlı bir yararı bulundu.

Düzenli takviye kullanan gruplarda nezle süresi yetişkinlerde ortalama yüzde 8, çocuklarda ise yüzde 14 daha kısa bulundu.

Bu fark, C vitamininin hastalığı tedavi ettiği veya nezleyi tamamen önlediği anlamına gelmiyor.

Araştırmalar ayrıca belirtiler ortaya çıktıktan sonra C vitamini almaya başlamanın hastalık süresi üzerinde tutarlı bir yarar göstermediğini ortaya koydu.

Bununla birlikte maraton koşucuları, kayakçılar ve ağır fiziksel zorlanmaya maruz kalan kişilerde yapılan bazı araştırmalarda, düzenli C vitamini kullanımının soğuk algınlığı riskini azalttığı görüldü. Bu özel koşullardaki sonuçlar genel topluma doğrudan uygulanamıyor.

Çinko nezle süresini iki gün kısaltabilir mi?

Çinko, bağışıklık hücrelerinin gelişimi ve normal işleyişi için gerekli bir mineral.

Soğuk algınlığına karşı çinkonun etkisi, C vitamininden farklı olarak özellikle hastalık başladıktan sonraki kullanımda araştırılıyor.

Cochrane tarafından 2024 yılında yayımlanan kapsamlı derlemede, toplam 8.526 kişinin yer aldığı 34 klinik araştırma değerlendirildi.

Bu araştırmaların 15'i hastalıktan korunmayı, 19'u ise tedavi amacıyla çinko kullanımını inceledi.

Nezle tedavisine ilişkin sekiz çalışmada, 972 katılımcının sonuçları birleştirildi.

Çinko kullanılan gruplarda soğuk algınlığı belirtilerinin plasebo gruplarına kıyasla ortalama 2,37 gün daha kısa sürdüğü bulundu.

Ancak araştırmacılar, bu sonucun düşük kesinlikte kanıta dayandığını vurguladı.

Çalışmalarda kullanılan çinko türleri, dozları ve uygulama yöntemleri birbirinden önemli ölçüde farklıydı.

Ayrıca çinkonun soğuk algınlığına yakalanmayı önlediğine ilişkin belirgin bir yarar gösterilemedi.

Çinko ürünleri bazı kişilerde mide rahatsızlığı, bulantı ve tat alma değişikliklerine yol açabiliyor. Uzun süre yüksek doz çinko kullanımı ise bakır eksikliği gibi sorunlara neden olabiliyor.

Bu nedenle araştırmalarda kullanılan yüksek dozların günlük takviye önerisi olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

D vitamini kış enfeksiyonlarından koruyor mu?

D vitamini, bağışıklık sisteminin normal çalışması ve kemik sağlığı açısından önemli görevler üstleniyor.

Özellikle güneş ışığından yararlanmanın azaldığı dönemlerde D vitamini yetersizliği gündeme gelebiliyor.

Ancak D vitamini eksikliğinin giderilmesiyle, yeterli vitamin düzeyine sahip kişilere enfeksiyonlardan korunmak amacıyla ilave takviye verilmesi aynı şey değil.

D vitamininin solunum yolu enfeksiyonlarına karşı etkisini inceleyen araştırmalar yıllardır farklı sonuçlar ortaya koyuyor.

Daha eski bazı analizlerde küçük koruyucu etkiler bildirilirken, 2025 yılında The Lancet Diabetes & Endocrinology dergisinde yayımlanan kapsamlı bir meta-analiz daha ihtiyatlı sonuçlara ulaştı.

Araştırmacılar, 40 randomize kontrollü çalışmada toplam 61.589 kişinin verilerini değerlendirerek D vitamini takviyesinin akut solunum yolu enfeksiyonları üzerindeki etkisini inceledi.

Sonuçlar, D vitamini kullananlarda enfeksiyon riskinde istatistiksel olarak anlamlı bir azalma göstermedi.

Yaş, başlangıçtaki D vitamini düzeyi ve takviye kullanım şekline göre yapılan alt grup değerlendirmelerinde de belirgin bir koruyucu etki saptanmadı.

Bu bulgular, D vitamini eksikliğinin tedavi edilmemesi gerektiği anlamına gelmiyor. Ancak herkesin yalnızca kış enfeksiyonlarından korunmak için D vitamini takviyesi kullanması gerektiği sonucunu desteklemiyor.

Soğuk algınlığı ile grip aynı hastalık mı?

Kış aylarında sık kullanılan grip ve nezle ifadeleri, tıbbi açıdan aynı hastalığı tanımlamıyor.

Soğuk algınlığına rinovirüsler başta olmak üzere çeşitli solunum yolu virüsleri neden olabiliyor.

Grip ise influenza virüslerinin oluşturduğu ayrı bir enfeksiyon.

Bu ayrım önemli. Çünkü soğuk algınlığı süresini kısaltabileceği bildirilen bir takviyenin influenza enfeksiyonunu da önlediği veya tedavi ettiği varsayılamaz.

C vitamini, çinko ve D vitamini üzerine yapılan araştırmaların büyük bölümü soğuk algınlığı veya genel solunum yolu enfeksiyonlarını inceliyor.

Bu nedenle takviyelerin gribe karşı koruma sağladığını ileri sürmek için ayrıca doğrudan ve güçlü bilimsel kanıt gerekiyor.

Vitamin ve mineralleri besinlerden almak yeterli mi?

Vücudun normal bağışıklık işlevlerini sürdürebilmesi için yeterli vitamin ve mineral alımı gerekli.

C vitamini; turunçgiller, kivi, çilek, biber ve brokoli gibi besinlerde bulunuyor.

Çinko; et, deniz ürünleri, süt ürünleri, baklagiller ve kuruyemişlerden sağlanabiliyor.

D vitamini ise güneş ışığına maruz kalma sonucunda deride üretilebiliyor. Yağlı balıklar, yumurta sarısı ve D vitaminiyle zenginleştirilmiş bazı besinler de kaynaklar arasında yer alıyor.

Beslenme yetersizliği veya belirlenmiş vitamin-mineral eksikliği bulunan kişilerde takviye kullanımı gerekli olabilir.

Ancak yeterli beslenen ve eksikliği bulunmayan herkesin yüksek doz takviye kullanmasının ek koruma sağlayacağı gösterilmiş değil.

Kış enfeksiyonlarından korunmada asıl önemli olan nedir?

Bilimsel araştırmaların ortaya koyduğu sonuç, tek bir vitamin veya mineral takviyesinin bütün solunum yolu enfeksiyonlarına karşı güvenilir koruma sağlamadığı yönünde.

C vitamininin düzenli kullanımında nezle süresine ilişkin sınırlı yarar bulunuyor. Çinko, hastalık başladıktan sonra iyileşme süresini kısaltabilir ancak kanıtlar düşük kesinlikte. D vitamini takviyesi için ise büyük ve güncel analizlerde anlamlı koruyucu etki gösterilemedi.

Yeterli beslenme, düzenli uyku, el hijyeni ve enfeksiyonlardan korunmaya yönelik yerleşik halk sağlığı önlemleri önemini koruyor. Grip aşısı da influenza enfeksiyonu ve komplikasyonlarına karşı korunmada takviyelerden farklı, kanıta dayalı bir yöntem.

TIBBİ UYARI

C vitamini, çinko ve D vitamini takviyeleri yüksek dozlarda yan etkilere neden olabilir. Özellikle uzun süreli çinko kullanımı, yüksek doz D vitamini alımı ve mevcut hastalıklarla ilişkili takviye riskleri dikkate alınmalıdır. Takviye kullanımı ve dozları, kişisel sağlık durumu ve varsa laboratuvar bulguları temel alınarak sağlık uzmanıyla değerlendirilmelidir.

KAYNAKLAR

1. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Dietary Supplements for Immune Function and Infectious Diseases: Fact Sheet for Health Professionals. Güncelleme: 10 Mart 2025.

2. Nault D, Machingo TA, Shipper AG ve diğerleri. Zinc for prevention and treatment of the common cold. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2024; Issue 5: CD014914. DOI: 10.1002/14651858.CD014914.pub2.

3. Jolliffe DA, Camargo CA Jr, Sluyter JD ve diğerleri. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory infections: systematic review and meta-analysis of stratified aggregate data. The Lancet Diabetes & Endocrinology. 2025;13(4):307-320. DOI: 10.1016/S2213-8587(24)00348-6.

Toplam 712 kişinin katıldığı iki klinik araştırmada, ilacı kullananlarda uyku sırasında solunumun durması veya belirgin biçimde azalması olayları, plasebo verilen hastalara göre anlamlı ölçüde geriledi.

9 Kasım 2026'da JAMA dergisinde yayımlanan bulgular, uyku apnesinin ilaçla tedavisine yönelik yeni bir seçeneğin gelişebileceğini gösteriyor. Ancak çalışma, ilacın CPAP cihazının yerini alabileceğini veya kalp krizi ve felçleri önlediğini kanıtlamıyor.

712 kişi bir yıl boyunca takip edildi

ATTAIN-OSA adı verilen araştırma programında, 52 hafta süren iki ayrı üçüncü faz klinik deney yürütüldü.

ABD, Almanya, Japonya ve diğer ülkelerdeki toplam 66 araştırma merkezinde gerçekleştirilen deneylere, vücut kitle indeksi 27 ve üzerinde olan, orta veya ağır obstrüktif uyku apnesi tanısı almış yetişkinler katıldı.

Birinci araştırmada CPAP tedavisi kullanmayan 363 hasta, ikinci araştırmada ise CPAP kullanan 349 hasta değerlendirildi.

Katılımcılar rastgele iki gruba ayrıldı. Bir gruba günlük orforglipron, diğerine etkili ilaç içermeyen plasebo verildi.

Araştırmalar çift kör yöntemle yürütüldü. Böylece hem katılımcılar hem de araştırmayı uygulayan ekipler hangi kişinin gerçek ilacı aldığını bilmiyordu.

Solunum kesintilerinde belirgin azalma

Uyku apnesinin şiddeti, apne-hipopne indeksi (AHI) adı verilen ölçümle değerlendiriliyor.

Bu indeks, uyku sırasında solunumun bir saat içinde kaç kez durduğunu veya belirgin biçimde azaldığını gösteriyor.

CPAP kullanmayan hastalarda 52 haftanın sonunda:

Orforglipron grubunda solunum kesintileri saatte ortalama 17,8 olay azalırken, plasebo grubunda 4,5 olay azaldı.

İki grup arasındaki hesaplanmış fark, ilaç lehine saatte 13,2 olay oldu.

CPAP kullanan hastaların yer aldığı ikinci araştırmada ise orforglipron grubunda saatte 17,3 olay, plasebo grubunda 5,3 olay azalma görüldü.

Bu çalışmada ilacın plaseboya göre ek etkisi saatte 12 olay olarak hesaplandı.

Her iki araştırmada da temel sonuç istatistiksel olarak anlamlı bulundu.

Hastalarda kilo kaybı da gerçekleşti

Araştırmada uyku apnesindeki iyileşmeye belirgin kilo kaybı eşlik etti.

Orforglipron kullanan katılımcıların vücut ağırlığı bir yıl sonunda ortalama yüzde 10–11 azalırken, plasebo gruplarında kayıp yaklaşık yüzde 1–2 düzeyinde kaldı.

İlaç grubunda uyku sırasında kandaki oksijen düşüşlerinin toplam yükünde de anlamlı iyileşmeler kaydedildi.

Araştırmacılar, kilo kaybının solunum kesintilerindeki azalmanın önemli nedenlerinden biri olabileceğini değerlendiriyor.

Fazla kiloların azalması, üst solunum yolunun uyku sırasında kapanma eğilimini azaltabiliyor. Ancak orforglipronun kilo kaybından bağımsız ek etkilerinin bulunup bulunmadığı henüz netleşmiş değil.

Kalp sağlığı açısından ne anlama geliyor?

Obstrüktif uyku apnesinde üst solunum yolu gece boyunca tekrar tekrar daralıyor veya kapanıyor.

Bu durum kandaki oksijenin düşmesine, uykunun bölünmesine ve kan basıncının yükselmesine yol açabiliyor.

Uyku apnesi; hipertansiyon, kalp ritim bozuklukları, kalp yetmezliği ve inme gibi kardiyovasküler hastalıklarla ilişkili bulunuyor.

Yeni araştırmada orforglipron kullanan hastalarda kan basıncı ve bazı iltihaplanma göstergelerinde iyileşmeler de gözlendi.

Bununla birlikte önemli bir bilimsel ayrım bulunuyor:

Kan basıncının düşmesi veya solunum kesintilerinin azalması, ilacın kalp krizini, inmeyi ya da kalp kaynaklı ölümleri önlediğinin doğrudan kanıtı değil.

ATTAIN-OSA araştırmaları, esas olarak uyku apnesinin şiddetindeki değişimi değerlendirmek amacıyla tasarlandı. Kardiyovasküler olayları önleyip önlemediğini belirlemek için daha uzun süreli ve bu amaca uygun çalışmalar gerekiyor.

Uyku kalitesinde iyileşme kesin mi?

Araştırmanın dikkat çekici ayrıntılarından biri, solunum kesintilerindeki belirgin düzelmenin hastaların bildirdiği bütün uyku göstergelerine aynı güçte yansımaması oldu.

Katılımcıların uykuyla ilişkili günlük yaşamda yaşadıkları güçlükleri değerlendiren birleşik analizde, ilaç ve plasebo grupları arasındaki fark istatistiksel anlamlılık sınırına ulaşmadı.

Bu sonuç, gece solunum ölçümlerindeki iyileşmenin her hastada aynı ölçüde gündüz dinçliği veya yaşam kalitesi artışı anlamına gelmediğini gösteriyor.

CPAP cihazının yerini alabilir mi?

Henüz böyle bir sonuç çıkarılamıyor.

CPAP cihazları, uyku sırasında hava yolunu açık tutmak amacıyla sürekli pozitif hava basıncı uyguluyor ve obstrüktif uyku apnesinin temel tedavileri arasında yer alıyor.

Orforglipron ise kilo kontrolü üzerinden ve muhtemel başka mekanizmalarla uyku apnesinin şiddetini azaltabiliyor.

Bu nedenle ilaç, uygun hastalarda gelecekte CPAP tedavisine ek bir seçenek olabilir. CPAP kullanamayan kişiler açısından da araştırılmaya değer bir yaklaşım sunuyor.

Ancak mevcut veriler, CPAP tedavisine gereksinim duyan hastaların cihazlarını bırakmasını desteklemiyor.

İlacın yan etkileri neler?

Orforglipron, GLP-1 reseptör agonistleri olarak bilinen ilaç grubunda yer alıyor.

Araştırmalarda en sık bildirilen yan etkiler bulantı, ishal, kabızlık ve diğer sindirim sistemi yakınmaları oldu.

Birinci çalışmada sindirim sistemiyle ilgili yan etkiler orforglipron grubunun yüzde 68'inde, plasebo grubunun yüzde 37,4'ünde görüldü.

İkinci çalışmada bu oranlar sırasıyla yüzde 70,6 ve yüzde 36,6 olarak kaydedildi.

Yan etkiler nedeniyle tedaviyi bırakanların oranı da ilaç gruplarında daha yüksekti.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 1 Nisan 2026'da Foundayo ticari adıyla sunulan orforglipronu belirli koşulları karşılayan yetişkinlerde kilo kontrolü amacıyla onayladı. Bu onay, ilacın uyku apnesine yönelik özel bir onay aldığı anlamına gelmiyor.

FDA ayrıca 9 Kasım 2026'da GLP-1 ilaç sınıfı için nadir görülen ancak ciddi görme kaybına neden olabilen nonarteritik anterior iskemik optik nöropati (NAION) olasılığına ilişkin yeni güvenlik uyarıları istedi.

Bu uyarı, ilaç sınıfına ait verilere dayanıyor; orforglipron için ayrı bir risk büyüklüğü ortaya koymuyor.

Araştırmanın sınırları

ATTAIN-OSA çalışmaları güçlü bir klinik deney tasarımına sahip olsa da bazı sınırlılıklar taşıyor.

Araştırmalara diyabet hastaları, hafif uyku apnesi bulunanlar ve vücut kitle indeksi 27'nin altında olanlar alınmadı.

Bu nedenle sonuçlar bütün uyku apnesi hastalarına genellenemiyor.

Ayrıca takip süresi 52 haftayla sınırlı kaldı. İlacın bırakılmasından sonra uyku apnesindeki iyileşmenin devam edip etmeyeceği bu araştırmalarda belirlenmedi.

Çalışmalar ilacın üreticisi Eli Lilly tarafından finanse edildi. Şirket araştırmaların yürütülmesi ve verilerin analiz edilmesi süreçlerinde de görev aldı.

Sonuçlar, fazla kilolu veya obezitesi bulunan uyku apnesi hastalarında ağızdan alınan ilaçlarla tedavi açısından önemli klinik kanıt sağlıyor. Bununla birlikte uzun dönem güvenlik, kalıcı yarar ve mevcut tedavilerle nasıl birlikte kullanılacağı konularında yeni araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.

TIBBİ UYARI

Uyku apnesi tanısı bulunan hastalar, bu araştırmanın sonuçlarına dayanarak CPAP tedavisini bırakmamalı veya zayıflama ilaçlarını kendi kendilerine kullanmaya başlamamalıdır. Tedavi seçimi uyku apnesinin şiddetine, eşlik eden hastalıklara ve ilaçların risklerine göre hekim tarafından yapılmalıdır. Ani ve ağrısız görme kaybı acil değerlendirme gerektirir.

KAYNAKLAR

1. Malhotra A, Gottlieb DJ, Woehrle H ve ark. Orforglipron for Obstructive Sleep Apnea: Results From 2 Randomized Clinical Trials (ATTAIN-OSA). JAMA, 9 Kasım 2026. DOI: 10.1001/jama.2026.24080.

2. U.S. Food and Drug Administration. FDA Approves First New Molecular Entity Under National Priority Voucher Program. 1 Nisan 2026.

3. U.S. Food and Drug Administration. FDA Requires Safety Labeling Changes for Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonists Due to Potential Increased Risk of Rare But Serious Eye Condition. 9 Kasım 2026.

Genelkurmay Başkanlığının yayımladığı “Atatürk’ün Not Defterleri” adlı eserin birinci cildinde yer alan kayıt, dönemin askerî gelişmeleri arasında Mustafa Kemal’in sağlık durumuna ilişkin kişisel bir ayrıntıyı da günümüze taşıyor.

DEFTERİNDEKİ İKİ KISA CÜMLE

Not defterinin yayımlanmış aktarımında şu ifadeler bulunuyor:

“2 Mayıs 325 [15 Mayıs 1909] Gülhane Hastahanesine yattım.
5 Mayıs 325’te [18 Mayıs 1909] çıktım.”

Kayıttaki tarihler dönemin Rumi takvimine ait. Köşeli parantezlerde ise bunların Miladi takvimdeki karşılıkları veriliyor.

Mustafa Kemal’in iki kısa cümlesi, hastaneye giriş ve çıkışını açık biçimde gösteriyor. Bununla birlikte bu notta hastalığın adı, kendisini tedavi eden hekim veya uygulanan tedavi belirtilmiyor.

HAREKET ORDUSUNDAKİ GÖREVİNİN ARDINDAN

Hastane yatışı, 31 Mart Olayı’nı izleyen haftalarda gerçekleşti. Mustafa Kemal, Selanik’ten İstanbul’a gönderilen Hareket Ordusunun hazırlanması ve harekât planlarının oluşturulmasında görev almıştı.

Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığının Atatürk Ansiklopedisi’nde de not defterine dayanılarak, Mustafa Kemal’in 15 Mayıs’ta rahatsızlanarak Gülhane’ye yattığı ve 18 Mayıs’ta taburcu olduğu belirtiliyor. Aynı kaynak, mayıs ayının sonlarına doğru Selanik’e dönerek görevlerine devam ettiğini kaydediyor.

1909’DA GÜLHANE NEREDEYDİ?

Mustafa Kemal’in kaldığı hastane, İstanbul’da, Topkapı Sarayı bahçesinde hizmet veren tarihî Gülhane’ydi.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesinin kurumsal tarihçesine göre eski Gülhane Askerî Rüştiye Okulu binası, tıp eğitimini geliştirme ve örnek bir tedavi kurumu oluşturma çalışmaları kapsamında hastaneye dönüştürülmüştü. Kurum, 30 Aralık 1898’de “Gülhane Seririyat Hastanesi” adıyla açılmıştı.

Böylece Mustafa Kemal’in hastaneye yattığı tarihte Gülhane, yaklaşık on yıldır hizmet veriyordu. Kurum, hasta bakımının yanında askerî hekimlik ve klinik eğitim açısından da gelişiyordu.

İSTANBUL’DAN ANKARA’YA UZANAN KURUM

Gülhane, sonraki yıllarda savaş yaralılarının tedavisinde ve hekim yetiştirilmesinde önemli görevler üstlendi. İkinci Dünya Savaşı döneminde, 1941’de Ankara’nın Cebeci semtindeki asker hastanesi binalarına taşındı. Etlik’teki yerleşkesine geçişi ise 1971’de gerçekleşti.

Mustafa Kemal’in defterindeki 1909 tarihli kayıt, bu uzun kurumsal tarihin İstanbul dönemine ait. Askerî görevlerine ilişkin notların arasında yer alan iki cümle, onun yaşam öyküsü ile Gülhane’nin sağlık hizmetleri tarihinin kesiştiği üç günü belgeliyor.

KAYNAKLAR

1. Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı. Atatürk’ün Not Defterleri, Cilt I. Ankara: Genelkurmay Basımevi, 2004.

2. Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı, Atatürk Ansiklopedisi. “Hareket Ordusu ve Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal.”

3. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi. “Gülhane’nin Kurumsal Tarihçesi.”

9 Kasım 2026 tarihinde Çayeli-Madenli kara yolunda meydana gelen kazada, sürücüsünün kontrolünden çıkan kamyonet savrularak takla attı. Araç, yol kenarında yürüyen iki yayaya ve park halindeki bir tıra çarptı.

İhbar üzerine olay yerine polis ve sağlık ekipleri sevk edildi. Yapılan kontrolde, yayalardan Ramazan Akın Bebek'in hayatını kaybettiği belirlendi.

Kazada diğer yaya ile kamyonetin sürücüsü yaralandı. Sağlık ekiplerinin ilk müdahalesinin ardından hastaneye kaldırılan yaralılardan birinin hayati tehlikesinin bulunduğu bildirildi.

Osmaniyeli olduğu belirtilen Ramazan Akın Bebek'in, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesinde matematik alanında son sınıf öğrencisi olduğu ifade edildi. Öğrencinin vefatının ardından paylaşılan taziye metninde, Matematik Bölümünde öğrenim gördüğü bilgisine yer verildi.

Kaza anı, çevredeki bir işletmenin güvenlik kamerasına da yansıdı. Görüntülerde kamyonetin kontrolden çıkarak savrulduğu ve yayalara çarptığı anlar kaydedildi.

Kazayla ilgili adli inceleme başlatıldı.

FDA, elde edilen bilimsel bulgular doğrultusunda GLP-1 reseptör agonisti sınıfındaki ilaçların prospektüs ve ürün bilgilerinin güvenlik uyarıları bölümüne söz konusu riskin eklenmesini zorunlu kıldı.

Karar, yalnızca tek bir ilacı değil, GLP-1 ilaç grubunun tamamını kapsaması bakımından dikkat çekiyor.

126 klinik araştırma incelendi

FDA’nın kararının arkasında geniş kapsamlı bir bilimsel değerlendirme bulunuyor.

Kurum, toplam 134 bin 253 hastanın katıldığı 126 randomize kontrollü klinik araştırmanın sonuçlarını bir araya getirerek değerlendirdi.

Araştırmalarda 78 bin 217 kişi GLP-1 grubu ilaç kullanırken, 56 bin 36 kişi plasebo veya farklı kan şekeri düşürücü tedaviler aldı.

İnceleme sonucunda toplam 15 olası NAION vakası belirlendi. Bunların 10’u GLP-1 kullananlarda, 5’i ise karşılaştırma grubunda görüldü.

Hesaplanan görülme sıklığı şöyleydi:

• GLP-1 kullananlarda: 100 bin hasta-yılı başına 6,4 vaka
• Karşılaştırma grubunda: 100 bin hasta-yılı başına 3,8 vaka

Böylece iki grup arasında 100 bin hasta-yılı başına 2,6 vakalık bir fark saptandı.

Hasta-yılı, bir kişinin bir yıl boyunca izlenmesine karşılık gelen araştırma ölçüsüdür.

Bu bulgular, söz konusu göz hastalığının oldukça nadir olduğunu ancak ilaç kullanan grupta daha yüksek sıklıkta görüldüğüne ilişkin bir güvenlik sinyali bulunduğunu gösteriyor.

Bununla birlikte FDA, risk artışının olası olduğunu belirtiyor. Mevcut veriler, her bir ilaç için aynı düzeyde risk bulunduğunu veya gözlenen ilişkinin bütünüyle doğrudan ilaç etkisinden kaynaklandığını kesin biçimde göstermiyor.

Gerçek yaşam verileri ne gösterdi?

FDA yalnızca klinik araştırmaları değil, gerçek yaşam verilerini de değerlendirdi.

Tip 2 diyabet hastalarının incelendiği geniş kapsamlı bir çalışmada, GLP-1 kullananlar ile farklı diyabet ilaçlarını kullananlar karşılaştırıldı.

GLP-1 grubu ilaçları kullananlarda NAION riskinin, DPP-4 inhibitörü kullananlara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu görüldü.

Buna karşılık SGLT-2 inhibitörü kullananlarla yapılan karşılaştırmada istatistiksel olarak anlamlı bir risk artışı saptanmadı.

Bu farklılıklar, hastaların mevcut sağlık sorunları ve kullandıkları tedaviler gibi etkenlerin sonuçlar değerlendirilirken dikkate alınması gerektiğini ortaya koyuyor.

FDA ayrıca hayvan çalışmalarında, GLP-1 ilaçlarının NAION riskini hangi biyolojik mekanizmayla artırabileceğini açıklayan kesin bir mekanizma belirlenemediğini bildirdi.

Hangi ilaçlar uyarı kapsamında?

FDA’nın kararı GLP-1 reseptör agonistlerini ve aynı sınıf kapsamında değerlendirilen ilgili ilaçları içeriyor.

Bunlar arasında yaygın olarak bilinen şu ilaçlar bulunuyor:

• Ozempic, Wegovy ve Rybelsus: Semaglutid
• Saxenda ve Victoza: Liraglutid
• Trulicity: Dulaglutid
• Mounjaro ve Zepbound: Tirzepatid

Tirzepatid, hem GIP hem de GLP-1 reseptörleri üzerinden etki gösteren bir ilaç olmasına rağmen FDA’nın güvenlik değerlendirmesi kapsamında yer alıyor.

Düzenleme, FDA’nın ilgili sınıfta değerlendirdiği diğer ilaçları da kapsıyor.

Söz konusu karar ABD’deki ilaç güvenliği etiketlerine ilişkindir. Türkiye’deki ürün bilgilerinin de aynı tarihte değiştirildiği anlamına gelmemektedir.

NAION nedir, neden önemlidir?

Non-arteritik anterior iskemik optik nöropati, göz ile beyin arasındaki görme sinirinin ön bölümüne yeterli kan ulaşamaması sonucunda gelişen ciddi bir göz hastalığıdır.

Hastalığın en dikkat çekici özelliği, görme kaybının çoğu zaman aniden ve ağrı olmadan ortaya çıkmasıdır.

Hastalar görmelerindeki değişikliği özellikle sabah uyandıklarında fark edebilir.

NAION bazı hastalarda kalıcı görme kaybına neden olabilir.

Hastalığın ortaya çıkışında rol oynayabilecek risk faktörleri arasında şunlar bulunuyor:

• Diyabet
• Yüksek tansiyon
• Uyku apnesi
• Sigara kullanımı
• Böbrek hastalıkları
• Anemi

Bu risk faktörlerinin bir bölümü, GLP-1 grubu ilaçların reçete edildiği hasta grubunda da yaygın olarak görülüyor. Bu durum, ilaç kullanımı ile hastalık arasındaki ilişkinin değerlendirilmesini güçleştiriyor.

Hangi belirtilerde acilen doktora başvurulmalı?

FDA, GLP-1 grubu ilaçları kullanan hastaların özellikle ani görme değişikliklerini önemsemesi gerektiğini vurguladı.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler şunlar:

• Bir gözde aniden ortaya çıkan ağrısız görme kaybı
• Görme alanında karanlık veya eksik bölgeler oluşması
• Görüşün belirli bölümlerinde bulanıklık
• Tünelden bakıyormuş gibi görme
• Renklerin farklı algılanması
• Merkezi görme keskinliğinde ani azalma

Bu belirtilerden herhangi biri ortaya çıktığında acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Ani görme kaybı yalnızca NAION nedeniyle oluşmaz. Retina damar tıkanıklıkları ve başka ciddi göz hastalıkları da benzer belirtilere neden olabilir.

Bu nedenle belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemek doğru değildir.

Avrupa daha önce semaglutid için uyarıda bulunmuştu

Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Haziran 2025’te semaglutid içeren ilaçları değerlendirerek NAION’un bu ilaçlarla ilişkili çok nadir bir yan etki olduğu sonucuna ulaşmıştı.

EMA, görülme sıklığını 10 bin kişide en fazla 1 olarak sınıflandırmış ve NAION tanısı doğrulanan hastalarda semaglutid tedavisinin kesilmesini önermişti.

FDA’nın 9 Kasım 2026 tarihli kararı ise uyarı kapsamını GLP-1 ilaç grubunun tamamına genişletmesi açısından önem taşıyor.

İlaçları bırakmak gerekiyor mu?

FDA’nın açıklaması, GLP-1 grubu ilaçların piyasadan çekildiği veya kullanımının yasaklandığı anlamına gelmiyor.

Bu ilaçların tip 2 diyabet, obezite ve belirli hastalarda kalp-damar ile böbrek hastalığı risklerinin azaltılması gibi alanlarda kanıtlanmış yararları bulunuyor.

Yeni uyarı, tedavi kararlarında nadir ancak ciddi bir göz hastalığı riskinin de değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

FDA, NAION gelişen hastalarda tedavinin sürdürülüp sürdürülmeyeceğinin hekim tarafından yarar-risk dengesi gözetilerek değerlendirilmesini öneriyor.

Bu nedenle herhangi bir görme şikâyeti bulunmayan hastaların yalnızca bu haber nedeniyle ilaçlarını kendi kendilerine bırakmaları önerilmiyor.

Buna karşılık ani görme kaybı gelişen hastalarda acil göz değerlendirmesi ve ilaç tedavisinin yeniden gözden geçirilmesi gerekiyor.

Yeni kararın anlamı ne?

FDA’nın son kararı, son yıllarda kullanımı hızla yaygınlaşan GLP-1 grubu ilaçların uzun dönem güvenliğinin izlenmesi açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Mevcut bulgular, NAION riskinin düşük olduğunu ancak göz ardı edilmemesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Özellikle diyabet, hipertansiyon ve uyku apnesi gibi ek risk faktörleri bulunan hastalarda görme belirtilerinin erken tanınması önem taşıyor.

Yeni güvenlik uyarısının temel mesajı ise açık: GLP-1 tedavisi gören hastalarda aniden ortaya çıkan ağrısız görme kaybı, gecikmeden değerlendirilmesi gereken ciddi bir belirtidir.

TIBBİ UYARI

Bu haber bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. GLP-1 grubu ilaçları kullanan hastalar, hekimlerine danışmadan tedavilerini değiştirmemelidir. Ani görme kaybı, görme alanında kayıp veya hızla gelişen görme bozukluğu durumunda acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

KAYNAKLAR

1. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA). GLP-1 Reseptör Agonistleri ve NAION Riskine İlişkin İlaç Güvenliği Duyurusu. 9 Kasım 2026.
2. FDA. GLP-1 Reseptör Agonistleri İçin Klinik Araştırmaların Meta-analizi ve Sentinel Gerçek Yaşam Verileri Değerlendirmesi. 2026.
3. Avrupa İlaç Ajansı (EMA). Semaglutid İçeren İlaçlar ve NAION Riskine İlişkin Güvenlik Değerlendirmesi. Haziran 2025.

Avrupa Üroloji Derneğinin (EAU) 2026 kılavuzu, fazla kilolu veya obez erkeklerde testosteron düşüklüğünün değerlendirilmesinde yaşam tarzı değişikliklerini ilk yaklaşımlar arasında gösteriyor. Bununla birlikte uyku, fiziksel aktivite ve beslenmenin hormon düzeyleri üzerindeki etkileri kişinin sağlık durumuna göre değişebiliyor.

Testosteron yalnızca cinsel sağlıkla ilişkili bir hormon değil. Erkeklerde kas kütlesinin korunması, kemik sağlığı, cinsel istek ve sperm üretiminin düzenlenmesi gibi birçok fizyolojik süreçte görev alıyor. Ancak testosteron düzeyinin normal olmasıyla mümkün olduğunca yüksek olması aynı anlama gelmiyor.

Fazla Kiloları Vermek Testosteronu Artırabilir

Doğal testosteron artışı konusunda en güçlü bilimsel kanıtlardan biri kilo kaybıyla ilgili.

Obezite, erkeklerde testosteron düzeyinin düşük ölçülmesiyle ilişkili olabiliyor. Özellikle karın bölgesinde yağ birikimi ve metabolik bozukluklar, testosteron üretimini düzenleyen hormonal sistemi etkileyebiliyor.

Fazla kilonun azaltılması bu olumsuz etkilerin bir bölümünü hafifletebiliyor.

Avrupa Üroloji Derneğinin 2026 kılavuzunda değerlendirilen araştırmalar, düşük kalorili beslenme ve düzenli fiziksel aktiviteyle sağlanan kilo kaybının testosteron düzeyini artırabildiğini gösteriyor.

Ancak artışın büyüklüğü önemli.

Kılavuzda, beslenme ve fiziksel aktiviteyle elde edilen testosteron artışının genel olarak yaklaşık 1–2 nmol/L düzeyinde ve sınırlı olduğu belirtiliyor.

Bu sonuç, her kilo veren erkeğin testosteronunun aynı miktarda yükseleceği anlamına gelmiyor. Başlangıçtaki hormon düzeyi, obezitenin derecesi ve eşlik eden hastalıklar sonucu değiştirebiliyor.

Ayrıca testis veya hipofiz hastalıklarından kaynaklanan testosteron eksikliğinin yalnızca kilo vermekle düzelmesi beklenmemeli.

Ağırlık Kaldırmak Testosteronu Yükseltir mi?

Direnç egzersizleri, ağırlık çalışmaları ve düzenli fiziksel aktivite erkek sağlığı açısından önemli yararlar sağlayabiliyor.

Kas gücünün artırılması, yağ kütlesinin azaltılması ve metabolik sağlığın iyileştirilmesi bunların başında geliyor.

Ancak egzersizin testosteron üzerindeki etkisi sanıldığı kadar basit değil.

Yoğun bir antrenmanın ardından testosteron düzeyinde kısa süreli hormonal değişimler görülebiliyor. Bu geçici değişimler, dinlenme sırasındaki testosteron düzeyinin kalıcı biçimde yükseldiği anlamına gelmiyor.

Araştırmalar, özellikle obezitesi bulunan erkeklerde düzenli fiziksel aktivite ve kilo kaybının testosteron düzeyini iyileştirebildiğini gösteriyor.

Buna karşılık testosteronu zaten normal aralıkta olan sağlıklı erkeklerde egzersizin kalıcı bir hormon artışı sağlayacağına ilişkin kanıtlar daha sınırlı.

Dolayısıyla sporun yararını yalnızca testosteron ölçümündeki değişiklikle değerlendirmek doğru değil.

Düzenli egzersiz, testosteron belirgin biçimde yükselmese bile kas, kalp ve metabolizma sağlığına katkıda bulunabiliyor.

Uyku Eksikliği Testosteronu Düşürüyor mu?

Uyku, testosteronun günlük salgılanma düzeniyle yakından ilişkili.

Ancak uykusuzluğun hormon düzeyleri üzerindeki etkisi konusunda araştırmalar arasında önemli farklılıklar bulunuyor.

Sleep Medicine dergisinde yayımlanan, 18 araştırmada toplam 252 erkeğin verilerini değerlendiren sistematik derleme ve meta-analiz, bu konuda dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.

Araştırmacılar, 24 saat veya daha uzun süre tamamen uykusuz kalmanın testosteron düzeyini anlamlı biçimde düşürdüğünü belirledi.

Buna karşılık kısa süreli kısmi uyku kısıtlamasının testosteron üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı.

Bu ayrım önemli.

Bulgular, her gece birkaç saat daha az uyuyan her erkekte mutlaka testosteron düşüklüğü gelişeceğini göstermiyor.

Aynı şekilde daha uzun uyumanın testosteronu normal düzeylerin üzerine çıkaracağı da kanıtlanmış değil.

Yeterli ve düzenli uyku genel sağlık açısından önemini koruyor. Ancak uykunun testosteron üzerindeki etkisini değerlendirmek için uyku süresi, kalitesi ve kişinin sağlık durumunun birlikte ele alınması gerekiyor.

Beslenmeyle Testosteron Artırılabilir mi?

Yumurta, kırmızı et, balık, kuruyemişler, zeytinyağı ve çeşitli vitaminler zaman zaman testosteronu artıran besinler olarak tanıtılıyor.

Ancak belirli bir besinin tek başına testosteron düzeyini anlamlı ve kalıcı biçimde yükselttiğini gösteren güçlü klinik kanıt bulunmuyor.

Beslenmede asıl önemli nokta, vücudun normal hormonal işleyişi için gerekli enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınması.

Uzun süreli yetersiz beslenme, ciddi enerji açığı ve yeme bozuklukları hormon üretimini olumsuz etkileyebiliyor.

Öte yandan fazla kilolu erkeklerde sürdürülebilir bir beslenme düzeniyle kilo kaybı sağlanması testosteron düzeyinde iyileşmeye katkıda bulunabiliyor.

Burada belirleyici etken çoğu zaman tek bir yiyecek değil, beslenmenin bütünlüğü ve vücut ağırlığındaki değişim.

Çinko, magnezyum ve D vitamini gibi besin öğelerinin vücudun normal işleyişinde görev alması da bunların herkeste testosteron artırıcı takviye olarak kullanılmasını gerektirmiyor.

Eksikliklerin giderilmesiyle, normal düzeydeki bir kişinin hormonunu daha da yükseltmeye çalışmak farklı durumlar.

52 Araştırma İncelendi: Testosteron Takviyeleri İşe Yarıyor mu?

Testosteron artırıcı olarak satılan ürünlerin bilimsel dayanağı, pazarlama iddiaları kadar güçlü değil.

International Journal of Impotence Research dergisinde yayımlanan bir sistematik derlemede, testosteron artırıcı olarak kullanılan 27 farklı içerikle ilgili 52 araştırma değerlendirildi.

Çalışmalarda D vitamini, çinko, magnezyum ve çeşitli bitkisel içeriklerin yanı sıra sporcu desteklerinde kullanılan bazı maddeler incelendi.

Araştırmacıların genel sonucu, değerlendirilen maddelerin çoğunun toplam testosteron düzeyini artırdığını gösterememesi oldu.

Bazı içeriklerde belirli katılımcı gruplarında olumlu sonuçlar bildirilmiş olsa da bu bulgular bütün erkeklere genellenebilecek nitelikte değil.

Üstelik bir takviyenin kan testosteron düzeyinde değişiklik oluşturması, cinsel işlevi, kas gücünü veya genel sağlığı mutlaka iyileştireceği anlamına gelmiyor.

Bu nedenle testosteron artırma iddiasıyla pazarlanan ürünlerin bilimsel araştırmalarda incelenmiş olması, güvenilir ve etkili oldukları şeklinde yorumlanmamalı.

Stres ve Günlük Alışkanlıklar Ne Kadar Önemli?

Uzun süreli stres, düzensiz yaşam alışkanlıkları ve yetersiz dinlenme genel sağlık üzerinde olumsuz etkiler oluşturabiliyor.

Bununla birlikte stresin azaltılmasının tek başına testosteron düzeyini belirgin ve kalıcı biçimde artıracağını söylemek için yeterli klinik kanıt bulunmuyor.

Benzer şekilde düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve uyku alışkanlıkları birlikte değerlendirildiğinde genel sağlık açısından yararlı olsa da bunlar her erkekte aynı hormonal sonucu oluşturmuyor.

Testosteron düşüklüğüne eşlik eden obezite, metabolik hastalıklar ve bazı ilaç kullanımları da değerlendirmede önem taşıyor.

Düşük Testosteronun Belirtileri Nelerdir?

Testosteron düşüklüğü yalnızca yorgunluk veya enerji kaybıyla anlaşılabilecek bir durum değil.

Cinsel istekte belirgin azalma, sabah sertleşmelerinin seyrekleşmesi ve sertleşme sorunları, testosteron eksikliği değerlendirmesinde dikkate alınan belirtiler arasında bulunuyor.

Kas gücünde azalma, halsizlik ve ruh hâlindeki değişiklikler de görülebiliyor. Ancak bunlar farklı hastalıklarda ve sağlıklı bireylerde de ortaya çıkabildiğinden tek başlarına testosteron eksikliği tanısı koydurmuyor.

Avrupa Üroloji Derneği, testosteron eksikliği tanısında hem klinik belirtilerin hem de laboratuvar sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Testosteron Testi Ne Zaman Yapılmalı?

Testosteron düzeyi gün içinde değişebiliyor. Bu nedenle kan örneğinin alındığı saat, sonucun yorumlanmasını etkiliyor.

EAU'nun 2026 kılavuzu, testosteron ölçümünün sabah 07.00–10.00 saatleri arasında, açlık durumunda ve güvenilir bir laboratuvar yöntemiyle yapılmasını öneriyor.

Düşük bulunan bir ölçümün ayrı bir sabah yeniden değerlendirilmesi gerekiyor.

Tek bir düşük sonuç, tek başına testosteron eksikliği tanısı için yeterli değil.

Ayrıca bazı kişilerde total testosteronun yanında serbest testosteronun ve diğer hormonların değerlendirilmesi de gerekebiliyor.

Testosteronun Hedefi Yüksek Değer Değil, Normal İşlev

Bilimsel veriler, doğal testosteron artışı için en anlamlı yaklaşımın kişinin mevcut sağlık durumuna göre değiştiğini gösteriyor.

Özellikle obeziteyle ilişkili testosteron düşüklüğünde kilo kaybı ve yaşam tarzı düzenlemeleri yararlı olabiliyor.

Ancak testosteronu normal olan erkeklerde hormon düzeyini daha da yükseltmenin ek sağlık yararı sağlayacağı gösterilmiş değil.

Gerçek testosteron eksikliğinde ise altta yatan nedenin belirlenmesi gerekiyor. Bazı hastalarda yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmayabiliyor ve tıbbi tedavi gerekebiliyor.

Buradaki temel amaç testosteronu mümkün olan en yüksek sayıya çıkarmak değil, hormon eksikliği varsa nedenini belirleyerek sağlıklı fizyolojik işleyişi korumak.

TIBBİ UYARI

Testosteron düşüklüğünden şüphelenen kişiler, hormon ilaçlarını veya testosteron artırıcı olarak satılan takviyeleri hekim değerlendirmesi olmadan kullanmamalıdır. Özellikle testosteron tedavisi sperm üretimini baskılayabileceğinden çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerde özel değerlendirme gerektirir. Tanı ve tedavi kararı üroloji veya endokrinoloji uzmanı tarafından verilmelidir.

KAYNAKLAR

1. European Association of Urology (EAU). EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health: Male Hypogonadism. 2026.

2. Su L, Zhang SZ, Zhu J, Wu J, Jiao YZ. Effect of partial and total sleep deprivation on serum testosterone in healthy males: a systematic review and meta-analysis. Sleep Medicine. 2021;88:267–273. DOI: 10.1016/j.sleep.2021.10.031.

3. Morgado A, Tsampoukas G, Sokolakis I, Schoentgen N, Urkmez A, Sarikaya S. Do testosterone boosters really increase serum total testosterone? A systematic review. International Journal of Impotence Research. 2024;36:348–364. DOI: 10.1038/s41443-023-00763-9.

Nature Medicine dergisinde 9 Kasım 2026’da yayımlanan araştırmada, vedolizumab ile adalimumabın karşılaştırıldığı VARSITY adlı faz 3b klinik çalışmanın 768 katılımcısına ait veriler yeniden analiz edildi. Bu nedenle bulgular, yeni başlatılmış bir ilaç denemesinden değil, mevcut klinik çalışma verilerinin farklı bir yöntemle değerlendirilmesinden elde edildi.

Günlük kayıtlardan dört yanıt grubu

Araştırmacılar, hastaların bildirdiği dışkılama sıklığı ve makattan kanamanın tedavi sırasında nasıl değiştiğini inceledi. Her iki ilaç için çok güçlü yanıt verenler, yanıt verenler, kısmi yanıt verenler ve yanıt vermeyenler olarak adlandırılan dört grup belirlendi.

Bu gruplar hastaların tedavi sürecindeki belirti seyrini tanımlıyor. Bulgular, tedavi başlamadan hangi ilacın belirli bir hastada işe yarayacağını kesin olarak gösteren bir test anlamına gelmiyor.

Yanıtın seyri uzun vadeli sonuçlarla ilişkiliydi

Vedolizumab için oluşturulan sınıflandırma, GEMINI 1 çalışmasından 576 hastanın verileriyle de değerlendirildi. Daha hızlı yanıt örüntüleri, uzun dönem takip analizinde hastaneye yatış veya kalın bağırsağın çıkarılması ameliyatı riskinin daha düşük olmasıyla ilişkili bulundu.

Buradaki bulgu, belirtilerin zaman içindeki değişimi ile sonraki hastalık sonuçları arasındaki ilişkiyi gösteriyor. Günlük kayıt tutmanın tek başına komplikasyonları azalttığını ya da belirtileri daha yavaş düzelen her hastanın ağır bir hastalık seyri yaşayacağını göstermiyor.

Damar iltihabı olası bir direnç mekanizması

Doku ve protein analizleri, vedolizumaba yanıtsızlık ile damar iltihabıyla ilişkili biyolojik süreçler arasında bağlantı ortaya koydu. Araştırmacılar, bazı bağışıklık hücreleri ile damarların iç yüzeyini kaplayan hücreler arasındaki etkileşimlerin bu yanıtsızlıkta rol oynayabileceğini belirtti.

Bu sonuç, tedaviye direncin olası biyolojik açıklamalarından birine işaret ediyor. Damar iltihabının bütün yanıtsız hastalarda tek neden olduğunu veya bu sürece yönelik ek bir tedavinin yararının kanıtlandığını göstermiyor.

Tedavi seçimine katkısı henüz kanıtlanmadı

Araştırma, günlük hasta bildirimlerini biyolojik bulgularla birlikte değerlendiren bir sınıflandırma öneriyor. Ancak bu sınıflandırmaya göre tedavi seçmenin veya değiştirmenin hasta sonuçlarını iyileştirip iyileştirmediği, ileriye dönük klinik çalışmalarla sınanmalı.

TIBBİ UYARI

Belirtilerin yavaş düzelmesi tek başına ilacın etkisiz olduğu anlamına gelmez. Bu araştırmaya dayanarak tedavinizi bırakmayın veya değiştirmeyin; tedavi yanıtınızı sizi izleyen hekimle değerlendirin.

KAYNAKLAR

1. Schreiber S, Yajnik V, Wei C ve arkadaşları. An ulcerative colitis taxonomy defined by individual patient-reported response trajectories. Nature Medicine. 9 Kasım 2026.

Bir kamerayla beş hareket görevi kaydedildi

Araştırmacılar, derinlik kamerasıyla katılımcıların yürüme bandında kendi hızlarında ve saatte 3 kilometre hızla yürüyüşünü, yerinde adımlamasını, sandalyeden kalkışını ve ayakta dengede duruşunu kaydetti. Model, bu kayıtlardan eklemlerin hareket boyunca nasıl birlikte çalıştığını öğrendi.

İki kişi sandalyeden aynı sürede kalksa bile kalkarken gövdelerini farklı açılarda öne eğebilir. Üç boyutlu kayıt, hareketin süresine ek olarak bu tür farkları da incelemeye olanak tanıyor.

Tahminler ölçülen değerlere ne kadar yakındı?

Tahminlerle ölçülen değerler arasındaki korelasyon, vücut kitle indeksi için 0,91, karın içi yağ alanı için 0,83 bulundu. Bu katsayılar, tahminlerle ölçümlerin ne ölçüde birlikte değiştiğini gösteriyor. Bir kişiye ait tahminin ölçümden ne kadar saptığını anlamak için tahmin hatasının ayrıca incelenmesi gerekiyor.

Araştırmacılar ayrı bir analizde, hareket kayıtlarının yaş, boy, vücut kitle indeksi ve karın içi yağ alanı bilgilerine ne kattığını da sınadı. Hareket verileri eklendiğinde çeşitli sağlık göstergelerine ilişkin tahminler iyileşti. Bu sonuç, hareket biçiminin temel vücut ölçülerinin ötesinde de bilgi taşıyabildiğini gösteriyor.

Model klinikte kullanılabilir mi?

Bu çalışmada modelin tahminleri, katılımcıların daha önce toplanmış sağlık verileriyle karşılaştırıldı. Bir yürüyüş kaydının ileride ortaya çıkabilecek hastalıkları öngörüp öngöremeyeceğini değerlendirmek için zaman içinde izlem gerekiyor. Modelin tanıya katkısı da farklı gruplarda ve klinik koşullarda ayrıca sınanmalı.

KAYNAKLAR

1. Gabet A, Kohn S, Lutsker G ve ark. A gait foundation model for prediction of multisystem health phenotypes from 3D skeletal motion. Nature Medicine, 6 Kasım 2026.
2. Deep learning-based gait analysis predicts multisystem health phenotypes. Nature Medicine, araştırma özeti, 9 Kasım 2026.

ABD’li biyolog ve uzun ömür alanında çalışmalar yapan Gary Brecka, Fox News Digital’e yaptığı açıklamada, bu ilaçları kullanan kişilerin tartıdaki rakam kadar kas sağlığına da dikkat etmesi gerektiğini belirtti.

Brecka’ya göre çözümün temelinde iki alışkanlık bulunuyor: yeterli protein tüketimi ve düzenli direnç egzersizi.

Verilen kilonun yüzde 20 ila 40’ı yağsız vücut kütlesinden gelebiliyor

Brecka, GLP-1 ilaçlarıyla kaybedilen toplam ağırlığın yaklaşık yüzde 20 ila 40’ının yağsız vücut kütlesinden oluşabildiğini ifade etti.

Bu değerlendirme bilimsel literatürde de karşılık buluyor.

2024 yılında Diabetes, Obesity and Metabolism dergisinde yayımlanan bir bilimsel incelemede, GLP-1 temelli tedaviler sırasında kaybedilen toplam ağırlığın yüzde 20 ila 40’ının yağsız kütleden oluşabildiği bildirildi.

Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor.

Yağsız vücut kütlesi ile kas kütlesi aynı şey değil.

Yağsız kütle; kasların yanında suyu, organları, kanı ve diğer yağ dışı dokuları da kapsıyor. Dolayısıyla kaybedilen kilonun yüzde 40’ının yağsız kütleden gelmesi, kasların yüzde 40’ının kaybedildiği anlamına gelmiyor.

Üstelik bu oran herkeste aynı değil. Yaş, başlangıçtaki vücut yapısı, beslenme, fiziksel aktivite ve kilo kaybının miktarı sonuçları etkileyebiliyor.

Zayıflama ilaçları neden kas kaybı endişesi yaratıyor?

GLP-1 ilaçları iştahı azaltarak ve tokluk hissini artırarak daha düşük enerji alımına yardımcı olabiliyor.

Ancak hızlı veya belirgin kilo kaybında vücut yalnızca yağ depolarından yararlanmıyor. Kas ve diğer yağsız dokularda da değişiklikler görülebiliyor.

Bu durum özellikle ileri yaştaki, fiziksel olarak hareketsiz veya başlangıçta kas kütlesi düşük kişiler açısından önem taşıyor.

Kas gücünün azalması, zamanla merdiven çıkmak, sandalyeden kalkmak veya günlük işleri yerine getirmek gibi hareketleri zorlaştırabiliyor.

Bununla birlikte araştırmalar, GLP-1 tedavisi sırasında saptanan her yağsız kütle azalmasının mutlaka kas gücü kaybına yol açtığını göstermiyor. Bu nedenle yalnızca vücut ağırlığını değil, kas gücünü ve fiziksel işlevleri de değerlendirmek gerekiyor.

Günde altı dakika direnç egzersizi yeterli mi?

Gary Brecka’nın önerisi, uzun antrenmanlara zaman ayıramayan kişilerin kısa süreli egzersizlerle harekete başlaması.

Brecka, her gün altı dakika direnç egzersizi yapılmasının kasların çalıştırılması açısından başlangıç oluşturabileceğini savunuyor.

Bu amaçla vücut ağırlığıyla yapılan çömelme hareketleri, kişinin kapasitesine uygun plank uygulamaları ve hafif ağırlıklarla gerçekleştirilen egzersizleri örnek gösteriyor.

Buradaki temel düşünce, kasların düzenli olarak bir dirence karşı çalıştırılması.

Ancak günde altı dakikalık egzersizin GLP-1 kullanan herkeste kas kaybını önlemeye yeterli olduğunu kanıtlayan bir klinik standart bulunmuyor.

Altı dakika, hareketsiz bir kişi için uygulanabilir bir başlangıç olabilir. Kasların korunması açısından daha önemli olan, antrenmanın düzenli yapılması ve kişinin kapasitesine göre zamanla geliştirilmesi.

Bilimsel öneri: Haftada üç gün kuvvet egzersizi

Brecka, GLP-1 tedavisi sırasında fiziksel aktivitenin ihmal edilmemesi gerektiğini vurgulayarak haftada en az üç gün direnç ve üç gün kardiyovasküler egzersiz yapılmasını öneriyor.

Bu görüş, önemli ölçüde bilimsel kuruluşların yaklaşımıyla örtüşüyor.

2025 yılında dört Amerikan bilim ve sağlık kuruluşunun ortaklaşa yayımladığı GLP-1 beslenme ve yaşam tarzı rehberinde, kas ve kemik sağlığını desteklemek amacıyla şu hedefler öneriliyor:

• Haftada en az üç gün direnç veya kuvvet antrenmanı.
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz.
• Kişinin sağlık durumuna uygun, aşamalı ve sürdürülebilir bir fiziksel aktivite programı.

Tempolu yürüyüş, bisiklet ve benzeri aerobik aktiviteler kalp-damar sağlığını desteklerken, direnç çalışmaları kas kütlesinin korunmasında daha doğrudan rol oynuyor.

Egzersiz yapmaya yeni başlayan kişilerin bu hedeflere kademeli olarak ulaşması gerekiyor.

Protein tüketimi neden önemli?

Kasların korunması yalnızca egzersize bağlı değil. Beslenme de sürecin önemli bir parçası.

Proteinler, kas dokusunun yapımı ve onarımında kullanılan aminoasitleri sağlıyor.

GLP-1 ilaçlarının iştah azaltıcı etkisi nedeniyle bazı kişiler yeterli miktarda yemek tüketmekte zorlanabiliyor. Bu durum günlük protein ihtiyacının karşılanmasını güçleştirebiliyor.

2025 tarihli ortak bilimsel rehberde, aktif kilo kaybı döneminde kilogram başına günlük 1,2–1,6 gram gibi daha yüksek protein hedeflerinin önerilebildiği belirtiliyor.

Ancak bu miktarlar herkes için geçerli tek bir reçete değil.

Özellikle obezitesi bulunan kişilerde protein gereksiniminin mevcut vücut ağırlığı üzerinden hesaplanması ihtiyacı olduğundan yüksek gösterebiliyor. Böbrek hastalığı gibi durumlarda da beslenme planının bireyselleştirilmesi gerekiyor.

Yumurta, balık, yoğurt, süt ürünleri, baklagiller ve yağsız etler, protein ihtiyacının karşılanmasında değerlendirilebilecek besinler arasında bulunuyor.

Bilimsel rehber ayrıca önemli bir noktaya dikkat çekiyor: Yeterli protein tüketimi, direnç egzersizi yapılmadığında kas kütlesinin korunması için tek başına yeterli olmayabilir.

Kas kaybı nasıl anlaşılır?

Tedavi sırasında tartıda görülen değişiklikler, vücudun ne kadar kas veya yağ kaybettiğini tek başına göstermiyor.

Bu nedenle günlük yaşamda ortaya çıkan bazı değişimlerin izlenmesi önem taşıyor.

Örneğin:

• Önceden kolay çıkılan merdivenlerde belirgin zorlanma.
• Sandalyeden kalkarken güçlük yaşama.
• Günlük fiziksel aktivitelerde performans düşüşü.
• Giderek artan güçsüzlük veya belirgin kas kuvveti azalması.
• Yetersiz beslenmeyle birlikte ortaya çıkan aşırı halsizlik.

Bu belirtiler yalnızca kas kaybından kaynaklanmayabilir. Başka sağlık sorunlarıyla da ilişkili olabileceğinden hekim değerlendirmesi gerektirebilir.

Ozempic kullanırken kas kaybı tamamen önlenebilir mi?

Mevcut araştırmalar, yeterli beslenme ve direnç egzersizinin kilo kaybı sırasında kasların korunmasına yardımcı olabileceğini gösteriyor.

Ancak bütün yağsız kütle kaybının tamamen önlenebileceği söylenemiyor. Kilo azalırken vücut bileşiminde bazı değişikliklerin görülmesi doğal olabiliyor.

Bu nedenle hedef, yalnızca mümkün olduğunca fazla kilo vermek değil; sağlıklı vücut bileşimini, kas gücünü ve günlük yaşamda bağımsız hareket edebilme kapasitesini korumak olmalı.

Sonuç olarak, GLP-1 tedavisi sırasında kas sağlığını korumaya yönelik yaklaşım, altı dakikalık tek bir egzersiz süresinden daha kapsamlı. Düzenli direnç çalışması, yeterli ve dengeli beslenme, aerobik aktivite ve hekim takibi birlikte değerlendirilmeli.

TIBBİ UYARI

Bu haber bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. GLP-1 ilaçları hekim önerisi ve takibiyle kullanılmalıdır. Kas kaybı, egzersiz ve protein ihtiyacı bireysel olarak değerlendirilmelidir. Özellikle ileri yaştakiler, böbrek hastalığı, kalp-damar hastalığı veya hareket kısıtlılığı bulunan kişiler egzersiz ve beslenme programlarını hekimleriyle planlamalıdır. İlaç dozu veya tedavi düzeni hekim önerisi olmadan değiştirilmemelidir.

KAYNAKLAR

1. Fox News Digital, Gary Brecka’nın GLP-1 kullanımı, direnç egzersizi ve protein tüketimi hakkındaki değerlendirmeleri, 9 Kasım 2026.
2. Dubin ve arkadaşları, GLP-1 temelli ilaçlarla kilo kaybının vücut bileşimine etkilerini inceleyen bilimsel değerlendirme, Diabetes, Obesity and Metabolism, 2024.
3. American College of Lifestyle Medicine, American Society for Nutrition, Obesity Medicine Association ve The Obesity Society, GLP-1 tedavisinde beslenme ve yaşam tarzı ortak bilimsel rehberi, 2025.

Uluslararası hakemli bilimsel dergi BMC Ophthalmology'de 6 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan çalışma, kornea tomografisiyle elde edilen ölçümlerin birlikte değerlendirilmesine yönelik yeni veriler sundu.

Araştırma, Mersin Üniversitesinden Özer Dursun, Pınar Eröz ve İsmail Türkmen ile Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesinden Ömer Özer, Levent Doğan ve Zeki Baysal tarafından gerçekleştirildi.

12 BİN KİŞİNİN KORNEA ÖLÇÜMLERİ İNCELENDİ

Araştırmada Haziran 2022 ile Ağustos 2026 arasında gerçekleştirilen kornea tomografisi incelemelerinin kayıtları geriye dönük olarak değerlendirildi.

Toplam 12 bin katılımcının yalnızca birer gözü çalışmaya dahil edildi.

İncelenen gözler üç gruba ayrıldı.

9 bin 580 göz normal kornea yapısına sahipti.

Bin 696 gözde keratokonus şüphesi bulunuyordu.

724 gözde ise keratokonus tanısı vardı.

Araştırmacılar, korneanın ön ve arka yüzeylerinden elde edilen ölçümleri birlikte inceleyerek farklı bölgelerdeki astigmatizmanın büyüklüğünü ve eksenini karşılaştırdı.

Çalışmanın temel amacı, yalnızca tek bir bölgedeki astigmatizma miktarını ölçmek yerine korneanın farklı bölgeleri arasında ne kadar değişiklik bulunduğunu ortaya koymaktı.

KERATOKONUS NEDİR?

Keratokonus, gözün ön bölümünde bulunan saydam kornea tabakasının zamanla incelmesi ve normal kubbe şeklinden uzaklaşarak öne doğru sivrileşmesiyle karakterize bir hastalık.

Kornea, göze giren ışığın doğru şekilde odaklanmasında önemli görev üstleniyor.

Kornea yüzeyinin düzenli yapısının bozulması, ışığın retina üzerinde düzgün odaklanmasını güçleştiriyor.

Bunun sonucunda bulanık görme, ışıkların dağılması, gece görüşünde güçlük ve düzensiz astigmatizma gibi sorunlar ortaya çıkabiliyor.

Hastalık sıklıkla ergenlik ve genç erişkinlik döneminde belirti vermeye başlıyor. İki gözü etkileyebilmekle birlikte hastalığın şiddeti gözler arasında farklı olabiliyor.

Keratokonusun değerlendirilmesinde göz muayenesiyle birlikte kornea topografisi ve tomografisi gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılıyor.

KORNEANIN ÜÇ FARKLI BÖLGESİ KARŞILAŞTIRILDI

Araştırmacılar, korneanın merkezine göre belirlenen 3, 5 ve 7 milimetrelik ölçüm bölgelerinde astigmatizma özelliklerini değerlendirdi.

Bu bölgeler arasında üç ayrı karşılaştırma yapıldı.

İlkinde 3 ve 5 milimetrelik bölgeler, ikincisinde 5 ve 7 milimetrelik bölgeler, üçüncüsünde ise 3 ve 7 milimetrelik bölgeler karşılaştırıldı.

Bilim insanları, yalnızca astigmatizma miktarının değişip değişmediğine bakmadı.

Astigmatizmanın eksenindeki farklılıklar da vektör analizi adı verilen matematiksel yöntemle hesaplandı.

Böylece korneanın farklı bölgelerinde astigmatizmanın ne kadar tutarlı olduğu değerlendirildi.

Araştırmada bu özellik, bölgeler arası torik kararlılık olarak tanımlandı.

Buradaki kararlılık, gözün zaman içerisinde değişmemesi anlamına gelmiyor. Aynı muayenede korneanın farklı bölgelerinden elde edilen astigmatizma ölçümlerinin birbirine ne kadar benzediğini ifade ediyor.

KERATOKONUSLU GÖZLERİN YÜZDE 94,5'İNDE DÜZENSİZLİK SAPTANDI

Araştırmanın ayrıntılı bölgeler arası analizine, merkezdeki 3 milimetrelik alanda en az 1 diyoptri toplam kornea astigmatizması bulunan 8 bin 47 göz dahil edildi.

Bu alt grubun 6 bin 245'i normal, bin 114'ü keratokonus şüpheli ve 688'i keratokonuslu gözlerden oluşuyordu.

Araştırmacılar 0,50 diyoptrilik vektör değişimi eşiğini kullandıklarında normal gözlerin yüzde 26,7'sinde bölgeler arası astigmatizma düzensizliği saptadı.

Keratokonus şüphesi bulunan gözlerde bu oran yüzde 58,4 oldu.

Keratokonuslu gözlerde ise oran yüzde 94,5'e ulaştı.

Sonuçlar, keratokonus bulunan kornealarda astigmatizmanın farklı bölgeler arasında çok daha fazla değişebildiğini gösterdi.

Ancak bu oranlar bütün keratokonus hastalarına ait toplum verileri değil, araştırmanın belirli astigmatizma koşullarını karşılayan gözlerinde kullanılan ölçüm eşiğine göre hesaplanan sonuçlar.

Ayrıca yüzde 94,5 değeri, yeni yöntemin keratokonusu yüzde 94,5 doğrulukla teşhis ettiği anlamına gelmiyor.

DÜZENSİZLİK OLASILIĞINDA 33,95'LİK ODDS ORANI

Bilim insanları, korneanın başlangıçtaki astigmatizma düzeyini hesaba katan ek istatistiksel analizler gerçekleştirdi.

Bu analizlerde, 0,50 diyoptrilik eşikte keratokonus şüphesi bulunan gözlerin düzensiz olarak sınıflandırılma odds'u normal gözlere kıyasla 3,77 kat olarak hesaplandı.

Keratokonuslu gözlerde ise düzeltilmiş odds oranı 33,95 bulundu.

Bu ölçüm, araştırmada tanımlanan bölgeler arası düzensizlikle keratokonus grubu arasında güçlü istatistiksel ilişki bulunduğunu gösteriyor.

Ancak bu değer, bir kişide keratokonus gelişme riskinin 34 kat arttığı anlamına gelmiyor.

Çalışma zaten klinik ve tomografik değerlendirmelerle gruplandırılmış gözleri karşılaştırıyor.

Dolayısıyla sonuç, hastalığın gelecekte ortaya çıkma olasılığını değil, mevcut kornea yapısıyla ölçülen astigmatizma örüntüleri arasındaki ilişkiyi açıklıyor.

ÖLÇÜM EŞİĞİ DEĞİŞİNCE SONUÇLAR DA DEĞİŞTİ

Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, düzensizlik olarak kabul edilen ölçüm farkının değiştirilmesiyle sonuçların önemli ölçüde farklılaşması oldu.

Bilim insanları dört ayrı vektör değişimi eşiğini değerlendirdi: 0,25, 0,50, 0,75 ve 1,00 diyoptri.

En düşük eşik kullanıldığında keratokonuslu gözlerin yüzde 99'u bölgeler arası düzensizlik gösteren grupta yer aldı.

Eşik 1,00 diyoptriye yükseltildiğinde bu oran yüzde 78,8'e geriledi.

Normal gözlerde ise aynı iki eşikte düzensizlik oranları yüzde 63,9 ve yüzde 6,1 olarak hesaplandı.

Keratokonus şüphesi bulunan gözlerde oranlar yüzde 84,5 ile yüzde 25,9 arasında değişti.

Araştırmacılar, normal gözlerde düzensizlik oranının en düşük eşikte oldukça yüksek çıkmasının da dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu.

Bu sonuç, bir gözün yalnızca belirli matematiksel eşikte düzensiz olarak sınıflandırılmasının hastalık tanısı anlamına gelmediğini gösteriyor.

KORNEANIN ARKA YÜZEYİ HESABA KATILDIĞINDA NE DEĞİŞTİ?

Araştırmada korneanın yalnızca ön yüzeyine dayanan astigmatizma hesaplamalarıyla ön ve arka yüzey bilgilerini birlikte kullanan model karşılaştırıldı.

Bu karşılaştırmada, 0,50 diyoptrilik eşikte normal gözlerin yüzde 9,9'unun kararlılık sınıflandırması değişti.

Keratokonus şüphesi bulunan gözlerde sınıflandırma değişikliği yüzde 15,4 oldu.

Keratokonuslu gözlerde ise yüzde 4,4 olarak hesaplandı.

Bu farklılıklar, korneanın bütün kalınlığını dikkate alan modellemenin bazı gözlerde ölçüm sonucunu değiştirebildiğini gösteriyor.

Ancak iki model arasındaki fark yalnızca korneanın arka yüzeyinden kaynaklanmıyor. Kullanılan hesaplama yönteminde kornea kalınlığına bağlı optik düzenlemeler de bulunuyor.

Bu nedenle araştırma, arka yüzeyin tek başına bütün değişikliklerden sorumlu olduğunu göstermiyor.

ARAŞTIRMA GÖZ AMELİYATLARI AÇISINDAN NEDEN ÖNEMLİ?

Astigmatizma, gözdeki optik yapıların ışığı farklı doğrultularda farklı biçimde kırması nedeniyle görüntünün netliğinin bozulmasına yol açabiliyor.

Astigmatizmanın düzeltilmesine yönelik bazı göz içi lens uygulamalarında korneanın eğriliği ve astigmatizma ekseni önemli ölçümler arasında bulunuyor.

Özellikle torik göz içi lenslerin planlanmasında, astigmatizmanın büyüklüğünün ve yönünün doğru değerlendirilmesi gerekiyor.

Araştırmacılar, korneanın yalnızca merkezinden elde edilen tek bir ölçümün bazı gözlerde farklı bölgelerdeki optik özellikleri yeterince temsil etmeyebileceğine dikkat çekti.

Bununla birlikte çalışma, herhangi bir göz içi lens ameliyatının sonuçlarını değerlendirmedi.

Hastalara yeni bir lens uygulanmadı ve araştırmada geliştirilen ölçüm yaklaşımının ameliyat sonrası görme kalitesini artırdığı gösterilmedi.

Bulgular, gelecekte daha ayrıntılı kornea değerlendirme yöntemlerinin geliştirilmesi açısından araştırma değeri taşıyor.

YENİ BİR KERATOKONUS TANI TESTİ Mİ GELİŞTİRİLDİ?

Çalışma keratokonusla ilişkili yeni ölçüm verileri ortaya koymasına rağmen klinik kullanıma hazır bir tanı testi geliştirdiği anlamına gelmiyor.

Araştırmadaki gözler, mevcut klinik ve tomografik değerlendirmeler doğrultusunda normal, keratokonus şüpheli ve keratokonuslu olarak önceden sınıflandırılmıştı.

Bilim insanları bu grupların bölgeler arası astigmatizma özelliklerini karşılaştırdı.

Yeni yöntemin daha önce tanı almamış kişilerde keratokonusu hangi doğrulukla belirleyebileceği bağımsız bir klinik çalışma ile sınanmadı.

Ayrıca ölçümlerin farklı zamanlarda ne kadar tekrarlanabilir olduğu da doğrudan değerlendirilmedi.

Dolayısıyla araştırmada kullanılan matematiksel eşikler, günümüzde tek başına keratokonus tanısı koymak veya tedavi kararı vermek için doğrulanmış klinik sınırlar değil.

ARAŞTIRMANIN SINIRLILIKLARI NELER?

Çalışma geriye dönük olarak gerçekleştirildi.

Her katılımcının tek bir gözü ve bu gözün uygun bulunan ilk tomografi incelemesi değerlendirildi.

Daha önce kornea cerrahisi veya kornea çapraz bağlama tedavisi geçirmiş gözler araştırmaya alınmadı.

Bu nedenle bulgular tedavi edilmiş kornealara doğrudan uygulanamıyor.

Araştırmada kullanılan hesaplamalar, korneanın farklı bölgelerinden elde edilen ölçümlerle birlikte her göz için tek bir merkezi kornea kalınlığı değerine dayanıyordu.

Farklı optik modelleme yaklaşımlarının sonuçları etkileyebilmesi de araştırmanın sınırlılıkları arasında bulunuyor.

En önemlisi, çalışma hastalığın zaman içinde ilerleyip ilerlemediğini değerlendirmedi.

Korneanın farklı bölgelerinde aynı muayenede benzer ölçümler bulunması, keratokonusun ilerlemediği veya ilerlemeyeceği anlamına gelmiyor.

Araştırmacılar, geliştirdikleri sınıflandırmanın klinik kullanım değerinin belirlenebilmesi için farklı cihazlarla, tekrarlanan ölçümlerle ve ameliyat sonrası sonuçlarla desteklenen ileriye dönük çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtti.

MERSİN VE NİĞDE ÜNİVERSİTELERİNDEN ORTAK ARAŞTIRMA

Çalışmanın araştırma tasarımında Özer Dursun ve Ömer Özer görev aldı.

Verilerin istatistiksel analizleri ve bilimsel makalenin hazırlanması Ömer Özer tarafından yürütüldü.

Levent Doğan veri toplama ve yorumlama, Zeki Baysal yöntem değerlendirmesi ve veri analizi, Pınar Eröz ise veri toplama ve literatür incelemesi aşamalarına katkı sağladı.

İsmail Türkmen de sonuçların yorumlanması ve makalenin bilimsel değerlendirme sürecinde yer aldı.

Araştırma, 12 bin kişiye ait kornea tomografisi verilerini bir araya getirerek keratokonuslu ve normal kornealarda astigmatizma ölçümlerinin bölgelere göre nasıl farklılaşabildiğini ortaya koydu.

Çalışmanın klinik açıdan en önemli katkısı, kornea değerlendirmesinde tek bir astigmatizma değerinin yanında farklı bölgelerdeki ölçüm tutarlılığının da araştırılmaya değer olduğunu göstermesi oldu.

KAYNAKLAR

1. Dursun Ö, Özer Ö, Doğan L, Baysal Z, Eröz P, Türkmen İ. Tomographic analysis of total corneal astigmatism and interzonal toric stability. BMC Ophthalmology. 6 Kasım 2026. DOI: 10.1186/s12886-026-05522-0.

2. American Academy of Ophthalmology. What Is Keratoconus? 5 Kasım 2026.

Başkent Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Murat Emin Akata hayatını kaybetti.

Başkent Üniversitesi Rektörlüğü, üniversitenin resmî sosyal medya hesabından yayımladığı taziye mesajıyla Prof. Dr. Akata’nın vefatını duyurdu.

Rektörlük tarafından yapılan açıklamada, üniversitenin akademik kadrosunda görev yapan Akata için rahmet dilenirken ailesine ve yakınlarına başsağlığı dilekleri iletildi.

Prof. Dr. Murat Emin Akata kimdir?

Prof. Dr. Murat Emin Akata, lisans ve yüksek lisans eğitimini Orta Doğu Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümünde tamamladı. ODTÜ’nün mezun akademisyenler kayıtlarına göre 1968 yılında lisans eğitiminden mezun oldu. Doktora eğitimini ise Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği alanında tamamladı.

Akademik kariyerini elektrik-elektronik ve bilgisayar mühendisliği alanlarında sürdüren Akata, Başkent Üniversitesi Mühendislik Fakültesinde öğretim üyeliğinin yanı sıra idari görevler üstlendi.

Başkent Üniversitesinin 2015-2016 akademik yılı faaliyet raporunda Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölüm Başkanı olarak yer alan Akata, bölümün lisans ve lisansüstü eğitim faaliyetlerinde görev aldı.

Üniversitenin akademik kayıtlarında bilgisayar organizasyonu, sayısal elektronik ve elektrik-elektronik mühendisliğine giriş derslerini verdiği, ayrıca mühendislik öğrencilerinin bitirme projelerinde görev üstlendiği görülüyor.

Akata, üniversitenin kurumsal yönetim kadrosu kayıtlarında Üniversite Yönetim Kurulunun profesör temsilcileri arasında da yer aldı. Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulunun yönetim kurulu kayıtlarında da adı bulunan Akata, farklı akademik birimlerin yönetim çalışmalarında görev üstlendi.

Lisansüstü araştırmalarda tez danışmanlığı yapan Akata’nın çalışmalarında görüntü işleme ve bilgisayarla görsel tanıma konuları da yer aldı.

Başkent Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsünde 2023 yılında tamamlanan, Oğul Göçmen tarafından hazırlanan “Videolarda İnsan Eylemlerini Tanımada Poligon Tabanlı Öznitelik Çıkarımı” başlıklı doktora tezinin danışmanlığını Prof. Dr. Murat Emin Akata yürüttü.

Akata, aynı araştırmacıyla birlikte 2023 yılında IEEE Access dergisinde yayımlanan “Polygonized Silhouettes and Polygon Coding Based Feature Representation for Human Action Recognition” başlıklı bilimsel makalenin ortak yazarları arasında yer aldı. Çalışmada, video görüntülerinden insan hareketlerinin tanınmasına yönelik silüet ve poligon tabanlı öznitelik gösterimi yöntemleri ele alındı.

Mühendislik öğrencilerinin uygulamalı çalışmalarında da görev yapan Akata’nın adı, üniversitenin 2021-2022 faaliyet raporunda Holter cihazı, 8 bitlik merkezi işlem birimi ve sürücüsüz taşıt tasarımına yönelik öğrenci projelerinin jüri kayıtlarında bulunuyor.

Akata’nın akademik faaliyetleri, mühendislik eğitiminde temel elektronik ve bilgisayar sistemlerinden görüntü işleme ve uygulamalı öğrenci projelerine uzanan farklı alanları kapsıyordu.

Harvard Kennedy School araştırmacısı Richard Zeckhauser ile Kansas Üniversitesinden David Slusky tarafından yürütülen çalışma, ilk olarak Şubat 2018'de Harvard Kennedy School çalışma raporları arasında yayımlandı. Araştırmanın hakemli makalesi ise 2021 yılında Economics & Human Biology dergisinde yer aldı.

Araştırmacılar, güneş ışığının yoğunluğu ile influenza olarak bilinen grip enfeksiyonunun toplumdaki yaygınlığı arasında bir bağlantı bulunup bulunmadığını inceledi.

28 eyaletin grip verileri karşılaştırıldı

Çalışmada ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinin (CDC) grip izleme kayıtlarından yararlanıldı.

Araştırmacılar, 2008-2016 döneminde 28 eyalete ait haftalık grip yoğunluğu verilerini güneş ışınımı ölçümleriyle karşılaştırdı.

Grip yoğunluğu, grip benzeri belirtilerle sağlık kuruluşlarına yapılan başvuruları temel alan 1 ile 10 arasındaki bir gösterge üzerinden değerlendirildi.

Analizlerde sıcaklık, nem ve bölgeler arasındaki değişmeyen özellikler gibi sonuçları etkileyebilecek faktörler de dikkate alındı.

Amaç, aynı bölgelerde farklı yılların benzer haftalarında güneş ışığı miktarındaki değişimlerin grip yoğunluğuyla bağlantısını belirlemekti.

Güneş ışığında yüzde 10 artış, grip göstergesinde 1,1 puanlık düşüşle ilişkili

Araştırmanın en dikkat çekici sonucu, eylül ve ekim aylarına ilişkin analizlerde ortaya çıktı.

Bulgulara göre güneş ışınımındaki göreli yüzde 10'luk artış, 10 puanlık grip yoğunluğu göstergesinde yaklaşık 1,1 puanlık düşüşle ilişkili bulundu.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var.

Söz konusu sonuç, grip vakalarının yüzde 10 veya yüzde 11 azaldığı anlamına gelmiyor. Ölçülen değişim, araştırmada kullanılan grip yoğunluğu endeksine ait.

Ayrıca yüzde 10'luk artış, insanların güneşte geçirdiği süreyi yüzde 10 artırması anlamını taşımıyor. Araştırmacılar, bölgelerde ölçülen güneş ışınımını değerlendirdi.

2009 H1N1 salgını neden belirleyici oldu?

Araştırmanın en önemli sınırlılıklarından biri, güçlü ilişkinin büyük ölçüde 2009 yılındaki H1N1 salgınından kaynaklanması.

2009'da görülen H1N1 salgını, alışılmış mevsimsel grip dönemlerinden farklı olarak sonbaharın erken haftalarında yoğunlaşmıştı.

Bu durum, güneş ışığının hâlâ görece yüksek olduğu bir dönemde önemli grip hareketliliği yaşanmasına yol açtı.

Araştırmacılar, güneş ışığındaki değişkenliğin grip yoğunluğuyla ilişkisini özellikle bu dönemde daha belirgin şekilde gözlemledi.

Dolayısıyla araştırmadaki güçlü sonucun her grip mevsiminde aynı büyüklükte görüleceğini söylemek mümkün değil.

New York verileri de incelendi

Araştırmacılar, sonuçları başka bir veri kümesiyle karşılaştırmak amacıyla New York eyaletindeki ilçelerin hastane kayıtlarını da değerlendirdi.

Bu ikinci analizde influenza tanısıyla ilişkili hastane başvuruları ve güneş ışığı verileri karşılaştırıldı.

Elde edilen bulgular, ana araştırmada görülen ilişkinin yönüyle genel olarak uyumlu bulundu.

Bununla birlikte her iki analiz de nüfus düzeyindeki gözlemsel verilere dayanıyor. İnsanların ne kadar süre güneşe çıktığını ölçen veya güneşlenmenin grip riskini azaltıp azaltmadığını doğrudan test eden klinik deneyler değiller.

Güneş ışığı griple nasıl bağlantılı olabilir?

Araştırmacılar, ilişkinin olası açıklamalarından biri olarak D vitaminini değerlendirdi.

Güneş ışığındaki ultraviyole B ışınları, ciltte D vitamini üretimine katkıda bulunuyor. D vitamini de bağışıklık sisteminin normal işleyişinde görev alıyor.

Ancak bu biyolojik mekanizma, güneş ışığının gripten doğrudan koruduğunu kanıtlamıyor.

Araştırmacılara göre başka açıklamalar da mümkün.

Güneşli havalarda insanların kapalı alanlar yerine açık havada daha fazla zaman geçirmesi, solunum yolu virüslerine maruz kalma koşullarını değiştirebilir.

Ayrıca güneş ışığının bazı virüslerin çevresel ortamda canlı kalması üzerindeki etkileri de olası mekanizmalar arasında değerlendiriliyor.

Çalışma, bu mekanizmalardan hangisinin ne ölçüde etkili olduğunu belirleyemedi.

D vitamini takviyesi gripten koruyor mu?

Güneş ışığı araştırmasını değerlendirirken daha yeni bilimsel verileri de dikkate almak gerekiyor.

The Lancet Diabetes & Endocrinology dergisinde 2025 yılında yayımlanan kapsamlı bir meta-analiz, D vitamini takviyelerinin akut solunum yolu enfeksiyonları üzerindeki etkisini yeniden değerlendirdi.

Toplam 40 randomize kontrollü araştırma ve 61.589 katılımcının verilerinin kullanıldığı temel karşılaştırmada, D vitamini takviyesinin en az bir akut solunum yolu enfeksiyonu geçirme riskini istatistiksel olarak anlamlı biçimde azalttığı gösterilemedi.

Bu araştırma yalnızca gribi değil, farklı akut solunum yolu enfeksiyonlarını kapsıyordu.

Dolayısıyla sonuç, güneş ışığının hiçbir etkisi olmadığı anlamına gelmediği gibi D vitamini takviyesinin gripten koruduğunu da kanıtlamıyor.

Buradaki temel ayrım, güneş ışığına ilişkin nüfus düzeyindeki gözlemsel veriler ile D vitamini takviyesini doğrudan sınayan klinik araştırmaların aynı soruyu yanıtlamamasıdır.

Gripten korunmada hangi yöntemler etkili?

Güneş ışığıyla ilgili araştırmalar bilimsel açıdan önemli sorular ortaya koysa da gripten korunmaya yönelik mevcut önerileri değiştirmiyor.

CDC'nin Eylül 2026'da güncellediği korunma önerilerine göre mevsimsel grip riskini ve ciddi komplikasyonları azaltmanın temel yolu yıllık grip aşısı.

Hasta kişilerle yakın teması azaltmak, kapalı alanlarda hava kalitesini iyileştirmek, el hijyenine dikkat etmek ve hastalık sırasında başkalarına bulaştırma riskini azaltmak da önerilen önlemler arasında bulunuyor.

Güneş ışığı araştırmasının asıl önemi, çevresel koşulların grip salgınlarının seyrinde nasıl bir rol oynayabileceğine ilişkin yeni araştırma soruları ortaya koyması.

Bunun kişisel korunma yöntemine dönüşebilmesi için farklı mevsimlerde ve farklı topluluklarda yapılacak ek araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.

TIBBİ UYARI

Bu araştırma, gripten korunmak amacıyla uzun süre korunmasız güneşlenmeyi veya kendi kendine D vitamini takviyesi kullanmayı önermiyor. Güneşlenme ya da takviye kullanımı grip aşısının yerini tutmaz. D vitamini takviyesi gereksinimi kişisel sağlık koşullarına göre değerlendirilmelidir.

KAYNAKLAR

1. Slusky, David J. G. ve Richard J. Zeckhauser. Sunlight and Protection Against Influenza. Economics & Human Biology, 2021; 40:100942. DOI: 10.1016/j.ehb.2020.100942.

2. Jolliffe, David A. ve arkadaşları. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory infections: systematic review and meta-analysis of stratified aggregate data. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2025; 13(4):307-320. DOI: 10.1016/S2213-8587(24)00348-6.

3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Healthy Habits to Prevent Flu. 1 Eylül 2026.

82 kişinin kan örnekleri incelendi

Otolaryngology–Head and Neck Surgery dergisinde yayımlanan gözlemsel araştırmaya 82 kişi katıldı. Katılımcıların 41’inde iki kulağı etkileyen, kronik ve nabızla eş zamanlı olmayan çınlama bulunuyordu. Diğer 41 kişi kontrol grubunu oluşturdu.

Araştırmada işitme testleri yapıldı, bir hafta boyunca kişisel gürültü maruziyeti ölçüldü ve kan örnekleri alındı. Çınlamanın günlük yaşama etkisi de bir ölçekle değerlendirildi.

Kan örneklerinde prestinin yanı sıra otoferlin, konneksin 26 ve stereosilin adlı iç kulak proteinleri incelendi. Çınlama grubunda yalnızca prestin düzeyi anlamlı biçimde yüksekti. Yaş, işitme kaybı ve gürültü maruziyeti hesaba katıldığında da bu fark korundu.

Prestin neden önemli?

Prestin, iç kulaktaki kokleada bulunan dış tüylü hücrelerin çalışmasına yardımcı olan bir motor protein. Bu hücreler ses titreşimlerini güçlendirerek işitme hassasiyetine katkıda bulunuyor.

Araştırma ekibi, kandaki prestin düzeyinin bu hücrelerde yaşanan değişiklikler hakkında bilgi sağlayabileceğini düşünüyor. Aynı ekibin 89 katılımcıyla gerçekleştirdiği önceki araştırmada da kronik çınlama yaşayan kişilerde prestinin belirli bir biçimi daha yüksek bulunmuştu.

Kan testiyle çınlama tanısı konulabilecek mi?

Henüz bu sonuca varmak mümkün değil. Gruplar arasında ortalama bir fark bulunması, testin tek tek kişilerde çınlamayı güvenilir biçimde saptayabildiğini göstermiyor. Çalışmadaki ayrı tanısal doğruluk değerlendirmesi de prestinin mevcut haliyle güvenilir bir tanı aracı olarak kullanılmasını desteklemiyor.

Araştırma küçük ve gözlemsel olduğu için prestin yüksekliğinin çınlamaya neden olduğu da söylenemiyor. Bulguların daha geniş katılımcı gruplarında doğrulanması gerekiyor.

Çınlamanın şiddetini gösteriyor mu?

Çalışmada ölçülen protein düzeyleri ile çınlamanın günlük yaşam üzerindeki etkisini değerlendiren ölçek puanları arasında ilişki bulunmadı. Dolayısıyla prestin yükseldikçe kişinin çınlamadan daha fazla etkilendiği sonucuna da ulaşılamıyor.

Tedavi açısından ne anlama geliyor?

Araştırmayı yürüten Kourosh Parham ve ekibi, bulguların çınlamanın biyolojik mekanizmalarını anlamaya ve gelecekte hedefe yönelik tedaviler geliştirmeye katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Ancak araştırma bir ilaç ya da tedavi denemesi değil; yeni bir tedavinin işe yaradığını göstermiyor.

TIBBİ UYARI
Bu çalışma, kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Süren ya da günlük yaşamı etkileyen kulak çınlamasında kulak burun boğaz değerlendirmesi gerekir.

KAYNAKLAR
1. Adamczyk P. ve arkadaşları. Serum Levels of Prestin, Otoferlin, Connexin 26, and Stereocilin: A Biomarker Approach to Tinnitus. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2026.
2. Connecticut Üniversitesi. UConn Study Strongly Links Blood Prestin with Tinnitus. UConn Today, 6 Ekim 2026.
3. Dockrill P. Scientists Identified a Biological Signature of Tinnitus, And It's in Your Blood. ScienceAlert, 8 Kasım 2026.

Nobel’in ödüllendirdiği katkı belirliydi: Hastalıkların, özellikle lupus vulgaris adı verilen deri tüberkülozunun yoğunlaştırılmış ışıkla tedavisi. Finsen’in çalışması, ışığın tıbbi kullanımını deneyler, cihazlar ve hasta gözlemleri üzerinden araştırmanın dikkat çekici örneklerinden biri olmuştu.

Yüzdeki hastalığın toplumsal yükü

Lupus vulgaris, tüberkülozun deriyi tutan bir biçimidir. Özellikle yüz ve boyundaki lezyonlar, hastalığın etkilerini görünür hâle getiriyordu. Finsen’in tedavi etmeye çalıştığı durum, tüberküloza bağlı bu deri hastalığıydı.

Hastaların yaşadığı güçlükler fiziksel belirtilerle sınırlı kalmıyordu. Finsen’in çalışmalarını inceleyen Peter C. Gøtzsche, görünümdeki değişikliklerin sosyal dışlanmaya ve iş bulma güçlüğüne yol açtığını aktarır. Hastaların çoğunun yoksul olması, tedaviye erişimi de önemli bir mesele hâline getiriyordu. Merkez, bağışçılardan ve Kopenhag Belediyesinden destek aldı; hastalara yardım için örgütlenme oluşturuldu.

Bu koşullarda yeni bir tedavinin değeri, yalnızca derideki değişimle ölçülemezdi. Uzun süren uygulamalara erişebilmek ve tedaviyi sürdürebilmek de hastaların yaşamını etkileyen temel unsurlardı.

Kopenhag’da başlayan araştırma

1860’ta Faroe Adaları’nda doğan Finsen, tıp öğrenimi için 1882’de Kopenhag’a geldi ve 1890’da mezun oldu. Kopenhag Üniversitesinin tarihsel kaydına göre, 1893’te ışığın deri üzerindeki etkilerine ilişkin çalışmasını yayımladı. Ardından yapay ışıkla deneylere yöneldi.

1895’te deri tüberkülozu bulunan bir hastada geliştirdiği cihazı kullandı. Üniversitenin anlatımında, beş aylık uygulama sonunda hastanın neredeyse iyileştiği belirtilir. Bu ifade, dönemin klinik gözlemini yansıtır; kalıcı iyileşmenin günümüz ölçütleriyle kanıtlandığı şeklinde okunmamalıdır.

Finsen, uygulamasını ve sonuçlarını 1896’da yayımladı. Aynı yıl Kopenhag’da ışık tedavisine ayrılmış enstitü kuruldu. Böylece kişisel araştırma, hastaların izlendiği ve uygulamaların sürdürüldüğü kurumsal bir yapı kazandı.

Işığa ilgisinde kendi sağlık deneyiminin de payı vardı. Nobel’in biyografik özetine göre, hastalığının yol açtığı güçsüzlük ve yorgunluk sırasında ışıkla kendini daha iyi hissetmesi, araştırmalarını beslemişti. Bununla birlikte kişisel bir iyilik hissi, başka bir hastalıkta tedavi etkisinin kanıtı olamazdı. Bilimsel katkı, bu ilgiyi deneylere ve klinik gözlemlere dönüştürmesinde ortaya çıktı.

Işığı tedavi aracına dönüştüren düzenek

Finsen’den önce de yoğunlaştırılmış güneş ışığının deri tüberkülozunda kullanıldığına ilişkin bildirimler bulunuyordu. Bu nedenle onu ışıkla tedavi fikrini ilk kez ortaya atan kişi olarak tanımlamak doğru değildir.

Gøtzsche’nin incelemesine göre Finsen, kanın ışığın dokuya geçişini engellediğini gözlemlemiş ve uygulama alanındaki kanı azaltmak için basınç sağlayan düzenekler geliştirmişti. 1896 raporunda 11 hasta yer alıyordu. Aynı deri alanlarına haftalar boyunca, günde iki saat uygulama yapılmıştı.

Bu ayrıntılar, yöntemin sıradan bir güneşlenme uygulamasından farklı olduğunu gösterir. Belirli deri alanlarına yöneltilen ışık, cihaz, zaman ve tekrarlanan seanslarla tedavi amacıyla kullanılıyordu. Uygulamanın nasıl yapıldığı, sonuçları değerlendirmenin ayrılmaz bir parçasıydı.

Hasta kayıtları ne söylüyor?

Gøtzsche’nin Finsen’in raporundan aktardığı 1902 verilerinde, tedavi edilen 804 hastanın 412’si “iyileşmiş” olarak sınıflandırılmıştı. Bu grubun 124’ünde iki ila altı yıllık izlemde nüks bildirilmemişti. Diğer 288 hastanın izlem süresi ise iki yıldan kısaydı.

Bu rakamları tek bir kesin başarı oranına dönüştürmek yanıltıcı olur. Hastalığın geri dönüp dönmediğini değerlendirmek için izlem süresi önemlidir. Dönemin “iyileşmiş” sınıflandırması da günümüzün standartlaştırılmış değerlendirmeleriyle doğrudan eş tutulamaz.

Tarihsel kayıtlar, yöntemin neden dikkat çektiğini anlamamıza yardımcı olur. Ancak bu hasta serisi, modern karşılaştırmalı klinik araştırmaların sağlayacağı kanıtın yerine geçmez.

1903 Nobel Ödülü’nün gerekçesi de bu sınırlar içinde okunmalıdır. Resmî açıklama, özellikle lupus vulgarisin yoğunlaştırılmış ışıkla tedavisine yapılan katkıyı ve tıp bilimine açılan araştırma yolunu vurgular. Bütün tüberküloz biçimlerinin tedavi edildiğini veya her hastada başarı sağlandığını söylemez.

Bir yüzyıl sonra yeniden incelenen ışık

Finsen’in yönteminin etkisi çoğu zaman ultraviyole ışığın bakterileri öldürmesiyle açıklanır. Nobel’in kısa biyografik kaydı da uygulamaları yoğunlaştırılmış ultraviyole ışık üzerinden özetler. Ancak sonraki bir araştırma, bu açıklamanın ayrıntılandırılması gerektiğini gösterdi.

Kirsten Iversen Møller ve çalışma arkadaşlarının 2005’te yayımladığı araştırmanın özetine göre, incelenen mercek ve filtre sistemleri 340 nanometrenin altındaki ışığı geçirmiyordu. Bu bulgu, etkiyi yalnızca kısa dalga boylu ultraviyole ışıkla açıklamayı güçleştiriyordu.

Araştırmacılar, bakterilerdeki porfirin adlı moleküllerin yaklaşık 400 nanometre dalga boyundaki ışıkla uyarılmasını olası mekanizma olarak önerdi. Bu süreçte oluşabilecek singlet oksijen, hücrelere zarar verebilen reaktif bir oksijen biçimidir.

Bu açıklama, geçmişte kullanılan bütün cihazların aynı özellikte olduğunu veya bütün tedavilerin mekanizmasının kesin olarak çözüldüğünü göstermez. İncelenen optik sistemlere ve deneysel bulgulara dayanan bir yorumdur.

Buradaki ayrım tıp tarihi açısından önemlidir: Bir uygulamanın ardından gözlenen klinik değişim ile bu değişimi açıklamak için önerilen mekanizma farklı kanıtlarla değerlendirilir. Sonraki araştırmalar, tarihsel gözlemleri yeniden yorumlayabilir ve dönemin açıklamalarını düzeltebilir.

Finsen’in ardından kalan miras

Finsen, 24 Eylül 1904’te, Nobel Ödülü’nü kazanmasından bir yıldan kısa süre sonra öldü. Nobel ziyafetinde okunan telgrafı, aldığı ödülün araştırmasını sürdürme isteğini güçlendirdiğini ve kendisine sorumluluk yüklediğini düşündüğünü belgeliyor.

Deri tüberkülozunda ışık tedavisi bir dönem yaygınlaştı; ardından antibiyotiklerin gelişmesiyle yerini başka tedavilere bıraktı. Bu değişim, yöntemin tarihsel önemini ortadan kaldırmaz. Finsen’in çalışmaları, ışığın belirli bir hastalıkta tedavi amacıyla sistemli biçimde araştırılmasının önemli örnekleri arasında yer aldı.

Onun hikâyesi, tek bir cihazın başarısından daha geniş bir süreci anlatır: Hastaların ihtiyacının araştırmaya yön vermesi, teknik sorunların çözülmesi, tedaviye erişimin desteklenmesi ve sonuçların sonraki kuşaklarca yeniden değerlendirilmesi.

Finsen’i Nobel’e götüren çalışma, bilimsel bilginin hem birikerek hem de düzeltilerek ilerlediğini gösteriyor. Tarihsel kazanımı doğru anlamak, o dönemde sağlanan imkânlarla bugün bilinen sınırları birlikte değerlendirmeyi gerektiriyor.

Kaynaklar

1. Nobel Ödülü resmî kaydı. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903. Ödül gerekçesi.

2. Finsen, N. R. Banquet speech. 10 Aralık 1903 tarihli telgraf ve K. A. H. Mörner’in konuşması. Les Prix Nobel en 1903. Editör: Carl Gustaf Santesson. Stockholm, 1906.

3. Nobel Ödülü resmî biyografik kaydı. Niels Ryberg Finsen – Facts.

4. University of Copenhagen, Faculty of Health and Medical Sciences. Nobel Prize Winners. “Niels Finsen (1903)” bölümü.

5. Gøtzsche, P. C. Niels Finsen’s treatment for lupus vulgaris. Journal of the Royal Society of Medicine. 2011;104(1):41–42.

6. Møller, K. I. ve arkadaşları. How Finsen’s light cured lupus vulgaris. Photodermatology, Photoimmunology & Photomedicine. 2005;21(3):118–124.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: