Gebelik dönemindeki beslenmenin çocuğun ilerleyen yıllardaki nörogelişimiyle ilişkili olabileceğine dair dikkat çekici bulgular elde edildi.

JAMA Network Open’da yayımlanan geniş kapsamlı kohort araştırmasında, gebelik sırasında meyve, sebze, balık, kuruyemiş ve tam tahıllardan zengin bir beslenme düzenini daha fazla benimseyen annelerin çocuklarında otizm tanısı alma olasılığının daha düşük olduğu belirlendi.

Araştırmanın en önemli yanı ise örneklem büyüklüğü. Çalışmada Norveç ve İngiltere’den iki büyük doğum kohortunun verileri değerlendirildi. Norveç Anne, Baba ve Çocuk Kohortu’nda 84 bin 548, İngiltere’deki ALSPAC kohortunda ise 11 bin 760 gebelik incelendi.

Otizm tanısı olasılığı yüzde 22 daha düşük bulundu

Araştırmacılar gebelikteki beslenme biçimini düşük, orta ve yüksek düzeyde sağlıklı beslenmeye uyum şeklinde gruplandırdı.

Yaş, eğitim düzeyi, gebelik öncesi vücut kitle indeksi, sigara ve alkol kullanımı, depresyon öyküsü, multivitamin kullanımı, diyabet ve hipertansiyon gibi sonuçları etkileyebilecek çok sayıda faktör hesaba katıldı.

Düzeltilmiş analizlerde, sağlıklı beslenme düzenine en yüksek düzeyde uyan annelerin çocuklarında otizm tanısı olasılığının, uyumu düşük olan gruba göre yüzde 22 daha düşük olduğu görüldü.

Araştırmada ayrıca çocukların sosyal iletişim becerileriyle ilgili dikkat çekici sonuçlar elde edildi.

Sağlıklı beslenmeye yüksek uyum, Norveç kohortunda 3 yaşındaki çocuklarda sosyal iletişim güçlüğü olasılığının yaklaşık yüzde 24 daha düşük olmasıyla ilişkilendirildi. İngiltere kohortunda ise yaklaşık 8 yaşındaki çocuklarda sosyal iletişim güçlüğü olasılığının yüzde 26 daha düşük olduğu hesaplandı.

Buna karşılık otizmle ilişkili diğer özelliklerde, özellikle kısıtlı ve tekrarlayıcı davranışlar açısından sonuçlar tutarlı değildi.

Araştırmadaki “sağlıklı beslenme” ne anlama geliyor?

Çalışmada sağlıklı beslenme tek bir yiyecek, vitamin ya da takviye üzerinden tanımlanmadı.

Sağlıklı beslenme modeli genel olarak daha fazla:

• Meyve
• Sebze
• Balık
• Kuruyemiş
• Tam tahıllı gıda

tüketimiyle karakterize edildi.

Buna karşılık kırmızı ve işlenmiş et, şekerli içecekler, yağ oranı yüksek yiyecekler ve rafine karbonhidratların daha düşük tüketilmesi bu beslenme modelinin diğer tarafını oluşturdu.

Bu nokta önemli. Araştırma, belirli bir besinin ya da takviyenin otizme karşı koruyucu olduğunu göstermiyor. Bulgular, gebelik boyunca sürdürülen genel beslenme örüntüsüyle ilgili.

“Sağlıklı beslenme otizmi önlüyor” demek doğru değil

Çalışmanın sonuçlarını yorumlarken en kritik ayrım burada ortaya çıkıyor.

Araştırma gözlemsel bir kohort çalışması. Dolayısıyla sağlıklı beslenmenin çocuklarda otizmi doğrudan önlediği veya sağlıksız beslenmenin otizme neden olduğu sonucuna varılamaz.

Araştırmacılar da gözlenen ilişkinin nedensel olup olmadığının henüz bilinmediğini açık biçimde belirtiyor.

Otizm; genetik yapı, biyolojik süreçler ve çevresel faktörlerin karmaşık biçimde etkileşime girdiği nörogelişimsel bir durum. Tek bir yiyecek, beslenme şekli veya gebelik dönemindeki tek bir davranışla açıklanması bilimsel olarak mümkün değil.

Çalışmada beslenme bilgilerinin katılımcıların kendi bildirimlerine dayanması, gebelikte beslenmenin yalnızca belirli bir dönemde değerlendirilmesi ve ölçülemeyen başka faktörlerin sonuçları etkileme ihtimali de araştırmanın sınırlılıkları arasında gösterildi.

Yaklaşık 96 bin gebelikten gelen güçlü veri

Çalışmanın güçlü taraflarından biri iki farklı ülkedeki büyük, ileriye dönük doğum kohortlarının kullanılması.

Norveç grubundaki çocukların otizm tanıları ulusal hasta kayıtları üzerinden takip edildi. Çocukların sosyal iletişim özellikleri ise farklı yaşlarda kullanılan değerlendirme araçlarıyla incelendi.

Araştırmacılar ayrıca sonuçları etkileyebilecek çok sayıda değişken için istatistiksel düzeltme yaptı ve farklı analizlerle bulguların ne ölçüde değiştiğini değerlendirdi.

Buna rağmen araştırmanın yazarları temkinli. Bulguların başka çalışmalarla doğrulanması ve gebelikte beslenmeyle nörogelişim arasındaki ilişkinin farklı araştırma yöntemleri kullanılarak incelenmesi gerektiğini belirtiyor.

Gebelikte sağlıklı beslenmenin önemi yine güçleniyor

Araştırma, gebelikte dengeli ve çeşitli beslenmenin anne ve bebek sağlığı açısından zaten bilinen önemine yeni bir araştırma alanı daha ekliyor.

Ancak elde edilen veriler hamile kadınlarda kaygıya veya suçluluk duygusuna yol açacak şekilde yorumlanmamalı. Çalışma, annenin beslenme tercihlerinin tek başına çocuğun otizm geliştirip geliştirmeyeceğini belirlediğini göstermiyor.

Bilimsel olarak söylenebilecek en doğru ifade şu:

Gebelikte sağlıklı bir beslenme düzenine daha yüksek uyum, araştırılan büyük kohortlardan birinde çocuklarda daha düşük otizm tanısı olasılığı ve iki kohortta bazı sosyal iletişim güçlüklerinin daha düşük görülmesiyle ilişkili bulundu. Bu ilişkinin nedensel olup olmadığı ise henüz bilinmiyor.

Kaynaklar

JAMA Network Open
Friel C, Leyland AH, Anderson JJ ve arkadaşları
Healthy Prenatal Dietary Pattern and Offspring Autism
JAMA Network Open. 2024;7(7):e2422815.
DOI: 10.1001/

Kara Kuvvetleri’nde korgeneral atamaları

Kara Kuvvetleri Komutanlığı General Atama Listesi’ne göre korgeneral düzeyindeki atamalar şöyle:

Korgeneral Zorlu Topaloğlu, Malatya’daki 2’nci Ordu Komutanlığından İzmir’deki Ege Ordu Komutanlığına atandı.

Korgeneral Gültekin Yaralı, Ankara’daki Kara Kuvvetleri Eğitim ve Doktrin Komutanlığından Malatya’daki 2’nci Ordu Komutanlığına getirildi.

Korgeneral Sebahattin Kılınç, KKTC’deki Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığından Genelkurmay Başkanlığı emrine atandı.

Korgeneral Tuncay Altuğ, Erzurum’daki 9’uncu Kolordu Komutanlığından Kara Kuvvetleri Eğitim ve Doktrin Komutanlığına getirildi.

Korgeneral Ahmet Kurumahmut, Ankara’daki 4’üncü Kolordu Komutanlığından Adana’daki 6’ncı Kolordu Komutanlığına atandı.

Korgeneral Burhan Aktaş, Milli Savunma Üniversitesi Rektör Yardımcılığı görevinden Erzincan’daki 3’üncü Ordu Komutanlığına getirildi.

Korgeneral Ertan İnaltekin, Diyarbakır’daki 7’nci Kolordu Komutanlığından KKTC’deki Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığına atandı.

Korgeneral Alparslan Kılınç, İstanbul’daki Personel Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığından Gelibolu’daki 2’nci Kolordu Komutanlığına getirildi.

Kara Kuvvetleri’nde tümgeneral düzeyindeki dikkat çeken değişiklikler

Tümgeneral Emre Tayanç, Kara Kuvvetleri Eğitim ve Doktrin Eğitim Tümen Komutanlığından Ankara’daki 4’üncü Kolordu Komutanlığına atandı.

Tümgeneral Davut Alâ, Samsun’daki Sahra Sıhhiye Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığından Çorlu’daki 5’inci Kolordu Komutanlığına getirildi.

Tümgeneral Fethi Oltulu, Hatay’daki 8’inci Hudut Komutanlığından Samsun’daki Sahra Sıhhiye Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığına atandı.

Tümgeneral Mehmet Özeren, Gelibolu’daki 2’nci Kolordu Komutanlığından Genelkurmay Başkanlığı emrine alındı.

Tümgeneral Özkan Ulutaş, Genelkurmay Başkanlığı emrinden Erzincan’daki 3’üncü Ordu Kurmay Başkanlığına atandı.

Tümgeneral Mehmet Cafer Aksoytürk, Çorlu’daki 5’inci Kolordu Komutanlığından Milli Savunma Üniversitesi Rektör Yardımcılığına getirildi.

Tümgeneral Mücahit Zorlutuna, Kara Kuvvetleri Eğitim ve Doktrin Kurmay Başkanlığından İzmir’deki İstihkâm Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığına atandı.

Tümgeneral Hakan Tunç, İstanbul’daki 52’nci Motorlu Piyade Tümen Komutanlığından Şırnak’taki 23’üncü Piyade Tümen Komutanlığına getirildi.

Tümgeneral İlker Görgülü, KKTC’deki Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığından 28’inci Mekanize Piyade Tümen Komutanlığına atandı.

Tümgeneral Mustafa Köksal, Diyarbakır’daki 7’nci Kolordu Komutan Yardımcılığı görevinden Yüksekova’daki 3’üncü Piyade Tümen Komutanlığına getirildi.

Tümgeneral Ferat Vural, Yüksekova’daki 3’üncü Piyade Tümen Komutanlığından İstanbul’daki Personel Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığına atandı.

Tümgeneral Ahmet Gülmüş, Elbeyli/Kilis’teki görevinden Genelkurmay Başkanlığı emrine alındı.

Tümgeneral Rıfat Dönel, Şırnak’taki 23’üncü Piyade Tümen Komutanlığından Kara Kuvvetleri Denetleme ve Değerlendirme Başkanlığına getirildi.

Tümgeneral İlhan İstanbullu, Ankara’daki Kara Kuvvetleri İstihbarat Başkanlığından Elbeyli/Kilis’teki birlik komutanlığına atandı.

Tümgeneral Aydın Kılıç, Malatya’daki 2’nci Ordu Kurmay Başkanlığından Diyarbakır’daki 7’nci Kolordu Komutanlığına getirildi.

Tümgeneral Gökhan Çelik, İzmir’deki Ege Ordu Kurmay Başkanlığından Malatya’daki 2’nci Ordu Kurmay Başkanlığına atandı.

Tümgeneral Cem Kamil Sağcan, İstanbul’daki 1’inci Ordu Kurmay Başkanlığından Kara Kuvvetleri Eğitim ve Doktrin Kurmay Başkanlığına getirildi.

Tümgeneral İlker Ertuğrul, KKTC’deki 28’inci Mekanize Piyade Tümen Komutanlığından Kara Kuvvetleri Eğitim ve Doktrin Eğitim Tümen Komutanlığına atandı.

Tümgeneral Osman Akyıldız, Genelkurmay Denetleme ve Değerlendirme Başkanlığından Erzurum’daki 9’uncu Kolordu Komutanlığına getirildi.

Tümgeneral Şükrü Bilir, Genelkurmay Cari Harekât Daire Başkanlığından KKTC’deki Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığına atandı.

Tümgeneral Mustafa Büyükköroğlu, Çukurca/Hakkâri’deki 2’nci Hudut Tugay Komutanlığından İstanbul’daki 1’inci Ordu Kurmay Başkanlığına getirildi.

Tümgeneral İsmail Özcan, Özel Kuvvetler Komutanlığı Kurmay Başkanlığından Genelkurmay İstihbarat Başkanlığına atandı.

Tümgeneral Şener Kopal, Kara Kuvvetleri Personel ve Harekât Başkanlığından Milli Savunma Üniversitesi Kara Harp Enstitüsü Müdürlüğüne getirildi.

Tümgeneral Ahmet Aşık, Eğirdir/Isparta’daki Dağ Komando Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığındaki görevini sürdürecek.

Kara Kuvvetleri’nde tuğgeneral atamaları

Listede tuğgeneral seviyesinde de geniş çaplı bir rotasyon gerçekleştirildi.

Tuğgeneral Erhan Yeşil, Bingöl’deki 49’uncu Komando Tugay Komutanlığından İzmir’deki Ege Ordu Kurmay Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Barış Türkeş, İstanbul’daki 1’inci Ordu Harekât Kurmay Yarbaşkanlığı görevinden MSÜ Harp Enstitüleri Müdürlüğüne getirildi.

Tuğgeneral Mustafa Kamancı, Ankara’daki Kara Kuvvetleri Genel Sekreterliği görevinden Bingöl’deki 49’uncu Komando Tugay Komutanlığına atandı.

Tuğgeneral Ahmet Yaşar Dener, Mardin’deki 70’inci Mekanize Piyade Tugay Komutanlığından Genelkurmay Genel Sekreterliğine getirildi.

Tuğgeneral Bülent Tarhan, İskenderun/Hatay’daki 39’uncu Mekanize Piyade Tugay Komutanlığından Edremit/Balıkesir’deki 19’uncu Komando Tugay Komutanlığına atandı.

Tuğgeneral Mesut Koçak, Kayseri’deki 1’inci Komando Tugay Komutanlığından Çankırı’daki 28’inci Mekanize Piyade Tugay Komutanlığına getirildi.

Tuğgeneral Erdoğan Çetin, Genelkurmay Eğitim Daire Başkanlığından Genelkurmay Personel ve Harekât Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Ümit Çelik, 6’ncı Hudut Tugay Komutanlığından Kara Kuvvetleri Personel ve Harekât Daire Başkanlığına getirildi.

Tuğgeneral Serkan Aydın, Genelkurmay Başkanlığı emrinden Midyat/Mardin’deki 14’üncü Komando Tugay Komutanlığına atandı.

Tuğgeneral Mustafa Öztürk, Doğubayazıt/Ağrı’daki 1’inci Mekanize Piyade Tugay Komutanlığından İstanbul’daki 1’inci Ordu Harekât Kurmay Yarbaşkanlığına getirildi.

Tuğgeneral Kadir Çelik, Genelkurmay Strateji Daire Başkanlığından Kars’taki 14’üncü Mekanize Piyade Tugay Komutanlığına atandı.

Tuğgeneral Tahir Ekin, Tatvan/Bitlis’teki 10’uncu Komando Tugay Komutanlığından Genelkurmay Başkanlığı emrine alındı.

Tuğgeneral Haluk Erdem, Gelibolu/Çanakkale’deki 18’inci Mekanize Piyade Tugay Komutanlığından Şanlıurfa’daki 20’nci Zırhlı Tugay Komutanlığına getirildi.

Tuğgeneral Tarık Çetin, Derekcik/Hakkâri’deki 1’inci Hudut Tugay Komutanlığından Kara Kuvvetleri Personel ve Yönetim Daire Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Mert Önen, Diyarbakır’daki 16’ncı Mekanize Piyade Tugay Komutanlığından Gelibolu’daki 18’inci Mekanize Piyade Tugay Komutanlığına getirildi.

Tuğgeneral Bülent Barış Sarp, Keşan/Edirne’deki 9’uncu Hudut Tugay Komutanlığından Kara Kuvvetleri Eğitim ve Değerlendirme Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Cavit Tütüncü, Iğdır’daki 5’inci Hudut Tugay Komutanlığından Kara Kuvvetleri Eğitim Müşavirliği Başkanlığına getirildi.

Tuğgeneral Mehmet Coşar, Siirt’teki 7’nci Komando Tugay Komutanlığından Sivas’taki 5’inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığına atandı.

Tuğgeneral Nail Türe, Kars’taki 14’üncü Mekanize Piyade Tugay Komutanlığından Genelkurmay Başkanlığı emrine alındı.

Tuğgeneral Nejat Şimşek, Genelkurmay Başkanlığı emrinden Başakşehir/İstanbul’daki 47’nci Komando Tugay Komutanlığına getirildi.

Tuğgeneral Ahmet Fatih Oğuz, Genelkurmay Personel Başkanlığından Genelkurmay Denetleme ve Değerlendirme Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Sertaç Öztürk, Kara Kuvvetleri Eğitim Tugayındaki görevinden Kara Kuvvetleri Araştırma Merkezi Komutanlığına getirildi.

Tuğgeneral Halil Bulut, İzmir’deki İstihkâm Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığından Milli Savunma Bakanlığı Milli Mayın Faaliyet Merkezi Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Numan Kıral, İzmir’deki Ege Ordu İdari Kurmay Yarbaşkanlığından Afyonkarahisar’daki Kara Kuvvetleri Lojistik Komutanlığına bağlı göreve getirildi.

Tuğgeneral Erkan Bülbül, Çerkezköy/Tekirdağ’daki 3’üncü Zırhlı Tugay Komutanlığından Genelkurmay Başkanlığı emrine atandı.

Tuğgeneral Mahmut Sert, Kahramanmaraş’taki 2’nci Zırhlı Tugay Komutanlığından Edirne’deki 54’üncü Mekanize Piyade Tugay Komutanlığına getirildi.

Tuğgeneral Ersin Özalp, Kilis’teki 11’inci Hudut Tugay Komutanlığından Çukurca/Hakkâri’deki 2’nci Hudut Tugay Komutanlığına atandı.

Tuğgeneral Hasan Çelikcan, Ankara’daki 1’inci Özel Kuvvetler Tugay Komutanlığından Özel Kuvvetler Komutanlığı Kurmay Başkanlığına getirildi.

Tuğgeneral Yaşar Karaoğlu, Bozüyük/Bilecik’teki 51’inci Komando Tugay Komutanlığından Söke/Aydın’daki 51’inci Komando Tugay Komutanlığı görevine atandı.

Tuğgeneral Abdullah Karakoç, Ankara’daki MSB NATO ve AB görevinden Denizli’deki 11’inci Komando Tugay Komutanlığına getirildi.

Tuğgeneral Cumhur Yazgan, Çankırı’daki 28’inci Mekanize Piyade Tugay Komutanlığından Derecik/Hakkâri’deki 1’inci Hudut Tugay Komutanlığına atandı.

Tuğgeneral Ayhan Tüten, Kara Kuvvetleri Personel ve Harekât Daire Başkanlığından İskenderun/Hatay’daki 39’uncu Mekanize Piyade Tugay Komutanlığına getirildi.

Atama listesinde ayrıca Harun Aydoğdu, Şenol Varol, Mustafa Bülent Baykal, Hasan Atasoy, Ali Karakaş, Murat Temur, Ertan Binay, Mehmet Ali Yağız, Mehmet Savcı, Mehmet Serhat Gündoğan, Halil Özçay, Hakan Kutlu, Günal Budak, Mustafa Volkan Esen, Cumhur Pıçakçı ve Uğur Özyurt için de yeni görevler belirlendi.

Kara Kuvvetleri listesinin devamında Hakan Kan, Ayran Ocak, Sedat Öztürk, Kürşad Cihan Erce, Çetin Kaya, Vedat Er, İsmail Cengiz Ersöz, Enver Kılınç, Ahmet Aydın, Fuat Dönmez, Kenan Koç, Haşim Bildiş, Ersin Yaman, Şengizer Şimşek, Hüseyin Erhan Öztek ve Orhan Demirel de yeni görevlere atandı.

Listenin son bölümünde ise Kubilay Karadeniz, Armağan Özel, Mustafa Cem Tokeşer, Şefa Koruk, Alper Önem Çevlek, Metin Durmaz, Barış Karaca, Cerrah Kemal Dokumacı, Ahmet Durgut, Ferit Yüksel ve Metin Çekmegel için görev değişiklikleri yer aldı.

Deniz Kuvvetleri’nde amiral ve tuğamiral atamaları

Deniz Kuvvetleri Komutanlığında da komuta kademesini ilgilendiren önemli değişiklikler yapıldı.

Koramiral Mustafa Kaya, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Kurmay Başkanlığından Donanma Komutan Yardımcılığına atandı.

Koramiral Rafet Oktar, Güney Deniz Saha Komutanlığından Amfibi Kolordu Komutanlığına getirildi.

Koramiral Ramazan Özgül, Deniz Harp Okulu Komutanlığından Kuzey Deniz Saha Komutanlığına atandı.

Koramiral Erhan Aydın, Milli Savunma Üniversitesi Rektör Yardımcılığından Deniz Kuvvetleri Kurmay Başkanlığına getirildi.

Tümamiral Mehmet Baybars Küçükatay, Harp Filosu Komutanlığından Güney Deniz Saha Komutanlığına atandı.

Tümamiral İsmail Güldoğan, MSB Savunma ve Güvenlik Genel Müdür Yardımcılığından Genelkurmay Genel Plan ve Prensipler Başkanlığına getirildi.

Tümamiral Mehmet Emre Sezenler, Deniz Kuvvetleri Harekât Başkanlığından Milli Savunma Üniversitesi Rektör Yardımcılığına atandı.

Tümamiral Aziz Akgül, Kuzey Deniz Saha Komutanlığından Deniz Kuvvetleri Personel Başkanlığına getirildi.

Tümamiral Timur Yılmaz, Denizaltı Filosu Komutanlığından Deniz Kuvvetleri Lojistik Başkanlığına atandı.

Tümamiral Erhan Akyürek, Genelkurmay Planlama Daire Başkanlığından MSB Savunma ve Güvenlik Genel Müdür Yardımcılığına getirildi.

Tümamiral Yücel Darcan, Deniz Kuvvetleri Personel Başkanlığından Deniz Eğitim ve Öğretim Komutanlığına atandı.

Tümamiral Eren Günay, Sualtı Harp ve Kurtarma Komutanlığından aynı göreve intibaken atandı.

Tümamiral Kenan Kaan Türkkan, Donanma Komutanlığı Kurmay Başkanlığından Harp Filosu Komutanlığına getirildi.

Deniz Kuvvetleri listesinin tuğamiral bölümünde Koray Vural, Salim Kalender, Erhan Gezginci, Soner Kazankaya, Onur Kapçaklı, Rüştü Sezer, Ahmet İşçi, Ahmet Öztursucu, Osman Çevik, Emin Yılmaz, Birol Orak, Alper Doğukanlı, Cenk Taşlı, İlyas Ergil, Çağlar Mert Erk, Burak Köpük, Göksel Ercenk, Burak Törköz, Adil Tüfekçi, Güvenç Uysal, Volkan Kıvan, Emre Ahmet İnal, Arif Özay, Umut Turhan ve İzzet Emre Afacan için de yeni görevler belirlendi.

Hava Kuvvetleri’nde kritik görev değişiklikleri

Hava Kuvvetleri Komutanlığı General Atama Listesi’nde orgeneral, korgeneral, tümgeneral ve tuğgeneral seviyesinde değişiklikler yer aldı.

Orgeneral Erdoğan Gür, Hava Eğitim Komutanlığından Eskişehir’deki Muharip Hava Kuvveti Komutanlığına atandı.

Korgeneral Yaşar Kadıoğlu, Hava Kuvvetleri Değerlendirme ve Denetleme Başkanlığından Hava Kuvvetleri Kurmay Başkanlığına getirildi.

Korgeneral Ergin Dinç, Hava Kuvvetleri Kurmay Başkanlığından Güzelyalı/İzmir’deki Hava Eğitim Komutanlığına atandı.

Korgeneral Kemal Turan, Brüksel/Belçika’daki Türk Askerî Temsil Heyeti Başkanlığındaki görevini intibaken sürdürecek.

Tümgeneral Kadircan Kottaş, Hava Kuvvetleri Savunma Planlama ve Proje Yönetim Başkanlığından Hava Kuvvetleri Değerlendirme ve Denetleme Başkanlığına atandı.

Tümgeneral Ertunç Ertuğrul, Genelkurmay İstihbarat Başkanlığından Eskişehir’deki Hava Savunma Komutanlığına getirildi.

Tümgeneral Ertan Uzun, Hava Kuvvetleri Harekât Başkanlığından Eskişehir’de Muharip Hava Kuvveti Komutan Yardımcılığı görevine atandı.

Tümgeneral Vedat Öncel, Hava Harp Okulu Komutanlığından Çiğli/İzmir’deki 2’nci Ana Jet Üs ve Uçuş Eğitim Okulu Komutanlığına getirildi.

Tümgeneral Serkan Gökhan Can, Hava Kuvvetleri Komuta Harekât Planlama ve Yönetim Merkezi görevinden Hava Kuvvetleri İstihbarat Başkanlığına atandı.

Tümgeneral Cihangir Kemal Yüzçelik, Çiğli’deki 2’nci Ana Jet Üs Komutanlığından İstanbul Yeşilyurt’taki Hava Harp Okulu Komutanlığına getirildi.

Tuğgeneral Erol Gökmen, Ankara’daki Hava Kuvvetleri Komuta Muhabere Destek Başkanlığından Eskişehir’deki 1’inci Ana Jet Üs Komutanlığına atandı.

Tuğgeneral Hüseyin Seçkin Sevenç, Eskişehir’deki 1’inci Ana Jet Üs Komutanlığından Muharip Hava Kuvveti Komutanlığı Kurmay Başkanlığına getirildi.

Tuğgeneral Serkan Şener, Hava Kuvvetleri Komuta ve Kontrol Değerlendirme ve Denetleme Başkanlığından Hava Kuvvetleri Değerlendirme ve Denetleme Daire Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Halil Uğur Serin, Merzifon/Amasya’daki 5’inci Ana Jet Üs Komutanlığından Dalaman/Muğla’daki 16’ncı Ana Jet Üs Komutanlığına getirildi.

Tuğgeneral Serkan Erişir, Güzelyalı/İzmir’deki Hava Eğitim Komutanlığı Kurmay Başkanlığından Batman’daki 14’üncü İnsansız Uçak Sistemleri Üs Komutanlığına atandı.

Tuğgeneral Volkan Ersun Acar, Kayseri’deki görevinden Hava Kuvvetleri Lojistik Başkanlığına getirildi.

Tuğgeneral Ramazan Toper, MSB Yönetim Hizmetleri Genel Müdür Yardımcılığından Etimesgut/Ankara’daki Hava Lojistik Komutanlığı Kurmay Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Orhun Atasever, Ankara’daki Hava Kuvvetleri Personel ve Harekât Daire Başkanlığından Bandırma/Balıkesir’deki 6’ncı Ana Jet Üs Komutanlığına getirildi.

Tuğgeneral Bülent Çankaya, Hava Kuvvetleri MEBS Başkanlığından Eskişehir’deki Muharip Hava Kuvveti Komutanlığı Elektronik Harp Komutanlığına atandı.

Tuğgeneral Ali Özdilim, Etimesgut/Ankara’daki Hava Lojistik Komutanlığı Kurmay Başkanlığından Eskişehir’deki Hava Savunma Komutanlığı Kurmay Başkanlığına getirildi.

Tuğgeneral Türker Altınışık, Konya’daki 3’üncü Ana Jet Üs Komutanlığından Hava Kuvvetleri Personel Harekât Daire Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Şükrü Yılmaz, Ankara’daki görevinden Hava Kuvvetleri Komuta Muhabere Destek Başkanlığına getirildi.

Tuğgeneral Metin Admaner, İstanbul’daki Hava Harp Okulu Öğrenci Alay Komutanlığından Eskişehir’deki bilim ve eğitim görevine atandı.

Tuğgeneral Baha Pakkan, MSÜ Hava Harp Enstitüsü Müdür Yardımcılığından Hava Harp Enstitüsü Müdürlüğüne getirildi.

Tuğgeneral Önder Can, MSB Plan Prensipler ve Koordinasyon Başkanlığından Hava Kuvvetleri Strateji ve Plan Koordinasyon Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Zeki Arslan, Hava Kuvvetleri Harekât Eğitim Denetleme ve Standardizasyon görevinden Genelkurmay Harekât Başkan Yardımcılığına getirildi.

Alper Gezeravcı’ya yeni görev

Hava Kuvvetleri listesindeki dikkat çekici isimlerden biri Türkiye’nin ilk astronotu Tuğgeneral Alper Gezeravcı oldu.

Gezeravcı, Hava Kuvvetleri Personel Yönetim Daire Başkanlığı Uzay Sistemleri Proje Yönetim Şube Müdürlüğündeki görevinden Merzifon/Amasya’daki 5’inci Ana Jet Üs Komutanlığına atandı.

Listede ayrıca Tuğgeneral Akif Ersan Kıvılcım Hava Eğitim Komutanlığı Harekât Eğitim Başkanlığından Genelkurmay Uluslararası Daire Başkanlığına, Tuğgeneral Özlem Karapınar Çiğli’deki görevinden Hava Eğitim Komutanlığı Kurmay Başkanlığına, Tuğgeneral Serkan Coşar Çiğli’deki görevinden Hava Kuvvetleri Eğitim Daire Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Keskin Şenel, Erkilet/Kayseri’deki 12’nci Hava Ulaştırma Ana Üs Komutanlığındaki görevini sürdürürken; Tuğgeneral Taşkın Dakkur Ankara’daki görevinden Hava Kuvvetleri Hava Savunma ve Komuta Kontrol Daire Başkanlığına getirildi.

Tuğgeneral Bora Çakıroğlu, Hava Kuvvetleri Hava ve Uzay Gücü Geliştirme Merkezi Komutanlığından Genelkurmay Komuta Kontrol ve Hava Füze Savunma Daire Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Alper Gökdere, Hava Kuvvetleri Sistem Daire Başkanlığından Kayseri’deki 2’nci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğüne getirildi.

Tuğgeneral Sadık Tuncel, Özdere/İzmir’deki görevinden Hava Kuvvetleri Personel ve Yönetim Daire Başkanlığına atandı.

Tuğgeneral Fatih Pala, Hava Sınıf Okulları Komutanlığı MEBS Okul Öğretmenliğinden Hava Kuvvetleri MEBS Başkanlığına getirildi.

Tuğgeneral Ercan Bekmez, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Güvenlik İşleri Genel Müdür Yardımcılığı görevine intibaken atandı.

Tuğgeneral Levent Ak ise MSB Uluslararası Antlaşmalar Daire Başkanlığındaki görevine intibaken devam edecek.

TSK’nın komuta yapısında kapsamlı değişim

Atamalarla birlikte Kara Kuvvetleri’nde ordu, kolordu, tümen ve tugay seviyesinde; Deniz Kuvvetleri’nde saha, filo ve karargâh seviyesinde; Hava Kuvvetleri’nde ise ana jet üsleri, eğitim, harekât, lojistik ve karargâh birimlerinde kapsamlı bir görev değişimi gerçekleştirildi.

Özellikle 2’nci Ordu, Ege Ordu, 3’üncü Ordu, Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri, Donanma, Kuzey ve Güney Deniz Saha komutanlıkları ile Muharip Hava Kuvveti Komutanlığına yönelik değişiklikler yeni komuta yapılanmasının öne çıkan başlıkları arasında yer aldı.

14 Ağustos 2026 tarihli 2026/231 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında, Sahil Güvenlik Komutanlığına mensup 6 amiral yeni görevlere atandı.

Atamalar, 3 sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticilerinin Atanmalarına İlişkin Usûl ve Esaslar ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 11’inci maddesi gereğince gerçekleştirildi.

Koramiral Cengiz Fitoz görevine devam edecek

Sahil Güvenlik Komutan Yardımcısı olarak görev yapan Koramiral Cengiz Fitoz, aynı göreve yeniden atanarak görevine devam etti.

Kararda Fitoz’un yeni görevi Sahil Güvenlik Komutan Yardımcısı (İntibak) olarak belirtildi.

Tümamiral Ahmet Bahadır Eğitim ve Öğretim Komutanlığına

Sahil Güvenlik Karadeniz Bölge Komutanı Tümamiral Ahmet Bahadır, Sahil Güvenlik Eğitim ve Öğretim Komutanlığı görevine atandı.

Bahadır’ın Karadeniz Bölge Komutanlığı görevinden ayrılmasıyla bu göreve de yeni bir isim getirildi.

Tümamiral Gürkan Erken’e yeni görev

Sahil Güvenlik Eğitim ve Öğretim Komutanı olarak görev yapan Tümamiral Gürkan Erken, Sahil Güvenlik Komutanlığı Denetleme, Teftiş ve Tetkik Başkanlığı görevine atandı.

Böylece Eğitim ve Öğretim Komutanlığındaki görev değişimi iki üst düzey atamayla şekillenmiş oldu.

Karadeniz Bölge Komutanlığına Tümamiral Gökmen Gücüyen

Sahil Güvenlik Akdeniz Bölge Komutanı Tümamiral Gökmen Gücüyen, Sahil Güvenlik Karadeniz Bölge Komutanlığı görevine getirildi.

Gücüyen, yeni görevi kapsamında Sahil Güvenlik Komutanlığının Karadeniz bölgesindeki faaliyetlerinden sorumlu olacak.

Akdeniz Bölge Komutanlığına Tümamiral Alpaslan Baysal

Sahil Güvenlik Komutanlığı Harekât Başkanı Tümamiral Alpaslan Baysal, Sahil Güvenlik Akdeniz Bölge Komutanlığına atandı.

Baysal, Tümamiral Gökmen Gücüyen’den boşalan Akdeniz Bölge Komutanlığı görevini üstlenecek.

Harekât Başkanlığına Tümamiral Önder Göksel

Sahil Güvenlik Komutanlığı İstihbarat Başkanı Tümamiral Önder Göksel ise Sahil Güvenlik Komutanlığı Harekât Başkanlığı görevine getirildi.

Göksel böylece Tümamiral Alpaslan Baysal’ın Akdeniz Bölge Komutanlığına atanmasının ardından Harekât Başkanlığı görevini devralacak.

Sahil Güvenlik’te yeni görev dağılımı

Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılan atamalar şöyle:

• Koramiral Cengiz Fitoz: Sahil Güvenlik Komutan Yardımcısı → Sahil Güvenlik Komutan Yardımcısı (İntibak)
• Tümamiral Ahmet Bahadır: Sahil Güvenlik Karadeniz Bölge Komutanı → Sahil Güvenlik Eğitim ve Öğretim Komutanı
• Tümamiral Gürkan Erken: Sahil Güvenlik Eğitim ve Öğretim Komutanı → Sahil Güvenlik Komutanlığı Denetleme, Teftiş ve Tetkik Başkanı
• Tümamiral Gökmen Gücüyen: Sahil Güvenlik Akdeniz Bölge Komutanı → Sahil Güvenlik Karadeniz Bölge Komutanı
• Tümamiral Alpaslan Baysal: Sahil Güvenlik Komutanlığı Harekât Başkanı → Sahil Güvenlik Akdeniz Bölge Komutanı
• Tümamiral Önder Göksel: Sahil Güvenlik Komutanlığı İstihbarat Başkanı → Sahil Güvenlik Komutanlığı Harekât Başkanı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzasını taşıyan 14 Ağustos 2026 tarihli 2026/230 sayılı kararla, Sahil Güvenlik Komutanlığı mensubu bir amiral ile bir albayın bir üst rütbeye terfi ettirilmesine karar verildi.

Tümamiral Cengiz Fitoz koramiralliğe terfi etti

Karara göre Tümamiral Cengiz Fitoz, bir üst rütbe olan koramiralliğe yükseltildi.

Kararda Cengiz Fitoz’un sicil numarası 1991-6712 olarak yer aldı.

Fitoz’un koramiralliğe terfisi, 30 Ağustos 2026 tarihinden geçerli olmak üzere uygulanacak.

Albay Önder Göksel tuğamiral oldu

Terfi kararında yer alan ikinci isim ise Albay Önder Göksel oldu.

Sicil numarası 1999-8405 olan Göksel, Cumhurbaşkanlığı kararıyla tuğamiralliğe terfi ettirildi.

Göksel’in yeni rütbesi de 30 Ağustos 2026 itibarıyla geçerli olacak.

Cumhurbaşkanı Erdoğan imzaladı

Karar, 3 sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticilerinin Atanmalarına İlişkin Usul ve Esaslar ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usulleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 10 ve 11’inci maddeleri kapsamında alındı.

Böylece Sahil Güvenlik Komutanlığı’nda iki üst düzey personelin yeni rütbeleri şöyle oldu:

* Cengiz Fitoz: Tümamiral → Koramiral
* Önder Göksel: Albay → Tuğamiral

Her iki terfi de 30 Ağustos 2026 tarihinden itibaren geçerlilik kazanacak.

14 Ağustos 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile Jandarma Genel Komutanlığına mensup general ve albayların yeni görevleri belirlendi. Kararda atamaların, üst kademe kamu yöneticilerinin atanmasına ilişkin mevzuat kapsamında gerçekleştirildiği belirtildi.

Yayımlanan listenin ilk bölümünde 78 general ve albayın yeni görev yeri bulunuyor. Atamalar yalnızca il jandarma komutanlıklarıyla sınırlı kalmadı. Jandarma Genel Komutan Yardımcılıkları, Asayiş Başkanlığı, Teftiş Kurulu Başkanlığı, Personel Başkanlığı, Lojistik Komutanlığı ve çeşitli daire başkanlıklarında da dikkat çeken değişiklikler yapıldı.

Jandarma Genel Komutan Yardımcılıklarına iki korgeneral

Karara göre İstanbul İl Jandarma Komutanı Korgeneral Yusuf Kenan Topcu, Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığına atandı.

Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanı Korgeneral Ünsal Bulut ile Asayiş Başkanı Korgeneral Murat Bulut ise Jandarma Genel Komutan Yardımcılığına getirildi.

Büyükşehirlerde komuta değişimi

Atama kararıyla çok sayıda büyükşehirde il jandarma komutanları değişti.

Tümgeneral İdris Tataroğlu, Bursa İl Jandarma Komutanlığından İstanbul İl Jandarma Komutanlığına atandı.

Tümgeneral Tarık Hekimoğlu, Diyarbakır İl Jandarma Komutanlığından Ankara İl Jandarma Komutanlığına getirildi.

Gaziantep İl Jandarma Komutanı Tümgeneral Halil Şen, İzmir İl Jandarma Komutanlığına atandı.

Samsun İl Jandarma Komutanı Tümgeneral Mustafa Bakçepınar ise Bursa İl Jandarma Komutanı oldu.

Trabzon ve Samsun’da görev değişimi

Kararın dikkat çeken atamalarından biri de Karadeniz bölgesinde gerçekleşti.

Trabzon İl Jandarma Komutanı Tuğgeneral Bahittin Murat Yakın, Samsun İl Jandarma Komutanlığına atandı.

Erzincan İl Jandarma Komutanı Tuğgeneral Veysel Yanık ise Trabzon İl Jandarma Komutanlığına getirildi.

Ordu İl Jandarma Komutanı Tuğgeneral Sadi Akman, Personel Başkanlığı Tayin Daire Başkanlığına atanırken, Jandarma Kıdemli Albay Levent Bayram Ordu İl Jandarma Komutanı oldu.

İsim isim yeni görevler

Cumhurbaşkanı Kararı’nın paylaşılan listesinde yer alan atamalar şöyle:

1. Korgeneral Yusuf Kenan Topcu: Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı
2. Korgeneral Ünsal Bulut: Jandarma Genel Komutan Yardımcılığı
3. Korgeneral Murat Bulut: Jandarma Genel Komutan Yardımcılığı
4. Tümgeneral Cengiz Yıldız: Erzurum İl Jandarma Komutanlığı
5. Tümgeneral Halil Şen: İzmir İl Jandarma Komutanlığı
6. Tümgeneral Nail İlbey: Bilecik Jandarma Eğitim Komutanlığı
7. Tümgeneral Metin Düz: Asayiş Başkanlığı
8. Tümgeneral İdris Tataroğlu: İstanbul İl Jandarma Komutanlığı
9. Tümgeneral Tarık Hekimoğlu: Ankara İl Jandarma Komutanlığı
10. Tümgeneral Ali Gemalmaz: Diyarbakır İl Jandarma Komutanlığı
11. Tümgeneral Hüseyin Bekmez: Antalya İl Jandarma Komutanlığı
12. Tümgeneral Hamdi Gülpınar: Jandarma Lojistik Komutanlığı
13. Tümgeneral Ömer Ersever: Teftiş Kurulu Başkanlığı
14. Tümgeneral Ferruh Taraktaş: Personel Başkanlığı
15. Tümgeneral Mustafa Bakçepınar: Bursa İl Jandarma Komutanlığı
16. Tuğgeneral Tahsin Saruhan: Denizli İl Jandarma Komutanlığı
17. Tuğgeneral Ercan Atasoy: Mardin İl Jandarma Komutanlığı
18. Tuğgeneral Turgut Öğretmen: Jandarma İstihkam Komutanlığı
19. Tuğgeneral Bahittin Murat Yakın: Samsun İl Jandarma Komutanlığı
20. Tuğgeneral Veysel Yanık: Trabzon İl Jandarma Komutanlığı
21. Tuğgeneral Şinasi Güçlü: Mersin İl Jandarma Komutanlığı
22. Tuğgeneral Fatih Cemal Kiper: Asayiş Başkanlığı TEM Daire Başkanlığı
23. Tuğgeneral Ayhan Aygün: Ağrı İl Jandarma Komutanlığı
24. Tuğgeneral Murat Evren: Strateji ve Dış İlişkiler Başkanlığı
25. Tuğgeneral Ceylan Yaman: Siirt İl Jandarma Komutanlığı
26. Tuğgeneral Şevket Avcı: Kocaeli İl Jandarma Komutanlığı
27. Tuğgeneral Tamer Bilacan: Asayiş Başkanlığı KOM Daire Başkanlığı
28. Tuğgeneral Nejdet Karaca: Adana İl Jandarma Komutanlığı
29. Tuğgeneral Sedat Kara: Personel Başkanlığı Personel Plan ve Yönetim Daire Başkanlığı
30. Tuğgeneral Ekrem Pala: Denetleme ve Değerlendirme Başkanlığı Başkan Yardımcılığı
31. Tuğgeneral Cezmi Yalınkılıç: Çakırsöğüt Jandarma Komando Tugay Komutanlığı
32. Tuğgeneral Sadık Güleçen: Kahramanmaraş İl Jandarma Komutanlığı
33. Tuğgeneral Celal Kürşad Konukçu: Denetleme ve Değerlendirme Başkanlığı Başkan Yardımcılığı
34. Tuğgeneral Şenol Şenoğlu: Teşkilat ve Kadro Daire Başkanlığı, intibak
35. Tuğgeneral İsa Karahasanoğlu: Jandarma Havacılık Komutanlığı
36. Tuğgeneral Mustafa Şaşmaz: Jandarma İkmal Komutanlığı
37. Tuğgeneral Mesut Karabulut: Asayiş Başkanlığı Koruma ve Güvenlik Daire Başkanlığı
38. Tuğgeneral Sadi Akman: Personel Başkanlığı Tayin Daire Başkanlığı
39. Tuğgeneral Özer Küçükuysal: İstanbul Jandarma Komando Tugay Komutanlığı
40. Tuğgeneral Engin Özkul: Beytepe Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkan Yardımcılığı
41. Tuğgeneral Mustafa Tetik: Tunceli İl Jandarma Komutanlığı
42. Tuğgeneral Hakan Uğurlu: Gaziantep İl Jandarma Komutanlığı
43. Tuğgeneral Halil Coşkun: Kars İl Jandarma Komutanlığı
44. Tuğgeneral Muhammed Sever: Asayiş Başkanlığı Asayiş Daire Başkanlığı
45. Tuğgeneral Volkan Güner Güngör: Asayiş Başkanlığı Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı, intibak
46. Tuğgeneral Uğur Arslan: Hatay Jandarma Komando Tugay Komutanlığı
47. Tuğgeneral İsmail Terzi: İstihbarat Başkanlığı Bilgi ve Teknik İstihbarat Daire Başkanlığı, intibak
48. Tuğgeneral Tansu Utku: Patnos Jandarma Komando Tugay Komutanlığı
49. Jandarma Kıdemli Albay Hakan Ragıp Yüceer: Ardahan İl Jandarma Komutanlığı
50. Jandarma Kıdemli Albay Musa Atar: Artvin İl Jandarma Komutanlığı
51. Jandarma Kıdemli Albay Aydoğan Karasu: Bayburt İl Jandarma Komutanlığı
52. Jandarma Kıdemli Albay Cüneyt Ağaca: Burdur İl Jandarma Komutanlığı
53. Jandarma Kıdemli Albay Mustafa Kılınç: Düzce İl Jandarma Komutanlığı
54. Jandarma Kıdemli Albay Can Altundarak: Erzincan İl Jandarma Komutanlığı
55. Jandarma Kıdemli Albay Ahmet Baydar: Kastamonu İl Jandarma Komutanlığı
56. Jandarma Kıdemli Albay Cengiz Yanık: Kilis İl Jandarma Komutanlığı
57. Jandarma Kıdemli Albay Murat Dinçer: Niğde İl Jandarma Komutanlığı
58. Jandarma Kıdemli Albay Levent Bayram: Ordu İl Jandarma Komutanlığı
59. Jandarma Kıdemli Albay Gürol Okyar: Yozgat İl Jandarma Komutanlığı
60. Jandarma Kıdemli Albay Veysel Ergün: Eskişehir İl Jandarma Komutanlığı
61. Jandarma Kıdemli Albay Uğur Başkonak: Isparta İl Jandarma Komutanlığı

17 isim Jandarma Genel Komutanlığı emrine alındı

Kararın devamında bazı general ve albayların yeni görevleri “Jandarma Genel Komutanlığı emrine” olarak belirtildi.

Bu kapsamda:

62. Orgeneral Hüseyin Kurtoğlu
63. Korgeneral Münir Güzel
64. Tümgeneral Ahmet Kavukcu
65. Tümgeneral Coşkun Sel
66. Tümgeneral Ersel Özer
67. Tümgeneral Mustafa Erdem
68. Tümgeneral Erhan Demir
69. Tümgeneral Yusuf Aslan
70. Tümgeneral Uğur Özmen
71. Tümgeneral Mevlüt Dirim
72. Tümgeneral Bülent Baykal
73. Jandarma Kıdemli Albay Yunus Emre Karamanoğlu
74. Jandarma Kıdemli Albay Yusuf Mutlu Genç
75. Jandarma Kıdemli Albay Fatih Aslan
76. Jandarma Kıdemli Albay Murat Bozkurt
77. Jandarma Kıdemli Albay Hikmet Uz
78. Jandarma Kıdemli Albay Mehmet Balcı

Jandarma Genel Komutanlığı emrine alındı.

Karar, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla 14 Ağustos 2026 tarihinde alındı. Böylece Jandarma Genel Komutanlığının merkez teşkilatı ile il ve birlik komutanlıklarında geniş kapsamlı görev değişikliği gerçekleştirildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzasıyla yayımlanan 2026/228 sayılı karara göre, Jandarma Genel Komutanlığı mensubu toplam 25 general ve albayın bir üst rütbeye terfisi gerçekleştirildi.

Kararda terfilerin 30 Ağustos 2026 tarihinden geçerli olacağı belirtildi.

İki tümgeneral korgeneralliğe yükseltildi

Karara göre Tümgeneral Ünsal Bulut ile Tümgeneral Murat Bulut, korgeneral rütbesine terfi ettirildi.

Tuğgeneral Hüseyin Bekmez, Hamdi Gülpınar, Ömer Ersever, Ferruh Taraktaş ve Mustafa Bakçepınar ise tümgeneralliğe yükseltildi.

18 albay tuğgeneral oldu

Cumhurbaşkanlığı Kararı ile 18 albayın da tuğgeneral rütbesine terfi ettirilmesine karar verildi.

Tuğgeneralliğe terfi eden isimler şöyle:

Celal Kürşad Konukçu, Şenol Şenoğlu, İsa Karahasanoğlu, Cezmi Yalınkılıç, Sadık Gülecen, Mesut Karabulut, Sadi Akman, Engin Özkul, Mustafa Tetik, Hakan Uğurlu, Özer Küçükuy­sal, Volkan Güner Güngör, İsmail Terzi, Halil Coşkun, Uğur Arslan, Tansu Utku, Muhammed Sever ve Mustafa Şaşmaz.

Böylece karar kapsamında 2 tümgeneral korgeneralliğe, 5 tuğgeneral tümgeneralliğe ve 18 albay tuğgeneralliğe terfi ettirilmiş oldu.

Karar, üst kademe kamu yöneticilerinin atanmalarına ilişkin usul ve esaslar ile kamu kurum ve kuruluşlarında atama usullerini düzenleyen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ilgili hükümleri doğrultusunda alındı.

Gültekin’in ani ölümü sağlık camiasında ve kendisini tanıyanlar arasında büyük üzüntüye neden oldu.

Acı haber kliniğinden duyuruldu

Op. Dr. Özlem Gültekin’in vefatı, görev yaptığı kliniğin sosyal medya hesabından kamuoyuna açıklandı.

Yapılan paylaşımda, meslek hayatı boyunca çok sayıda kadın ve annenin hayatına dokunan Gültekin’in kaybından duyulan üzüntü dile getirildi.

Kadın hastalıkları ve doğum alanında İzmir’de uzun yıllardır hekimlik yapan Gültekin’in 48 yaşında olduğu bildirildi. İlk haberlerde yaşının 49 olduğu yönünde bilgiler yer alsa da cenaze törenine ilişkin haberlerde 48 yaşında olduğu bilgisi paylaşıldı.

Son yolculuğuna uğurlandı

Op. Dr. Özlem Gültekin için İzmir Karşıyaka’daki Hacı Mustafa Beşikçioğlu Camii’nde cenaze töreni düzenlendi.

İkindi namazının ardından kılınan cenaze namazı sonrası Gültekin’in naaşı Örnekköy Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Ani vefatı, özellikle yıllar boyunca takip ettiği hastaları ve meslektaşları arasında derin üzüntüyle karşılandı.

Erhan Çelik ile 2019 yılında evlenmişti

Özlem Gültekin, gazeteci ve haber spikeri Erhan Çelik ile 2019 yılında evlenmişti. Çiftin bir çocuklarının bulunduğu, son dönemde ise boşanma sürecinde oldukları basına yansıdı.

Gültekin’in vefatının ardından çok sayıda taziye mesajı paylaşıldı.

Son yıllarda ise bu alışkanlığın karşısına yeni bir öneri çıktı: “Uyanır uyanmaz kahve içmeyin, en az 60-90 dakika bekleyin.”

Bu iddia özellikle kortizol hormonu üzerinden açıklanıyor. Sabah kortizolün zaten yükseldiği, bu sırada içilen kahvenin etkisinin azalabileceği veya vücudun doğal uyanma sistemini bozabileceği öne sürülüyor.

Ancak bilimsel kanıtlar bu kadar kesin bir saat kuralını desteklemiyor.

Kahve konusunda zamanlamanın önemsiz olduğu da söylenemez. Fakat araştırmaların çok daha güçlü biçimde işaret ettiği nokta sabah ilk kahvenin dakikası değil, günün son kafeininin uyku saatine ne kadar yakın olduğu.

Kahve bizi neden daha uyanık hissettiriyor?

Kahvenin uyanıklık sağlayan temel bileşeni kafeindir.

Gün boyunca beynimizde adenozin adı verilen bir madde birikir. Adenozin, basitçe anlatmak gerekirse beynin “yoruluyorum ve uyku ihtiyacım artıyor” mesajının önemli parçalarından biridir.

Kafein, adenozinin beyindeki bazı reseptörlere bağlanmasını geçici olarak engeller.

Bu nedenle kafein vücuda gerçek anlamda yeni enerji üretmez. Daha çok beynin yorgunluk sinyalini bir süreliğine perdeleyerek uyanıklık hissini artırır.

Kahve içtikten sonra kendimizi daha dinç hissetmemizin temel mekanizmalarından biri budur.

Peki sabah kortizol neden konuşuluyor?

Kortizol çoğu zaman yalnızca “stres hormonu” olarak tanıtılır. Oysa vücudun normal işleyişi için gerekli bir hormondur ve gün içinde doğal bir ritim izler.

Sağlıklı bir uyku-uyanıklık düzeninde kortizol düzeyi sabah saatlerinde yükselir. Uyanmayı takip eden dönemde görülen bu doğal artış, vücudun aktif güne geçmesine yardımcı olan biyolojik süreçlerden biridir.

Buradan hareketle sosyal medyada şu düşünce yaygınlaştı:

“Madem kortizol sabah zaten yüksek, kafein almak gereksizdir. Kahveyi 60 veya 90 dakika geciktirmek gerekir.”

Fakat biyolojik olarak makul görünen bir açıklama, tek başına klinik öneri haline gelmez.

Bir uygulamanın “herkes için en sağlıklı yöntem” olduğunu söyleyebilmek için bunu doğrudan test eden güçlü insan çalışmalarına ihtiyaç vardır.

Bugün elimizde, bütün sağlıklı yetişkinlerin uyandıktan sonra mutlaka 60, 90 veya 120 dakika beklemesi gerektiğini kanıtlayan güçlü bir klinik veri bulunmuyor.

Kafein kortizolü artırabilir mi?

Evet, artırabilir.

Psychosomatic Medicine’da yayımlanan kontrollü bir araştırmada 48 kadın ve 48 erkek olmak üzere 96 sağlıklı yetişkinde kafeinin kortizol yanıtı incelendi.

Araştırmada kafeine ara verilmesinin ardından verilen kafein kortizol düzeylerinde belirgin artış oluşturdu.

Ancak düzenli kafein tüketiminde vücudun bu yanıta kısmen alıştığı görüldü. Düzenli tüketim sonrasında sabah verilen ilk kafein dozuna kortizol yanıtı önemli ölçüde azaldı.

Bu sonuç önemli bir ayrıntıyı gösteriyor:

“Kafein kortizolü etkileyebilir” demek bilimsel olarak makuldür.

Fakat bundan “Sabah kahvesi zararlıdır” veya “Kahve için mutlaka 90 dakika beklemek gerekir” sonucu çıkmaz.

Bunlar aynı şey değildir.

90 dakika kuralının güçlü kanıtı var mı?

Şu an için “herkes uyandıktan sonra tam 90 dakika beklemelidir” şeklinde evrensel bir öneriyi destekleyen güçlü klinik kanıt bulunmuyor.

Bu süre sosyal medyada son derece kesin bir biyolojik kuralmış gibi anlatılabiliyor. Oysa insanların kafeine verdiği yanıt oldukça değişken.

Genetik özellikler, düzenli kafein tüketimi, kullanılan ilaçlar, gebelik, uyku düzeni ve kişisel hassasiyet kafeinin etkisini değiştirebilir.

Dolayısıyla sağlıklı bir yetişkinin sabah uyanıp kahvesini içmesi, sırf saat açısından otomatik olarak sağlıksız bir davranış kabul edilmemeli.

Burada “90 dakika beklemek kesinlikle gereksizdir” demek de doğru olmaz. Bazı insanlar kahveyi biraz geciktirdiğinde kendilerini daha iyi hissedebilir. Ancak kişisel deneyim ile herkes için geçerli bilimsel öneriyi birbirinden ayırmak gerekir.

Asıl dikkat edilmesi gereken saat sabah olmayabilir

Kahve zamanlaması konusunda bilimsel kanıtın çok daha kuvvetli olduğu alan uyku.

Sleep Medicine Reviews’da yayımlanan sistematik derleme ve meta-analizde 24 kontrollü çalışma değerlendirildi.

Sonuçlar kafein tüketiminin ortalama olarak toplam uyku süresini yaklaşık 45 dakika azalttığını gösterdi.

Ayrıca kafein:

Uykuya dalma süresini uzattı.

Gece uyanık geçirilen süreyi artırdı.

Uyku verimliliğini düşürdü.

Derin uyku süresinde azalmayla ilişkili bulundu.

Araştırmacılar kafeinin miktarı kadar yatmadan ne kadar önce tüketildiğinin de önemli olduğunu belirledi.

Yani kahve zamanlaması konusunda “sabah 08.00 mi, 09.30 mu?” tartışmasından önce sorulması gereken daha önemli bir soru olabilir:

Son kahvenizi saat kaçta içiyorsunuz?

Öğleden sonra içilen kahve geceyi etkileyebilir

Kafeinin etkisi kahve fincanı bittikten kısa süre sonra ortadan kalkmaz.

Vücudun kafeini temizleme hızı kişiden kişiye büyük ölçüde değişebilir. Bu nedenle aynı saatte içilen aynı miktardaki kahve iki kişide farklı sonuç oluşturabilir.

Journal of Clinical Sleep Medicine’da yayımlanan randomize kontrollü küçük bir çalışmada 12 sağlıklı yetişkine yatmadan hemen önce, üç saat önce veya altı saat önce 400 miligram kafein verildi.

Kafeinin yatmadan altı saat önce alınması halinde bile uykuda anlamlı bozulmalar görüldü.

Çalışmanın katılımcı sayısının küçük ve kullanılan kafein dozunun yüksek olması nedeniyle sonucu herkesin günlük bir fincan kahvesine doğrudan uyarlamak doğru değildir.

Ancak araştırma, “öğleden sonra içtim, gece uykusuyla ilgisi olamaz” düşüncesinin her zaman doğru olmayabileceğini gösteriyor.

Kahveyi yatmadan kaç saat önce bırakmalı?

Bu soruya herkes için geçerli tek bir saat vermek kolay değil.

2023 tarihli sistematik derleme ve meta-analizde araştırmacılar, yaklaşık 107 miligram kafein içeren standart bir kahvenin toplam uyku süresindeki azalmayı önlemek amacıyla yatmadan yaklaşık 8,8 saat önce tüketilmiş olması gerektiğini hesapladı.

Bu rakam ilginç olmakla birlikte “herkes kahveyi yatmadan tam 8 saat 48 dakika önce bırakmalı” şeklinde yorumlanmamalı.

Çünkü bu değer farklı araştırmaların toplu analizinden elde edilen istatistiksel bir tahmindir.

Üstelik kahvelerin kafein miktarı aynı değildir.

Kahvenin türü, çekirdek miktarı, demleme yöntemi ve porsiyon büyüklüğü fincandaki kafein miktarını ciddi biçimde değiştirebilir.

Kişisel hassasiyet de en az saat kadar önemlidir.

Bir fincan kahvede ne kadar kafein var?

“Bir fincan kahve” bilimsel açıdan oldukça belirsiz bir ölçüdür.

Aynı büyüklükte görünen iki kahvenin içerdiği kafein miktarı farklı olabilir.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi verilerine göre yaklaşık 355 mililitrelik demlenmiş kahvede kafein miktarı geniş bir aralıkta değişebilir.

Üstelik kafein yalnızca kahvede bulunmaz.

Çay, enerji içecekleri, kola, çikolata, bazı takviyeler ve kimi ilaçlar da toplam günlük kafein alımına katkıda bulunabilir.

Bu nedenle gün boyunca kaç “kahve” içildiğinden çok toplam kafein miktarını düşünmek daha doğru bir yaklaşımdır.

Günde ne kadar kafein fazla?

ABD Gıda ve İlaç Dairesi, çoğu sağlıklı yetişkin için günlük 400 miligrama kadar kafein tüketiminin genellikle olumsuz etkilerle ilişkilendirilmediğini belirtiyor.

Ancak bu rakam bir hedef değildir.

“400 miligram güvenli kabul ediliyorsa her gün o kadar tüketmeliyim” anlamına gelmez.

Kafeine duyarlılık kişiden kişiye önemli ölçüde değişebilir.

Bazı kişiler birkaç fincan kahveyi rahatlıkla tolere ederken bazıları daha düşük miktarlarda bile:

Çarpıntı,

ellerde titreme,

huzursuzluk,

kaygı hissinde artış,

mide rahatsızlığı,

baş ağrısı,

uykuya dalmada güçlük

yaşayabilir.

Bu belirtiler kişinin kafein miktarını ve zamanlamasını yeniden değerlendirmesi gerektiğine işaret edebilir.

Sabah kahvesi aç karnına içilebilir mi?

Kahvenin aç karnına içilmesinin sağlıklı insanların tamamında mideye zarar verdiğini gösteren genel bir kural yoktur.

Ancak kahve bazı kişilerde mide-bağırsak yakınmalarını artırabilir.

Özellikle reflü, mide yanması veya kahve sonrası belirgin rahatsızlık yaşayan kişiler kendi belirtilerini gözlemlemelidir.

Burada önemli olan, sosyal medyada dolaşan “aç karnına kahve mideyi mahveder” gibi kesin ifadeler yerine kişinin gerçek toleransına bakmaktır.

Bir kişide sorun oluşturmayan alışkanlık başka bir kişide rahatsızlık yaratabilir.

Sabah kahvesini geciktirmek kimlerde işe yarayabilir?

Kahveyi biraz geciktirmek bazı kişiler için pratik açıdan yararlı olabilir.

Örneğin sabah ilk saatlerde kahve içmeden de rahatlıkla uyanabilen biri, kafeini daha sonra ihtiyaç duyduğu döneme kaydırmayı tercih edebilir.

Buna karşılık vardiyalı çalışanlar, gece uykusu bölünenler veya günün farklı saatlerinde uyuyan kişiler için “sabah kahvesi” kavramı zaten farklı anlam taşır.

Kafeinin zamanlamasını duvardaki saatten çok kişinin uyku-uyanıklık düzeniyle birlikte değerlendirmek daha anlamlıdır.

Kahve içince çarpıntı oluyorsa ne yapılmalı?

Kafein bazı kişilerde kalp hızını artırabilir veya çarpıntı hissine yol açabilir.

Kahve sonrasında tekrarlayan belirgin çarpıntı, titreme, yoğun huzursuzluk veya uyku bozukluğu yaşayan kişilerin toplam kafein tüketimini gözden geçirmesi uygun olur.

Çarpıntıya göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, bayılma veya bayılacak gibi olma eşlik ediyorsa durumu yalnızca kahveye bağlamamak ve acil tıbbi değerlendirme almak gerekir.

“Kahve içmek için en sağlıklı saat” var mı?

Bugünkü bilimsel kanıtlara göre herkese uygulanabilecek tek bir mükemmel saat söylemek mümkün değil.

Sağlıklı bir yetişkin için sabah uyanır uyanmaz kahve içmenin, yalnızca zamanlaması nedeniyle zararlı olduğunu gösteren güçlü kanıt bulunmuyor.

Aynı şekilde kahveyi mutlaka 60 veya 90 dakika geciktirmenin sağlığı, hormonları veya enerji düzeyini belirgin biçimde iyileştirdiği de güçlü klinik çalışmalarla kanıtlanmış değil.

Buna karşılık bilimsel kanıtların daha net olduğu konu, yüksek miktarda veya uyku saatine yakın tüketilen kafeinin uykuyu bozabilmesi.

Bu nedenle kahve saatini belirlerken kronometre tutmaktan daha yararlı dört soru var:

Kahve uykumu bozuyor mu?

İçtikten sonra çarpıntı veya huzursuzluk yaşıyor muyum?

Gün boyunca toplam ne kadar kafein alıyorum?

Son kahvemi yatmadan kaç saat önce içiyorum?

Kısacası sabah kahvesinin hikâyesi sosyal medyada anlatılandan biraz daha nüanslı.

Bilim “uyanır uyanmaz kahve yasak” demiyor. Asıl güçlü uyarı, kafeinin miktarı ve gece uykusuna fazla yaklaşması konusunda geliyor.

KAYNAKLAR

1. Sleep Medicine Reviews – The effect of caffeine on subsequent sleep: A systematic review and meta-analysis – Carissa Gardiner, Jonathon Weakley, Louise M. Burke, Gregory D. Roach, Charli Sargent, Nirav Maniar, Andrew Townshend, Shona L. Halson – 2023 – DOI: 10.1016/j.smrv.2023.101764
2. Journal of Clinical Sleep Medicine – Caffeine Effects on Sleep Taken 0, 3, or 6 Hours before Going to Bed – Christopher Drake, Timothy Roehrs, John Shambroom, Thomas Roth – 2013 – DOI: 10.5664/jcsm.3170
3. Psychosomatic Medicine – Caffeine Stimulation of Cortisol Secretion Across the Waking Hours in Relation to Caffeine Intake Levels – William R. Lovallo, Thomas L. Whitsett, Mustafa al’Absi, Bong Hee Sung, Andrea S. Vincent, Michael F. Wilson – 2005 – DOI: 10.1097/01.psy.0000181270.20036.06
4. Food Additives and Contaminants – Effects of caffeine on human health – P. Nawrot, S. Jordan, J. Eastwood, J. Rotstein, A. Hugenholtz, M. Feeley – 2003 – DOI: 10.1080/0265203021000007840
5. ABD Gıda ve İlaç Dairesi – Spilling the Beans: How Much Caffeine is Too Much? – Tüketici sağlık bilgilendirmesi

Vanuit Nederland naar Turkije voor vakantie

Mihriban Yılmaz was vanuit Nederland naar Turkije gekomen om er vakantie te vieren. Donderdag raakte zij betrokken bij het ernstige verkeersongeval op de weg tussen Polatlı en Ankara.

Bij het ongeval kwamen een particuliere openbare bus en een vrachtwagen voor grond- en bouwwerkzaamheden met elkaar in botsing.

In totaal kwamen drie mensen om het leven. Meerdere personen raakten gewond.

Echtgenoot Selahattin Yılmaz gewond

Ook Selahattin Yılmaz, de echtgenoot van Mihriban Yılmaz, bevond zich tijdens het ongeval bij haar.

Hij raakte gewond en werd voor behandeling naar het ziekenhuis gebracht. Ook andere gewonden zijn naar ziekenhuizen overgebracht. Hun behandeling wordt voortgezet.

Drie doden bij ongeval in Polatlı

Na het ongeval werden hulpdiensten en veiligheidsteams naar de plaats van het incident gestuurd. De gewonden kregen eerste hulp en werden vervolgens naar ziekenhuizen in de omgeving vervoerd.

Het onderzoek naar de precieze omstandigheden en oorzaak van het ongeval loopt nog.

Hollanda’da faaliyet gösteren DENK Partisi Yönetim Kurulu Üyesi Numan Yılmaz’ın annesi Mihriban Yılmaz’ın kazada hayatını kaybedenler arasında olduğu bildirildi.

Tatil için Türkiye’ye gelmişti

1969 doğumlu Mihriban Yılmaz’ın Hollanda’dan Türkiye’ye tatil amacıyla geldiği belirtildi.

Perşembe günü Polatlı-Ankara yolunda meydana gelen kazada, özel halk otobüsü ile hafriyat kamyonu çarpıştı. Kazada Mihriban Yılmaz’ın da aralarında bulunduğu toplam 3 kişi hayatını kaybederken çok sayıda kişi yaralandı.

Eşi Selahattin Yılmaz da yaralandı

Kaza sırasında Mihriban Yılmaz’ın yanında bulunan eşi Selahattin Yılmaz da yaralandı. Selahattin Yılmaz’ın hastaneye kaldırılarak tedavi altına alındığı bildirildi.

Kazada yaralanan diğer kişilerin de hastanelerdeki tedavilerinin sürdüğü belirtildi.

Kazada 3 kişi yaşamını yitirdi

Polatlı-Ankara yolunda özel halk otobüsü ile hafriyat kamyonunun çarpışması sonucu meydana gelen kazada toplam 3 kişi yaşamını yitirdi. Kazanın ardından bölgeye sağlık ve güvenlik ekipleri sevk edilirken yaralılar çevredeki hastanelere kaldırıldı.

Kazayla ilgili inceleme sürüyor.

Şiddetli adet sancısı endometriozisin en iyi bilinen işaretlerinden biri. Ancak bazı kadınlarda tablo bundan çok daha karmaşık olabiliyor. Karında şişkinlik, kabızlık, bağırsak hareketleri sırasında ağrı, idrar yaparken rahatsızlık, bel ağrısı, sürekli yorgunluk veya uyku sorunları yıllarca birbirinden bağımsız şikâyetler gibi değerlendirilebiliyor.

Oysa bilimsel araştırmalar ve güncel klinik rehberler, endometriozisin yalnızca adet dönemine ait bir ağrı sorunu olarak görülmemesi gerektiğine işaret ediyor. Hastalık üreme sistemiyle ilişkili olsa da belirtileri bağırsaklardan mesaneye, uyku ve enerji düzeyinden ruhsal iyilik haline kadar günlük yaşamın farklı alanlarına uzanabiliyor.

Bu durum önemli, çünkü belirtilerin çeşitliliği endometriozisin fark edilmesini zorlaştırabiliyor.

Endometriozis nedir?

Endometriozis, normalde rahmin iç yüzünü döşeyen dokuya benzeyen hücrelerin rahim dışında bulunmasıyla ilişkili kronik bir hastalıktır.

Bu odaklar çoğunlukla yumurtalıklar, fallop tüpleri ve pelvis içindeki dokularda görülür. Bazı kişilerde bağırsak veya mesane çevresinde, daha nadir olarak da pelvis dışındaki bölgelerde ortaya çıkabilir.

Hastalık çevrede iltihabi yanıt, yapışıklık ve nedbe dokusu gelişmesine yol açabilir. Bunun sonucunda ağrı, bağırsak veya idrar yakınmaları ve bazı kişilerde doğurganlık sorunları görülebilir.

Dünya Sağlık Örgütü, endometriozisin üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10’unu, dünya genelinde yaklaşık 190 milyon kişiyi etkilediğini tahmin ediyor.

En bilinen belirti: Şiddetli adet ağrısı

Endometriozis denildiğinde ilk akla gelen belirtilerden biri ağrılı adet görmedir.

Ancak burada önemli bir ayrım var. Adet sırasında bir miktar kramp yaşanabilse de günlük yaşamı durduracak kadar şiddetli, işe veya okula gitmeyi engelleyen, giderek ağırlaşan ya da sıradan ağrı kesici yöntemlerle kontrol edilemeyen ağrının “her kadında olur” diye normalleştirilmemesi gerekiyor.

Endometrioziste görülebilen klasik yakınmalar arasında:

• Şiddetli adet ağrısı
• Kronik veya tekrarlayan kasık ve pelvik ağrı
• Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında derin ağrı
• Bağırsak hareketleri sırasında ağrı
• İdrar yaparken ağrı
• Yoğun adet kanaması
• Gebe kalmakta güçlük

yer alıyor.

Fakat araştırmalar hastalığın belirti yelpazesinin bunlarla sınırlı olmadığını gösteriyor.

Sürekli yorgunluk da önemli bir belirti olabilir

Endometriozisle yaşayan bazı kişilerin en zorlayıcı yakınmalarından biri yorgunluk.

Bu, yoğun bir günün ardından hissedilen sıradan yorgunluktan farklı olabilir. Yeterince dinlenmeye rağmen devam eden enerji kaybı, günlük işleri yapmakta zorlanma ve sürekli bitkin hissetme şeklinde ortaya çıkabilir.

Human Reproduction’da yayımlanan çok merkezli bir çalışmada, cerrahi ve doku incelemesiyle endometriozis tanısı doğrulanmış 560 kadın ile endometriozisi olmayan 560 kadın karşılaştırıldı. Araştırmacılar yorgunluğun endometriozisli kadınlarda önemli ve yeterince fark edilmeyen bir sorun olduğunu bildirdi.

Türkiye’de 15 binden fazla kişinin katıldığı geniş bir araştırmada da endometriozis bildiren katılımcıların yüzde 80’inden fazlası kalıcı yorgunluk yaşadığını belirtti.

Ancak yorgunluk tek başına endometriozis anlamına gelmez. Kansızlık, tiroit hastalıkları, uyku bozuklukları, enfeksiyonlar, depresyon ve çok sayıda başka durum da sürekli yorgunluğa neden olabilir.

Şişkinlik ve bağırsak sorunları neden gözden kaçabiliyor?

Endometriozisli kişilerde karında şişkinlik, gaz, kabızlık, karın ağrısı ve bağırsak hareketleri sırasında ağrı görülebiliyor.

Bu yakınmalar bazen irritabl bağırsak sendromu gibi sindirim sistemi hastalıklarının belirtilerine benzeyebiliyor. Üstelik iki durum aynı kişide birlikte de bulunabiliyor.

Bu nedenle bağırsak yakınması olan herkesin endometriozisi olduğu düşünülmemeli. Fakat özellikle bağırsak şikâyetleri adet döngüsüyle belirgin biçimde değişiyorsa, şiddetli adet ağrısı veya pelvik ağrı da eşlik ediyorsa endometriozis olasılığı değerlendirmede akılda tutulabilir.

Avustralya’da 7 bin 606 kadının uzun süre izlendiği bir çalışmada endometriozisi olan kadınlarda yalnızca adet yakınlıkları değil, kabızlık ve bazı idrar yolu belirtileri de daha sık bildirildi.

Bu tür çalışmalar bir belirtinin mutlaka endometriozisten kaynaklandığını kanıtlamaz. Ancak hastalığın belirti tablosunun yalnızca üreme sistemi yakınmalarıyla sınırlandırılmaması gerektiğini destekler.

Mesane ve idrar yakınmaları da görülebilir

Endometriozis bazı kişilerde mesane ve idrar yollarıyla ilişkili belirtilere de eşlik edebilir.

Özellikle adet dönemiyle bağlantılı olarak:

• İdrar yaparken ağrı veya yanma
• Mesane bölgesinde ağrı
• Sık idrara çıkma hissi
• Daha nadiren idrarda kan

görülebilir.

Bu belirtilerin idrar yolu enfeksiyonu, böbrek taşı ve başka ürolojik hastalıklarda da görülebileceği unutulmamalı.

Önemli olan tek bir belirtiden tanı çıkarmak değil, belirtilerin birlikte nasıl bir örüntü oluşturduğunu değerlendirmektir.

Bel, sırt, baş ve eklem ağrıları da tabloya eşlik edebilir

Endometriozis üzerine yapılan uzun dönemli araştırmalar, hastalığı olan kadınların yalnızca pelvik ağrı bildirmediğini gösteriyor.

Avustralya Kadın Sağlığı Uzunlamasına Çalışması verilerinde endometriozis; bel ve sırt ağrısı, baş ağrısı veya migren, eklem ağrısı, şiddetli yorgunluk ve uyku güçlüğünün daha sık bildirilmesiyle ilişkili bulundu.

Buradaki kritik nokta şu: Bu belirtiler son derece yaygındır ve tek başlarına endometriozise özgü değildir.

Baş ağrısı yaşayan veya beli ağrıyan bir kişinin bu nedenle endometriozis olduğunu düşünmesi doğru olmaz. Fakat bu yakınmalar şiddetli adet ağrısı, kronik pelvik ağrı, ağrılı cinsel ilişki veya döngüsel bağırsak yakınmalarıyla birlikteyse daha geniş bir değerlendirme anlamlı olabilir.

Uyku sorunları ve ruhsal etkiler de hastalık yükünün parçası

Kronik ağrıyla yaşamak yalnızca fiziksel bir sorun değildir.

Ağrı nedeniyle gece uyanmak, gün içinde bitkin hissetmek, iş veya eğitim hayatında zorlanmak, sosyal etkinliklerden uzaklaşmak ve cinsel yaşamın etkilenmesi zamanla kişinin yaşam kalitesini ciddi biçimde düşürebilir.

Araştırmalarda endometriozisli kadınlarda uyku güçlüğü, depresyon ve anksiyete gibi sorunların daha sık bildirildiği görülüyor.

Bu durum “şikâyetlerin psikolojik olduğu” anlamına gelmez. Tam tersine kronik ağrı, uyku bozukluğu, yorgunluk ve ruhsal sağlık birbirini etkileyebilen bir döngü oluşturabilir.

Belirtilerin mutlaka adet günlerinde olması gerekmiyor

Endometriozis hakkındaki önemli yanlış inanışlardan biri, bütün belirtilerin yalnızca adet sırasında ortaya çıkacağı düşüncesidir.

Bazı kişilerde belirtiler adet döneminde belirgin biçimde kötüleşirken bazı kişilerde pelvik ağrı, bağırsak yakınmaları, yorgunluk veya diğer şikâyetler döngünün farklı dönemlerinde de devam edebilir.

Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği rehberi, endometriozis değerlendirilirken hem döngüsel hem de döngüsel olmayan belirtilerin dikkate alınmasını öneriyor.

Dolayısıyla “adetim bitti ama ağrım devam ediyor, o halde endometriozis olamaz” düşüncesi doğru değildir.

Ağrının şiddeti hastalığın yaygınlığını her zaman göstermez

Endometriozisin kafa karıştırıcı özelliklerinden biri de belirtilerin kişiden kişiye büyük ölçüde değişebilmesidir.

Bazı kişilerde sınırlı hastalık bulunmasına rağmen ciddi ağrı yaşanabilir. Bazılarında ise daha yaygın endometriozis olmasına rağmen belirtiler daha hafif olabilir.

Bu nedenle yalnızca ağrının şiddetine bakarak hastalığın varlığı veya yaygınlığı konusunda karar verilemez.

Tedavi yaklaşımı da yalnızca hastalığın anatomik yaygınlığına göre değil; kişinin yaşadığı belirtiler, günlük yaşam üzerindeki etkiler, çocuk sahibi olma planları ve kişisel tercihleri dikkate alınarak belirlenir.

Normal ultrason endometriozisi tamamen dışlar mı?

Hayır.

Ultrason endometriozis değerlendirmesinde önemli bir görüntüleme yöntemidir ve özellikle yumurtalıklardaki endometriomaların ve bazı derin endometriozis odaklarının saptanmasına yardımcı olabilir.

Ancak normal ultrason sonucu endometriozisin kesin olarak bulunmadığı anlamına gelmez.

Güncel NICE rehberi, şüpheli belirtileri bulunan kişilerde muayene veya ultrason normal olsa bile endometriozis olasılığının tamamen dışlanmaması gerektiğini özellikle vurguluyor.

Derin endometriozis düşünülen bazı durumlarda uzman ultrasonu veya manyetik rezonans görüntüleme gerekebilir.

Laparoskopi adı verilen kapalı cerrahi yöntem de seçilmiş hastalarda tanısal süreçte kullanılabilir.

Endometriozis için tek bir kan testi var mı?

Günlük klinik uygulamada endometriozisi tek başına güvenilir biçimde doğrulayan rutin bir kan testi bulunmuyor.

Örneğin CA-125 adlı kan değeri bazı endometriozis hastalarında yükselebilir. Ancak başka hastalıklarda ve bazı normal fizyolojik durumlarda da değişebildiği için endometriozis tanısı koymak amacıyla tek başına kullanılmamalıdır.

Tanı süreci belirtilerin öyküsü, muayene, görüntüleme yöntemleri ve gerektiğinde ileri değerlendirmelerin birlikte ele alınmasına dayanır.

Endometriozis neden yıllarca fark edilmeyebiliyor?

Bunun en önemli nedenlerinden biri belirtilerin başka hastalıklarla kolayca karışabilmesi.

Bir kişi bağırsak yakınmaları nedeniyle gastroenterolojiye, idrar şikâyetleri nedeniyle ürolojiye, bel ağrısı nedeniyle başka bir bölüme başvurabilir. Adet sancısı ise kişi veya çevresi tarafından yıllarca “normal” kabul edilebilir.

BJOG’da yayımlanan sistematik derleme, 17 gözlemsel araştırmayı değerlendirdi. İncelenen çalışmalarda bildirilen tanıya ulaşma süreleri kullanılan tanı tanımına, ülkeye ve araştırma grubuna göre büyük farklılık göstererek yaklaşık birkaç aydan 12 yıla kadar uzanıyordu.

Bu nedenle endometrioziste tek ve evrensel bir “ortalama tanı gecikmesi” rakamından söz etmek yerine, gecikmenin hâlâ önemli bir sorun olduğunu söylemek daha doğru.

Belirti günlüğü neden işe yarayabilir?

Şikâyetlerin ne zaman ortaya çıktığını hatırlamak her zaman kolay olmayabilir.

Özellikle birkaç adet döngüsü boyunca;

• Ağrının başladığı günü
• Ağrının yerini ve şiddetini
• Adet kanamasının özelliklerini
• Şişkinlik ve bağırsak yakınmalarını
• İdrar belirtilerini
• Cinsel ilişkiyle ilişkili ağrıyı
• Yorgunluk ve uyku sorunlarını
• Belirtilerin okul, iş ve günlük yaşam üzerindeki etkisini

not etmek, klinik görüşmede belirtilerin örüntüsünün daha net değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Güncel klinik rehberlerde de ağrı ve belirti günlüğünün sağlık profesyoneliyle yapılacak görüşmeyi kolaylaştırabileceği belirtiliyor.

Endometriozis nasıl tedavi edilir?

Endometriozis için herkese uyan tek bir tedavi yöntemi yoktur.

Tedavinin temel hedefleri ağrıyı ve diğer belirtileri kontrol etmek, günlük yaşam kalitesini artırmak ve gebelik isteyen kişilerde doğurganlık hedeflerini dikkate almaktır.

Kişinin durumuna göre ağrı tedavileri, hormonal tedaviler ve cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Gebelik planlayan bir kişiyle gebelik düşünmeyen bir kişinin tedavi yaklaşımı aynı olmayabilir.

Hastalığın bağırsak, mesane veya diğer organları etkilediği derin endometriozis vakalarında multidisipliner değerlendirme gerekebilir.

Tedavi kararı hastalığın yalnızca görüntüdeki yaygınlığına değil, kişinin belirtilerine ve önceliklerine göre bireyselleştirilir.

Beslenme endometriozisi tedavi eder mi?

Endometriozisle beslenme arasındaki ilişki yoğun biçimde araştırılıyor. Ancak belirli bir yiyeceğin, takviyenin veya özel diyetin endometriozisi ortadan kaldırdığına dair yeterli bilimsel kanıt bulunmuyor.

Bazı kişiler belirli beslenme düzenleriyle şişkinlik veya bağırsak yakınmalarının azaldığını hissedebilir. Fakat bu durum hastalığın tedavi edildiği anlamına gelmez.

Özellikle internette “endometriozisi temizleyen”, “hormonları sıfırlayan” veya hastalığı ortadan kaldırdığı ileri sürülen diyet ve takviye iddialarına temkinli yaklaşmak gerekir.

Ne zaman kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmalı?

Adet ağrısı günlük yaşamın olağan bir parçası olmak zorunda değildir.

Özellikle ağrı okul, iş, uyku, sosyal yaşam veya cinsel yaşamı etkiliyorsa; giderek şiddetleniyorsa veya ağrıya bağırsak, mesane ya da doğurganlık sorunları eşlik ediyorsa değerlendirme önem kazanır.

Şu durumlarda endometriozis olasılığının değerlendirilmesi düşünülebilir:

• Günlük yaşamı engelleyen şiddetli adet ağrısı
• Uzun süren veya tekrarlayan pelvik ağrı
• Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında derin ağrı
• Adet dönemleriyle ilişkili ağrılı dışkılama
• Döngüsel bağırsak veya mesane yakınmaları
• Adet döneminde idrar yaparken belirgin ağrı
• Açıklanamayan ve tekrarlayan şiddetli şişkinlik
• Gebe kalmakta güçlük
• Bu yakınmalara eşlik eden belirgin yorgunluk ve günlük yaşam kaybı

Özellikle anne, kız kardeş gibi birinci derece akrabalarda endometriozis bulunması da değerlendirme sırasında paylaşılması gereken önemli bilgilerden biridir.

Asıl gözden kaçan nokta: Belirtilere tek tek değil, birlikte bakmak

Endometriozisin yalnızca “çok ağrılı adet görmek” şeklinde düşünülmesi hastalığın bazı kişilerde fark edilmesini zorlaştırabilir.

Şişkinlik tek başına endometriozis değildir. Yorgunluk tek başına endometriozis değildir. Kabızlık, bel ağrısı, baş ağrısı veya uyku problemi de tek başına bu hastalığın kanıtı değildir.

Fakat bu belirtilerin birkaçı şiddetli adet ağrısı, kronik pelvik ağrı, ağrılı cinsel ilişki veya döngüsel bağırsak ve mesane yakınmalarıyla birlikte görülüyorsa ortaya çıkan tablo farklı anlam taşıyabilir.

Endometrioziste önemli olan tek bir “işaret” aramak değil, belirtilerin zamanlamasına, birbirleriyle ilişkisine ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğine bütün olarak bakmaktır.

KAYNAKLAR

1. Dünya Sağlık Örgütü – Endometriosis – Güncellenmiş bilgi notu – 2025
2. Human Reproduction Open – ESHRE guideline: endometriosis – Becker CM, Bokor A, Heikinheimo O ve çalışma grubu – 2022 – DOI: 10.1093/hropen/hoac009
3. National Institute for Health and Care Excellence – Endometriosis: diagnosis and management – NG73 – Son kapsamlı tanısal güncelleme 2024
4. American Journal of Obstetrics and Gynecology – Associations between endometriosis and common symptoms: findings from the Australian Longitudinal Study on Women’s Health – Gete DG, Doust J, Mortlock S, Montgomery G, Mishra GD – 2023 – DOI: 10.1016/j.ajog.2023.07.033
5. Human Reproduction – Fatigue: a symptom in endometriosis – Ramin-Wright A ve arkadaşları – 2018 – DOI: 10.1093/humrep/dey115
6. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology – Time to Diagnose Endometriosis: Current Status, Challenges and Regional Characteristics: A Systematic Literature Review – De Corte P, Klinghardt M, von Stockum S, Heinemann K – 2025 – DOI: 10.1111/1471-0528.17973
7. In Vivo – Endometriosis: A Retrospective Analysis of Clinical Data from a Cohort of 4,083 Patients, With Focus on Symptoms – Signorile PG, Cassano M, Viceconte R, Marcattilj V, Baldi A – 2022 – DOI: 10.21873/invivo.12776
8. Cureus – Epidemiology of Endometriosis Awareness in Turkey – Yuksel Ozgor B, Azamat S, Berkay EG ve arkadaşları – 2023 – DOI: 10.7759/cureus.37536

Edinilen bilgilere göre kaza, Kayseri’nin Melikgazi ilçesindeki Keykubat Tramvay İstasyonu civarında meydana geldi. 24 yaşındaki Kezban Nur Eravşar’a karşı perona geçmeye çalıştığı sırada seyir halindeki tramvay çarptı.

Ağır yaralı olarak hastaneye kaldırıldı

Çarpmanın ardından tramvayın altında kalan Eravşar için bölgeye sağlık, polis ve itfaiye ekipleri sevk edildi. Ekiplerin çalışmasıyla bulunduğu yerden çıkarılan genç öğrenciye ilk müdahale olay yerinde yapıldı.

Ağır yaralanan Eravşar daha sonra Kayseri Şehir Hastanesi’ne kaldırılarak tedavi altına alındı. Ancak doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Kezban Nur Eravşar son yolculuğuna uğurlandı

Kezban Nur Eravşar’ın cenazesi, işlemlerin tamamlanmasının ardından ailesine teslim edildi.

Eravşar için Kocasinan ilçesine bağlı Yuvalı Mahallesi Camii’nde saat 12.30’da cenaze namazı kılındı. Genç öğrenci, cenaze namazının ardından toprağa verildi.

Kapadokya Üniversitesi başsağlığı mesajı yayımladı

Kapadokya Üniversitesi de öğrencisinin vefatının ardından başsağlığı mesajı yayımladı.

Üniversite, İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü 4. sınıf öğrencisi Kezban Nur Eravşar’ın vefatını büyük bir üzüntüyle öğrendiklerini belirterek Eravşar’a Allah’tan rahmet, ailesine, yakınlarına ve üniversite camiasına başsağlığı diledi.

Kezban Nur Eravşar’ın genç yaşta hayatını kaybetmesi ailesi, yakınları, arkadaşları ve üniversite camiasında büyük üzüntüye neden oldu.

Parkta yürürken, sokakta bir köpeğin yanından geçerken ya da evde oynadığınız bir hayvanla temas sırasında saniyeler içinde bir ısırık meydana gelebilir. İlk bakışta yalnızca birkaç diş izi veya küçük bir çizik görülmesi, yaranın mutlaka önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Köpek ısırıkları yalnızca ciltte oluşturdukları hasar nedeniyle değil, hayvanın ağzındaki mikroorganizmaların dokuya taşınabilmesi nedeniyle de dikkatle değerlendirilmelidir. Ayrıca olayın koşullarına göre tetanos ve kuduz açısından değerlendirme gerekebilir.

Bu nedenle deri bütünlüğünün bozulduğu köpek ısırıklarında temel yaklaşım, yarayı mümkün olduğunca erken ve doğru şekilde temizlemek ve sağlık profesyonelinin risk değerlendirmesini geciktirmemektir.

Köpek ısırığında ilk olarak ne yapılmalı?

Isırık meydana geldikten sonra ilk hedef yarayı temizlemektir.

Dünya Sağlık Örgütü, kuduz açısından olası risk taşıyan hayvan teması sonrasında yaranın sabun ve bol suyla yaklaşık 15 dakika boyunca iyice yıkanmasını öneriyor. Bu basit işlem, olası kuduz virüsünün yara bölgesinden uzaklaştırılmasına yardımcı olabilecek en önemli ilk yardım uygulamalarından biridir.

Kanama varsa temiz bir bez veya gazlı bezle doğrudan ve kontrollü basınç uygulanabilir. Ancak kanama şiddetliyse veya basıya rağmen durmuyorsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Yaranın içine gelişigüzel kimyasal maddeler, bitkisel ürünler veya tahriş edici maddeler sürülmemelidir.

Özellikle deriyi delen ısırıklarda, ilk yardım yapıldıktan sonra sağlık kuruluşunda değerlendirme önemlidir.

“Yara küçük, bir şey olmaz” demek neden yanlış olabilir?

Bir köpek ısırığının yalnızca dışarıdan nasıl göründüğüne bakarak dokudaki hasarı anlamak her zaman mümkün değildir.

Köpeğin dişleri cildi delmenin yanı sıra daha derindeki dokuları sıkıştırabilir veya ezebilir. Bazı yaralarda tendon, eklem, sinir, damar ya da kemiğe kadar uzanan hasar oluşabilir.

Özellikle el, parmak, yüz, ayak ve eklem çevresindeki yaralar daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Derin delinme yaraları, ezilmenin eşlik ettiği yaralar, belirgin doku hasarı bulunan ısırıklar ve kirlenmiş yaralar enfeksiyon açısından daha yüksek risk taşıyabilir.

Köpek ısırığı neden enfeksiyon yapabilir?

Köpeklerin ağızlarında normal olarak çok sayıda mikroorganizma bulunur. Isırık sırasında bunların bir bölümü deri altına ve daha derin dokulara taşınabilir.

Pasteurella, Staphylococcus ve Streptococcus türleri köpek ısırığıyla ilişkili enfeksiyonlarda karşılaşılabilen bakteriler arasındadır. Bazı kişilerde daha farklı mikroorganizmalar da ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.

Bu nedenle yaranın erken ve kapsamlı biçimde temizlenmesi yalnızca yüzeydeki kiri uzaklaştırmak için değil, enfeksiyon riskini azaltmak açısından da önemlidir.

Enfeksiyon başladığını nasıl anlayabilirsiniz?

Isırık sonrasında yara çevresinin izlenmesi gerekir.

Başlangıçta hafif ağrı ve hassasiyet yaralanmaya bağlı olabilir. Ancak belirtilerin giderek artması önemlidir.

Şu bulgular enfeksiyon açısından değerlendirme gerektirebilir:

• Yara çevresindeki kızarıklığın genişlemesi
• Bölgenin giderek ısınması
• Şişliğin artması
• Ağrının azalmak yerine şiddetlenmesi
• Yaradan irinli veya kötü kokulu akıntı gelmesi
• Kol veya bacak boyunca ilerleyen kırmızı çizgiler oluşması
• Ateş veya titreme gelişmesi
• Genel durumun belirgin şekilde bozulması

Bu belirtilerden biri ortaya çıkarsa beklemek yerine sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.

Her köpek ısırığında antibiyotik gerekir mi?

Hayır. Her köpek ısırığında otomatik olarak antibiyotik başlanması gerektiği söylenemez.

Antibiyotik gerekip gerekmediği yaranın derinliğine, yerine, doku hasarına, enfeksiyon bulgularının bulunup bulunmamasına ve kişinin sağlık durumuna göre değerlendirilir.

El ve yüz gibi bölgelerdeki yaralar, derin veya delici yaralar, ezilme yaralanmaları ve eklem ya da kemiğe ulaşmış olabilecek ısırıklar daha dikkatli değerlendirilir.

Diyabeti bulunan, bağışıklık sistemi baskılanmış, dalağı alınmış veya bazı ciddi kronik hastalıkları bulunan kişilerde enfeksiyon riski daha yüksek olabilir.

Antibiyotik seçimi ve tedavi süresi kişiye ve yaranın özelliklerine göre değiştiğinden, kendi kendine antibiyotik başlanması doğru değildir.

Köpek ısırığında kuduz riski nasıl değerlendirilir?

Köpek ısırığından sonra en fazla endişe yaratan konulardan biri kuduzdur. Ancak her köpek ısırığı aynı kuduz riskini taşımaz.

Değerlendirmede hayvanın evcil veya sahipsiz olması, aşı durumu, davranışlarında kuduzu düşündürebilecek değişiklikler bulunup bulunmaması, hayvanın gözlem altında tutulup tutulamayacağı, temasın niteliği ve bölgedeki kuduz epidemiyolojisi önem taşır.

Dünya Sağlık Örgütü, kuduz şüphesi bulunan bir hayvanla deriyi bozan ısırık veya tırmalama gibi temaslarda yara temizliğinin hemen yapılmasını ve temas sonrası korunmanın geciktirilmeden değerlendirilmesini öneriyor.

Deriyi geçen ısırıklar, kanamalı tırmalamalar veya hayvan salyasının açık yaraya ya da ağız ve göz gibi mukozalara temas etmesi daha ciddi maruziyet olarak değerlendirilebilir.

Gerekli durumlarda kuduz aşısı ve temasın niteliğine göre kuduz immünoglobulini gibi ek koruyucu uygulamalar gündeme gelebilir.

Bu karar evde verilmemelidir. Risk değerlendirmesi sağlık profesyonelleri tarafından yapılmalıdır.

Isıran köpek sağlıklı görünüyorsa kuduz riski tamamen biter mi?

Hayır. Hayvanın o anda sağlıklı görünmesi tek başına kesin karar vermek için yeterli değildir.

Köpek, kedi ve gelincik gibi bazı hayvanlarda uygun koşullarda belirli süre gözlem uygulanması kuduz risk değerlendirmesinin bir parçasıdır. Sağlıklı bir köpeğin 10 günlük gözlem sürecindeki durumu önemli bilgi sağlayabilir.

Ancak hayvanın gözlem altında tutulup tutulmayacağı ve kuduzdan korunma uygulamasının başlatılıp başlatılmayacağı yerel sağlık otoritelerinin ve sağlık profesyonellerinin değerlendirmesine göre belirlenmelidir.

Özellikle sahipsiz, kaçmış, bulunamayan veya olağan dışı davranışlar gösteren bir hayvan söz konusuysa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Köpeğin aşılı olması neden önemli?

Isıran hayvanın kuduz aşısının güncel olup olmadığı risk değerlendirmesinde değerli bir bilgidir.

Mümkünse hayvan sahibinin iletişim bilgileri, köpeğin aşı kayıtları ve olayın gerçekleştiği yer not edilmelidir. Hayvanı yakalamaya çalışırken yeni bir saldırıya uğrama riski alınmamalıdır.

“Köpek evcil, dolayısıyla kuduz olamaz” şeklindeki yaklaşım güvenli değildir. Karar hayvanın ve temasın özellikleri birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Tetanos aşısı gerekir mi?

Köpek ısırıkları hayvan salyasıyla temas eden yaralar olduğu için tetanos açısından kirli veya ciddi yara kategorisinde değerlendirilebilir.

Tetanos aşısının gerekip gerekmediği kişinin daha önceki aşılanma durumuna ve son tetanos dozunun üzerinden geçen süreye bağlıdır.

Temel tetanos aşıları tamamlanmış kişilerde kirli veya ciddi yaralarda son dozun üzerinden beş yıl veya daha uzun süre geçmişse hatırlatma dozu gündeme gelebilir.

Aşı geçmişi bilinmeyen veya temel aşılama serisi tamamlanmamış kişilerde ise farklı bir koruma yaklaşımı gerekebilir.

Bu nedenle köpek ısırığından sonra sağlık kuruluşuna başvururken mümkünse tetanos aşı geçmişinin bilinmesi yararlı olur.

Yara hemen dikilmeli mi?

Her köpek ısırığı yarasının dikilmesi gerekmez.

Bazı temiz ve enfeksiyon riski düşük yaralar, özellikle yüz gibi kozmetik açıdan önemli bölgelerde, hekim değerlendirmesinden sonra kapatılabilir.

Buna karşılık enfeksiyon riski yüksek bazı yaraların açık bırakılarak iyileşmesi tercih edilebilir.

Yaranın dikilip dikilmeyeceğine yalnızca görüntüsüne bakarak karar verilmez. Yaranın yeri, derinliği, üzerinden geçen süre, kirlenme düzeyi ve enfeksiyon riski birlikte değerlendirilir.

Hangi köpek ısırıkları daha fazla önem taşır?

Bazı durumlarda sağlık kuruluşuna başvuru özellikle geciktirilmemelidir.

El, parmak, yüz, baş, boyun, ayak veya eklem çevresindeki yaralar; derin delinme veya ezilme yaraları; tendon, kemik ya da ekleme ulaşmış olabilecek ısırıklar ve belirgin doku kaybı oluşturan yaralar daha ciddi olabilir.

Çocuklardaki köpek ısırıkları da ayrıca önemlidir. Çocuğun boyu nedeniyle yüz, baş ve boyun bölgesindeki yaralanmalar görülebilir ve bu bölgelerdeki hasar hem işlevsel hem de kozmetik sonuçlar doğurabilir.

Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler, diyabet hastaları, dalağı olmayan kişiler ve ciddi dolaşım problemi bulunanlarda enfeksiyon açısından daha düşük eşikle tıbbi değerlendirme gerekebilir.

Hangi durumda acile başvurulmalı?

Kontrol edilemeyen kanama, derin veya geniş yara, ciddi doku kaybı, kemik veya tendonun görünmesi, parmak ya da uzuv hareketinde kayıp, uyuşma, ciddi yüz yaralanması veya hızla artan şişlik durumunda acil değerlendirme gerekir.

Ayrıca ateş, titreme, hızla yayılan kızarıklık, kötü kokulu akıntı, giderek artan ağrı veya yara çevresinden yukarı doğru ilerleyen kırmızı çizgiler ciddi enfeksiyonun işareti olabilir.

Kuduz açısından riskli olduğu düşünülen bir hayvan teması da belirtilerin ortaya çıkmasını beklemeden değerlendirilmelidir. Kuduzda korunmanın amacı hastalık belirtileri başlamadan önce gerekli uygulamaları gerçekleştirmektir.

Köpek ısırığında yapılmaması gerekenler

Yarayı küçük görüp saatlerce veya günlerce beklemek önemli bir hata olabilir.

Yaraya biber, bitkisel karışım, asitli veya tahriş edici maddeler sürmek doğru değildir. Dünya Sağlık Örgütü bu tür geleneksel ve tahriş edici uygulamalardan kaçınılmasını öneriyor.

Yaranın derinliğini evde kesici aletlerle araştırmaya çalışmak, reçetesiz veya evde kalan antibiyotikleri gelişigüzel kullanmak ve kuduz riskini yalnızca köpeğin dış görünüşüne bakarak değerlendirmek de güvenli değildir.

En basit ve değerli ilk adım, yaranın bol su ve sabunla uzun süre yıkanmasıdır.

Isırık sonrası günlerde yarayı takip etmek neden önemli?

İlk muayenede ciddi görünmeyen bir yara daha sonraki saatlerde veya günlerde enfeksiyon belirtileri gösterebilir.

Bu nedenle kızarıklığın genişleyip genişlemediği, ağrının artıp artmadığı, şişlik veya akıntı gelişip gelişmediği takip edilmelidir.

El ve parmak yaralanmalarında hareket kısıtlılığı da önemlidir. Parmağı eskisi gibi hareket ettirememe veya uyuşma gelişmesi tendon ya da sinir yaralanmasının habercisi olabilir.

Köpek ısırığında amaç yalnızca görünen yarayı kapatmak değildir. Enfeksiyon, derin doku yaralanması, tetanos ve kuduz riski birlikte düşünülmelidir.

KAYNAKLAR

1. Cleveland Clinic – What To Do if You Get Bitten By a Dog – Stephen Sayles III – 2026
2. Dünya Sağlık Örgütü – Rabies: Post-exposure prophylaxis recommendations – Kuduz temas sonrası korunma rehberi
3. Dünya Sağlık Örgütü – Rabies – Kuduzdan korunma ve temas sonrası yaklaşım
4. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri – Clinical Guidance for Wound Management to Prevent Tetanus – Tetanos açısından yara yönetimi
5. NICE – Human and Animal Bites: Antimicrobial Prescribing – NG184 – 2020
6. American Family Physician – Dog and Cat Bites: Rapid Evidence Review – 2023
7. Clinical Infectious Diseases – Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Skin and Soft Tissue Infections: 2014 Update by the Infectious Diseases Society of America – Stevens DL, Bisno AL, Chambers HF ve arkadaşları – 2014 – DOI: 10.1093/cid/ciu296

Galatasaray’ın Avrupa transfer piyasasında ses getirecek Gabriel Martinelli girişiminde yeni bir gelişme yaşandı.

İngiliz basınında yer alan son bilgilere göre sarı-kırmızılılar, Arsenal forması giyen Brezilyalı kanat oyuncusunu kadrosuna katmak için ciddi bir girişimde bulundu. Galatasaray’ın Arsenal’e yaklaşık 38,4 milyon sterlin seviyesinde sözlü teklif ilettiği öne sürüldü.

Ancak transfer operasyonunun oyuncu cephesinde beklenen karşılığı bulmadığı bildiriliyor.

Martinelli Londra’da kalmak istiyor

Son haberlerde Gabriel Martinelli’nin Galatasaray seçeneğine sıcak bakmadığı ve kariyerine Arsenal’de devam etmek istediği belirtildi.

Brezilyalı futbolcunun bu tutumu, Galatasaray’ın transfer planının önündeki en önemli engel olarak öne çıkıyor.

Bu nedenle mevcut aşamada taraflar arasında tamamlanmış bir transfer anlaşmasından söz etmek mümkün değil.

Galatasaray’ın teklifi dikkat çekti

Transferin en dikkat çekici noktalarından biri ise Galatasaray’ın Martinelli için konuşulan teklifinin büyüklüğü.

Yaklaşık 38,4 milyon sterlinlik rakamın doğrulanması halinde bu girişim, sarı-kırmızılıların Avrupa’nın önemli liglerinden üst düzey oyuncuları kadrosuna katma stratejisinin en iddialı örneklerinden biri olacak.

Galatasaray’ın Martinelli için yaptığı girişimin, yalnızca oyuncunun durumunu araştırma seviyesinde kalmadığı; Arsenal cephesine mali çerçevesi belirlenmiş bir yaklaşımda bulunulduğu ileri sürülüyor.

Arsenal cephesinde durum ne?

Arsenal açısından da Martinelli’nin geleceği transfer döneminin dikkat çeken başlıklarından biri.

İngiltere’den gelen haberlerde Londra ekibinin Brezilyalı oyuncu konusunda mutlak bir satış kararı almadığı, kadro planlamasının ve olası alternatiflerin süreci etkileyebileceği belirtiliyor.

Dolayısıyla Galatasaray açısından iki ayrı eşik bulunuyor: Arsenal’in satış şartları ve Martinelli’nin transfere ikna edilmesi.

Şu an için ikinci başlık daha büyük engel olarak görünüyor.

Dosya tamamen kapandı mı?

Martinelli’nin mevcut tutumu transfer ihtimalini ciddi biçimde azaltmış durumda. Ancak transfer dönemlerinde oyuncu ve kulüplerin pozisyonlarının yeni teklifler veya değişen kadro planlamaları doğrultusunda değişebildiği de biliniyor.

Bu nedenle “transfer kesin olarak kapandı” demek için henüz erken.

Mevcut tablo, Galatasaray’ın ciddi bir girişimde bulunduğunu ancak Martinelli’nin şu aşamada Arsenal’den ayrılıp İstanbul’a gelmeye sıcak bakmadığını gösteriyor.

Sarı-kırmızılı yönetimin Martinelli için yeni bir hamle yapıp yapmayacağı ya da kanat transferinde farklı bir isme yönelip yönelmeyeceği önümüzdeki günlerde netleşecek.

Beslenme açısından en önemli noktalardan biri ise lif. Meyveler, sebzeler, baklagiller ve tam tahıllar dışkının yapısını ve bağırsaktan geçişini destekleyebilir. Bazı besinler için doğrudan kabızlığı olan kişiler üzerinde yapılmış klinik çalışmalar da bulunuyor.

Peki kabızlığı önlemek veya hafifletmek isteyen biri mutfağında nelere daha fazla yer verebilir?

Kabızlık sadece “tuvalete çıkamamak” değildir

Kabızlık kişiden kişiye farklı şekilde hissedilebilir. Haftada üçten az dışkılama, sert ve kuru dışkı, tuvalette aşırı ıkınma, dışkının güçlükle çıkması veya bağırsakların tam boşalmadığı hissi kabızlığın belirtileri arasında yer alabilir.

Bu nedenle yalnızca “Her gün tuvalete çıkıyor muyum?” sorusuna bakmak doğru değildir. Bir kişi her gün dışkıladığı halde dışkısı sürekli sertse veya belirgin biçimde zorlanıyorsa yine kabızlık sorunu yaşayabilir.

Bağırsakların temel yardımcılarından biri: Lif

Kabızlığın önlenmesi ve yönetiminde beslenmenin en önemli parçalarından biri yeterli lif tüketimidir.

Lif, bitkisel besinlerin sindirim sisteminde tamamen parçalanmayan kısmıdır. Farklı lif türleri bağırsakta farklı davranır. Bazıları su tutarak dışkının daha yumuşak olmasına yardımcı olurken bazıları dışkı hacmini artırabilir.

Yetişkinlerin lif ihtiyacı yaşa ve cinsiyete göre değişmekle birlikte günlük yaklaşık 22-34 gram aralığında olabilir.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Lif miktarını birdenbire çok artırmak herkeste iyi sonuç vermeyebilir. Özellikle düşük lifli beslenen bir kişinin kısa sürede çok yüksek miktarda lif tüketmeye başlaması gaz, şişkinlik ve karın rahatsızlığına yol açabilir.

Bu nedenle lifli besinleri günlük beslenmeye kademeli biçimde eklemek genellikle daha iyi tolere edilir.

Yulaf ve tam tahıllar neden önemli?

Kahvaltıdan başlayarak beyaz ekmek, rafine tahıllar ve düşük lifli seçeneklerin ağırlıkta olduğu bir beslenme düzeni günlük lif miktarının düşük kalmasına neden olabilir.

Yulaf, tam buğday ürünleri ve diğer tam tahıllar günlük lif alımını artırmanın pratik yollarındandır.

Buradaki temel fikir belirli bir tahılı “kabızlık ilacı” haline getirmek değildir. Asıl önemli olan, gün boyunca alınan toplam lif miktarını artıran sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturmaktır.

Baklagiller lif açısından güçlü bir seçenek

Mercimek, nohut, kuru fasulye ve diğer baklagiller bağırsak sağlığı açısından dikkat çeken besin gruplarındandır.

Baklagiller lif sağlamalarının yanı sıra bitkisel protein açısından da değerlidir. Çorbalara, salatalara ve ana yemeklere eklenebilmeleri günlük lif tüketimini artırmayı kolaylaştırabilir.

Ancak uzun süredir çok az lif tüketen kişilerde baklagil miktarını aniden artırmak gaz ve şişkinliğe yol açabilir. Küçük miktarlardan başlayarak toleransa göre artırmak daha uygun olabilir.

Kivi için klinik araştırmalar ne gösteriyor?

Kivi, kabızlık konusunda en fazla dikkat çeken meyvelerden biri haline geldi.

Kronik kabızlığı bulunan 79 yetişkinin dahil edildiği karşılaştırmalı bir klinik araştırmada yeşil kivi, kuru erik ve psyllium olarak bilinen çözünür lif kaynağı karşılaştırıldı. Katılımcılar dört hafta boyunca bu seçeneklerden birini kullandı.

Araştırmada üç yaklaşımda da bağırsak hareketlerinde iyileşme görüldü. Kivi grubunda bazı sindirim sistemi yan etkilerinin daha az görülmesi de dikkat çekti. Bununla birlikte çalışma küçük ve keşif amaçlıydı; sonuçları bütün insanlar için kesin bir üstünlük şeklinde yorumlamak doğru olmaz.

Kivi üzerine yapılan randomize kontrollü çalışmaların değerlendirildiği bir sistematik derleme ve meta-analizde de kabızlık açısından umut verici sonuçlar bildirildi. Ancak araştırmacılar kanıtların genel kesinliğinin sınırlı olduğunu ve daha güçlü çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu vurguladı.

Dolayısıyla “kivi kabızlığı kesin geçirir” demek bilimsel olarak doğru değildir. Buna karşılık kivi, lif içeren dengeli bir beslenme düzeninin yararlı parçalarından biri olabilir.

Kuru erik neden kabızlıkla bu kadar sık anılıyor?

Kuru eriğin kabızlıkla ilişkilendirilmesinin arkasında yalnızca geleneksel kullanım yok. Klinik araştırmalar da bulunuyor.

Kuru erik lif içerir. Bunun yanında sorbitol adı verilen bir şeker alkolü de barındırır. Sorbitol bağırsak içerisinde suyun tutulmasına katkıda bulunarak dışkının yumuşamasına yardımcı olabilir.

Kronik kabızlığı bulunan 40 kişinin katıldığı randomize bir çalışmada kuru erik ile psyllium karşılaştırıldı. Kuru erik tüketilen dönemde haftalık tam spontan bağırsak hareketleri ve dışkı kıvamında daha fazla iyileşme bildirildi.

Daha sonraki araştırmalarda da kuru erik ve kuru erik suyunun bağırsak hareketleri üzerinde olumlu etkileri olabileceğine ilişkin bulgular elde edildi.

Ancak burada da “ne kadar çok, o kadar iyi” yaklaşımı doğru değildir. Fazla miktarda kuru meyve bazı kişilerde gaz, karın ağrısı veya ishal yapabilir. Ayrıca kuru meyveler porsiyon başına taze meyvelerden daha yoğun doğal şeker ve enerji içerebilir.

Armut, elma, portakal ve orman meyveleri

Günlük beslenmede ulaşılması daha kolay meyveler de lif alımını artırabilir.

Armut, kabuğuyla tüketilebilen elma, portakal ve çeşitli orman meyveleri lif kaynakları arasında sayılabilir.

Özellikle yenilebilir kabuğu bulunan meyveleri uygun şekilde yıkadıktan sonra kabuğuyla tüketmek bazı durumlarda lif miktarını artırabilir.

Burada önemli olan tek bir meyveyi sürekli tüketmekten çok farklı bitkisel besinlere yer vermektir.

Sebzeleri sadece akşam yemeğine bırakmayın

Havuç, brokoli, bezelye ve çeşitli yeşil sebzeler günlük lif alımına katkıda bulunabilir.

Kabızlığı önlemeye yönelik beslenme düzeninin en pratik yollarından biri, sebzeyi yalnızca akşam yemeğinin yanındaki küçük bir garnitür olarak görmek yerine günün farklı öğünlerine yaymaktır.

Sebze miktarının artırılması aynı zamanda beslenmenin genel kalitesini de yükseltir.

Kuruyemişler de lif alımına katkı sağlayabilir

Badem, yer fıstığı, ceviz, pekan cevizi ve benzeri kuruyemişler lif içeren besinlerdir.

Ancak enerji yoğun olduklarından porsiyon kontrolü önemlidir. Kabızlığı gidermek amacıyla çok büyük miktarlarda kuruyemiş tüketmek gerekli değildir.

Amaç yine tek bir besine yüklenmek değil, günün toplam lif miktarını dengeli biçimde yükseltmektir.

Lif artırırken suyu unutmak neden sorun yaratabilir?

Lif ile sıvı birbirinden bağımsız düşünülmemelidir.

Özellikle lif tüketimi artırılırken yeterli sıvı alınması dışkının daha yumuşak ve geçişinin daha kolay olmasına yardımcı olabilir.

Fakat herkes için geçerli tek bir “günde şu kadar litre su” rakamı vermek doğru değildir. Sıvı ihtiyacı vücut büyüklüğü, fiziksel aktivite, hava sıcaklığı, beslenme düzeni ve bazı hastalıklara göre değişebilir.

Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler ise sıvı tüketimini kendi başlarına büyük ölçüde artırmamalıdır.

Kabızlığı artırabilecek beslenme düzenine dikkat

Sorun yalnızca hangi yiyeceklerin yenildiği değil, hangilerinin beslenmenin büyük bölümünü oluşturduğudur.

Liften fakir, yoğun işlenmiş ürünlerin ağırlıkta olduğu bir beslenme düzeninde yeterli lif almak zorlaşabilir. Fast food ürünleri, bazı hazır yemekler, cips ve benzeri düşük lifli seçenekler sık tüketildiğinde meyve, sebze, baklagil ve tam tahıllara daha az yer kalabilir.

Bu nedenle “Kabız yapan tek yiyecek hangisi?” sorusundan çok, “Günlük beslenmemin ne kadarı liften zengin gerçek gıdalardan oluşuyor?” sorusu daha anlamlıdır.

Sadece beslenme değil, hareket de önemli

Bağırsakların çalışma düzeni yalnızca tabağın içindekilerle belirlenmez.

Düzenli fiziksel aktivite bazı kişilerde kabızlık belirtilerinin azalmasına yardımcı olabilir. Uzun süre hareketsiz kalmak ise bağırsak hareketlerini olumsuz etkileyebilen faktörlerden biridir.

Tuvalet ihtiyacını sürekli ertelemek de zaman içerisinde bağırsak düzenini bozabilir.

Bu nedenle kabızlığı önleme yaklaşımı üç temel ayağa oturur: yeterli lif, uygun sıvı tüketimi ve hareketli bir yaşam.

Lif her kabızlığın çözümü mü?

Hayır.

Kabızlığın arkasında yalnızca beslenme alışkanlıkları bulunmayabilir. Bazı ilaçlar, tiroid hastalıkları, diyabet, nörolojik hastalıklar, bağırsak hareketlerindeki bozukluklar veya dışkılama sırasında pelvik taban kaslarının uygun çalışmaması gibi farklı nedenler kabızlığa yol açabilir.

Bazı kişilerde çok fazla lif tüketmek şişkinliği ve rahatsızlığı artırabilir.

Bu nedenle uzun süren veya standart yaşam tarzı değişikliklerine rağmen düzelmeyen kabızlığı yalnızca “daha fazla lif yemeliyim” düşüncesiyle geçiştirmemek gerekir.

Kabızlıkta ne zaman doktora başvurmalı?

Ara sıra ortaya çıkan ve kısa süren kabızlık oldukça yaygındır. Ancak yeni başlayan, belirgin biçimde değişen veya uzun süren bağırsak alışkanlıkları değerlendirilmelidir.

Özellikle dışkıda kan görülmesi, açıklanamayan kilo kaybı, sürekli veya şiddetli karın ağrısı, kusma, belirgin karın şişliği ya da gaz ve dışkı çıkaramama gibi belirtiler varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Kabızlığın sürekli tekrarlaması veya yaşam tarzı değişikliklerine rağmen düzelmemesi de altta yatan nedenin araştırılmasını gerektirebilir.

Bağırsaklar için tek bir “süper besin” yok

Kabızlığa karşı en güçlü yaklaşım mutfakta tek bir mucize besin aramak değil, günlük beslenme düzeninin bütününe bakmaktır.

Yulaf ve tam tahıllar, mercimek ve diğer baklagiller, sebzeler, meyveler, kuruyemişler ve uygun miktarda sıvı bağırsakların düzenli çalışmasını destekleyen beslenme modelinin parçaları olabilir.

Kivi ve kuru erik gibi bazı besinler için doğrudan klinik araştırmalar bulunması dikkat çekici olsa da bunlar tedavinin sihirli anahtarı değildir.

Bağırsaklar çoğu zaman tek bir yiyecekten ziyade düzen ister: yeterli lif, yeterli sıvı, hareket ve sürdürülebilir beslenme alışkanlığı.

KAYNAKLAR

1. American Journal of Gastroenterology – Exploratory Comparative Effectiveness Trial of Green Kiwifruit, Psyllium, or Prunes in US Patients With Chronic Constipation – Samuel W. Chey, William D. Chey, Kenya Jackson, Shanti Eswaran – 2021 – DOI: 10.14309/ajg.0000000000001149
2. Canadian Journal of Gastroenterology and Hepatology – Kiwifruit and Kiwifruit Extracts for Treatment of Constipation: A Systematic Review and Meta-Analysis – Mohamed Eltorki, Russell Leong, Elyanne M. Ratcliffe – 2022 – DOI: 10.1155/2022/7596920
3. Alimentary Pharmacology & Therapeutics – Randomised Clinical Trial: Dried Plums (Prunes) vs. Psyllium for Constipation – A. Attaluri, R. Donahoe, J. Valestin, K. Brown, S. S. C. Rao – 2011 – DOI: 10.1111/j.1365-2036.2011.04594.x
4. American Journal of Gastroenterology – Prune Juice Containing Sorbitol, Pectin, and Polyphenol Ameliorates Subjective Complaints and Hard Feces While Normalizing Stool in Chronic Constipation: A Randomized Placebo-Controlled Trial – Taishi Koyama ve arkadaşları – 2022 – DOI: 10.14309/ajg.0000000000001931
5. American Journal of Gastroenterology – American Gastroenterological Association-American College of Gastroenterology Clinical Practice Guideline: Pharmacological Management of Chronic Idiopathic Constipation – Lin Chang ve arkadaşları – 2023 – DOI: 10.14309/ajg.0000000000002227
6. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Eating, Diet, & Nutrition for Constipation – Hasta bilgilendirme ve beslenme rehberi

Türkiye erkek voleybolunun en üst düzey organizasyonu SMS Grup Efeler Ligi, değişen takım haritası, yıldız transferler ve şampiyonluk yarışını doğrudan ilgilendiren açılış karşılaşmalarıyla yeni sezona hazırlanıyor.
Toplam 14 takımın mücadele edeceği 2026-2027 sezonunda ilk servis 17 Ekim 2026’da atılacak. Son şampiyon Ziraat Bankkart unvanını korumaya çalışırken Fenerbahçe Medicana, Galatasaray ve Halkbank’ın kadro hamleleri zirve yarışının daha sert geçeceğini gösteriyor.
Erkekler 1. Ligi’nden yükselen Akedaş Onikişubat Belediyespor ile Sungurlu Belediyespor ise ilk sezonlarında kalıcı olmanın yollarını arayacak.
Ligin açılış haftası, şampiyonluk hesabı yapan dört takımı daha başlangıçta karşı karşıya getirecek. Fenerbahçe Medicana-Ziraat Bankkart ve Halkbank-Galatasaray müsabakaları, yeni sezonun ilk büyük güç sınavları olacak.
Düşenler ve yükselenler
Efeler Ligi’nin 2025-2026 sezonunda Cizre Belediyespor ile Kuşgöz İzmir Vinç Akkuş Belediyespor organizasyona veda etti.
Sezon içerisinde iki hükmen mağlubiyet alan Cizre Belediyespor ligden ihraç edildi. Normal sezonu 13. sırada tamamlayan Kuşgöz İzmir Vinç Akkuş Belediyespor da küme düştü.
Boşalan iki kontenjanı Arabica Coffee House Erkekler 1. Ligi’nden yükselen Akedaş Onikişubat Belediyespor ile Sungurlu Belediyespor doldurdu.
Onikişubat, normal sezonu 24 galibiyet ve 70 puanla lider tamamlayarak doğrudan Efeler Ligi’ne çıktı. Sungurlu ise play-off finalinde Kocaeli BŞB Kağıt Spor’u 3-1 mağlup ederek en üst lige yükseldi.
Böylece Kahramanmaraş ile Çorum, 2026-2027 sezonunda Efeler Ligi haritasına eklendi.
Fikstürde dikkat çeken Bursa-Sultanbeyli değişikliği
Türkiye Voleybol Federasyonunun açıkladığı yeni sezon fikstüründe geçen sezon Efeler Ligi’nde mücadele eden Bursa Büyükşehir Belediyespor yer almadı. Yeni sezonun 14 takımı arasında Sultanbeyli Belediyespor gösterildi.
Bursa’nın ligde bulunmaması ve Sultanbeyli’nin fikstüre dahil edilmesiyle ilgili idari sürecin ayrıntıları doğrulanmadığı için değişikliğin nedeni konusunda kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değil.
Yeni sezonda mücadele edecek 14 takım
SMS Grup Efeler Ligi’nin 2026-2027 sezonunda şu ekipler yer alacak:
Akedaş Onikişubat Belediyespor
Altekma
Fenerbahçe Medicana
Galatasaray
Gaziantep Gençlik Spor
Gebze Belediyespor
Halkbank
İBB Spor Kulübü
İstanbul Gençlik
On Hotels Alanya Belediyespor
Spor Toto
Sultanbeyli Belediyespor
Sungurlu Belediyespor
Ziraat Bankkart
Ziraat Bankkart yine referans takım
Geçen sezonun normal lig etabını 23 galibiyetle lider tamamlayan Ziraat Bankkart, play-off sürecinde de şampiyonluğa ulaşarak yeni sezon öncesinde ölçü alınacak takım konumunu korudu.
Başkent temsilcisi, Japon yıldız Yuki Ishikawa ile deneyimli orta oyuncu Jurij Gladyr’ı kadrosuna kattı. Bu hamleler hücum gücünün yanında servis karşılama kalitesini ve file üzerindeki tecrübeyi artırmayı amaçlıyor.
Ziraat Bankkart açısından en önemli konu, şampiyonluğu getiren oyun düzeniyle yeni oyuncuların katkısını aynı yapı içinde birleştirmek olacak. Bu denge sağlanırsa Ankara ekibi yine kupanın en güçlü adaylarından biri olarak öne çıkacak.
Fenerbahçe’den güçlü karşılık
Transfer döneminin en dikkat çekici yapılanmalarından birini Fenerbahçe Medicana gerçekleştirdi.
Sarı-lacivertliler, dünya voleybolunun önemli hücumcularından Matt Anderson’ı kadrosuna kattı. Brezilyalı pasör Fernando “Cachopa” Kreling ve milli orta oyuncu Bedirhan Bülbül de takımın yeni sezon yapılanmasına dahil edildi.
Beytullah Hatipoğlu ile Muhammed Kaya transferleri, Fenerbahçe’nin yerli oyuncu rotasyonunu genişleten diğer hamleler oldu.
Ortaya çıkan kadro, bireysel kalite ve uluslararası tecrübe bakımından ligin en yüksek potansiyelli yapılarından birine sahip. Bununla birlikte önemli ölçüde yenilenen takımın ortak oyun alışkanlığı kazanması zaman alabilir.
Fenerbahçe’nin ilk hafta son şampiyon Ziraat Bankkart ile karşılaşacak olması, yeni kadronun uyum düzeyini erkenden ortaya çıkaracak.
Galatasaray son adımı atmak istiyor
Geçen sezon final oynayan Galatasaray, yeni dönemde pasör pozisyonunu Amerikalı Micah Ma’a ile güçlendirdi.
Sarı-kırmızılı ekip, Efe Mandıracı ve Cafer Kirkit transferleriyle yerli smaçör rotasyonuna önemli eklemeler yaptı. Orta oyuncu Roamy Alonso ile devam edilmesi ise file üzerindeki düzenin korunmasına katkı sağlayacak.
Galatasaray’ın hedefi yalnızca yeniden finale çıkmak değil, geçen sezon kaçırdığı şampiyonluğa ulaşmak olacak. Bunun için yeni pasör ile hücumcular arasındaki uyumun kısa sürede kurulması gerekiyor.
Sezonun ilk haftasında Halkbank deplasmanına çıkacak sarı-kırmızılılar, şampiyonluk yarışındaki doğrudan rakiplerinden biriyle erken bir sınav verecek.
Halkbank teknik istikrarı seçti
Halkbank, başantrenör Radostin Stoytchev ile devam ederek teknik yapılanmada süreklilik sağladı.
Belçikalı smaçör Sam Deroo’nun kadroya katılması ve deneyimli Matey Kaziyski’nin takımda tutulması, Ankara temsilcisinin hücum hattında tecrübe ile kaliteyi bir araya getirme planını gösteriyor.
Geçen sezonu üçüncü sırada tamamlayan Halkbank’ın avantajı yalnız oyuncu kadrosundan kaynaklanmıyor. Kulüp düzeni, antrenman kültürü ve uzun sezonları yönetme alışkanlığı da başkent ekibini şampiyonluk yarışının doğal parçalarından biri haline getiriyor.
Spor Toto üst sıradaki yerini korumaya çalışacak
Geçen sezon play-off 1-4 etabına kalan Spor Toto, sezonu dördüncü sırada tamamlayarak üst grup içinde yer aldı.
Beytullah Hatipoğlu ile Muhammed Kaya’nın Fenerbahçe’ye geçmesi, Spor Toto’nun yerli rotasyonunda doldurması gereken alanlar oluşturdu.
Takımın yeni sezondaki seviyesi, ayrılan oyuncuların yerlerinin nasıl doldurulacağına, pasör-hücumcu uyumuna ve servis baskısına bağlı olacak. Altekma deplasmanındaki ilk karşılaşma, Spor Toto’nun hazırlık düzeyine ilişkin erken bir gösterge niteliği taşıyacak.
Altekma hücum düzenini yenileyecek
Türk voleyboluna oyuncu kazandırmasıyla bilinen Altekma, yeni sezonda da gençlik ile rekabetçiliği bir arada tutmaya çalışacak.
Cafer Kirkit’in Galatasaray’a gitmesi, İzmir temsilcisinin hücum paylaşımını yeniden düzenlemesini gerektiriyor. Takımın özellikle iç sahada oluşturacağı servis baskısı, üst sıra adaylarına karşı önemli bir avantaj sağlayabilir.
Spor Toto ile oynanacak açılış karşılaşması, play-off sınırındaki güç dengesini ölçme açısından dikkat çekiyor.
Yükselen takımlar kalıcı olmanın peşinde
Akedaş Onikişubat Belediyespor ile Sungurlu Belediyespor için ilk hedef, birkaç sürpriz galibiyetin ötesine geçerek sezon boyunca düzenli puan üretebilmek olacak.
İki takımın da Efeler Ligi’nin daha yüksek servis temposuna, blok seviyesine ve hata cezalandırma hızına uyum sağlaması gerekiyor.
Onikişubat, ilk hafta Gebze Belediyespor’u ağırlayacak. Kahramanmaraş temsilcisi açısından bu karşılaşma, taraftar desteğini puana dönüştürme fırsatı taşıyor.
Sungurlu ise Osmany Uriarte, Kemal Kayhan ve libero Ümit Demir gibi takviyelerle üst lig tecrübesini artırmaya çalıştı. Eneshan Can ve Serkan Koçak’la devam edilmesi, yükselmeyi sağlayan takım çekirdeğinin bir bölümünün korunmasına imkân verdi.
Çorum temsilcisi, Efeler Ligi’ndeki ilk karşılaşmasında İBB Spor Kulübü’nü konuk edecek.
Orta sıralarda sert rekabet bekleniyor
On Hotels Alanya Belediyespor, Gebze Belediyespor, İstanbul Gençlik, Gaziantep Gençlik Spor, Sultanbeyli Belediyespor ve İBB Spor Kulübü açısından yakın güçteki rakiplerle yapılacak karşılaşmalar büyük önem taşıyacak.
Ligin orta ve alt bölümünde yalnız galibiyet sayısı değil, beş sete taşınan karşılaşmalardan çıkarılacak puanlar da belirleyici olabilir.
Özellikle iç sahada aynı hedefe sahip rakipleri yenmek iki yönlü avantaj sağlıyor. Takım kendi puanını artırırken doğrudan rakibinin ilerlemesini de engelliyor.
Bu nedenle ilk haftadaki İstanbul Gençlik-Gaziantep Gençlik Spor ve Sultanbeyli Belediyespor-On Hotels Alanya Belediyespor karşılaşmaları, sezonun alt ve orta sıralarındaki mücadele açısından önem taşıyor.
Şampiyonluk yarışında dört takım öne çıkıyor
Sezon başlamadan yapılan güç değerlendirmesinde Ziraat Bankkart, Fenerbahçe Medicana, Galatasaray ve Halkbank şampiyonluk yarışının ilk hattını oluşturuyor.
Ziraat Bankkart son şampiyon ve yerleşik düzeniyle referans takım konumunda. Fenerbahçe Medicana, yaptığı yıldız transferlerle kadro potansiyelini önemli ölçüde artırdı. Galatasaray geçen sezonun finalisti olmasının yanı sıra kritik pozisyonlara takviyeler yaptı. Halkbank ise tecrübesi ve teknik sürekliliğiyle yarışın içinde yer alıyor.
Spor Toto, Altekma, On Hotels Alanya Belediyespor ve Gebze Belediyespor, üst sıra ile play-off hattını zorlayabilecek ikinci grubu meydana getiriyor.
Bu değerlendirme kesin bir sıralama tahmini değil. Transfer döneminin tamamlanması, hazırlık karşılaşmaları ve yeni kadroların uyum düzeyi sezon öncesindeki güç tablosunu değiştirebilir.
İlk hafta programı
SMS Grup Efeler Ligi’nin birinci hafta eşleşmeleri şöyle:
Altekma-Spor Toto
Fenerbahçe Medicana-Ziraat Bankkart
Halkbank-Galatasaray
İstanbul Gençlik-Gaziantep Gençlik Spor
Akedaş Onikişubat Belediyespor-Gebze Belediyespor
Sultanbeyli Belediyespor-On Hotels Alanya Belediyespor
Sungurlu Belediyespor-İBB Spor Kulübü
Fenerbahçe Medicana-Ziraat Bankkart karşılaşması, yenilenen bir şampiyonluk adayını son şampiyonla buluşturacak. Halkbank-Galatasaray mücadelesi ise geçen sezon play-off yarı finalinde karşılaşan iki ekibi yeniden karşı karşıya getirecek.
Yeni sezon böylece takımların ritim aradığı sıradan bir başlangıçtan çok erken bir güç ölçümüne sahne olacak.
Normal sezon 4 Nisan’da tamamlanacak
SMS Grup Efeler Ligi’nde ilk devre karşılaşmaları 17 Ekim-26 Aralık 2026 tarihleri arasında oynanacak.
İkinci devre 10 Ocak 2027’de başlayacak ve normal sezon 4 Nisan 2027’de tamamlanacak. Play-off müsabakaları ise nisan ayında gerçekleştirilecek.
Karşılaşmaların kesin saatleri, salonları ve yayın programları haftalık duyurularla netleşecek.
Yeni sezon öncesinde oluşan tablo, zirvede güçlü kadroların mücadelesini; orta ve alt sıralarda ise her puanın değer kazanacağı sert bir yarışı işaret ediyor. Transferlerin sahadaki karşılığı, oyuncuların fiziksel durumu ve hazırlık dönemindeki uyum, 17 Ekim’e kadar güç dengelerini değiştirebilir.

Türkiye’nin Türkçe öğretimi ve kültürel diplomasi alanındaki önemli kurumlarından Yunus Emre Enstitüsü’nde başkanlık görevinde değişikliğe gidildi.

14 Ağustos 2026 tarihinde gerçekleştirilen Yunus Emre Vakfı Mütevelli Heyeti Toplantısı kararıyla Prof. Dr. Selim Argun, Yunus Emre Enstitüsü Başkanlığına atandı.

Başkanlık görevini yürüten Prof. Dr. Abdurrahman Aliy’in görev süresince Enstitüye sunduğu hizmetler için teşekkür edilirken, bundan sonraki akademik çalışmalarında başarı dilekleri iletildi.

Prof. Dr. Selim Argun kimdir?

1971 yılında Düzce’de dünyaya gelen Selim Argun, hafızlığının ardından Bolu’da başladığı imam hatip lisesi eğitimini İstanbul’da tamamladı.

Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde bir yıl eğitim gördükten sonra Medine-i Münevvere İslam Üniversitesine geçen Argun, üniversitenin Davet ve Usul İlimleri Fakültesinden mezun oldu.

Akademik kariyerinin önemli bir bölümünü Türkiye dışında sürdüren Argun, yüksek lisans eğitimini Güney Afrika Cumhuriyeti’nde tamamladı.

Yüksek lisans çalışmasında, Osmanlı Devleti tarafından 19. yüzyılın ikinci yarısında Cape Town’a gönderilen Ebu Bekir Efendi’nin Güney Afrika’daki İslam düşüncesi ve kültürüne katkılarını ele aldı.

Doktorasını McGill Üniversitesinde tamamladı

Selim Argun, doktora eğitimi için Kanada’ya gitti. Montreal’de bulunan McGill Üniversitesinde Osmanlı tarihi alanında çalışmalar yürüten Argun, doktorasını 2013 yılında tamamladı.

Doktora çalışmasında Osmanlı ilmiye sınıfı, vakıflar ve devlet içerisindeki güç ilişkilerini inceledi.

Argun, Kanada’daki akademik çalışmaları sırasında McGill Üniversitesi İslami İlimler Enstitüsünde dersler de verdi.

2013 yılında Türkiye’ye döndü

Uzun yıllar yurt dışında eğitim ve akademik çalışmalarını sürdüren Argun, 2013 yılında Türkiye’ye döndü.

İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde akademik görev üstlenen Argun; İslam tarihi, İslam medeniyeti, Osmanlı tarihi, Osmanlı ilmiye sınıfı, vakıf ve şehir tarihi gibi alanlarda çalışmalar yürüttü ve dersler verdi.

Diyanet İşleri Başkanlığında görev aldı

Prof. Dr. Selim Argun’un kariyerinde akademik çalışmaların yanı sıra uluslararası ilişkiler ve dinî diplomasi alanındaki görevler de önemli yer tuttu.

2017 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü görevine getirilen Argun, aynı yıl Diyanet İşleri Başkan Yardımcılığı görevini üstlendi.

Görev süresince özellikle uluslararası ilişkiler, dinî diplomasi ve farklı ülkelerle yürütülen çalışmalar alanında görev yaptı.

Türk Tarih Kurumu Bilim Kurulu üyesi

Akademik çalışmalarını sürdüren Argun, 2021 yılında Türk Tarih Kurumu Bilim Kurulu asli üyeliğine seçildi.

Çalışmalarını özellikle İslam tarihi, Osmanlı tarihi, vakıf müessesesi, Osmanlı ilmiye sınıfı, dinî diplomasi ve Afrika’da İslam tarihi üzerine yoğunlaştırdı.

2026 yılında profesör oldu

Akademik kariyerini Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesinde sürdüren Selim Argun, 2026 yılında profesör kadrosuna atandı.

Prof. Dr. Selim Argun, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Tarihi ve Sanatları Bölümü, İslam Tarihi Ana Bilim Dalında akademik çalışmalarını sürdürüyor.

Argun’un akademik özgeçmişinde çok sayıda bilimsel yayın ve proje bulunuyor.

Birden fazla yabancı dil biliyor

Prof. Dr. Selim Argun’un uluslararası akademik geçmişinin yanında yabancı dil birikimi de dikkati çekiyor.

İngilizce, Arapça ve Fransızca bilen Argun’un akademik çalışmalarının önemli bir bölümünü farklı ülkelerde yürütmüş olması, uluslararası alandaki deneyiminin temelini oluşturuyor.

Argun aynı zamanda bröveli dalgıç ve amatör ney icracısı olarak biliniyor.

Yunus Emre Enstitüsü’nde yeni dönem

Prof. Dr. Selim Argun’un Yunus Emre Enstitüsü Başkanlığına atanmasıyla kurumda yeni bir dönem başladı.

Dünyanın farklı ülkelerinde Türkçe öğretimi gerçekleştiren, Türkiye’nin kültür ve sanat birikiminin uluslararası alanda tanıtılmasına yönelik faaliyetler yürüten Yunus Emre Enstitüsü, Türkiye’nin kültürel diplomasi alanındaki önemli kurumları arasında yer alıyor.

Akademik hayatının önemli bölümünü farklı ülkelerde geçiren, uluslararası ilişkiler ve dinî diplomasi alanında idari tecrübeye sahip olan Prof. Dr. Selim Argun’un bundan sonraki süreçte Yunus Emre Enstitüsünün uluslararası çalışmalarına liderlik etmesi bekleniyor.

Trabzonspor’da transfer çalışmaları sürerken gündeme gelen en dikkat çekici isimlerden biri Kendry Páez oldu.

Daha önce bordo-mavililerin oyuncuya ilgisi bulunduğu yönünde haberler çıkarken, 14 Ağustos itibarıyla dosyada yeni bir aşamaya geçildiğine ilişkin bilgiler Güney Amerika’dan geldi.

Arjantin merkezli TyC Sports’un aktardığı bilgiye göre Chelsea, Ekvadorlu futbolcunun Trabzonspor’a kiralık olarak transfer edilmesi konusunda görüşmeler yürütüyor. Haberde transferin sonuçlanabileceği ve Páez’in bordo-mavili ekibe yakın olduğu ifade edildi. İngiliz basınında çıkan yeni haberlerde de TyC Sports’un bilgileri referans gösterildi.

Chelsea’nin planı kiralık transfer

Kendry Páez’in bonservisi Chelsea’de bulunuyor. İngiliz kulübü, Güney Amerika futbolunun son yıllarda yetiştirdiği en önemli genç yeteneklerden biri olarak gösterilen oyuncuyu 2023 yılında henüz 16 yaşındayken kadrosuna katmak üzere anlaşmıştı.

18 yaşını doldurmasının ardından Chelsea’ye geçen Páez, daha sonra gelişimini sürdürmesi amacıyla Strasbourg’a kiralandı. Fransa macerasının erken sona ermesinin ardından Ocak 2026’da bu kez River Plate’e kiralandı.

Ancak River Plate döneminin de planlanandan önce sona ermesi gündeme geldi. Temmuz ayında oyuncunun Arjantin ekibindeki kiralık sözleşmesinin erken sonlandırılmasının değerlendirildiği bildirilmişti.

Chelsea’nin yeni sezonda Páez’i yeniden kiralayabileceği bir süredir konuşuluyordu. Trabzonspor’un adı da daha önce bu seçenekler arasında yer almıştı. Son gelişmenin farkı ise tarafların artık kiralık transfer için görüşme yürüttüğünün ve bordo-mavili kulübün oyuncunun yeni adresi olmaya yaklaştığının ileri sürülmesi.

19 yaşında, şimdiden Ekvador Milli Takımı’nda

4 Mayıs 2007 doğumlu Kendry Páez, ağırlıklı olarak 10 numara ve sağ kanat pozisyonlarında görev yapıyor. Sol ayağını kullanan genç futbolcu; dar alandaki tekniği, dripling yeteneği, oyun görüşü ve hücum hattındaki yaratıcılığıyla öne çıkıyor.

Independiente del Valle altyapısından yetişen Páez, çok genç yaşta Ekvador futbolunun en büyük yeteneklerinden biri olarak Avrupa kulüplerinin radarına girdi.

Henüz 16 yaşına gelmeden Ekvador A Milli Takımı’na kadar yükselmesi de oyuncunun uluslararası ölçekte tanınmasını sağladı.

Trabzonspor için yüksek potansiyelli yatırım

Transferin gerçekleşmesi halinde Trabzonspor, bonservis maliyetine girmeden Avrupa futbolunun yüksek potansiyelli genç oyuncularından birini kadrosuna katmış olacak.

Páez yalnızca 10 numara pozisyonunda değil, sağ kanatta ve hücum hattının farklı bölgelerinde kullanılabilmesi nedeniyle teknik heyete önemli bir seçenek sunabilir.

Özellikle açık alandaki top taşıma becerisi ve rakip savunma hatları arasındaki bağlantıyı kurabilmesi, Ekvadorlu oyuncunun öne çıkan özellikleri arasında.

Bununla birlikte Páez henüz 19 yaşında ve Avrupa futbolundaki gelişim süreci tamamlanmış değil. Bu nedenle olası transferi hazır bir yıldız transferinden çok, yüksek tavanlı ve gelişime açık bir oyuncu hamlesi olarak değerlendirmek daha doğru görünüyor.

Gözler Chelsea ve Trabzonspor’da

Şu aşamada Trabzonspor veya Chelsea tarafından transferin tamamlandığına ilişkin resmi bir açıklama yapılmış değil.

Bu nedenle Páez’in bordo-mavili formayı giyeceğini kesinleşmiş bir transfer olarak değerlendirmek için erken.

Ancak daha önce “Trabzonspor’un ilgilendiği oyuncular” arasında gösterilen Páez konusunda haberlerin görüşme ve transferin yakın olduğu aşamasına taşınması, dosyadaki en önemli yeni gelişme olarak öne çıkıyor.

Shanghai Hansoh Biomedical sponsorluğunda Çin’de çok sayıda merkezde yürütülen ARTEMIS-001 çalışmasında, deneysel antikor-ilaç bileşiği HS-20093 ileri evre kanserli hastalarda denendi. Araştırmacılar arasında Çin Ulusal Kanser Merkezi ile Çin Tıp Bilimleri Akademisi Kanser Hastanesi uzmanları da yer aldı. Çalışmaya daha önce tedavi görmüş 306 yetişkin katıldı; bunların 236’sı küçük hücreli veya küçük hücreli dışı akciğer kanserine sahipti ve kilogram başına 8 ya da 10 miligramlık dozları aldı. Cancer Cell dergisinde yayımlanan sonuçlar, ilacın bazı hastalarda tümörü küçültebildiğini ancak henüz deneysel olduğunu gösterdi. [1] [2]
Hedefi bulup güçlü ilacı kanser hücresine taşıyor
HS-20093 bir antikor-ilaç bileşiği, kısa adıyla ADC. Bu yöntemde antikor, kanser hücresinin yüzeyindeki belirli bir işareti tanıyan “adres bulucu”; antikora bağlanan güçlü ilaç ise hücreyi öldürmeyi amaçlayan “yük” gibi çalışıyor.
Yeni bileşik, birçok katı tümörde yüksek düzeyde bulunabilen B7-H3 adlı yüzey proteinini hedefliyor. Antikor hedefe bağlandıktan sonra hücreye taşınan yük, DNA’nın çoğaltılmasında görev alan topoizomeraz I enzimini engelliyor. Böylece kanser hücresinin çoğalmasının durdurulması amaçlanıyor.
Bu yaklaşım ilacın yalnızca tümöre ulaşacağı anlamına gelmiyor. ADC’ler sağlıklı dokuları da etkileyebiliyor ve kan hücrelerinde azalma, bulantı veya akciğer hasarı gibi ciddi sorunlara yol açabiliyor.
Küçük hücreli kanserde yanıt oranı yüzde 52,3
Çalışmanın akciğer kanseri bölümünde 236 hastaya, üç haftada bir kilogram başına 8 veya 10 miligram HS-20093 verildi. Tümör yanıtı değerlendirilebilen 65 yaygın evre küçük hücreli akciğer kanseri hastasında doğrulanmış objektif yanıt oranı yüzde 52,3 oldu. Bu oran, yaklaşık her iki hastadan birinde tümörün ölçülebilir biçimde küçüldüğü anlamına geliyor. [1]
Küçük hücreli dışı akciğer kanseri bulunan ve yanıt değerlendirmesine alınabilen 152 hastada ise oran yüzde 22,4 olarak hesaplandı. Başka bir ifadeyle, bu grupta yaklaşık her beş hastadan birinde belirgin tümör küçülmesi görüldü. [1]
“Objektif yanıt”, kanserin tamamen ortadan kalkması veya hastanın iyileşmesi anlamına gelmiyor. Bu ölçüm, görüntüleme sonuçlarında tümörün önceden belirlenmiş ölçüde küçüldüğünü gösteriyor. Yanıtın ne kadar sürdüğü ve ilacın yaşam süresini uzatıp uzatmadığı daha ileri çalışmalarla ortaya konulmak zorunda.
Yüksek dozda kan hücresi kaybı daha sık görüldü
Faz 1a bölümünde kilogram başına 12 miligram, tolere edilebilen en yüksek doz olarak belirlendi. Akciğer kanserli hastalarda ciddi, yani derece 3 veya üzerindeki tedaviyle ilişkili yan etkiler özellikle kan hücrelerinde azalma şeklinde ortaya çıktı.
Nötrofil adı verilen ve enfeksiyonlarla savaşan beyaz kan hücrelerinin ciddi ölçüde azalması, 8 miligramlık grupta yüzde 25,5; 10 miligramlık grupta yüzde 50,5 oranında görüldü. Ciddi kansızlık oranı aynı gruplarda sırasıyla yüzde 16,8 ve yüzde 34,3 oldu. Bu veriler, daha yüksek dozun kan hücreleri üzerindeki yükünün daha fazla olabileceğini gösterdi. [1]
Hastaların yüzde 3,4’ünde tedaviyle ilişkili interstisyel akciğer hastalığı, yani akciğer dokusunda iltihaplanma ve hasar gelişti. Araştırmada ölümle sonuçlanan advers olayların oranı yüzde 3,8 olarak bildirildi; ancak yayımlanan özette bu ölümlerin tamamının doğrudan ilaçtan kaynaklandığı belirtilmedi. [1]
Faz 1 sonucu tedavinin onaylandığı anlamına gelmiyor
ARTEMIS-001 açık etiketli bir çalışmaydı; yani hem hastalar hem de araştırmacılar hangi tedavinin verildiğini biliyordu. Ayrıca ilacın standart tedavi veya etkisiz bir karşılaştırma ürünüyle karşılaştırıldığı kontrol grubu bulunmuyordu. Çalışmanın temel amacı güvenli dozu belirlemek, yan etkileri izlemek ve ilk etkinlik işaretlerini araştırmaktı. [1] [2]
Bu nedenle sonuçlar HS-20093’ün standart tedavilerden daha iyi olduğunu kanıtlamıyor. Çalışmaya katılanların daha önce tedavi görmüş, ileri evre kanserli hastalar olması da bulguların erken evredeki veya yeni tanı almış bütün hastalara uygulanamayacağı anlamına geliyor.
İlk insan verileri özellikle küçük hücreli akciğer kanserinde dikkate değer bir tümör yanıtına işaret ediyor. Buna karşılık gerçek tedavi değerinin anlaşılması için daha büyük, karşılaştırmalı Faz 2 ve Faz 3 araştırmalarında yaşam süresi, yanıtın kalıcılığı ve ciddi yan etkilerin yeniden değerlendirilmesi gerekiyor.
Kaynaklar
[1] Duan J, Sun Y, Wang Q, Xing L ve arkadaşları. HS-20093, a B7-H3-targeted antibody-drug conjugate in lung cancer: Results from the ARTEMIS-001 phase 1a/b trial. Cancer Cell. 2026. DOI: 10.1016/j.ccell.2026.02.006
[2] U.S. National Library of Medicine. ARTEMIS-001: Phase 1 Study of HS-20093 in Patients With Advanced Solid Tumors. ClinicalTrials.gov çalışma kaydı NCT05276609. 2022.

Uzun yıllar boyunca hasta hizmetlerinin yanı sıra akademik eğitim, bilimsel araştırma ve uzman yetiştirme çalışmalarında görev alan Prof. Dr. Çakır, özellikle tiroid hastalıkları konusundaki çalışmalarıyla biliniyordu.

Üniversiteden taziye mesajı

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi de Prof. Dr. Bekir Çakır’ın vefatının ardından taziye mesajı yayımladı. Üniversite tarafından yapılan açıklamada, Çakır’ın vefatından duyulan derin üzüntü ifade edilerek ailesine, yakınlarına ve üniversite camiasına başsağlığı dilendi.

Prof. Dr. Çakır’ın ölüm nedenine ilişkin kamuoyuna yansıyan açıklamalarda doğrulanmış bir bilgi paylaşılmadı.

Tiroid hastalıkları alanındaki çalışmalarıyla öne çıktı

1966 yılında Ankara’da dünyaya gelen Prof. Dr. Bekir Çakır, İç Hastalıkları ile Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları alanlarında uzmanlaştı.

Bilimsel çalışmalarında diyabet, obezite ve tiroid hastalıklarının tanı ve tedavisine yoğunlaşan Çakır, özellikle tiroid nodüllerinin oluşumu, değerlendirilmesi ve tedavisine yönelik araştırmalarıyla akademik literatüre katkı sundu.

Tiroid nodülleri ve paratiroid lezyonlarında elastosonografi uygulamaları ile tiroid nodüllerinin lazerle tedavisine ilişkin çalışmalar, akademik faaliyetleri arasında öne çıktı.

Ulusal ve uluslararası bilimsel dergilerde çok sayıda çalışması yayımlanan Çakır, yıllar boyunca pek çok hekimin ve endokrinoloji uzmanının eğitimine de katkıda bulundu.

Sağlık sisteminde önemli görevler üstlendi

Prof. Dr. Bekir Çakır akademik çalışmalarının yanı sıra sağlık politikaları ve tıp eğitimi alanlarında da çeşitli sorumluluklar üstlendi.

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulunan Çakır; Tıpta Uzmanlık Kurulu Asil Üyeliği, Eğitim Planlama Koordinasyon Kurulu Asil Üyeliği, SGK Kronik Hastalıklar Koordinatörlüğü ve Sağlık Bakanlığı Türkiye Diyabet Programı Koordinatörlüğü gibi görevlerde bulundu.

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Dahili Tıp Bilimleri Bölüm Başkanlığı da yapan Çakır, vefatına kadar Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı Başkanlığı görevini sürdürdü.

GATA’da da görev yaptı

Prof. Dr. Bekir Çakır’ın meslek hayatındaki duraklardan biri de Gülhane Askeri Tıp Akademisi oldu.

Çakır, 1998-1999 yıllarında Gülhane Askeri Tıp Akademisi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı’nda tabip asteğmen olarak görev yaptı.

Daha sonraki yıllarda Ankara’daki eğitim ve araştırma hastanelerinde önemli sorumluluklar üstlenen Çakır, 2003-2019 yılları arasında Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Kliniği’nin idari ve eğitim sorumluluğunu yürüttü.

2010-2011 döneminde Rize Üniversitesi’nde profesör olarak görev yapan Çakır, 2011 yılından itibaren Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi’ndeki akademik çalışmalarını sürdürdü. Ankara Şehir Hastanesi’nin faaliyete geçmesinin ardından Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Kliniği’nde görev aldı.

Son yolculuğuna Ankara’da uğurlanıyor

Prof. Dr. Bekir Çakır’ın cenazesinin 14 Ağustos 2026 Cuma günü ikindi namazının ardından Ankara Karşıyaka’da kılınacak cenaze namazı sonrası Karşıyaka Mezarlığı 2 No’lu Kapı’da bulunan aile kabristanına defnedileceği bildirildi.

Evli ve üç çocuk babası olan Prof. Dr. Bekir Çakır’ın vefatı, uzun yıllar görev yaptığı sağlık ve akademi çevrelerinde büyük üzüntü yarattı.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: