ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), tedaviye dirençli ileri evre melanom hastalarının tedavisinde kullanılmak üzere genetik olarak tasarlanmış yeni bir viral immünoterapiye onay verdi. Karar, standart immünoterapilere rağmen hastalığı ilerleyen erişkin hastalar için yeni bir tedavi seçeneğinin klinik kullanıma girmesini sağladı.

Onay alan tedavi, tümör hücrelerini doğrudan enfekte ederek parçalamayı ve aynı zamanda bağışıklık sisteminin kansere karşı daha güçlü bir yanıt oluşturmasını hedefleyen onkolitik viral immünoterapi yaklaşımına dayanıyor. Tedavi, anti-PD-1 temelli immünoterapi sonrasında hastalığı ilerleyen ileri evre melanom hastalarında nivolumab ile birlikte uygulanacak şekilde değerlendirildi.

FDA’nın değerlendirmesinde temel veriler, çok merkezli klinik çalışmalardan elde edilen etkinlik ve güvenlilik sonuçlarına dayandı. Danışma komitesi, verilerde bazı metodolojik sınırlılıklar bulunduğunu belirtmekle birlikte, özellikle mevcut tedavilere yanıt vermeyen hastalarda gözlenen tümör yanıtlarının klinik açıdan anlamlı olabileceği görüşünü paylaştı. Komite, yapılan oylamada tedavinin yararlarının risklerinden ağır bastığı yönünde görüş bildirdi.

Uzmanlar, ileri evre melanomda mevcut tedavilere direnç gelişmesinin önemli bir klinik sorun olduğuna dikkat çekiyor. Yeni viral immünoterapi, kanser hücrelerini hedef alırken bağışıklık sistemini yeniden aktive etmeyi amaçlayan farklı etki mekanizmasıyla öne çıkıyor. Araştırmacılara göre bu yaklaşım, gelecekte diğer solid tümörlerde de benzer tedavilerin geliştirilmesine zemin hazırlayabilir.

Bununla birlikte uzmanlar, tedavinin her hasta için uygun olmayacağını ve uzun dönem klinik yararın doğrulanması amacıyla ek çalışmaların sürdüğünü vurguluyor. FDA’nın onayı, mevcut veriler doğrultusunda tedavi seçenekleri tükenmeye yaklaşan belirli hasta grubunu kapsıyor.

Kaynaklar

[1] FDA
[2] Replimune Group
[3] FDA Cellular, Tissue and Gene Therapies Advisory Committee

Hematokrit (HCT) nedir?

Hematokrit, kandaki toplam hacmin yüzde kaçının kırmızı kan hücrelerinden oluştuğunu gösteren bir ölçümdür. Başka bir ifadeyle kanın hücresel kısmının oranını ifade eder. Sonuç genellikle yüzde (%) olarak raporlanır. [1,2]

Örneğin hematokritin %42 olması, kan hacminin yaklaşık yüzde 42’sinin eritrositlerden oluştuğunu gösterir.

Hematokrit, eritrosit sayısı ve hemoglobin ile yakından ilişkilidir. Bu üç parametre çoğu zaman birlikte değerlendirilir ancak aynı bilgiyi vermez.

Hematokrit (HCT) neyi gösterir?

Hematokrit değeri, kandaki kırmızı kan hücrelerinin yoğunluğu hakkında bilgi verir. Düşük hematokrit, kırmızı kan hücrelerinin azaldığını veya kanın sıvı kısmının arttığını düşündürebilir. Yüksek hematokrit ise eritrosit artışını ya da sıvı kaybına bağlı kan yoğunlaşmasını gösterebilir. [1,3]

HCT sonucu şu durumların değerlendirilmesine katkı sağlayabilir:

• Kansızlık araştırılması
• Kan kaybının değerlendirilmesi
• Sıvı kaybı veya aşırı sıvı yüklenmesi
• Kırmızı kan hücresi üretiminin izlenmesi
• Bazı böbrek, kalp ve akciğer hastalıklarının değerlendirilmesi
• Tedavi takibi

Ancak hematokrit tek başına kansızlığın nedenini veya eritrosit artışının kaynağını göstermez.

Hematokrit (HCT) testi neden istenir?

Hematokrit, hemogramın standart bileşenlerinden biridir ve çoğu zaman ayrıca istenmesine gerek kalmadan otomatik olarak ölçülür. [1]

Doktorlar hematokriti;

• Halsizlik
• Çabuk yorulma
• Nefes darlığı
• Baş dönmesi
• Solukluk
• Kanama şüphesi
• Susuz kalma
• Kronik böbrek hastalığı
• Kan hastalıklarının takibi
• Ameliyat öncesi değerlendirme
• Gebelik izlemi

gibi durumlarda değerlendirebilir.

Hematokrit (HCT) sonucu nasıl yorumlanır?

Hematokrit sonucu yalnızca rapordaki yüzde değere bakılarak yorumlanmamalıdır.

Sonucun değerlendirilmesinde;

• Hemoglobin
• Eritrosit sayısı
• MCV
• MCH
• RDW
• Retikülosit
• Ferritin
• Demir çalışmaları
• Vitamin B12
• Folat
• Böbrek fonksiyonları

gibi diğer testler de önem taşır.

Ayrıca;

• Yaş
• Cinsiyet
• Gebelik
• Açlık veya tokluk
• Kullanılan ilaçlar
• Yüksek rakımda yaşama
• Sigara kullanımı
• Yoğun egzersiz
• Sıvı kaybı
• Damardan sıvı verilmesi

hematokrit sonucunu etkileyebilir.

Hematokrit (HCT) sonucu tek başına ne ifade etmez?

Tek bir hematokrit sonucu ile;

• Demir eksikliği
• Vitamin eksikliği
• İç kanama
• Polisitemi
• Kemik iliği hastalığı
• Böbrek hastalığı

gibi durumlar kesin olarak tanımlanamaz.

HCT sonucu mutlaka hastanın şikâyetleri, fizik muayenesi, diğer laboratuvar bulguları ve gerekirse görüntüleme yöntemleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Hematokrit (HCT) normal değeri nedir?

Hematokrit sonucu yüzde (%) olarak raporlanır.

Erişkinlerde kullanılan örnek referans aralıkları şöyledir:

• Erkek: yaklaşık %41-50
• Kadın: yaklaşık %36-44

Çocuklar, gebeler ve yenidoğanlarda farklı referans aralıkları kullanılır. [2,3]

Referans aralıkları yaşa, cinsiyete, gebelik durumuna, kullanılan ölçüm yöntemine ve laboratuvara göre değişebilir. Bu nedenle laboratuvar raporunda belirtilen referans aralığı esas alınmalıdır.

Hematokrit (HCT) düşüklüğü neden olur?

Düşük hematokrit çoğunlukla kandaki kırmızı kan hücrelerinin azalmasına bağlı gelişir.

Olası nedenler arasında;

• Demir eksikliği
• Vitamin B12 eksikliği
• Folat eksikliği
• Kan kaybı
• Yoğun adet kanaması
• Mide-bağırsak kanamaları
• Kronik böbrek hastalığı
• Uzun süren iltihabi hastalıklar
• Kemik iliği hastalıkları
• Gebelikte kan hacminin artması
• Aşırı sıvı yüklenmesi

bulunabilir. [3,4]

Her düşük hematokrit sonucu aynı nedenle ortaya çıkmaz.

Hematokrit (HCT) düşük olursa hangi belirtiler görülebilir?

Düşük hematokrit bazen belirti vermeyebilir.

Belirti oluştuğunda;

• Halsizlik
• Çabuk yorulma
• Baş dönmesi
• Nefes darlığı
• Çarpıntı
• Soluk cilt
• Egzersiz kapasitesinde azalma
• Baş ağrısı

gibi yakınmalar görülebilir.

Bu belirtiler hematokrit düşüklüğüne özgü değildir ve farklı sağlık sorunlarında da ortaya çıkabilir.

Hematokrit (HCT) yüksekliği neden olur?

Yüksek hematokrit gerçek eritrosit artışına bağlı olabileceği gibi sıvı kaybı nedeniyle de gelişebilir.

Başlıca nedenler şunlardır:

• Susuz kalma
• Yoğun kusma veya ishal
• Sigara kullanımı
• Yüksek rakımda yaşamak
• Uyku apnesi
• Kronik akciğer hastalıkları
• Bazı kalp hastalıkları
• Eritropoietin kullanımına bağlı eritrosit artışı
• Kemik iliğinin fazla eritrosit üretmesiyle seyreden bazı hastalıklar

Bu nedenlerin hangisinin sorumlu olduğu yalnızca hematokrit sonucuna bakılarak anlaşılamaz. [2,4]

Hematokrit (HCT) yüksek olursa hangi belirtiler görülebilir?

Birçok kişide hiçbir belirti olmayabilir.

Bazı durumlarda;

• Baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Yüzde kızarma
• Görmede bulanıklık
• Kulak çınlaması
• Kaşıntı
• Halsizlik

görülebilir.

Yakınmalar çoğu zaman hematokrit yüksekliğinin nedenine bağlı gelişir.

Hematokrit (HCT) hangi değerlerde dikkat edilmelidir?

Hematokrit için herkes açısından geçerli tek bir “tehlikeli değer” yoktur.

Dikkat gerektiren durumlar;

• Referans aralığından belirgin sapma
• Önceki testlere göre hızlı değişiklik
• Tekrarlayan bozuk sonuçlar
• Hemoglobin ve eritrosit değerlerinin de etkilenmesi
• Şiddetli nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Aktif kanama
• Bayılma
• Bilinç değişikliği

ile birlikte görülen sonuçlardır.

Kritik değer sınırları laboratuvarlara göre değişebilir.

Hematokrit (HCT) hangi hastalıklarla ilişkili olabilir?

Düşük hematokrit;

• Demir eksikliği anemisi
• B12 ve folat eksikliği
• Kronik böbrek hastalığı
• Kan kaybı
• Kronik inflamatuvar hastalıklar

ile ilişkili olabilir.

Yüksek hematokrit ise;

• Susuz kalma
• Sigara kullanımı
• Yüksek rakım
• Uyku apnesi
• Bazı kalp ve akciğer hastalıkları
• Eritrosit üretiminin arttığı bazı kan hastalıkları

ile ilişkili olabilir. [3,4]

Bu ilişkiler tek başına tanı anlamına gelmez.

Hematokrit (HCT) nasıl düzelir?

Hematokrit değerinin normale dönmesi altta yatan nedene bağlıdır.

Demir eksikliği, kan kaybı, vitamin eksiklikleri, böbrek hastalıkları veya sıvı kaybı birbirinden farklı değerlendirilir.

Doktor önerisi olmadan;

• Demir
• Vitamin B12
• Folik asit
• Eritropoietin
• Hormon ilaçları

kullanılmamalıdır.

Genel olarak;

• Dengeli beslenmek
• Yeterli sıvı tüketmek
• Sigara kullanmamak
• Düzenli kontrolleri aksatmamak
• Kullanılan ilaç ve takviyeleri doktora bildirmek

hematokrit değerlendirmesinde önem taşır.

Hematokrit (HCT) için hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?

Şu durumlarda doktor değerlendirmesi önerilir:

• HCT sonucu referans aralığının belirgin dışında ise
• Sonuç önceki testlere göre hızla değişmişse
• Tekrarlayan testlerde bozuk çıkıyorsa
• Halsizlik, nefes darlığı, çarpıntı, kanama veya açıklanamayan kilo kaybı eşlik ediyorsa
• Gebelik, çocukluk veya ileri yaş söz konusuysa
• Kronik hastalık veya düzenli ilaç kullanımı varsa

Göğüs ağrısı, şiddetli nefes darlığı, aktif kanama, bayılma veya bilinç değişikliği gibi ani gelişen ciddi belirtilerde acil sağlık değerlendirmesi alınmalıdır.

Kaynaklar

1. MedlinePlus. Hematocrit Test. 2024.
2. Mayo Clinic Laboratories. Hematocrit Test Reference Information. 2025.
3. Merck Manual Professional Edition. Complete Blood Count and Hematocrit Evaluation. 2025.
4. World Health Organization. Haemoglobin and Anaemia Assessment Guidance. 2024.
5. American Society of Hematology. Complete Blood Count Interpretation. 2024.

Galatasaray Spor Kulübü, resmi hesaplarından yayımladığı kamuoyu duyurusuyla son günlerde sosyal medyada yapılan bazı paylaşımlara ilişkin hukuki süreç başlattığını açıkladı.

Kulüpten yapılan açıklamada, kulübü, yöneticileri, sporcuları ve milyonlarca taraftarı hedef alan, nefret söylemi içerdiği ve kamu düzenini bozabilecek nitelikte olduğu değerlendirilen açıklama ve paylaşımlar hakkında hukuki hakların kararlılıkla kullanılmaya devam edildiği belirtildi.

8 Hesap Hakkında Suç Duyurusu

Açıklamaya göre Galatasaray Spor Kulübü, Türk Ceza Kanunu’nun ilgili maddeleri kapsamında son 10 gün içerisinde aşağıdaki sosyal medya hesapları hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunduğunu duyurdu:

• X: @Nuribey45
• X: @Ahmetercanlar
• X: @gulesceguven
• X: @HulusiBelgu
• X: @ahmetcakar1
• X: @mutluhan_suner
• X: @ramilhesenovfb
• Instagram: @ondersusoglu

“Bunun Dışında Suç Duyurusu Bulunmuyor”

Galatasaray, kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi amacıyla yaptığı açıklamada, son 10 gün içerisinde yapılan suç duyurularının yalnızca açıklamada yer alan kişilerle sınırlı olduğunu vurguladı. Kulüp, bunun dışında herhangi bir kişi veya hesap hakkında suç duyurusunda bulunulmadığını ifade etti.

Hukuki Süreç Devam Edecek

Sarı kırmızılı kulüp, kurumsal itibarını, mensuplarını ve taraftarlarını hedef alan hukuka aykırı fiiller karşısında bundan sonra da hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde gerekli tüm hukuki süreçlerin kararlılıkla sürdürüleceğini belirtti.

Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Göğüs Cerrahisi Servisi 2’de pektus ekskavatum ameliyatı olan bir hastanın yakını, tedavi sürecinde emeği geçen sağlık çalışanlarının özverisini Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi’ne (CİMER) yaptığı teşekkür başvurusuyla dile getirdi.

Başvuruda, Göğüs Cerrahisi Servisi 2’nin idari sorumlusu Prof. Dr. Türkan Dübüş başta olmak üzere ameliyat ekibi, servis hemşireleri, hasta bakım personeli ve diğer sağlık çalışanlarının tedavi sürecindeki ilgi ve özverisi ayrıntılı şekilde anlatıldı.

Hasta yakını, Prof. Dr. Dübüş’ün yalnızca cerrahi başarısıyla değil, hastalarıyla birebir ilgilenmesi, ameliyat öncesi ve sonrasında yakından takip etmesi, hafta sonları da servisi ziyaret ederek hastalarına moral vermesi ve ailelerin sorularını sabırla yanıtlamasının kendilerine güven verdiğini ifade etti.

Başvuruda ayrıca ameliyat ekibinin koordineli çalışması, hemşirelerin güler yüzlü ve şefkatli yaklaşımı ile hasta bakım personelinin özverili hizmeti sayesinde zorlu tedavi sürecinin daha güvenli ve huzurlu geçtiği vurgulandı.

CİMER’e iletilen teşekkür metninde, bir hastanenin başarısının yalnızca teknolojik imkânlarla değil, görev yapan sağlık çalışanlarının vicdanı, merhameti ve fedakârlığıyla mümkün olduğu belirtilerek, tedavi sürecinde emeği bulunan tüm sağlık çalışanlarına teşekkür edildi.

Hasta yakını, başta Prof. Dr. Türkan Dübüş olmak üzere ameliyat ekibi ve Göğüs Cerrahisi Servisi 2’de görev yapan tüm sağlık çalışanlarının gösterdiği üstün gayretin takdir edilmesini istedi.

Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayan uluslararası öğrencilerin mezuniyet sonrasında ülkede kalış süreçlerine ilişkin yeni bir uygulama hayata geçirildi. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Uluslararası İlişkiler Daire Başkanlığı tarafından 2 Ağustos 2026 tarihli yazıyla tüm üniversitelere gönderilen duyuruda, Göç İdaresi Başkanlığının değerlendirmeleri doğrultusunda ikamet izni süreçlerinde kolaylık sağlanacağı bildirildi.

Yazıda, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 31. maddesi kapsamında, Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayan yabancı uyruklu mezunların mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde başvurmaları halinde bir defaya mahsus olmak üzere en fazla bir yıl süreli kısa dönem ikamet izni alabilecekleri hatırlatıldı.

Toplam iki yıla kadar ikamet imkânı

Yeni değerlendirme kapsamında, bu kapsamda hâlihazırda bir yıllık kısa dönem ikamet izni bulunan yabancı mezunların da belirli şartları taşımaları halinde ek bir yıl daha ikamet izni alabilmelerinin önü açıldı.

Buna göre, ikamet izni süresi devam ederken veya izin bitiminden itibaren 90 gün içinde yeniden başvuru yapılması ve 6458 sayılı Kanun’un 32. maddesinde belirtilen diğer şartların karşılanması halinde, 31. maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında bir yıl daha kısa dönem ikamet izni düzenlenebilecek. Böylece toplam ikamet süresi iki yıla ulaşabilecek.

Akademik ve nitelikli istihdam hedefi

YÖK yazısında, düzenlemenin uluslararası mezunların yüksek lisans ve doktora gibi üst eğitim kademelerine devam edebilmelerini, akademik ve bilimsel faaliyetlerini sürdürebilmelerini ve niteliklerine uygun istihdam olanaklarına erişimlerini kolaylaştırmayı amaçladığı belirtildi.

Ayrıca uygulamanın, Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu alanlarda nitelikli insan kaynağının güçlendirilmesine katkı sağlaması, uluslararası mezunların Türkiye ile bağlarının korunması ve kültürel, sosyal ile ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi açısından önem taşıdığı ifade edildi.

YÖK Başkan Vekili Prof. Dr. Naci Gündoğan imzasıyla yayımlanan yazı, gereği için tüm üniversitelere gönderildi.

ABD’de yürütülen geniş ölçekli bir gerçek yaşam verisi araştırması, tip 2 diyabet ve yerleşik aterosklerotik kardiyovasküler hastalığı bulunan bireylerde tirzepatid tedavisinin, majör kardiyovasküler olay (MACE) riskinde anlamlı azalma ile ilişkili olabileceğini ortaya koydu. Bulgular, hakemli tıp dergisi BMJ’de yayımlandı. [1]

Araştırmanın amacı, tirzepatidin standart tedaviye eklenmesinin günlük klinik uygulamada kalp krizi, inme ve tüm nedenlere bağlı ölüm gibi majör kardiyovasküler olayları ne ölçüde azaltabileceğini değerlendirmekti. [1]

Çalışmada, Mayıs 2022 ile Mayıs 2025 tarihleri arasında ABD’deki iki ulusal sağlık sigortası veri tabanından elde edilen bilgiler analiz edildi. Araştırmaya, 40 yaş ve üzerindeki 52 bin 971 tip 2 diyabet ve aterosklerotik kardiyovasküler hastalık tanılı kişi dahil edildi. Katılımcıların 35 bin 353’ü tirzepatid, 17 bin 618’i ise sitagliptin tedavisine başladı. Araştırmacılar, gruplar arasındaki farklılıkları azaltmak amacıyla istatistiksel dengeleme yöntemleri kullandı. [1]

Araştırmanın birincil sonlanım noktası; kalp krizi, iskemik inme ve tüm nedenlere bağlı ölümün birleşiminden oluşan MACE olarak belirlendi. Katılımcılar tedavi başlangıcından itibaren bir yıl boyunca veya sonlanım gerçekleşene kadar takip edildi. Ayrıca hastaneye yatış gerektiren enfeksiyonlar ve enfeksiyona bağlı ölümler de güvenlik açısından değerlendirildi. [1]

Bir yıllık takip sonunda, MACE görülme oranı tirzepatid grubunda yüzde 2,9, sitagliptin grubunda ise yüzde 4,4 olarak hesaplandı. Analizler, tirzepatid kullanan hastalarda majör kardiyovasküler olay riskinin yaklaşık yüzde 32 daha düşük olduğunu gösterdi (HR: 0,68). [1]

Alt analizlerde, kalp krizi riski de anlamlı biçimde daha düşük bulundu. Buna karşın iskemik inme açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı. [1]

Araştırmacılar ayrıca tirzepatid kullanan grupta hastaneye yatış gerektiren enfeksiyonların, enfeksiyona bağlı ölümlerin ve tüm nedenlere bağlı ölümün de daha düşük görüldüğünü bildirdi. Negatif kontrol analizlerinde ise anlamlı bir ilişkiye rastlanmadı. [1]

Araştırmacılar, bulguların randomize klinik çalışmaların sonuçlarını desteklediğini ancak bunun gözlemsel bir kohort çalışması olduğunu vurguladı. Bu nedenle elde edilen sonuçların nedensellik kanıtı olarak değerlendirilmemesi ve farklı popülasyonlarda yeni çalışmalarla doğrulanması gerektiği ifade edildi. [1][2]

Uzmanlara göre çalışma, tirzepatidin yalnızca kan şekeri ve kilo kontrolüyle sınırlı kalmayıp, yüksek kardiyovasküler risk taşıyan tip 2 diyabet hastalarında klinik sonuçlar açısından da önemli potansiyel faydalar sağlayabileceğine işaret ediyor. Ancak tedavi kararlarının bireysel hasta özellikleri ve güncel klinik rehberler doğrultusunda verilmesi gerekiyor. [1][2]

Kaynaklar

[1] BMJ

[2] Araştırmayı yürüten araştırmacılar

Nadir görülen otoimmün nörolojik hastalıklardan MOGAD için geliştirilen yeni bir tedavi yaklaşımı, uluslararası araştırmacıların yürüttüğü çalışmada hastalık ataklarının önlenmesinde umut verici sonuçlar verdi. Mayo Clinic tarafından duyurulan araştırma, mevcut tedavi seçeneklerinin sınırlı olduğu bu hastalıkta yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek bulgular sundu.

MOGAD, bağışıklık sisteminin merkezi sinir sistemine saldırması sonucu görme kaybı, omurilik iltihabı ve beyin tutulumu gibi ciddi nörolojik tablolara yol açabilen nadir bir hastalık olarak biliniyor. Hastalarda tekrarlayan ataklar kalıcı nörolojik hasar riskini artırabiliyor.

Araştırmanın amacı, bağışıklık sistemindeki interlökin-6 (IL-6) reseptörünü hedefleyen tedavilerin, hastalık ataklarını azaltıp azaltamayacağını değerlendirmekti. Çalışmada farklı merkezlerden elde edilen klinik veriler incelendi ve tedavinin özellikle tekrarlayan atak riski taşıyan hastalarda yararlı olabileceğine yönelik bulgular elde edildi.

Araştırmacılar, IL-6 yolunu hedefleyen tedavilerin bazı hastalarda yeni atakların görülme sıklığını azaltabileceğini, ancak bu yaklaşımın standart tedavi haline gelmesi için geniş ölçekli randomize klinik çalışmaların tamamlanması gerektiğini vurguladı. Çalışmada elde edilen veriler, hastalığın uzun dönem kontrolü açısından umut verici olarak değerlendirildi.

Uzmanlar, MOGAD ile benzer özellikler taşıyan nöromiyelitis optika spektrum bozukluğunda (NMOSD) hedefe yönelik biyolojik tedavilerin başarılı sonuçlar verdiğini, MOGAD’da da benzer yaklaşımların gelecekte tedavi seçeneklerini genişletebileceğini belirtiyor.

Araştırmanın bazı sınırlılıkları da bulunuyor. Değerlendirilen verilerin önemli bölümü gözlemsel çalışmalardan elde edildiği için, tedavinin etkinliği ve güvenliliğinin kesin olarak ortaya konulabilmesi amacıyla daha büyük ve kontrollü klinik araştırmalara ihtiyaç olduğu ifade edildi.

Uzmanlara göre bu bulgular, MOGAD hastalarında yalnızca mevcut atakların tedavisine değil, gelecekte atakların önlenmesine yönelik yeni tedavi stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Ancak elde edilen sonuçlar henüz kesin tedavi anlamına gelmiyor ve ileri çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.

KAYNAKLAR

[1] Mayo Clinic
[2] Neurology Open Access
[3] PubMed

Yeni sezon öncesi hücum hattını güçlendirmeyi hedefleyen Beşiktaş için İskoçya’dan yeni bir transfer iddiası gündeme geldi. Rangers çevresini takip eden yerel kaynaklarda yer alan haberlere göre siyah-beyazlı kulüp, 22 yaşındaki santrfor Youssef Chermiti’nin durumunu yakından izleyen ekipler arasında gösterildi. [1]

Haberde, son günlerde farklı kulüplerle de anılan Chermiti için Beşiktaş’ın ilgisinin sürdüğü ileri sürülürken, oyuncunun geleceğine ilişkin henüz net bir karar verilmediği aktarıldı. Bununla birlikte kulüpler arasında resmî görüşmelerin başladığını veya teklif yapıldığını doğrulayan herhangi bir bilgi paylaşılmadı. [1]

Rangers’ın beklentisi yüksek

İskoç basınındaki iddialara göre Rangers, genç forvet için yüksek bir bonservis beklentisi içinde bulunuyor. Haberde, olası bir transferde kulübün yaklaşık 25 milyon sterlin seviyesinde bir gelir hedeflediği öne sürüldü. Ancak bu rakam taraflarca doğrulanmış değil. [1]

Beşiktaş’ın forvet arayışı sürüyor

Beşiktaş’ın yaz transfer döneminde hücum hattına alternatif oluşturabilecek farklı profiller üzerinde çalışma yaptığı biliniyor. Chermiti’nin de yaşının genç olması ve gelişim potansiyeli nedeniyle kulübün değerlendirdiği isimlerden biri olabileceği ifade ediliyor. Ancak transfer sürecinin hangi aşamada olduğu konusunda resmî kaynaklardan doğrulama bulunmuyor.

Beşiktaş, Rangers veya oyuncu cephesinden Youssef Chermiti iddialarına ilişkin herhangi bir açıklama yapılmadı. Transfer dosyasının önümüzdeki günlerde netlik kazanması bekleniyor.

Kaynaklar

[1] Rangers’ı takip eden İskoç yerel spor yayınları

Üniversitenin yayımladığı açıklamada, Dr. Öğr. Üyesi İhsan Hammad’ın vefatının büyük bir üzüntüyle öğrenildiği belirtilerek, akademik çalışmaları ve fakülteye sunduğu katkılar dolayısıyla her zaman saygıyla anılacağı ifade edildi.

Taziye mesajında, merhuma Allah’tan rahmet ve mağfiret dilenirken, ailesine, sevenlerine, çalışma arkadaşlarına ve tüm üniversite mensuplarına sabır ve başsağlığı temennisinde bulunuldu.

İlahiyat Fakültesi’nde görev yapan İhsan Hammad’ın vefatı, öğrencileri ve meslektaşları başta olmak üzere akademi çevrelerinde üzüntüyle karşılandı.

Dr. Öğr. Üyesi İhsan Hammad’ın cenaze programına ilişkin ayrıntıların daha sonra paylaşılması bekleniyor. Üniversite camiası ise yayımlanan taziye mesajıyla merhum akademisyene son görevini yerine getirirken, yakınlarının acısını paylaştığını duyurdu.

Edinilen bilgilere göre olay, Ortahisar ilçesi Çukurçayır Mahallesi’ndeki Hami Yıldırım İlkokulu’nda meydana geldi. Kısa süre önce okulda hizmetli olarak göreve başladığı öğrenilen Fatma Arduç, seminer programı devam ederken aniden fenalaştı.

İhbar üzerine okula sağlık ekipleri sevk edildi. Olay yerinde yapılan ilk müdahalenin ardından sağlık ekipleri uzun süre Arduç’u hayata döndürmeye çalıştı. Ancak yapılan tüm müdahalelere rağmen 32 yaşındaki kadın kurtarılamadı.

İki çocuk annesi olduğu öğrenilen Fatma Arduç’un vefatı, görev yaptığı okulda ve yakın çevresinde derin üzüntü oluşturdu. Eğitim camiasından birçok kişi taziye mesajları paylaşırken, okulda da büyük üzüntü yaşandığı belirtildi.

Yetkililer, Fatma Arduç’un kesin ölüm nedeninin yapılacak otopsi ve adli incelemelerin ardından netlik kazanacağını bildirdi. Olayla ilgili gerekli resmi işlemler sürüyor.

Bronşektazi Alevlenmesi Nedir?

Bronşektazi, akciğerlerdeki hava yollarının kalıcı olarak genişleyip hasar görmesiyle ortaya çıkan kronik bir akciğer hastalığıdır. Hasar gören hava yollarında balgam birikir ve bu durum enfeksiyon riskini artırır.

“Alevlenme” ise kişinin günlük belirtilerinin aniden kötüleştiği dönemleri ifade eder. Bu dönemlerde erken değerlendirme ve uygun tedavi, akciğer hasarının ilerlemesini önlemeye yardımcı olabilir.

Kimler Risk Altındadır?

Bronşektazi alevlenmesi riski şu kişilerde daha yüksektir:

• Bronşektazi tanısı bulunanlar
• Sık solunum yolu enfeksiyonu geçirenler
• KOAH veya astımı bulunan hastalar
• Bağışıklık sistemi zayıf kişiler
• Sigara kullananlar
• Düzenli hava yolu temizliği yapmayan hastalar
• Pseudomonas gibi kronik bakteri enfeksiyonu bulunan kişiler

Bronşektazi Alevlenmesinin Belirtileri

Aşağıdaki belirtiler mevcut durumunuza göre belirgin şekilde arttığında alevlenme düşünülmelidir:

• Öksürüğün artması
• Balgam miktarında belirgin artış
• Balgam renginin koyulaşması veya yeşil-sarı olması
• Nefes darlığında artış
• Hırıltılı solunum
• Ateş
• Titreme
• Gece terlemesi
• Halsizlik
• Kanlı balgam görülmesi
• Göğüs ağrısı

Bronşektazi Alevlenmesinde Ne Yapılmalı?

1. Belirtileri Yakından Takip Edin

Normalden daha fazla balgam, artan öksürük veya nefes darlığı fark ettiğinizde belirtileri not edin.

2. Doktorunuzla İletişime Geçin

Alevlenmelerin önemli bir kısmı bakteriyel veya viral enfeksiyonlarla ilişkili olabilir. Tedavi gerekip gerekmediğine hekim karar vermelidir. Antibiyotikler yalnızca doktor önerisiyle kullanılmalıdır.

3. Hava Yolu Temizliğini İhmal Etmeyin

Göğüs fizyoterapisi, nefes egzersizleri ve balgamın uzaklaştırılmasına yardımcı teknikler hava yollarının temizlenmesine destek olabilir. Bazı hastalarda PEP cihazları veya titreşimli sistemler de kullanılabilir.

4. Sıvı Tüketimini Sürdürün

Yeterli sıvı alımı balgamın daha akışkan olmasına katkı sağlayabilir. Ancak sıvı kısıtlaması gerektiren başka bir hastalığınız varsa doktorunuzun önerilerine uyun.

5. İlaçlarınızı Düzenli Kullanın

Doktorunuz tarafından reçete edilen inhaler ilaçları, balgam söktürücüleri veya diğer tedavileri aksatmayın.

Ne Zaman Acil Tıbbi Yardım Alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Yoğun miktarda kanlı balgam
• Şiddetli nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Dudaklarda morarma
• Bilinç bulanıklığı
• Yüksek ateşin devam etmesi

Bronşektazi Alevlenmesini Önlemek İçin Neler Yapılabilir?

• Sigara kullanmayın.
• Pasif sigara dumanından kaçının.
• Grip ve zatürre gibi önerilen aşıları yaptırın.
• Solunum yolu enfeksiyonlarından korunmaya çalışın.
• Düzenli egzersiz yapın.
• Günlük hava yolu temizleme egzersizlerini ihmal etmeyin.
• Doktor kontrollerinizi aksatmayın.
• Kirli hava ve yoğun tozlu ortamlardan mümkün olduğunca uzak durun.

En Sık Yapılan Hatalar

• Antibiyotiğe kendi kendine başlamak
• Öksürüğü baskılayan ilaçları bilinçsiz kullanmak
• Balgam rengindeki değişikliği önemsememek
• Göğüs fizyoterapisini bırakmak
• Kontrol randevularını ertelemek
• Sigaraya devam etmek

Uzmanların Önerdiği Püf Noktaları

• Belirtilerinizin günlük seyrini takip edin.
• Balgam rengindeki değişiklikleri gözlemleyin.
• Düzenli fiziksel aktiviteyi sürdürün.
• Solunum egzersizlerini günlük rutininizin bir parçası haline getirin.
• Size özel hazırlanan tedavi planına sadık kalın.

Sıkça Sorulan Sorular

Bronşektazi alevlenmesi kaç gün sürer?

Süre kişiden kişiye değişebilir. Nedene ve uygulanan tedaviye bağlı olarak birkaç gün ile birkaç hafta arasında değişebilir.

Bronşektazi tamamen iyileşir mi?

Bronşektaziye bağlı hava yolu hasarı kalıcıdır. Ancak uygun tedavi ve düzenli takip ile belirtiler kontrol altına alınabilir ve yaşam kalitesi artırılabilir.

Her balgam artışı enfeksiyon anlamına gelir mi?

Hayır. Balgam miktarındaki artış farklı nedenlerle gelişebilir. Ancak renk değişikliği, ateş veya nefes darlığındaki artış gibi belirtiler varsa sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

Bronşektazi hastaları spor yapabilir mi?

Doktorun uygun gördüğü ölçüde düzenli fiziksel aktivite ve solunum egzersizleri birçok hasta için faydalı olabilir.

Bronşektazi alevlenmesi tekrar eder mi?

Evet. Bronşektazi kronik bir hastalık olduğu için bazı hastalarda yıl içinde birden fazla alevlenme görülebilir. Düzenli tedavi ve koruyucu önlemler bu riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Sonuç

Bronşektazi alevlenmesi, hastalığın seyrini etkileyebilen önemli dönemlerden biridir. Belirtilerin erken fark edilmesi, uygun tedavinin gecikmeden başlanması ve düzenli hava yolu temizliği gibi koruyucu yaklaşımlar, hem yaşam kalitesinin korunmasına hem de olası komplikasyonların azaltılmasına katkı sağlayabilir.

Toronto General Hospital’ın bir odasında yatan Leonard Thompson, artık yatağında doğrulmakta bile zorlanıyordu. Çocukluğa özgü canlılık yüzünden çekilmiş, bedeni ağır hastalığın ve uzun süren açlığın altında erimişti. Yaklaşık 29,5 kilograma kadar düşmüştü. Onu hayatta tutabilmek için uygulanan günlük yaklaşık 450 kalorilik diyet, gerçekte bir tedavi değildi. Yalnızca ölümün hızını yavaşlatmaya çalışan acımasız bir bekleyişti.

Ailesi, doktorların yüzlerine baktığında söylenmeyen cümleyi anlayabiliyordu:

Leonard biraz daha yaşatılabilirdi; fakat mevcut tıbbın imkânlarıyla kurtarılamazdı.

Bugün tip 1 diyabet olarak tanımladığımız hastalık, o yıllarda çocuklar için çoğunlukla kesin bir ölüm hükmüydü. Vücut, kandaki glikozu hücrelerin kullanabileceği enerjiye dönüştüremiyor; kan şekeri yükselirken dokular aç kalıyordu. Yağların kontrolsüz biçimde parçalanması ketonların birikmesine, kanın kimyasal dengesinin bozulmasına ve sonunda bilinç kaybıyla ölüme yol açabiliyordu.

Hekimlerin elindeki başlıca yöntem, karbonhidratı ve toplam kaloriyi aşırı ölçüde sınırlayan “açlık diyetleri”ydi. Bu diyetler hastalığı iyileştirmiyor, yalnızca kimi hastalarda ölümü birkaç hafta ya da birkaç ay geciktirebiliyordu. Çocuklar çoğu zaman diyabetten ölmeden önce açlığın pençesinde eriyordu.

Leonard’ın hastane yatağında yaşadığı sessiz çöküş, o dönemde dünyanın farklı yerlerinde tekrar eden binlerce çocuk hikâyesinden yalnızca biriydi.

Fakat Toronto’da, henüz ilaca dönüşmemiş bulanık bir pankreas özütü hazırlanıyordu.

Pankreasın içindeki sır

Frederick Banting, pankreasın içinde kan şekerini düzenleyen bir madde bulunduğuna inanıyordu. Ondan önce de pankreas ile diyabet arasındaki ilişkiyi araştıran bilim insanları olmuştu. Ancak pankreasın sindirim enzimleri, elde edilmek istenen etkin maddeyi bozuyor; hazırlanan özütler ya yeterli etki göstermiyor ya da insan kullanımına uygun olmayan reaksiyonlara yol açıyordu.

Banting, düşüncesini Toronto Üniversitesi Fizyoloji Bölümü Başkanı John J. R. Macleod’a anlattı. Macleod ona bir laboratuvar, deney hayvanları ve genç tıp öğrencisi Charles Best’in desteğini sağladı.

1921 yazında pankreası çıkarılarak diyabet oluşturulan köpekler üzerinde deneyler yürütüldü. Hazırlanan pankreas özütünün kan şekerini düşürdüğünün görülmesi, araştırmacılarda büyük bir umut doğurdu. Ancak deney hayvanında alınan olumlu sonuç ile ölümün eşiğindeki bir çocuğa güvenle uygulanabilecek ilaç arasında hâlâ büyük bir mesafe vardı.

Bu mesafenin aşılmasında biyokimyacı James Bertram Collip önemli bir rol üstlendi. Onun görevi, pankreas özütündeki etkin maddeyi tahriş edici proteinlerden ve yabancı bileşenlerden mümkün olduğunca ayırmaktı.

Laboratuvarda umut kadar gerilim de vardı. Banting hızlı hareket etmek istiyor, Macleod sistemli ve tekrarlanabilir kanıt talep ediyor, Best deneylerdeki yerini korumaya çalışıyor, Collip ise yeterli saflığa ulaşmadan yapılacak insan uygulamasının tehlikesini görüyordu.

Bilim tarihinin büyük keşifleri, sonradan anlatıldığı kadar sakin ve düzenli doğmaz. Bazen aynı laboratuvarda umut, rekabet, korku, gurur ve yorgunluk yan yana durur.

İlk uygulama

11 Ocak 1922’de Leonard Thompson, diyabet tedavisi amacıyla pankreas özütü enjeksiyonu yapılan ilk hasta oldu.

Banting ve Best tarafından sığır pankreasından hazırlanan özüt, Leonard’ın derisinin altına enjekte edildi.

Hastane odasında herkes bir değişiklik bekliyordu. Belki çocuğun gözleri yeniden canlanacak, belki susuzluğu azalacak, belki laboratuvar sonuçları yaklaşan ölümün yönünü değiştirecekti.

Fakat beklenen sonuç alınamadı.

Leonard’ın kan şekerinde sınırlı bir düşüş görüldü; ancak ketozis düzelmedi, belirgin bir klinik iyileşme sağlanamadı ve yeterince saf olmayan özüt enjeksiyon bölgesinde steril apseye yol açtı.

Bir çocuğu kurtarmak için getirilen ilk şişe, onun zaten zayıflamış bedeninde yeni bir yara bırakmıştı.

Bu sonuç araştırmanın sonu olabilirdi. Hekimler geri çekilebilir, aile umudunu kaybedebilir, araştırmacılar başarısızlığın sorumluluğunu birbirlerine yükleyebilirdi.

Fakat ilk uygulama bütünüyle anlamsız değildi. Kan şekerindeki sınırlı düşüş, özütün içinde işe yarayan bir madde bulunduğunu düşündürüyordu. Asıl sorun, bu maddenin yeterince saf ve güçlü biçimde hazırlanamamasıydı.

İlk şişenin başarısızlığı doğru soruyu daha görünür hâle getirmişti:

Sorun insülinde miydi, yoksa insülini çevreleyen kirli karışımda mı?

İkinci şişe

Collip yeniden laboratuvara döndü.

Pankreas özütünü farklı alkol yoğunluklarında işleyerek etkin maddeyi yabancı proteinlerden ayırmaya çalıştı. Deney tüpleri, cam kaplar ve ölçüm sonuçları arasında geçen her saat, Leonard’ın tükenen zamanıydı.

Bir tarafta bir bilim insanının saflaştırmaya çalıştığı özüt, diğer tarafta beklemeye gücü kalmayan bir çocuğun bedeni vardı.

23 Ocak 1922’de Leonard’a Collip’in saflaştırdığı özüt uygulandı; sonraki günlerde tedavi düzenli enjeksiyonlarla sürdürüldü.

Bu defa sonuç açıktı.

Leonard’ın kan şekeri, dönemin kayıtlarındaki ölçümle yüzde 0,52’den yüzde 0,12’ye; sayısal karşılığıyla yaklaşık 520 mg/dL’den 120 mg/dL’ye geriledi. Yirmi dört saat içinde idrarla atılan glikoz miktarı 71,1 gramdan 8,7 grama düştü. İdrardaki ketonlar kayboldu.

Laboratuvar değerlerinin ötesinde Leonard’ın görünümünde de belirgin bir değişiklik vardı. Çocuk daha canlı, daha güçlü ve çevresine daha ilgili görünüyordu.

Bir laboratuvar değeri düşerken, bir çocuk yeniden ayağa kalkmaya başlıyordu.

İnsülin diyabeti ortadan kaldırmıyordu. Pankreasın yerine getiremediği görevi, düzenli enjeksiyonlarla dışarıdan üstleniyordu. Ancak ilk kez hastalık ile ölüm arasındaki bağ kırılmaya başlamıştı.

Diyabet, kaçınılmaz bir ölüm hükmü olmaktan çıkıp tedavi edilerek yaşanabilecek kronik bir hastalığa dönüşüyordu.

Tek bir kahramanın hikâyesi değildi

İnsülinin keşfi, zaman zaman tek bir bilim insanının ani zaferi gibi anlatılır. Oysa Leonard’ın yatağına ulaşan özütte birçok kişinin emeği vardı: Banting’in ısrarı, Best’in deneylerdeki çalışmaları, Macleod’un bilimsel birikimi ve laboratuvar imkânları, Collip’in biyokimyasal saflaştırması, klinisyenlerin dikkatli gözlemleri…

Daha önce pankreasın diyabetteki rolünü araştıran bilim insanlarının çalışmaları da bu keşfin temelini oluşturmuştu. Bilim, çoğu zaman tek başına parlayan bir dehanın değil; tartışan, rekabet eden fakat sonunda aynı gerçeğe yaklaşan insanların ortak emeğidir.

1923 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, insülinin keşfi nedeniyle Frederick Banting ve John Macleod’a verildi. Karar tartışma yarattı. Banting ödül parasını Charles Best ile, Macleod ise James Collip ile paylaştı. Bu paylaşım, keşfin dört temel ismin katkısıyla ortaya çıktığının sessiz bir kabulüydü.

Fakat laboratuvardaki bütün isimlerin karşısında, hastane yatağında bilinmeyen bir özütü kabul eden çocuk duruyordu.

Leonard yalnızca ilk hasta değildi. Henüz tamamlanmamış bir bilimsel ihtimale bedenini emanet eden, pankreas özütünün enjeksiyon yoluyla uygulandığı ilk diyabetli hastaydı. Ailesinin denemeye izin vermesi de çaresizliğin olduğu kadar cesaretin kararıydı.

Bir tarafta neredeyse kesin ölüm, diğer tarafta etkisi ve güvenliği henüz tam olarak bilinmeyen bir şişe vardı.

Aile, bilinmeyeni seçti.

On üç yıl

Leonard Thompson, insülin tedavisi sayesinde on üç yıl daha yaşadı.

Çocukluktan gençliğe geçti. Yeniden beslenebildi, güç kazandı ve hastane odasının dışında bir hayat kurabildi. 20 Nisan 1935’te, 27 yaşındayken bronkopnömoni ve diyabete bağlı komplikasyonlar nedeniyle yaşamını yitirdi.

Onun hikâyesi, kusursuz bir “sonsuza kadar mutlu yaşadı” masalı değildi.

İnsülin diyabeti tamamen iyileştiren bir iksir olmadı. Her gün yeniden uygulanması gereken, dikkatli doz hesaplaması isteyen ve yanlış kullanıldığında ciddi sonuçlar doğurabilen bir yaşam desteğiydi.

Ancak Leonard’a verilen on üç yıl, yalnızca uzatılmış bir ömür değildi. Bu yıllar, diyabetli çocukların kaderinin değişebileceğinin kanıtıydı.

Leonard’dan sonra ölümün eşiğinde bekleyen çocuklar insülinle yeniden yemek yemeye, kilo almaya ve evlerine dönmeye başladı. Hekimlerin ailelere söylemek zorunda kaldığı “yapabileceğimiz bir şey yok” cümlesinin yerini doz hesapları ve yaşam planları aldı.

Bir çocuğun bedeninde başlayan insülin çağı, laboratuvarın soğuk cam şişesinden insanlığın ortak umuduna dönüştü.

Leonard Thompson, başarısız bir ilk denemenin bilimi durdurmak zorunda olmadığını gösteren çocuktu.

Saflaştırmanın, sabrın ve ortak emeğin bir maddeyi ilaca; bir ihtimali ise yaşama dönüştürebileceğinin kanıtıydı.

Çünkü bazen yeni bir çağ, kalabalık bir kongre salonunda başlamaz.

Bazen bir hastane odasında, ölümünü bekleyen bir çocuğa getirilen küçük bir şişeyle başlar.

Editörün notu

Metindeki tarihler, kişiler ve klinik bulgular tarihsel kaynaklara dayanmaktadır. Hastane ortamına, aile üyelerinin duygularına ve bazı geçiş sahnelerine ilişkin betimlemeler, tarihsel gerçekliği değiştirmeden anlatının bütünlüğünü sağlamak amacıyla edebî biçimde kurgulanmıştır.

Temel kaynaklar

• Banting FG, Best CH, Collip JB, Campbell WR, Fletcher AA. “Pancreatic Extracts in the Treatment of Diabetes Mellitus.” Canadian Medical Association Journal. 1922;12(3):141–146.
• Toronto Üniversitesi Thomas Fisher Nadir Kitaplar Kütüphanesi. “Insulin 100: Leonard Thompson.”
• Nobel Prize. “The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923: Frederick G. Banting and John Macleod.”

Iğdır’ın Gönen-Beyoluk yolu üzerinde meydana gelen traktör kazasında 2 kişi hayatını kaybetti, 4 kişi yaralandı. Kazada yaşamını yitirenlerden birinin Iğdır İl Sağlık Müdürlüğünde görev yapan Hemşire Esra Bayram Ada olduğu öğrenildi.

İlk belirlemelere göre, şifalı su almak amacıyla yola çıkan 6 kişinin bulunduğu traktör, henüz belirlenemeyen nedenle kontrolden çıkarak kaza yaptı. İhbar üzerine bölgeye sağlık, jandarma ve diğer acil müdahale ekipleri sevk edildi.

Kazada 30 yaşındaki Hemşire Esra Bayram Ada ile 15 yaşındaki Zeynep Uzun olay yerinde yaşamını yitirdi. Traktörde bulunan 4 kişi ise yaralı olarak hastaneye kaldırıldı. Yaralılardan birinin sağlık durumunun ağır olduğu bildirildi.

Kazanın ardından Iğdır İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yayımlanan taziye mesajında, görev başındaki sağlık çalışanı Esra Bayram Ada’nın vefatından duyulan üzüntü dile getirilerek ailesine, yakınlarına ve sağlık camiasına başsağlığı temennisinde bulunuldu.

Jandarma ekipleri, traktörün kontrolden çıkmasına neden olan olayın tüm yönleriyle aydınlatılması için inceleme başlattı.

Yeni sezon öncesinde orta saha rotasyonunu güçlendirmeyi hedefleyen Galatasaray’ın transfer gündemine bu kez Chelsea forması giyen Lesley Ugochukwu geldi. Avrupa’da yayımlanan transfer haberlerine göre sarı kırmızılı yönetim, 21 yaşındaki Fransız futbolcunun şartlarını araştırırken İngiliz kulübüyle ilk temasların kurulduğu öne sürüldü.

İddialara göre Galatasaray, genç orta sahayı doğrudan bonservisiyle transfer etmek yerine satın alma opsiyonunu içeren kiralama modeli üzerinde duruyor. Chelsea’nin kadro planlamasında forma rekabeti yaşayan Ugochukwu’nun düzenli süre alabileceği bir takıma gitmeye sıcak baktığı belirtiliyor.

Transfer sürecinde henüz kulüpler arasında resmî bir anlaşmaya varılmış değil. İngiliz kulübünün oyuncunun geleceğine ilişkin son kararını teknik heyetin raporuna göre vermesi beklenirken, Galatasaray’ın görüşmelerini sürdürdüğü ifade ediliyor.

Avrupa’nın dikkat çeken genç orta sahalarından biri

2004 doğumlu Lesley Ugochukwu, Rennes altyapısında yetiştikten sonra Chelsea’ye transfer olmuştu. Fizik gücü, top kapma becerisi ve oyun kurulumundaki etkinliğiyle dikkat çeken Fransız futbolcu, ön libero ve merkez orta saha pozisyonlarında görev yapabiliyor.

Genç oyuncunun Avrupa’nın çeşitli liglerinden de talipleri bulunduğu konuşulurken, Galatasaray’ın transfer yarışındaki durumunun önümüzdeki günlerde netleşmesi bekleniyor.

Şu ana kadar ne Galatasaray ne de Chelsea cephesinden transfer görüşmelerine ilişkin resmî bir açıklama yapılmış değil. Bu nedenle dosya, iddia ve görüşme aşamasında bulunuyor.

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), 2026/2027 dönemi kabuklu fındık alım fiyatlarını duyurdu. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, Giresun kalite kabuklu fındık için kilogram başına 255 TL, Levant kalite kabuklu fındık için ise 250 TL alım fiyatı uygulanacak.

Hasat sezonunun başlamasına kısa süre kala açıklanan fiyatlar, Karadeniz Bölgesi başta olmak üzere milyonlarca fındık üreticisinin merakla beklediği en önemli gündem maddeleri arasında yer alıyordu. Açıklamayla birlikte yeni sezon alım politikası da netlik kazandı.

TMO’nun belirlediği alım fiyatlarının, üreticilerin ürünlerini kamu alımlarına yönlendirmesinde önemli rol oynaması bekleniyor. Fiyatların serbest piyasadaki hareketlilik üzerinde de etkili olacağı değerlendiriliyor.

Fındıkta hasat takvimi ise bölgelere göre farklılık gösteriyor. Sahil, orta ve yüksek kesimlerde ürün olgunluğuna göre hasat tarihleri kademeli olarak uygulanacak. Üreticiler, yeni sezon alımlarına ilişkin randevu sistemi ve teslim süreciyle ilgili ayrıntıları TMO tarafından yapılacak duyurular üzerinden takip edebilecek.

2026/2027 TMO kabuklu fındık alım fiyatları:

• Giresun kalite kabuklu fındık: 255 TL/kg
• Levant kalite kabuklu fındık: 250 TL/kg

Not: Haber hazırlanırken sosyal medyada paylaşılan son dakika bilgisi esas alınmıştır. TMO’nun ayrıntılı alım esasları ve randıman, teslimat ile randevu sistemine ilişkin resmi açıklamalar yayımlandıkça haber güncellenecektir.

Yeni sezon öncesi orta saha rotasyonunu güçlendirmek isteyen Beşiktaş’ın, Premier Lig ekibi Newcastle United’ın 26 yaşındaki orta saha oyuncusu Joe Willock’u transfer listesine aldığı öne sürüldü. İngiltere’den gelen haberlere göre iki kulüp arasında bonservis görüşmeleri başladı.

İngiliz gazeteci Luke Edwards’ın aktardığı bilgilere göre Newcastle United, sözleşmesinin son yılına giren Willock’a yeni bir kontrat teklif etmeyi planlamıyor. Bu nedenle kulübün oyuncunun bonservisiyle yollarını ayırmaya sıcak baktığı ve Beşiktaş ile transfer bedeli konusunda görüşmeler yürüttüğü belirtildi.

Transfer sürecinde dikkat çeken bir diğer ayrıntı ise oyuncunun temsilcisi oldu. İngiliz ve uluslararası transfer kaynaklarına göre Joe Willock’un menajeri İstanbul’da Beşiktaş yönetimiyle bir araya geldi. Haberlere göre İngiliz futbolcu da kariyerine Süper Lig’de devam etme fikrine olumlu yaklaşıyor.

Beşiktaş cephesinden transferle ilgili resmî bir açıklama yapılmazken, Newcastle United’ın oyuncu için talep ettiği bonservis bedeli üzerinde pazarlıkların sürdüğü ifade ediliyor. İngiliz kulübünün beklentisi ile Beşiktaş’ın teklifinin henüz örtüşmediği, görüşmelerin ise devam ettiği kaydedildi.

1999 doğumlu Joe Willock, Arsenal altyapısında yetiştikten sonra 2021 yılında Newcastle United’a transfer oldu. Dinamik oyun yapısı, ceza sahasına yaptığı koşular ve iki yönlü orta saha özellikleriyle tanınan İngiliz futbolcu, Premier Lig’de önemli deneyim kazandı.

Transfer sürecinin önümüzdeki günlerde hız kazanması beklenirken, şu ana kadar kulüpler arasında anlaşma sağlandığına veya oyuncunun sağlık kontrolü için Türkiye’ye geleceğine ilişkin resmî bir doğrulama bulunmuyor. Bu nedenle görüşmelerin devam ettiği ve transferin henüz sonuçlanmadığı değerlendiriliyor.

Araştırma; Kanada, Hindistan, Çin, Almanya, ABD ve Japonya’da bulunan yedi merkezde gerçekleştirildi. Çalışmaya, anjiyografi ile çok damar koroner arter hastalığı doğrulanan ve her iki cerrahi yöntem için de uygun görülen 18 yaş ve üzerindeki hastalar dahil edildi. Katılımcılar rastgele iki gruba ayrılarak ya küçük torakotomi ile minimal invaziv koroner bypass (MICS-CABG) ya da klasik sternotomi ile koroner bypass ameliyatı oldu. [1]

Araştırmaya 24 Ağustos 2018 ile 26 Kasım 2024 tarihleri arasında 176 hasta alındı. Rastgeleleştirilen 170 hastanın 86’sına minimal invaziv cerrahi, 84’üne ise geleneksel sternotomi uygulandı. Katılımcıların ortanca yaşı 67 yıl olurken, hastaların yüzde 91’ini erkekler oluşturdu. [1]

Araştırmacılar, ameliyattan bir ay sonra hastaların kendi bildirimlerine dayanan fiziksel iyileşme düzeyini değerlendirdi. Sonuçlara göre minimal invaziv cerrahi grubunda fiziksel iyileşme skorları geleneksel cerrahi grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek bulundu (45,1’e karşı 42,2 puan; ortalama fark 2,9 puan; %95 GA 0,3-5,5; p=0,031). [1]

Çalışmanın güvenlik sonuçları da dikkat çekti. Ameliyat sonrası 12 aylık takip süresince her iki grupta da ölüm veya inme görülmedi. Bir aylık dönemde yalnızca minimal invaziv cerrahi grubunda bir majör kardiyak veya serebrovasküler olay kaydedildi. Araştırmacılar, genel güvenlik açısından iki yöntem arasında belirgin bir olumsuz fark saptanmadığını bildirdi. [1]

Araştırmayı yürüten ekip, deneyimli cerrahi ekipler tarafından uygun şekilde seçilmiş hastalarda uygulanan minimal invaziv koroner bypass yönteminin, güvenlikten ödün vermeden daha hızlı fiziksel toparlanma sağlayabileceğini değerlendirdi. Bununla birlikte araştırmacılar, yöntemin daha geniş hasta gruplarında uygulanabilirliği, uzun dönem sonuçları ve sağlık sistemlerine entegrasyonunun gelecekte yapılacak çalışmalarla daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini vurguladı. [1]

Araştırma, minimal invaziv kalp cerrahisinin yalnızca kozmetik avantajlar sunmadığını, hasta odaklı iyileşme ölçütlerinde de klinik açıdan anlamlı katkılar sağlayabileceğine ilişkin güçlü randomize kanıtlar sunması bakımından dikkat çekiyor. Ancak bulgular, deneyimli merkezlerde ve uygun hasta seçimiyle elde edildiğinden tüm hastalara doğrudan genellenemeyeceği belirtiliyor. [1]

Kaynaklar

[1] The Lancet

Uzmanlar ise düzenli kuvvet antrenmanının bu süreci yavaşlatmaya yardımcı olabileceğini ve sağlıklı yaşlanmanın en önemli bileşenlerinden biri olduğunu belirtiyor.

Kas kaybına karşı etkili destek

Direnç egzersizleri, kas liflerini uyararak kas kütlesinin korunmasına ve kas gücünün artırılmasına katkı sağlayabiliyor. Özellikle ileri yaşlarda bağımsız yaşamın sürdürülebilmesi açısından bu etkinin önemli olduğu vurgulanıyor.

Kemik sağlığını destekleyebilir

Ağırlık taşıyan egzersizler kemik mineral yoğunluğunu artırmaya yardımcı olabiliyor. Bu durum osteoporoz riskinin azaltılmasına ve kırıkların önlenmesine katkı sağlayabiliyor.

Denge ve hareket kabiliyeti gelişebiliyor

Kuvvet antrenmanları yalnızca kasları değil, koordinasyon ve dengeyi de destekliyor. Bu sayede yaşlı bireylerde düşme riskinin azaltılmasına yardımcı olabileceği belirtiliyor.

Metabolizma üzerinde olumlu etkiler oluşturabiliyor

Bilimsel çalışmalar, düzenli direnç egzersizlerinin insülin duyarlılığını artırabildiğini, kan şekeri kontrolünü destekleyebildiğini ve vücut kompozisyonunun iyileşmesine katkı sağlayabildiğini gösteriyor.

Kalp sağlığı ve yaşam süresi için de önem taşıyor

Araştırmalar, kuvvet antrenmanının kronik inflamasyonu azaltabileceğini, kardiyovasküler sağlığı destekleyebileceğini ve düzenli uygulandığında tüm nedenlere bağlı ölüm riskinin azalmasıyla ilişkili olabileceğini ortaya koyuyor.

Cilt sağlığına katkı sağlayabilir

Son yıllarda yayımlanan bazı çalışmalar, direnç egzersizlerinin cildin elastikiyetini ve dermal yapısını olumlu yönde etkileyebileceğine işaret ediyor. Ancak uzmanlar bu konuda daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç bulunduğunu belirtiyor.

Enerji seviyelerini artırabiliyor

Kas gücünün artmasıyla birlikte fiziksel performansın yükseldiği, günlük aktivitelerin daha kolay yapılabildiği ve yaşam kalitesinin iyileşebildiği ifade ediliyor.

Her yaşta başlanabiliyor

Uzmanlar, kuvvet antrenmanına başlamak için geç kalınmadığını vurguluyor. Egzersiz programlarının kişinin yaşı, sağlık durumu ve fiziksel kapasitesine göre planlanması öneriliyor.

Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu: “Kas gücünü korumak, sağlıklı yaşlanmanın en önemli adımlarından biridir”

Türkiye’de psikogenetik, biyoteknoloji ve longevity alanlarının öncü isimlerinden, Üsküdar Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu, sağlıklı yaşlanmanın yalnızca yaşam süresinin uzamasıyla değil, bireyin fiziksel ve metabolik kapasitesini koruyabilmesiyle anlam kazandığını söyledi.

Kas dokusunun vücudun en önemli metabolik organlarından biri olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Yılancıoğlu, yaşla birlikte ortaya çıkan kas kaybının sadece hareket kabiliyetini değil, metabolik dengeyi, bağışıklık sistemini ve genel sağlık durumunu da etkileyebildiğini belirtti.

Yılancıoğlu, “Düzenli kuvvet antrenmanı, kas ve kemik sağlığını desteklemenin yanı sıra denge, koordinasyon ve fonksiyonel hareket kabiliyetinin korunmasına da katkı sağlayabilir. Bilimsel çalışmalar, direnç egzersizlerinin insülin duyarlılığı, metabolik sağlık ve sağlıklı yaşlanma üzerinde olumlu etkiler oluşturduğunu gösteriyor. Ancak her egzersiz programı kişinin yaşı, mevcut hastalıkları ve fiziksel kapasitesi dikkate alınarak planlanmalıdır.” ifadelerini kullandı.

Yeterli protein alımı, düzenli fiziksel aktivite ve kaliteli uykunun birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Yılancıoğlu, “Sağlıklı yaşlanma tek bir mucize yöntemle değil, bilimsel temellere dayanan sürdürülebilir yaşam alışkanlıklarıyla mümkündür. Kuvvet antrenmanı da bu yaklaşımın en güçlü bileşenlerinden biridir.” değerlendirmesinde bulundu.

Uzmanlar, kronik hastalığı bulunan bireylerin yeni bir egzersiz programına başlamadan önce hekim görüşü almasının önem taşıdığını da hatırlatıyor.

Kaynaklar

[1] Healthcom, How Strength Training Can Help You Age Stronger, Healthier

[2] National Institute on Aging (NIA)

[3] American College of Sports Medicine (ACSM)

Bulgular, bu tutumun üretkenlikten çok liderlik özellikleriyle ilişkili olabileceğine işaret ediyor. [1][2]

Pandemi sonrasında birçok kurum hibrit ve uzaktan çalışma modellerini kalıcı hale getirirken, bazı yöneticilerin çalışanların yeniden ofise dönmesini istemesinin arkasındaki nedenler tartışılmaya devam ediyor. ABD’deki Pennsylvania Üniversitesi Wharton School araştırmacılarının yürüttüğü yeni bir çalışma, bu yaklaşımın yalnızca iş süreçleriyle değil, liderlerin kişilik özellikleriyle de bağlantılı olabileceğini ortaya koydu. Araştırma, hakemli bilimsel dergi Organizational Behavior and Human Decision Processes’ta yayımlandı. [1][2]

Araştırmacılar, bazı yöneticilerin uzaktan çalışmaya neden daha fazla karşı çıktığını anlamak amacıyla üç aşamalı bir araştırma gerçekleştirdi.

İlk aşamada Fortune 500 şirketlerinde görev yapan 259 CEO’nun kamuya açık açıklamaları ile çeşitli davranışsal göstergeleri incelendi. Fotoğraf büyüklüğü, imza büyüklüğü ve ücret düzeyi gibi bilimsel literatürde narsisistik eğilimlerle ilişkilendirilen ölçütler kullanıldı. Analiz sonucunda narsisistik özellikleri daha yüksek değerlendirilen CEO’ların uzaktan çalışmaya karşı daha olumsuz tutum sergilediği görüldü. [1][2]

Araştırmanın ikinci bölümünde 359 yöneticiyle önceden kayıt altına alınmış üç aşamalı anket çalışması yapıldı. Analizlerde çalışanlara güven, Beş Büyük Kişilik Özelliği ve diğer kişilik değişkenleri de kontrol edilmesine rağmen, narsisistik özellikler uzaktan çalışmaya yönelik olumsuz tutumla anlamlı ilişki göstermeyi sürdürdü. [1][2]

Üçüncü aşamada ise 546 yöneticinin katıldığı deneysel bir çalışma gerçekleştirildi. Araştırmacılar, katılımcılarda geçici olarak güç ve üstünlük odaklı düşünce biçimini tetiklediklerinde uzaktan çalışmaya yönelik desteğin azaldığını gözlemledi. Bulgular, bu etkinin özellikle güç sahibi olma ve statü kazanma motivasyonuyla bağlantılı olduğunu ortaya koydu. [1][2]

Güç ve statü ihtiyacı öne çıkıyor

Araştırmacılara göre yüz yüze çalışma ortamı, bazı liderler açısından otorite kurma, görünür olma ve çalışanlardan takdir görme gibi psikolojik ihtiyaçları daha fazla karşılayabiliyor. Uzaktan çalışma modeli ise bu tür etkileşimleri sınırlandırdığı için bazı yöneticiler tarafından daha az tercih edilebiliyor. Çalışmada, uzaktan çalışmaya yönelik direncin her zaman verimlilik kaygısından kaynaklanmayabileceği, bazı durumlarda liderlik psikolojisinin de etkili olabileceği ifade edildi. [1][2]

Bulgular tüm yöneticiler için geçerli değil

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların tüm yöneticilere genellenemeyeceğinin altını çizdi. Bir yöneticinin ofisten çalışmayı tercih etmesi tek başına narsisistik özellik taşıdığı anlamına gelmiyor. İşin niteliği, güvenlik gereksinimleri, ekip koordinasyonu, müşteri ilişkileri ve kurumsal ihtiyaçlar gibi birçok meşru neden de ofiste çalışmayı gerekli kılabiliyor. Çalışma, yalnızca liderlik özelliklerinin karar alma süreçleri üzerindeki olası etkisini inceleyen bilimsel bir araştırma niteliği taşıyor. [1][2]

İş dünyası için ne anlama geliyor?

Araştırma, uzaktan çalışma politikalarının yalnızca operasyonel gerekçelerle değil, yöneticilerin psikolojik özellikleriyle de şekillenebileceğine işaret ediyor. Araştırmacılar, gelecekte çalışma modellerine ilişkin kararlar alınırken liderlik psikolojisinin de değerlendirmeye alınmasının daha dengeli ve kanıta dayalı politikaların geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini belirtiyor. [1][2]

KAYNAKLAR

[1] Pennsylvania Üniversitesi Wharton School
[2] Organizational Behavior and Human Decision Processes
[3] ScienceDirect

İleri evre melanom hastaları için geliştirilen deneysel immünoterapi RP1 (vusolimogene oderparepvec), ABD’de düzenleyici süreçte önemli bir eşiği geride bıraktı. FDA’nın Hücresel, Doku ve Gen Tedavileri Danışma Komitesi, ilacın klinik verilerinin değerlendirilebilir ve klinik açıdan anlamlı olduğuna 10’a karşı 3 oyla karar verdi.

RP1, Bristol Myers Squibb’in nivolumab (Opdivo) tedavisiyle birlikte, daha önce anti-PD-1 immünoterapisine rağmen hastalığı ilerleyen ve tedavi seçenekleri sınırlı olan ileri evre melanom hastalarında kullanılmak üzere geliştiriliyor. Aday tedavi, tümör içine enjekte edilen genetik olarak değiştirilmiş herpes simpleks virüsü temelli bir onkolitik immünoterapi olarak dikkat çekiyor. Amaç yalnızca tümör hücrelerini parçalamak değil, aynı zamanda bağışıklık sistemini kansere karşı yeniden harekete geçirmek.

FDA daha önce çekincelerini dile getirmişti

RP1’in ruhsat başvurusu daha önce FDA tarafından yeterli kontrollü klinik kanıt bulunmadığı gerekçesiyle geri çevrilmişti. Kurum, özellikle tek kollu IGNYTE çalışmasının tasarımı ve etkinlik verilerinin yorumlanmasına ilişkin soru işaretleri bulunduğunu belirtmişti. Buna rağmen danışma komitesindeki uzmanların çoğunluğu, tedavinin karşılanmamış tıbbi ihtiyacı bulunan hasta grubunda klinik açıdan anlamlı fayda sağlayabileceği görüşünü benimsedi.

Nihai karar FDA’nın olacak

Danışma komitesi kararları bağlayıcı nitelik taşımıyor. Ancak FDA birçok durumda bu görüşleri dikkate alıyor. Bu nedenle olumlu oylama, RP1’in hızlandırılmış onay alma olasılığını artıran önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Nihai kararın FDA tarafından düzenleyici inceleme sürecinin tamamlanmasının ardından açıklanması bekleniyor.

Türkiye açısından ne ifade ediyor?

Melanom, erken evrede tedavi edilebildiğinde başarı şansı yüksek olsa da metastatik evrede tedavi seçenekleri sınırlanabiliyor. RP1’in olası onayı, özellikle mevcut immünoterapilere yanıt vermeyen hastalar için yeni bir seçenek oluşturabilir. İlacın ABD’de olası onayının ardından Avrupa ve diğer ülkelerde de ruhsat süreçlerinin gündeme gelmesi beklenebilir.

Kaynaklar

1. FDA Cellular, Tissue and Gene Therapies Advisory Committee toplantı dokümanları.
2. Reuters. FDA danışma komitesinin RP1 kararı.
3. Replimune BLA başvurusu ve düzenleyici süreç açıklamaları.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: