Kalp yetmezliği, kalbin vücudun ihtiyaç duyduğu kadar kanı etkili şekilde pompalayamaması sonucu gelişen kronik bir hastalıktır. Dünyada milyonlarca insanı etkileyen bu tablo özellikle yüksek tansiyon, koroner arter hastalığı, diyabet, kalp krizi öyküsü ve ileri yaşta daha sık görülüyor. Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) ile Amerikan Kalp Derneği (AHA) tarafından yayımlanan güncel kılavuzlar, erken belirtilerin tanınmasının yaşam kalitesini artırabileceğini ve hastaneye yatış riskini azaltabileceğini vurguluyor.[1][2]

Nefes darlığı en önemli uyarılardan biri

Kalp yeterince güçlü pompalayamadığında kan akciğerlerde birikmeye başlayabilir. Bunun sonucunda önce merdiven çıkarken veya hızlı yürürken nefes darlığı gelişebilir. Hastalık ilerledikçe kişi düz yolda yürürken hatta dinlenme sırasında bile nefes almakta zorlanabilir.

Gece nefes darlığı nedeniyle uyanmak ya da rahat nefes alabilmek için birkaç yastıkla uyuma ihtiyacı da kalp yetmezliğinin klasik belirtileri arasında yer alıyor.[1]

Eskisi kadar yürüyememek

Birçok kişi ilk değişikliği kondisyonunun düştüğünü düşünerek fark ediyor.

Daha önce rahat yürüdüğü mesafeyi yürüyememek, merdiven çıkarken sık sık durmak zorunda kalmak veya günlük işleri tamamlayamamak kalbin pompalama gücündeki azalmanın ilk işaretlerinden biri olabiliyor.[2]

Sürekli yorgun hissetmek

Kalp kaslara ve organlara yeterli oksijen taşıyamadığında kişi gün boyunca bitkin hissedebilir.

Sabah dinlenmiş kalkmasına rağmen gün içinde enerjisinin hızla tükenmesi, alışveriş yapmak veya ev işleri sırasında sık sık dinlenme ihtiyacı duyması erken dönemde görülebilen yakınmalardandır.[2]

Ayaklarda ve bacaklarda şişlik

Kalbin pompalama gücü azaldığında vücutta sıvı tutulmaya başlanabilir.

Özellikle ayak bileklerinde, ayaklarda ve bacaklarda akşam saatlerinde artan şişlik oluşabilir. Ayakkabıların dar gelmesi veya çorap izlerinin belirginleşmesi dikkat edilmesi gereken bulgular arasında bulunuyor.[1]

Birkaç günde hızlı kilo artışı

Kalp yetmezliğinde görülen kilo artışı çoğu zaman yağlanmadan değil, vücutta biriken sıvıdan kaynaklanır.

Kısa sürede 2 ila 3 kilogramlık ani kilo artışı, özellikle daha önce kalp yetmezliği tanısı alan kişilerde önemli bir uyarı işareti kabul edilir.[2]

Gece sık idrara çıkmak

Daha az bilinen belirtilerden biri de gece sık idrara çıkmadır.

Gündüz bacaklarda biriken sıvı, kişi yatağa uzandığında tekrar dolaşıma katılır. Böbrekler bu sıvıyı süzmeye başladığı için gece tuvalete kalkma sayısı artabilir.[3]

Çarpıntı ve düzensiz kalp atışı

Kalp, azalan pompalama gücünü telafi edebilmek için daha hızlı çalışabilir.

Bunun sonucunda göğüste vuruntu hissi, düzensiz kalp atışı veya çarpıntı gelişebilir. Her çarpıntı kalp yetmezliği anlamına gelmese de diğer belirtilerle birlikte görülmesi önemlidir.[2]

Sürekli öksürük veya hırıltı

Akciğerlerde sıvı birikmesi kuru öksürüğe veya hırıltılı solunuma neden olabilir.

Özellikle geceleri artan ve yatınca belirginleşen öksürük kalp kaynaklı olabilir. İleri vakalarda pembe köpüklü balgam görülebilir ve bu durum acil değerlendirme gerektirir.[1]

Eğilince nefes nefese kalmak

Son yıllarda tanımlanan “bendopne” adı verilen belirti, ayakkabı bağlamak veya yerden bir şey almak için öne eğilince gelişen nefes darlığını ifade ediyor.

Araştırmalar bunun özellikle kalp yetmezliği bulunan kişilerde görülebildiğini ve hekimler için önemli bir ipucu olabileceğini gösteriyor.[4]

İştahsızlık ve karında dolgunluk

Kalbin sağ tarafı yeterince çalışamadığında karaciğer ve bağırsaklarda sıvı birikebilir.

Bunun sonucunda kişi birkaç lokmadan sonra doymuş hissedebilir, karında şişkinlik yaşayabilir ve iştahında azalma görülebilir.[5]

Baş dönmesi ve dikkat dağınıklığı

Kalbin pompaladığı kan miktarı azaldığında beyin de bundan etkilenebilir.

Bazı kişilerde ayağa kalkınca baş dönmesi, sersemlik hissi, unutkanlık veya dikkat azalması görülebilir. Özellikle ileri yaş grubunda bu belirtiler farklı hastalıklarla karıştırılabilir.[2]

Ellerin ve ayakların sürekli üşümesi

Kalp, sınırlı kanı öncelikle beyin ve hayati organlara yönlendirdiğinde el ve ayaklara giden dolaşım azalabilir.

Bu nedenle bazı hastalar sürekli soğuk el ve ayaklardan yakınabilir. Tek başına tanı koydurucu olmasa da diğer belirtilerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.[1]

Kalp yetmezliğinin belirtileri akciğer hastalıkları, kansızlık (anemi), böbrek hastalıkları ve tiroit bozuklukları gibi birçok farklı sağlık sorununda da görülebilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakılarak tanı konulamaz. Tanıda ekokardiyografi (kalbin ultrasonla incelenmesi), elektrokardiyografi (EKG), kan testleri ve gerektiğinde göğüs görüntülemeleri kullanılır.[1][2]

Uzmanlar, özellikle nefes darlığı, çabuk yorulma, bacaklarda şişlik, ani kilo artışı ve gece sık idrara çıkma gibi belirtilerin birlikte görülmesi halinde gecikmeden kardiyoloji değerlendirmesi yapılmasını öneriyor. Erken tanı sayesinde ilaç tedavisi, yaşam tarzı değişiklikleri ve altta yatan nedenlerin kontrol altına alınmasıyla hastalığın ilerleme hızı önemli ölçüde yavaşlatılabiliyor.

Kaynaklar

[1] McDonagh TA, Metra M, Adamo M ve ark. 2021 ESC Guidelines for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure. European Heart Journal. 2021. DOI: 10.1093/eurheartj/ehab368

[2] Heidenreich PA, Bozkurt B, Aguilar D ve ark. 2022 AHA/ACC/HFSA Guideline for the Management of Heart Failure. Circulation. 2022. DOI: 10.1161/CIR.0000000000001063

[3] National Heart, Lung, and Blood Institute. Heart Failure: Symptoms, Causes and Diagnosis. Güncel klinik bilgi metni.

[4] Thibodeau JT, Turer AT, Gualano SK ve ark. Characterization of Bendopnea in Patients With Systolic Heart Failure. Journal of the American College of Cardiology. 2014. DOI: 10.1016/j.jacc.2014.07.948

[5] Bozkurt B, Coats AJS, Tsutsui H ve ark. Universal Definition and Classification of Heart Failure. Journal of Cardiac Failure. 2021. DOI: 10.1016/j.cardfail.2021.01.022

İleri yaşta hafızasını genç yetişkinlere yakın düzeyde koruyabilen kişiler uzun süredir bilim insanlarının ilgisini çekiyor. “Süper yaşlı” olarak tanımlanan bu grubun yalnızca güçlü hafızaya sahip olmakla kalmadığı, günlük yaşamda da daha sağlıklı bir yaşlanma süreci geçirdiği belirlendi.

10 yıl boyunca 1003 kişi takip edildi

Araştırmada Avustralya’da yaşayan 1003 yaşlı birey yaklaşık 10 yıl boyunca izlendi. Bilim insanları katılımcıları bilişsel performanslarına göre üç farklı “süper yaşlı” grubuna ayırdı ve sağlık kayıtlarını ayrıntılı şekilde inceledi.

İncelenen başlıca sağlık göstergeleri şunlar oldu:

• Acil servis başvuruları
• Plansız hastane yatışları
• Düşmeye bağlı hastaneye yatışlar
• Deliryum gelişimi
• Demans tanısı
• Bakımevine yerleşme
• Ölüm oranları

En güçlü gösterge yüksek puan değil, istikrar oldu

Araştırmanın en dikkat çekici sonucu, tek seferlik yüksek bilişsel test başarısından çok zihinsel performansın yıllar boyunca korunmasının sağlık açısından daha güçlü bir belirteç olmasıydı.

Bilişsel işlevlerini zaman içinde koruyabilen bireylerde:

• Daha az acil servis başvurusu görüldü.
• Plansız hastane yatışları azaldı.
• Hastanede kalış süresi daha kısa oldu.
• Deliryum gelişme riski düştü.
• Demans tanısı alma olasılığı azaldı.
• Bakımevine yerleşme ihtiyacı daha düşük bulundu.
• Ölüm riski yaklaşık %46 daha düşük olarak hesaplandı.

Süper yaşlıların ortak özellikleri nelerdi?

Araştırmada bilişsel açıdan başarılı bireylerin başlangıçta da bazı avantajlara sahip olduğu görüldü.

Bu kişilerde:

• Daha az kronik hastalık vardı.
• Daha az ilaç kullanılıyordu.
• Depresyon ve anksiyete belirtileri daha düşüktü.
• Yürüme hızları daha yüksekti.
• Fiziksel fonksiyonları daha iyiydi.
• Eğitim düzeyleri ortalama olarak daha yüksekti.

Araştırmacılar temkinli uyardı

Bilim insanları elde edilen sonuçların dikkat çekici olduğunu ancak bunun neden-sonuç ilişkisini kanıtlamadığını vurguladı.

Başka bir ifadeyle güçlü bilişsel performans doğrudan daha uzun yaşamın nedeni olmayabilir. Ancak zihinsel sağlığını koruyan bireylerin genel sağlık durumlarının da daha iyi olduğu görülüyor. Çalışma gözlemsel olduğu için kesin nedenler hakkında yorum yapılamıyor.

Beyin sağlığını korumak neden önemli?

Araştırmacılara göre bilişsel sağlığın korunması yalnızca unutkanlığı önlemek anlamına gelmiyor. Aynı zamanda bağımsız yaşamı sürdürme, hastaneye daha az başvurma ve yaşam kalitesini artırma açısından da önemli rol oynayabilir.

Uzmanlar düzenli fiziksel aktivite, sosyal yaşamın sürdürülmesi, zihni aktif tutan uğraşlar ve kronik hastalıkların iyi yönetilmesinin sağlıklı yaşlanmayı destekleyen temel unsurlar arasında yer aldığını belirtiyor.

Kaynaklar

[1] Powell A, Harvey L, Humburg P, Close JCT, Sachdev PS, Brodaty H. Health care outcomes associated with cognitive super-ageing. The American Journal of Geriatric Psychiatry. 2026.

[2] News-Medical. The healthiest super-agers may have one thing in common: stable cognition. 5 Ağustos 2026.

Nach Angaben der Polizei stürzte das Flugzeug in das Dach eines Wohnhauses. Die beiden Insassen, ein 65-jähriger und ein 77-jähriger Mann aus Bremen, starben noch an der Unfallstelle. Die Bewohner des Hauses befanden sich zum Zeitpunkt des Absturzes im Urlaub, sodass keine weiteren Personen verletzt wurden.

Eines der Todesopfer war Turgut Pencereci (65). Der Jurist galt als erfahrener Privatpilot und war Geschäftsführer des Landeswasserverbandstags Brandenburg sowie Mitgeschäftsführer des Deutschen Bundes der verbandlichen Wasserwirtschaft (DBVW). Sein Tod löste in Fachkreisen große Bestürzung aus.

Die Unglücksmaschine war kurz zuvor in Bremen gestartet. Nach bisherigen Erkenntnissen verlor das Flugzeug während des Anflugs auf Ganderkesee plötzlich an Höhe und schlug in das Dach des Wohnhauses ein. Warum es zu dem Absturz kam, ist derzeit noch unklar.

Die Bundesstelle für Flugunfalluntersuchung (BFU) hat die Ermittlungen übernommen. Spezialisten sicherten zahlreiche Bauteile und elektronische Systeme des Flugzeugs, um die Ursache des Absturzes zu klären. Ein erster Zwischenbericht wird in einigen Wochen erwartet, der Abschlussbericht dürfte erst im kommenden Jahr vorliegen.

Folat nedir?

Folat, B grubu vitaminlerinden biri olan B9 vitaminidir.[1] Doğal olarak yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller, turunçgiller ve karaciğer gibi besinlerde bulunur.

Folat; DNA üretimi, hücre bölünmesi, kırmızı kan hücrelerinin oluşumu ve sinir sisteminin sağlıklı çalışması için gereklidir. Özellikle gebelik döneminde bebeğin sinir sistemi gelişiminde önemli rol oynar.

Folat neyi gösterir?

Folat testi aşağıdaki durumlar hakkında bilgi verebilir:

• Folat eksikliği veya fazlalığı
• Megaloblastik anemi nedenleri
• Beslenme durumunun değerlendirilmesi
• Emilim bozukluğu hastalıkları
• B12 vitamini eksikliğiyle birlikte görülen tablolar
• Gebelik öncesi ve gebelik dönemindeki vitamin durumu

Folat düzeyi tek başına vitamin durumunu tam olarak göstermez. B12 vitamini ve tam kan sayımı ile birlikte değerlendirilmesi gerekir.[2]

Folat testi neden istenir?

Hekim folat testini aşağıdaki durumlarda isteyebilir:

• Kansızlığın nedenini araştırmak için
• Folat eksikliği şüphesi varsa
• B12 vitamini eksikliğiyle ayırıcı tanı yapmak amacıyla
• Gebelik planlayan veya gebe kişilerde
• Emilim bozukluğu yapan bağırsak hastalıklarında
• Uzun süreli yetersiz beslenme durumlarında
• Bazı ilaçların vitamin düzeyini etkileyip etkilemediğini değerlendirmek için

Folat sonucu nasıl yorumlanır ve e-Nabız raporu nasıl okunur?

e-Nabız veya laboratuvar raporunda folat sonucu referans aralığıyla birlikte gösterilir. Referans dışındaki sonuçlar bazı laboratuvarlarda H (High/Yüksek) veya L (Low/Düşük) harfiyle işaretlenebilir.

Bu işaretler yalnızca sonucun referans aralığının dışında olduğunu gösterir. Tek başına tanı koydurmaz.[2]

Folat sonucunu etkileyebilecek faktörler şunlardır:

• Beslenme alışkanlıkları
• Folik asit takviyesi kullanımı
• Gebelik
• Alkol tüketimi
• Emilim bozukluğu hastalıkları
• Bazı epilepsi ilaçları
• Laboratuvar yöntemi

Folat sonucu tek başına ne ifade etmez?

Tek başına düşük veya yüksek folat değeri;

• Kansızlık,
• B12 vitamini eksikliği,
• Bağırsak hastalığı,
• Kanser

tanısını kesinleştirmez.[1,3]

Kesin değerlendirme için tam kan sayımı, B12 vitamini, ferritin, homosistein ve hastanın klinik bulguları birlikte değerlendirilmelidir.

Folat normal değeri nedir?

Folat için referans aralığı kullanılan laboratuvara göre değişebilmekle birlikte genellikle:

4,5-32,2 µg/L

olarak kabul edilir.[2]

Laboratuvar cihazı ve analiz yöntemine göre referans değerlerinde farklılık görülebilir.

Folat yüksekliği neden olur?

Folat yüksekliği şu durumlarda görülebilir:

• Folik asit takviyesinin fazla kullanılması
• Vitamin destek ürünlerinin yoğun kullanımı
• Folat içeren ilaç tedavileri
• Nadiren bazı karaciğer hastalıkları

Tek başına yüksek folat düzeyi çoğu zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Klinik değerlendirme önemlidir.[3]

Folat düşüklüğü neden olur?

Folat düşüklüğünün sık görülen nedenleri şunlardır:

• Yetersiz beslenme
• Alkol kullanım bozukluğu
• Çölyak hastalığı
• İnce bağırsakta emilim bozukluğu
• Gebelikte artan ihtiyaç
• Bazı epilepsi ilaçları
• Uzun süreli diyaliz tedavisi

Folat yüksekliği veya düşüklüğü ne tür belirtiler verir?

Belirtiler folat değerinden değil, altta yatan nedenden kaynaklanır.

Folat eksikliğinde görülebilecek belirtiler:

• Halsizlik
• Çabuk yorulma
• Solukluk
• Nefes darlığı
• Dilde kızarıklık ve hassasiyet
• Dikkat ve hafıza sorunları
• İştahsızlık

Yüksek folat düzeyi ise çoğu zaman belirti oluşturmaz.

Folat kaç olursa tehlikeli?

Folat için herkes için geçerli tek bir kritik değer bulunmamaktadır.[2]

Referans aralığının belirgin şekilde altında bulunan değerler, özellikle kansızlık bulguları veya B12 vitamini eksikliğiyle birlikte görüldüğünde ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Folat nasıl düzelir ve normale döner?

Folat düzeyini normale döndürmek için öncelikle eksikliğe veya yüksekliğe neden olan durum belirlenmelidir.

Tedavi yaklaşımı kişiye göre değişebilir:

• Folattan zengin beslenme
• Hekim önerisiyle folik asit tedavisi
• Emilim bozukluğunun tedavisi
• B12 vitamini eksikliği varsa birlikte değerlendirilmesi
• Düzenli laboratuvar takibi

Doktor önerisi olmadan uzun süre yüksek doz folik asit kullanılmamalıdır.

Folat için hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Folat değerinin referans aralığının dışında olması
• Açıklanamayan kansızlık
• Sürekli halsizlik
• Nefes darlığı
• Dilde yanma veya ağrı
• Gebelik planlanması veya gebelikte folat düşüklüğü saptanması
• Uzun süreli bağırsak hastalığı bulunması

Sıkça Sorulan Sorular

Folat testi için aç olmak gerekir mi?

Her zaman gerekli değildir. Ancak test diğer biyokimya analizleriyle birlikte yapılacaksa laboratuvarın önerilerine uyulmalıdır.

Folat ile folik asit aynı şey midir?

Folat besinlerde doğal olarak bulunan B9 vitaminidir. Folik asit ise bu vitaminin takviyelerde ve ilaçlarda kullanılan sentetik formudur.

Folat eksikliği kansızlık yapar mı?

Evet. Uzun süren folat eksikliği megaloblastik anemi olarak bilinen bir kansızlık türüne neden olabilir.

Folat yüksekliği tek başına hastalık belirtisi midir?

Hayır. Folat yüksekliği çoğu zaman vitamin takviyesi kullanımına bağlıdır. Sonuç mutlaka klinik değerlendirme ve diğer laboratuvar bulgularıyla birlikte yorumlanmalıdır.[1,3]

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Guideline on Folate and Micronutrient Assessment, 2024.
2. Türk Biyokimya Derneği. Klinik Biyokimya Referans Aralıkları El Kitabı, 2023.
3. National Institutes of Health (NIH). Office of Dietary Supplements: Folate Fact Sheet for Health Professionals, 2024.

Çinko nedir?

Çinko, vücutta çok az miktarda bulunan ancak yüzlerce enzimin çalışmasına katkı sağlayan esansiyel bir mineraldir.[1]

Bağışıklık sistemi, yara iyileşmesi, protein sentezi, DNA üretimi, büyüme, üreme sağlığı ve tat ile koku duyusunun normal çalışmasında görev alır. İnsan vücudu çinkoyu üretemediği için besinlerle düzenli olarak alınması gerekir.

Çinko neyi gösterir?

Kan çinko testi özellikle şu durumlar hakkında bilgi verebilir:

• Çinko eksikliği veya fazlalığı
• Beslenme durumunun değerlendirilmesi
• Emilim bozuklukları
• Bağışıklık sistemiyle ilişkili sorunlar
• Uzun süreli ishal veya bağırsak hastalıkları
• Bazı kronik hastalıkların takibi

Çinko düzeyi tek başına beslenme durumunu tam olarak göstermez. Klinik bulgular ve diğer testlerle birlikte değerlendirilmelidir.[2]

Çinko testi neden istenir?

Hekim çinko testini aşağıdaki durumlarda isteyebilir:

• Çinko eksikliği şüphesi varsa
• Sık enfeksiyon geçiren kişilerde
• Yara iyileşmesi geciktiğinde
• Saç dökülmesinin nedenini araştırırken
• Tat ve koku duyusunda azalma geliştiğinde
• Emilim bozukluğu yapan bağırsak hastalıklarında
• Uzun süreli yetersiz beslenme durumlarında
• Çinko takvisi alan hastaların takibinde

Çinko sonucu nasıl yorumlanır ve e-Nabız raporu nasıl okunur?

e-Nabız veya laboratuvar raporunda çinko sonucu referans aralığıyla birlikte gösterilir. Referans dışındaki sonuçlar bazı laboratuvarlarda H (High/Yüksek) veya L (Low/Düşük) harfiyle işaretlenebilir.

Bu işaretler yalnızca sonucun referans aralığının dışında olduğunu gösterir. Tek başına tanı koydurmaz.[2]

Çinko sonucunu etkileyebilecek faktörler şunlardır:

• Açlık veya tokluk durumu
• Günün saati
• Kullanılan vitamin ve mineral takviyeleri
• Gebelik
• Enfeksiyonlar
• Karaciğer hastalıkları
• Laboratuvar yöntemi

Çinko sonucu tek başına ne ifade etmez?

Tek başına düşük veya yüksek çinko değeri;

• Bağışıklık sistemi hastalığı,
• Kanser,
• Karaciğer hastalığı,
• Beslenme bozukluğu

tanısını kesinleştirmez.[1,3]

Kesin değerlendirme için klinik muayene, beslenme öyküsü ve diğer vitamin-mineral testleri birlikte değerlendirilmelidir.

Çinko normal değeri nedir?

Çinko için referans aralığı kullanılan laboratuvara göre değişebilmekle birlikte erişkinlerde genellikle:

70-120 µg/dL veya bazı laboratuvarlarda 72-127 µg/dL olarak kabul edilir.[2]

Referans aralıkları yaşa, cinsiyete ve analiz yöntemine göre farklılık gösterebilir.

Çinko yüksekliği neden olur?

Çinko yüksekliği şu durumlarda görülebilir:

• Gereğinden fazla çinko takviyesi kullanımı
• Çinko içeren ilaçların kontrolsüz kullanılması
• Bazı mesleki maruziyetler
• Nadir görülen metabolik hastalıklar

Aşırı çinko alımı zamanla bakır eksikliğine ve bazı kan hücrelerinde değişikliklere yol açabilir.[3]

Çinko düşüklüğü neden olur?

Çinko düşüklüğünün sık görülen nedenleri şunlardır:

• Yetersiz ve dengesiz beslenme
• Emilim bozukluğu yapan bağırsak hastalıkları
• Çölyak hastalığı
• Uzun süreli ishal
• Kronik karaciğer hastalıkları
• Kronik böbrek hastalıkları
• Alkol kullanım bozukluğu
• Gebelik ve emzirme döneminde artan ihtiyaç

Çinko yüksekliği veya düşüklüğü ne tür belirtiler verir?

Belirtiler çinko değerinden değil, altta yatan nedenden kaynaklanır.

Çinko eksikliğinde görülebilecek belirtiler:

• Bağışıklık sisteminin zayıflaması
• Yaraların geç iyileşmesi
• Saç dökülmesi
• Tat ve koku duyusunda azalma
• Cilt problemleri
• İştahsızlık
• Halsizlik

Aşırı yüksek çinko düzeylerinde ise:

• Bulantı
• Kusma
• Karın ağrısı
• İshal
• Baş ağrısı

görülebilir.

Çinko kaç olursa tehlikeli?

Çinko için herkes için geçerli tek bir kritik değer bulunmamaktadır.[2]

Referans aralığından belirgin şekilde sapan sonuçlar, özellikle uzun süren ishal, ciddi beslenme bozukluğu, açıklanamayan saç dökülmesi veya sık enfeksiyonlarla birlikte görülüyorsa hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Çinko nasıl düzelir ve normale döner?

Çinko düzeyini normale döndürmek için öncelikle altta yatan neden belirlenmelidir.

Tedavi yaklaşımı nedenine göre değişebilir:

• Dengeli beslenme
• Çinko yönünden zengin besinlerin tüketilmesi
• Emilim bozukluğunun tedavi edilmesi
• Hekim önerisiyle çinko takviyesi kullanılması
• Gereksiz mineral takviyelerinden kaçınılması

Doktor önerisi olmadan yüksek doz çinko takviyesi kullanılmamalıdır.

Çinko için hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Çinko değerinin referans aralığının belirgin şekilde dışında olması
• Uzun süren saç dökülmesi
• Sık enfeksiyon geçirilmesi
• Yaraların geç iyileşmesi
• Tat veya koku kaybı
• Nedeni açıklanamayan kilo kaybı
• Uzun süreli ishal

Sıkça Sorulan Sorular

Çinko testi için aç olmak gerekir mi?

Bazı laboratuvarlar daha doğru sonuç için açlık önerebilir. Bu nedenle test öncesinde laboratuvarın veya hekimin önerisine uyulmalıdır.

Çinko takviyesi test sonucunu etkiler mi?

Evet. Düzenli kullanılan çinko takviyeleri kandaki çinko düzeyini artırabilir.

Çinko eksikliği saç dökülmesine neden olur mu?

Evet. Çinko eksikliği, saç dökülmesine katkıda bulunan nedenlerden biri olabilir. Ancak her saç dökülmesinin nedeni çinko eksikliği değildir.

Çinko düşüklüğü tek başına ciddi bir hastalık anlamına gelir mi?

Hayır. Çinko düşüklüğü tek başına tanı koydurmaz. Sonuç mutlaka klinik değerlendirme ve diğer laboratuvar bulgularıyla birlikte yorumlanmalıdır.[1,3]

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Micronutrient Deficiencies and Laboratory Assessment, 2024.
2. Türk Biyokimya Derneği. Klinik Biyokimya Referans Aralıkları El Kitabı, 2023.
3. National Institutes of Health (NIH). Office of Dietary Supplements: Zinc Fact Sheet for Health Professionals, 2024.

CRP nedir?

CRP (C-Reaktif Protein), karaciğer tarafından üretilen bir akut faz proteinidir.[1]

Vücutta enfeksiyon, iltihap, doku hasarı veya bazı hastalıklar geliştiğinde CRP düzeyi kısa sürede yükselmeye başlayabilir. Bu nedenle CRP, iltihabi süreçlerin varlığını değerlendirmede sık kullanılan bir biyokimyasal belirteçtir.

CRP neyi gösterir?

CRP testi özellikle şu durumlar hakkında bilgi verir:

• Bakteriyel veya viral enfeksiyonlar
• Vücuttaki iltihabi süreçler
• Romatizmal hastalıklar
• Ameliyat sonrası iyileşme süreci
• Bazı otoimmün hastalıklar
• Tedaviye verilen yanıtın takibi

CRP yüksekliği iltihap olduğunu gösterebilir ancak iltihabın kaynağını tek başına belirleyemez.[2]

CRP testi neden istenir?

Hekim CRP testini aşağıdaki durumlarda isteyebilir:

• Ateşin nedenini araştırmak için
• Enfeksiyon şüphesinde
• Romatizmal hastalıkları değerlendirmek amacıyla
• Ameliyat sonrası enfeksiyon gelişimini takip etmek için
• Antibiyotik tedavisinin etkinliğini değerlendirmek amacıyla
• Otoimmün hastalıkların takibinde
• Nedeni bilinmeyen iltihabi tabloları araştırırken

CRP sonucu nasıl yorumlanır ve e-Nabız raporu nasıl okunur?

e-Nabız veya laboratuvar raporunda CRP sonucu referans aralığıyla birlikte gösterilir. Referans değerinin üzerindeki sonuçlar bazı laboratuvarlarda H (High/Yüksek) harfi veya farklı bir renkle işaretlenebilir.

Bu işaret yalnızca sonucun referans aralığının üzerinde olduğunu gösterir. Tek başına enfeksiyonun şiddetini veya kesin tanıyı ifade etmez.[2]

CRP sonucunu etkileyebilecek bazı faktörler şunlardır:

• Akut enfeksiyonlar
• Cerrahi girişimler
• Travmalar
• Romatizmal hastalıklar
• Sigara kullanımı
• Obezite
• Gebelik
• Bazı ilaçlar

CRP sonucu tek başına ne ifade etmez?

Tek başına yüksek CRP değeri;

• Bakteriyel enfeksiyon,
• Kanser,
• Romatizmal hastalık,
• Sepsis,
• Organ yetmezliği

tanısını koydurmaz.[1,3]

CRP mutlaka tam kan sayımı, sedimentasyon, prokalsitonin, görüntüleme yöntemleri ve hastanın klinik bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.

CRP normal değeri nedir?

CRP referans aralığı laboratuvara göre değişebilmekle birlikte erişkinlerde genellikle:

0-5 mg/L’nin altında

normal kabul edilir.[2]

Kullanılan analiz yöntemine göre referans değerlerinde küçük farklılıklar olabilir.

CRP yüksekliği neden olur?

CRP yüksekliğinin sık görülen nedenleri şunlardır:

• Bakteriyel enfeksiyonlar
• Viral enfeksiyonlar
• Zatürre
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Romatizmal hastalıklar
• Bağırsak iltihapları
• Ameliyat veya travma sonrası doku hasarı
• Bazı kanser türleri
• Kalp krizi sonrası oluşan doku hasarı

Yüksek CRP’nin nedeni mutlaka klinik değerlendirmeyle araştırılmalıdır.[1]

CRP düşüklüğü neden olur?

CRP düşüklüğünün klinik anlamı genellikle sınırlıdır.[2]

Referans aralığında veya çok düşük düzeylerde olması çoğu zaman normal kabul edilir ve herhangi bir hastalığı göstermez.

CRP yüksekliği ne tür belirtiler verir?

CRP yüksekliği doğrudan belirti oluşturmaz. Görülen belirtiler altta yatan hastalığa bağlıdır.

Eşlik edebilecek yakınmalar şunlardır:

• Ateş
• Halsizlik
• Titreme
• Kas ve eklem ağrıları
• Öksürük
• Karın ağrısı
• İdrar yaparken yanma
• İştahsızlık

CRP kaç olursa tehlikeli?

CRP için herkes için geçerli tek bir kritik değer bulunmamaktadır.[3]

Referans aralığının çok üzerinde seyreden değerler, özellikle yüksek ateş, nefes darlığı, bilinç değişikliği, şiddetli ağrı veya genel durum bozukluğu ile birlikte görüldüğünde acil değerlendirme gerektirebilir.

CRP yüksekliğinin derecesi kadar, hastanın genel klinik durumu da önemlidir.

CRP nasıl düzelir ve normale döner?

CRP’yi düşürmeye yönelik özel bir tedavi yoktur. Amaç, yükselmeye neden olan hastalığın tedavi edilmesidir.

Tedavi yaklaşımı nedenine göre değişebilir:

• Enfeksiyonların uygun şekilde tedavi edilmesi
• Romatizmal hastalıkların kontrol altına alınması
• Kronik hastalıkların düzenli takibi
• Sağlıklı beslenme
• Sigaranın bırakılması
• Düzenli egzersiz

Doktor önerisi olmadan antibiyotik veya iltihap giderici ilaç kullanılmamalıdır.

CRP için hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• CRP değerinin referans aralığının belirgin şekilde üzerinde olması
• 38°C’nin üzerinde ateş
• Şiddetli nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Bilinç bulanıklığı
• Sürekli kusma
• Şiddetli karın ağrısı
• Genel durumun hızla kötüleşmesi

Sıkça Sorulan Sorular

CRP testi için aç olmak gerekir mi?

Hayır. CRP testi için çoğu zaman aç kalmak gerekmez. Ancak başka biyokimya testleriyle birlikte istenmişse laboratuvarın önerilerine uyulmalıdır.

CRP yüksekliği her zaman enfeksiyon anlamına gelir mi?

Hayır. Romatizmal hastalıklar, travmalar, ameliyat sonrası dönem ve bazı kronik hastalıklar da CRP yüksekliğine neden olabilir.

Antibiyotik kullanınca CRP hemen düşer mi?

Hayır. CRP’nin düşme hızı altta yatan hastalığın tedaviye verdiği yanıta bağlıdır.

CRP yüksekliği tek başına kanser belirtisi midir?

Hayır. CRP yüksekliği tek başına kanser tanısı koydurmaz. Sonuç mutlaka diğer tetkikler ve klinik değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır.[1,3]

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Laboratuvar Tıbbı ve Değerlendirme Rehberi, 2024.
2. Türk Biyokimya Derneği. Klinik Biyokimya Referans Aralıkları El Kitabı, 2023.
3. European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases (ESCMID). Guidelines for the Use of C-Reactive Protein in Clinical Practice, 2024.

Kan tahlili sonuçlarında veya e-Nabız sisteminde görülen Bikarbonat değeri, özellikle böbrekler, akciğerler ve metabolik denge hakkında bilgi verir. Referans aralığının dışında çıkan bir sonuç tek başına hastalık tanısı koydurmaz. Sonuç; hastanın şikayetleri, kan gazı analizi ve diğer laboratuvar testleriyle birlikte değerlendirilmelidir.[1]

Bikarbonat nedir?

Bikarbonat (HCO₃⁻), kandaki asit ve baz dengesini korumaya yardımcı olan önemli bir kimyasal tampon maddedir.[1]

Vücutta oluşan fazla asidin nötralize edilmesine katkı sağlar. Bikarbonat düzeyi başlıca böbrekler tarafından düzenlenirken, akciğerler de karbondioksit atılımı yoluyla bu dengeye katkıda bulunur.

Bikarbonat neyi gösterir?

Bikarbonat testi özellikle şu durumlar hakkında bilgi verir:

• Vücudun asit-baz dengesi
• Böbrek fonksiyonları
• Akciğer hastalıklarının metabolik etkileri
• Metabolik asidoz veya metabolik alkaloz varlığı
• Şiddetli kusma veya ishal sonrası oluşan değişiklikler
• Diyabetik ketoasidoz gibi acil tabloların değerlendirilmesi

Bikarbonat sonucu çoğu zaman elektrolitler ve kan gazı analiziyle birlikte yorumlanır.[2]

Bikarbonat testi neden istenir?

Hekim bikarbonat testini aşağıdaki durumlarda isteyebilir:

• Rutin biyokimya paneli kapsamında
• Böbrek hastalıklarından şüphelenildiğinde
• Şiddetli kusma veya ishal sonrasında
• Solunum hastalıklarının değerlendirilmesinde
• Diyabetik ketoasidoz şüphesinde
• Elektrolit bozukluklarını araştırırken
• Yoğun bakım hastalarının takibinde
• Metabolik hastalıkların değerlendirilmesinde

Bikarbonat sonucu nasıl yorumlanır ve e-Nabız raporu nasıl okunur?

e-Nabız veya laboratuvar raporunda bikarbonat sonucu referans aralığıyla birlikte gösterilir. Referans dışındaki sonuçlar bazı laboratuvarlarda H (High/Yüksek) veya L (Low/Düşük) harfiyle işaretlenebilir.

Bu işaretler yalnızca sonucun referans aralığının dışında olduğunu gösterir. Tek başına hastalık tanısı anlamına gelmez.[2]

Bikarbonat sonucunu etkileyebilecek faktörler şunlardır:

• Kusma veya ishal
• Böbrek hastalıkları
• Solunum sistemi hastalıkları
• Bazı ilaçlar
• Kan örneğinin alınış ve saklanma koşulları
• Kan gazı ile birlikte değerlendirilmesi gereken klinik durumlar

Bikarbonat sonucu tek başına ne ifade etmez?

Tek başına yüksek veya düşük bikarbonat değeri;

• Böbrek yetmezliği,
• Solunum yetmezliği,
• Diyabetik ketoasidoz,
• Ciddi metabolik hastalık

tanısını kesinleştirmez.[1,3]

Kesin değerlendirme için kan gazı analizi, pH, pCO₂, elektrolitler, kreatinin ve hastanın klinik bulguları birlikte değerlendirilmelidir.

Bikarbonat normal değeri nedir?

Erişkinlerde bikarbonat referans aralığı laboratuvara göre değişebilmekle birlikte genellikle:

22-29 mmol/L

olarak kabul edilir.[2]

Kullanılan analiz yöntemi ve laboratuvara göre referans değerlerinde küçük farklılıklar görülebilir.

Bikarbonat yüksekliği neden olur?

Bikarbonat yüksekliği şu durumlarda görülebilir:

• Uzun süreli kusma
• Metabolik alkaloz
• Fazla diüretik kullanımı
• Aşırı bikarbonat içeren ilaç veya antasit kullanımı
• Potasyum eksikliği
• Bazı hormonal hastalıklar

Yüksek bikarbonat değeri mutlaka altta yatan nedenle birlikte değerlendirilmelidir.[1]

Bikarbonat düşüklüğü neden olur?

Bikarbonat düşüklüğünün sık görülen nedenleri şunlardır:

• Metabolik asidoz
• Diyabetik ketoasidoz
• Şiddetli ishal
• Böbrek yetmezliği
• Laktik asidoz
• Bazı zehirlenmeler
• Ciddi enfeksiyonlar

Bikarbonat düşüklüğü özellikle acil klinik tabloların değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.[3]

Bikarbonat yüksekliği veya düşüklüğü ne tür belirtiler verir?

Belirtiler bikarbonat değerinden değil, altta yatan hastalıktan kaynaklanır.

Bikarbonat düşüklüğünde görülebilecek belirtiler:

• Hızlı nefes alıp verme
• Halsizlik
• Bulantı
• Kusma
• Bilinç bulanıklığı
• Çarpıntı

Bikarbonat yüksekliğinde ise:

• Kas krampları
• Kas seğirmeleri
• Halsizlik
• Baş dönmesi
• Nefes almada yavaşlama

görülebilir.

Bikarbonat kaç olursa tehlikeli?

Bikarbonat için herkes için geçerli tek bir kritik değer bulunmamaktadır.[2]

Referans aralığının belirgin şekilde altında veya üzerinde bulunan değerler, özellikle bilinç değişikliği, şiddetli nefes darlığı, kontrol edilemeyen kusma veya ciddi sıvı kaybıyla birlikte görüldüğünde acil değerlendirme gerektirebilir.

Bikarbonat nasıl düzelir ve normale döner?

Bikarbonat düzeyini normale döndürmenin yolu, altta yatan nedenin tedavi edilmesidir.

Tedavi yaklaşımı kişiye göre değişebilir:

• Sıvı ve elektrolit dengesinin sağlanması
• Böbrek hastalıklarının tedavisi
• Diyabetin kontrol altına alınması
• Kusma veya ishalin tedavi edilmesi
• Solunum hastalıklarının uygun şekilde yönetilmesi

Doktor önerisi olmadan bikarbonat içeren ilaçlar veya takviyeler kullanılmamalıdır.

Bikarbonat için hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Bikarbonat değerinin referans aralığından belirgin şekilde sapması
• Şiddetli nefes darlığı
• Bilinç bulanıklığı
• Uzun süren kusma veya ishal
• Şiddetli halsizlik
• Diyabet hastalarında ani kötüleşme
• Bilinen böbrek hastalığının bulunması

Sıkça Sorulan Sorular

Bikarbonat testi için aç olmak gerekir mi?

Her zaman gerekli değildir. Testin diğer biyokimya analizleriyle birlikte yapılacağı durumlarda laboratuvarın önerilerine uyulmalıdır.

Kan gazındaki bikarbonat ile biyokimyadaki bikarbonat aynı mıdır?

Her iki test de bikarbonatı değerlendirir ancak kan gazı analizi, asit-baz dengesi hakkında daha ayrıntılı bilgi sağlar.

Kullanılan ilaçlar bikarbonat sonucunu etkileyebilir mi?

Evet. Diüretikler, antasitler ve bazı diğer ilaçlar bikarbonat düzeyini değiştirebilir.

Bikarbonat yüksekliği veya düşüklüğü tek başına ciddi hastalık anlamına gelir mi?

Hayır. Bikarbonat sonucu tek başına tanı koydurmaz. Klinik değerlendirme ve diğer laboratuvar bulgularıyla birlikte yorumlanmalıdır.[1,3]

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Laboratuvar Tıbbı ve Değerlendirme Rehberi, 2024.
2. Türk Biyokimya Derneği. Klinik Biyokimya Referans Aralıkları El Kitabı, 2023.
3. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO). Clinical Practice Guideline for Kidney Disease Evaluation and Acid-Base Disorders, 2024.

Amilaz nedir?

Amilaz, karbonhidratların sindirimine yardımcı olan bir sindirim enzimidir. Büyük bölümü pankreas ve tükürük bezleri tarafından üretilir.[1]

Yemeklerle alınan nişastanın daha küçük şeker moleküllerine parçalanmasını sağlayan amilaz, normalde kanda belirli miktarlarda bulunur. Pankreas veya tükürük bezlerini etkileyen bazı hastalıklarda kandaki düzeyi yükselebilir.

Amilaz neyi gösterir?

Amilaz testi özellikle şu durumlar hakkında bilgi verir:

• Pankreasın etkilenip etkilenmediği
• Akut pankreatit şüphesi
• Kronik pankreas hastalıkları
• Tükürük bezi hastalıkları
• Bazı karın içi hastalıkları
• Pankreas hastalıklarının tedavi süreci

Amilaz yüksekliği görüldüğünde çoğu zaman Lipaz testiyle birlikte değerlendirme yapılır. Lipaz, pankreas hastalıkları açısından daha özgül kabul edilir.[2]

Amilaz testi neden istenir?

Hekim amilaz testini aşağıdaki durumlarda isteyebilir:

• Ani başlayan şiddetli karın ağrısını değerlendirmek için
• Akut pankreatit şüphesi olduğunda
• Kronik pankreas hastalıklarının takibinde
• Safra taşına bağlı pankreas etkilenmesini araştırırken
• Tükürük bezi iltihabı veya kabakulak şüphesinde
• Nedeni açıklanamayan bulantı ve kusma durumlarında
• Lipaz ve diğer biyokimya testleriyle birlikte değerlendirme yapmak amacıyla

Amilaz sonucu nasıl yorumlanır ve e-Nabız raporu nasıl okunur?

e-Nabız veya laboratuvar raporunda amilaz sonucu referans aralığıyla birlikte gösterilir. Referans dışındaki sonuçlar bazı laboratuvarlarda H (High/Yüksek) veya L (Low/Düşük) harfiyle işaretlenebilir.

Bu işaretler yalnızca sonucun referans aralığının dışında olduğunu gösterir. Tek başına hastalık tanısı anlamına gelmez.[2]

Amilaz sonucunu etkileyebilecek faktörler şunlardır:

• Kullanılan ilaçlar
• Böbrek fonksiyonları
• Alkol kullanımı
• Safra yolu hastalıkları
• Numunenin alınış zamanı
• Laboratuvar yöntemi

Amilaz sonucu tek başına ne ifade etmez?

Tek başına yüksek veya düşük amilaz değeri;

• Akut pankreatit,
• Pankreas kanseri,
• Safra taşı,
• Karın içi ciddi hastalık

tanısını kesinleştirmez.[1,3]

Kesin değerlendirme için lipaz, karaciğer enzimleri, böbrek fonksiyon testleri, ultrasonografi veya bilgisayarlı tomografi gibi ek incelemeler gerekebilir.

Amilaz normal değeri nedir?

Amilaz referans aralığı laboratuvara göre değişebilmekle birlikte erişkinlerde genellikle:

28-100 U/L

olarak kabul edilir.[2]

Kullanılan analiz cihazına ve laboratuvar yöntemine göre referans aralıkları farklılık gösterebilir.

Amilaz yüksekliği neden olur?

Amilaz yüksekliği şu durumlarda görülebilir:

• Akut pankreatit
• Kronik pankreatit alevlenmesi
• Safra taşı hastalığı
• Tükürük bezi iltihabı
• Kabakulak
• Böbrek fonksiyon bozukluğu
• Karın travmaları
• Bazı ilaçların kullanımı
• Nadiren bağırsak hastalıkları

Yüksek amilaz her zaman pankreas hastalığı anlamına gelmez. Altta yatan neden mutlaka araştırılmalıdır.[1]

Amilaz düşüklüğü neden olur?

Amilaz düşüklüğü daha seyrek görülür.

Başlıca nedenleri şunlardır:

• İleri derecede kronik pankreas hasarı
• Kistik fibrozis
• İleri karaciğer hastalıkları
• Bazı metabolik hastalıklar
• Nadir olarak pankreasın enzim üretiminin azalması

Düşük amilaz değeri tek başına tanı koydurucu değildir ve klinik tabloyla birlikte değerlendirilmelidir.[2]

Amilaz yüksekliği veya düşüklüğü ne tür belirtiler verir?

Belirtiler amilaz değerinden değil, altta yatan hastalıktan kaynaklanır.

Amilaz yüksekliğine eşlik edebilecek belirtiler:

• Ani başlayan şiddetli karın ağrısı
• Bulantı
• Kusma
• Ateş
• Karında hassasiyet
• Sırta vuran ağrı

Amilaz düşüklüğünde ise belirti çoğunlukla altta yatan pankreas hastalığına bağlıdır.

Amilaz kaç olursa tehlikeli?

Amilaz için herkes için geçerli tek bir kritik değer bulunmamaktadır.[2]

Referans aralığının belirgin şekilde üzerinde seyreden değerler, özellikle şiddetli karın ağrısı, kusma, ateş veya genel durum bozukluğu ile birlikte görüldüğünde acil değerlendirme gerektirebilir.

Amilaz nasıl düzelir ve normale döner?

Amilaz düzeyi, yükselmeye veya düşmeye neden olan hastalık tedavi edildiğinde normale dönebilir.

Tedavi yaklaşımı nedenine göre değişebilir:

• Akut pankreatitin tedavisi
• Safra taşına yönelik girişimler
• Alkol tüketiminin bırakılması
• İlaçların hekim kontrolünde düzenlenmesi
• Dengeli beslenme
• Düzenli hekim takibi

Doktor önerisi olmadan ilaç veya takviye kullanılmamalıdır.

Amilaz için hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Amilaz değerinin referans aralığının belirgin şekilde üzerinde olması
• Ani başlayan şiddetli karın ağrısı
• Sürekli kusma
• Ateş
• Karında şişlik
• Bilinç bulanıklığı
• Daha önce pankreas hastalığı tanısı bulunması

Sıkça Sorulan Sorular

Amilaz testi için aç olmak gerekir mi?

Her zaman gerekli değildir. Ancak test diğer biyokimya tetkikleriyle birlikte yapılacaksa laboratuvarın önerilerine uyulmalıdır.

Kullanılan ilaçlar amilaz sonucunu etkileyebilir mi?

Evet. Bazı ağrı kesiciler, idrar söktürücüler ve diğer ilaçlar amilaz düzeyini etkileyebilir.

Amilaz ile lipaz arasındaki fark nedir?

Her iki test de pankreası değerlendirmek için kullanılır. Lipaz, pankreas hastalıkları açısından daha özgül kabul edilir ve çoğu zaman amilaz ile birlikte istenir.[3]

Amilaz yüksekliği tek başına pankreas kanseri belirtisi midir?

Hayır. Amilaz yüksekliği tek başına pankreas kanseri tanısı koydurmaz. Sonuç mutlaka klinik bulgular ve diğer tetkiklerle birlikte değerlendirilmelidir.[1,3]

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Laboratuvar Tıbbı ve Değerlendirme Rehberi, 2024.
2. Türk Biyokimya Derneği. Klinik Biyokimya Referans Aralıkları El Kitabı, 2023.
3. American College of Gastroenterology. Clinical Guideline: Acute Pancreatitis, 2024.

Liverpool’da yıllarca gösterdiği performansla dünya futbolunun en önemli kanat oyuncularından biri haline gelen Salah’ın Türkiye’ye transferi, uluslararası basında da geniş yankı uyandırdı. Deneyimli oyuncunun Trabzonspor ile iki yıllık sözleşme imzaladığı belirtiliyor.

Kulübün uzun süredir yürüttüğü görüşmelerin olumlu sonuçlanmasının ardından transfer tamamlanırken, anlaşmada performans bonusları ve forma satışlarına ilişkin özel maddelerin de yer aldığı öne sürüldü.

Bu transferle birlikte Trabzonspor, sadece Süper Lig’in değil Avrupa futbolunun da en dikkat çeken transferlerinden birine imza atmış oldu. Salah’ın kısa süre içinde Trabzon’a gelerek sağlık kontrollerinden geçmesi ve taraftarla buluşması bekleniyor.

Mohamed Salah kimdir?

33 yaşındaki Mısırlı yıldız, kariyerinde Basel, Chelsea, Fiorentina, Roma ve Liverpool formaları giydi. Liverpool’da Premier League, UEFA Şampiyonlar Ligi, FA Cup, Lig Kupası, UEFA Süper Kupası ve FIFA Kulüpler Dünya Kupası şampiyonlukları yaşayan Salah, bireysel gol krallıkları ve çok sayıda ödülle dünyanın en başarılı futbolcuları arasında gösteriliyor.

Kan tahlili sonuçlarını e-Nabız üzerinden inceleyen birçok kişinin dikkatini çeken parametrelerden biri de Albümin değeridir. Laboratuvar raporunda referans aralığının dışında görülen bir sonuç endişe yaratabilir. Ancak tek başına albümin değerine bakılarak herhangi bir hastalık tanısı konulamaz. Sonucun; hastanın şikayetleri, fizik muayenesi ve diğer laboratuvar testleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.[1]

⸻

Albümin nedir?

Albümin, karaciğerde üretilen ve kandaki en fazla bulunan proteindir.[1] Vücudun sıvı dengesinin korunmasına yardımcı olur, hormonlar, vitaminler, yağ asitleri ve bazı ilaçların taşınmasında görev alır. Aynı zamanda damar içindeki sıvının dokulara kaçmasını önleyen temel proteinlerden biridir.

Kanda yeterli miktarda albümin bulunması; dolaşım sisteminin sağlıklı çalışması, yara iyileşmesi ve genel beslenme durumunun değerlendirilmesi açısından önem taşır.

⸻

Albümin neyi gösterir?

Albümin testi tek bir organı değil, birçok sistemi birlikte değerlendirmeye yardımcı olur.[1,2]

Başlıca bilgi verdiği durumlar şunlardır:

* Karaciğerin protein üretme kapasitesi
* Böbreklerden protein kaybı olup olmadığı
* Beslenme durumu
* Kronik hastalıkların etkisi
* Vücuttaki sıvı dengesi
* Bazı uzun süreli iltihabi hastalıkların seyri

Albümin testi neden istenir?

Hekim albümin testini aşağıdaki durumlarda isteyebilir:

* Genel sağlık kontrolü ve rutin kan tahlili kapsamında
* Karaciğer fonksiyonlarını değerlendirmek amacıyla
* Böbreklerden protein kaybı olup olmadığını araştırmak için
* Beslenme bozukluğu veya protein eksikliğinden şüphelenildiğinde
* Uzun süreli kronik hastalıkların takibinde
* Cerrahi öncesi genel sağlık durumunu değerlendirmek için
* Vücutta ödem, karında sıvı birikimi veya açıklanamayan kilo kaybı gibi durumların nedenini araştırırken

Albümin sonucu nasıl yorumlanır ve e-Nabız raporu nasıl okunur?

e-Nabız veya laboratuvar raporunda albümin değeri referans aralığının yanında gösterilir. Bazı laboratuvarlarda referans dışındaki sonuçlar kırmızı renkle ya da H (High) ve L (Low) harfleriyle işaretlenebilir.

Bu işaretler yalnızca sonucun referans aralığının dışında olduğunu gösterir. Hastalığın şiddetini veya kesin tanıyı ifade etmez.[2]

Albümin sonucu şu faktörlerden etkilenebilir:

* Açlık veya uzun süreli yetersiz beslenme
* Yoğun sıvı kaybı
* Damar yolundan fazla sıvı verilmesi
* Gebelik
* Kullanılan bazı ilaçlar
* Laboratuvar yöntemi
* Yaş ve eşlik eden hastalıklar

⸻

Albümin sonucu tek başına ne ifade etmez?

Albümin düşüklüğü veya yüksekliği tek başına;

* Karaciğer yetmezliği,
* Böbrek hastalığı,
* Kanser,
* Ağır enfeksiyon,
* Beslenme bozukluğu

tanısı koydurmaz.[1,3]

Kesin değerlendirme için ALT, AST, kreatinin, üre, idrar protein analizi, CRP ve diğer biyokimyasal testlerle birlikte yorumlanması gerekir. Hekimin fizik muayenesi ve hastanın öyküsü de değerlendirmede belirleyicidir.

⸻

Albümin normal değeri nedir?

Erişkinlerde albümin referans aralığı laboratuvara göre küçük farklılıklar gösterebilmekle birlikte genellikle:

35-52 g/L veya

3,5-5,2 g/dL

olarak kabul edilir.[2]

Çocuklarda, yaşlılarda ve gebelik döneminde referans aralıkları farklı olabilir.

⸻

Albümin yüksekliği neden olur?

Gerçek albümin yüksekliği nadir görülür.

En sık nedenler şunlardır:

* Yetersiz sıvı alımı
* Şiddetli kusma veya ishal
* Yoğun terleme
* Yanıklar sonrası sıvı kaybı
* Dehidratasyon

Çoğu zaman yüksek görülen albümin, kandaki su miktarının azalmasına bağlı gelişen geçici bir durumdur.[1]

⸻

Albümin düşüklüğü neden olur?

Albümin düşüklüğü daha sık karşılaşılan bir laboratuvar bulgusudur.

Başlıca nedenler:

* Karaciğer hastalıkları
* Böbrekten protein kaybı
* Yetersiz protein alımı
* Emilim bozuklukları
* Kronik enfeksiyonlar
* İltihabi hastalıklar
* Bazı kanserler
* İleri kalp yetmezliği
* Ciddi yanıklar

Her düşük değer aynı hastalığı göstermez. Altta yatan neden mutlaka araştırılmalıdır.[1,3]

⸻

Albümin yüksekliği veya düşüklüğü ne tür belirtiler verir?

Belirtiler albümin değerinden çok buna yol açan hastalığa bağlıdır.

Düşük albümin görülen kişilerde:

* Ayaklarda şişlik
* Göz çevresinde ödem
* Halsizlik
* Kas kaybı
* İştahsızlık
* Karında sıvı birikmesi

görülebilir.

Yüksek albüminde ise genellikle belirti oluşturan durum sıvı kaybıdır.

⸻

Albümin kaç olursa tehlikeli?

Tek bir “tehlikeli albümin değeri” bulunmamaktadır.[2]

Çok düşük albümin düzeyleri özellikle yoğun bakım hastalarında, ileri karaciğer hastalıklarında veya nefrotik sendrom gibi böbrek hastalıklarında ciddi klinik tablolarla birlikte görülebilir.

Sayısal değerden çok;

* hızlı düşüş,
* eşlik eden ödem,
* nefes darlığı,
* bilinç değişikliği,
* ciddi karaciğer veya böbrek hastalığı bulguları

hekim açısından daha önemlidir.

⸻

Albümin nasıl düzelir ve normale döner?

Tedavi albümini değil, albümin düşüklüğüne veya yüksekliğine neden olan hastalığı hedefler.

Yaklaşım kişiye göre değişebilir:

* Yeterli ve dengeli protein alımı
* Böbrek hastalıklarının tedavisi
* Karaciğer hastalıklarının kontrolü
* Sıvı dengesinin düzenlenmesi
* Gerektiğinde hastanede albümin tedavisi

Doktor önerisi olmadan albümin yükseltmek amacıyla rastgele protein tozu veya takviye kullanılmamalıdır.[3]

⸻

Albümin için hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir:

* Referans aralığının belirgin şekilde dışında sonuç
* Yaygın vücut şişliği
* İdrarda köpürme veya protein kaçağı şüphesi
* Sarılık
* Karında sıvı toplanması
* Şiddetli halsizlik
* Nefes darlığı
* Bilinen karaciğer veya böbrek hastalığı bulunması

⸻

Sıkça Sorulan Sorular

Albümin testi için aç olmak gerekir mi?

Çoğu durumda zorunlu değildir. Ancak albümin, diğer biyokimya testleriyle birlikte çalışılacağından hekimin veya laboratuvarın önerisine uyulmalıdır.

Gebelik albümin değerini etkiler mi?

Evet. Gebelikte kan hacmi arttığı için albümin düzeyi fizyolojik olarak bir miktar düşük ölçülebilir.[2]

Düzenli kullanılan ilaçlar albümin sonucunu etkiler mi?

Bazı ilaçlar, damar yoluyla verilen sıvılar ve kronik hastalıklar sonucu değiştirebilir. Test öncesinde kullanılan ilaçlar doktora bildirilmelidir.

Albümin düşüklüğü veya yüksekliği tek başına kanser belirtisi midir?

Hayır. Albümin değeri tek başına kanser tanısı koydurmaz. Klinik değerlendirme ve diğer tetkiklerle birlikte yorumlanmalıdır.[1,3]

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Laboratory Medicine and Clinical Interpretation Guidelines, 2024.
2. Türk Biyokimya Derneği. Klinik Biyokimya Referans Aralıkları El Kitabı, 2023.
3. Merck Manual Professional Edition. Serum Albumin and Hypoalbuminemia, 2024.

Alzheimer hastalığı, beynin sinir hücrelerinde zamanla meydana gelen hasar nedeniyle ortaya çıkan ilerleyici bir nörolojik hastalıktır. Hastalık en sık 65 yaş üzerindeki kişilerde görülse de daha genç yaşlarda başlayan vakalar da bulunuyor. WebMD’nin güncel tıbbi değerlendirmesine göre Alzheimer, demans vakalarının en büyük bölümünü oluşturuyor ve erken tanı, belirtilerin yönetimi açısından büyük önem taşıyor. [1].

Alzheimer ile yaşa bağlı unutkanlık aynı şey değil

İsim unutmak ya da gözlüğün nereye bırakıldığını kısa süreliğine hatırlayamamak yaşlanmanın doğal bir parçası olabilir. Ancak aynı soruları sürekli tekrarlamak, yakın zamanda yaşanan olayları tamamen unutmak, tanıdık yerlerde yönünü kaybetmek veya günlük işleri sürdürememek Alzheimer açısından uyarıcı belirtiler arasında yer alıyor. [1].

Hastalık nasıl ilerliyor?

Alzheimer genellikle üç ana evrede değerlendiriliyor.

İlk dönemde hafif unutkanlık, kelime bulmada zorlanma ve plan yapmada güçlük görülebiliyor.

Orta evrede kişiler yakınlarını tanımakta zorlanabiliyor, davranış değişiklikleri yaşayabiliyor ve günlük yaşamda desteğe ihtiyaç duyabiliyor.

İleri evrede ise konuşma, yürüme, beslenme ve kişisel bakım gibi temel işlevlerde ciddi kayıplar ortaya çıkabiliyor. [1].

Alzheimer neden gelişiyor?

Bilim insanları hastalığın tek bir nedeni olmadığını belirtiyor. İleri yaş en önemli risk faktörü olarak kabul edilirken genetik özellikler, damar sağlığı, yüksek tansiyon (kan basıncının yüksek seyretmesi), diyabet (şeker hastalığı), sigara kullanımı ve hareketsiz yaşam gibi etkenlerin de riski artırabileceği düşünülüyor. [2].

Kesin tedavi var mı?

Bugün için Alzheimer’ı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi bulunmuyor. Ancak belirtileri hafifletmeye yardımcı ilaçlar, bilişsel destek programları, düzenli fiziksel aktivite, sosyal etkileşim ve uygun bakım planları hastaların yaşam kalitesini artırabiliyor. Son yıllarda geliştirilen bazı yeni ilaçlar ise hastalığın erken dönemindeki belirli hasta gruplarında ilerlemeyi yavaşlatmayı hedefliyor. [1].

Beyin sağlığını korumak için neler yapılabilir?

Araştırmalar Alzheimer’ın kesin olarak önlenebildiğini göstermese de kalp ve damar sağlığını koruyan yaşam tarzının beyin için de faydalı olabileceğine işaret ediyor. Düzenli egzersiz yapmak, Akdeniz tipi beslenmek, tansiyon ve kan şekerini kontrol altında tutmak, kaliteli uyumak, sigaradan uzak durmak ve zihinsel olarak aktif kalmak riskin azaltılmasına katkı sağlayabiliyor. [2].

Alzheimer hastalığında en önemli noktalardan biri, belirtilerin erken fark edilmesi ve nöroloji uzmanına zaman kaybetmeden başvurulmasıdır. Erken tanı hem hastanın hem de bakım veren yakınlarının hastalığa daha hazırlıklı olmasına ve mevcut tedavilerden daha fazla yararlanmasına yardımcı olabilir. [1].

Kaynaklar

[1] WebMD Editorial Contributors. Understanding Alzheimer’s Disease: The Basics. WebMD, 2024.

[2] Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Alzheimer’s Disease. 2024.

Fenerbahçe’de yeni sezon kadro planlaması sürerken genç savunmacı Omar Fayed için dikkat çeken bir transfer iddiası gündeme geldi.

Mısır futbolunu yakından takip eden kaynaklarda yer alan haberlere göre Polonya temsilcisi Pogon Szczecin, 23 yaşındaki stoper için Fenerbahçe ile görüşmelere başladı. Transferin kiralık mı yoksa bonservisli mi gerçekleşeceğinin henüz netlik kazanmadığı belirtildi.

Omar Fayed’in düzenli forma giyebileceği bir kulübe gitme ihtimali üzerinde durulurken, Polonya ekibinin oyuncunun durumunu yakından takip ettiği ifade ediliyor. Sürecin kulüpler arasındaki görüşmelerin seyrine göre şekillenmesi bekleniyor.

Fenerbahçe veya Pogon Szczecin cephesinden transfer iddiasını doğrulayan resmî bir açıklama yapılmadı. Her iki dosya da şimdilik transfer kulislerinde konuşulan gelişmeler arasında yer alıyor.

Yeni sezon öncesi orta saha rotasyonunu güçlendirmek isteyen Beşiktaş’ın, Newcastle United’ın 26 yaşındaki futbolcusu Joe Willock’u transfer listesine aldığı iddia edildi.

İngiltere’de Newcastle kulübünü yakından takip eden yerel kaynaklarda yer alan bilgilere göre siyah-beyazlı yönetim, deneyimli orta saha oyuncusu için resmi girişimde bulundu. Ancak İngiliz kulübünün ilk teklifi yeterli bulmadığı ve oyuncu için daha yüksek bir bonservis beklentisi içinde olduğu öne sürüldü.

Haberlere göre Joe Willock’un sözleşmesindeki son yıla girmesi nedeniyle Newcastle’ın oyuncunun geleceği konusunda değerlendirme yaptığı, Beşiktaş’ın ise süreci yakından takip ettiği ifade edildi. Taraflar arasında temasların tamamen sona ermediği, dosyanın önümüzdeki günlerde yeniden hareketlenebileceği konuşuluyor.

Resmî makamlardan transferle ilgili herhangi bir açıklama yapılmış değil.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında gerçekleştirilen YAŞ toplantısının ardından açıklanan kararlara göre;

• 3 tümgeneral korgeneralliğe,
• 13 tuğgeneral tümgeneralliğe,
• 2 tümamiral koramiralliğe,
• 4 tuğamiral tümamiralliğe,
• 1 korgeneral orgeneralliğe,
• Hava Kuvvetleri’nde ayrıca 1 tümgeneral korgeneralliğe ve 1 tuğgeneral tümgeneralliğe yükseltildi.

Bunun yanında Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri’nde çok sayıda albay da generalliğe ve amiralliğe terfi etti.

Kara Kuvvetleri Komutanlığı

Korgeneralliğe yükseltilen tümgeneraller

• Burhan Aktaş
• Ertan İnaltekin
• Alparslan Kılınç

Tümgeneralliğe yükseltilen tuğgeneraller

• Şükrü Bilir
• Mustafa Büyükköroğlu
• İsmail Özcan
• Şener Kopal
• Ahmet Aşık
• Bülent Tanrıverdi
• Mehmet Açık
• Mustafa Yeter
• Coşkun Çelik
• Ömer Şahin Selvi
• Yüksel Kolcu
• İsmail Analı
• Hakan Durmazpınar

Tuğgeneralliğe terfi ettirilen albaylar

• Hasan Atasoy
• Ali Karakaş
• Murat Temur
• Ertan Binay
• Mehmet Ali Yağız
• Mehmet Savcı
• Mehmet Serhat Gündoğan
• Halil Özçay
• Hakan Kutlu
• Günal Budak
• Mustafa Volkan Esen
• Cumhur Piçakcı
• Uğur Özyurt
• Hakan Kan
• Ayhan Ocak
• Sedat Öztürk
• Kürşad Cihan Erce
• Çetin Kaya
• Vedat Er
• İsmail Cenkeri Ersöz
• Enver Kılınç
• Ahmet Aydın
• Fuat Dönmez
• Kenan Koç
• Haşim Bildiş
• Ersin Yaman
• Şengezer Şimşek
• Hüseyin Erhan Öztek
• Orhan Demirel
• Kubilay Karadeniz
• Armağan Özel
• Mustafa Cem Tokeşer
• Sefa Koruk
• Alper Önem Civelek
• Metin Durmaz
• Barış Karaca
• Cebrail Kemal Dokumacı
• Ahmet Durgut
• Ferit Yüksel
• Metin Çekmegül

Deniz Kuvvetleri Komutanlığı

Koramiralliğe yükseltilen tümamiraller

• Ramazan Özoğul
• Erhan Aydın

Tümamiralliğe yükseltilen tuğamiraller

• Erhan Akbayrak
• Yücel Darcan
• Eren Günay
• Kenan Kaan Türkkan

Tuğamiralliğe terfi ettirilen albaylar

• Çağlar Mert Erk
• Burak Köpük
• Göksel Ercenik
• Burak Türköz
• Adil Tüfekçi
• Güvenç Uysal
• Volkan Kıvan
• Emre Ahmet İnal
• Arif Özay
• Umut Turhan
• İzzet Emre Afacan

Hava Kuvvetleri Komutanlığı

Orgeneralliğe yükseltilen korgeneral

• Erdoğan Gür

Korgeneralliğe yükseltilen tümgeneral

• Kemal Turan

Tümgeneralliğe yükseltilen tuğgeneral

• Cihangir Kemal Yüzçelik

Tuğgeneralliğe terfi ettirilen albaylar

• Türker Altınışık
• Şükrü Yılmaz
• Metin Admaner
• Baha Pakkan
• Önder Can
• Zeki Arslan
• Akif Ersan Kıvılcım
• Özlem Karapınar
• Serkan Coşar
• Alper Gezeravcı
• Keskin Şenel
• Taşkın Dakkur
• Bora Çakıroğlu
• Alper Gökdere
• Sadık Tuncel
• Fatih Pala
• Ercan Bekmez
• Levent Ak

YAŞ kararları 30 Ağustos’ta yürürlüğe girecek

Açıklanan terfi kararları 30 Ağustos 2026 tarihinden itibaren yürürlüğe girecek. Terfilerle birlikte Türk Silahlı Kuvvetleri’nin komuta kademesinde önemli görev değişiklikleri ve yeni atamaların da önümüzdeki günlerde netleşmesi bekleniyor.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin başkenti Lefkoşa’da bulunan Metropol Market’te yaşanan bıçaklı saldırı, bölgede büyük üzüntü yarattı.

Edinilen bilgilere göre, market içerisinde henüz bilinmeyen nedenle çıkan olayda 22 yaşındaki Zhanerke Abdrazakova çok sayıda bıçak darbesiyle ağır yaralandı. İlk müdahalenin ardından hastaneye kaldırılan genç kadının yoğun bakım ünitesinde entübe edildiği ve hayati tehlikesinin devam ettiği öğrenildi.

Yoğun Bakımda Yaşam Mücadelesi Veriyor

Doktorların yakın takibinde tedavisi süren Abdrazakova’nın durumunun ciddiyetini koruduğu belirtildi. Sağlık ekipleri, genç kadının yaşama tutunabilmesi için yoğun çaba harcıyor.

Saldırganın Hayati Tehlikesi Kalmadı

Saldırının ardından kendisine de bıçakla zarar verdiği belirtilen Mehmet Batuhan Kuru’nun hastaneye kaldırıldığı, yapılan tedavinin ardından hayati tehlikeyi atlattığı bildirildi. Kuru’nun tedavisinin hastanenin servis bölümünde devam ettiği öğrenildi.

Soruşturma Sürüyor

Olayın nedenine ilişkin polis ekiplerinin geniş çaplı soruşturması devam ediyor. Güvenlik kamerası görüntüleri ile tanık ifadeleri doğrultusunda saldırının tüm yönleriyle aydınlatılması için çalışmalar sürdürülüyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yeni düzenleme, tarım arazilerinin korunmasına yönelik temel ilkeleri korurken, tarımsal üretimi destekleyen bazı yapı izinlerinde önemli kolaylıklar getirdi.

Asgari Arazi Şartı 2 Hektara İndirildi

Yönetmeliğin en dikkat çeken değişikliklerinden biri, tarımsal amaçlı yapılar ve bağ evlerine ilişkin asgari arazi büyüklüğü kriterinde yapıldı.

Daha önce en az 5 hektar (50 dönüm) olarak uygulanan arazi büyüklüğü şartı, yeni düzenlemeyle 2 hektara (20 dönüm) indirildi. Böylece gerekli diğer koşulları sağlayan arazi sahipleri için izin başvurularında arazi büyüklüğü açısından daha esnek bir uygulamaya geçilmiş oldu.

“20 Dönümü Olan Herkes Bağ Evi Yapabilecek” Anlamına Gelmiyor

Uzmanlar, düzenlemenin kamuoyunda yanlış yorumlanmaması gerektiğine dikkat çekiyor.

Arazi büyüklüğü şartının düşürülmesi tek başına yapı izni verilmesi anlamına gelmiyor. Tarımsal amaçlı yapıların yapılabilmesi için;

• tarımsal faaliyet şartının bulunması,
• ilgili kurumların izin süreçlerinin tamamlanması,
• 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile diğer imar ve çevre mevzuatındaki hükümler,
• yapı büyüklüğü ve teknik kriterlerin sağlanması

gerekmeye devam ediyor. Dolayısıyla yeni düzenleme yalnızca asgari arazi büyüklüğü kriterini değiştirdi, diğer yasal yükümlülükleri ortadan kaldırmadı.

Eski Başvurular Eski Kurallara Göre Sonuçlandırılacak

Yönetmelikte yer alan geçiş hükmüyle, yeni düzenleme yürürlüğe girmeden önce Tarım ve Orman Bakanlığına yapılan başvuruların mağduriyet oluşturmaması amaçlandı.

Buna göre, yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce yapılan tarımsal amaçlı yapı ve tarım dışı kullanım izin başvuruları, başvuru tarihinde yürürlükte bulunan eski yönetmelik hükümlerine göre değerlendirilmeye devam edecek.

Amaç Tarımsal Üretimi Desteklemek

Yeni yönetmelikle birlikte tarım arazilerinin korunmasına ilişkin temel yaklaşım korunurken, üretim faaliyetlerini destekleyen yapıların izin süreçlerinde uygulama birliğinin sağlanması ve yatırımcılar ile üreticilerin karşılaştığı bazı idari engellerin azaltılması hedefleniyor. Yönetmelik aynı zamanda 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında tarım arazilerinin planlı kullanımına ilişkin usul ve esasları da yeniden düzenliyor.

Hastalar artık ürünü dışarıdan satın almayacak

Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan düzenlemeye göre, eklem tedavilerinde kullanılan PRP ve hyalüronik asit ürünleri hastalara reçete edilerek dışarıdan satın aldırılmayacak. Bu ürünler bundan sonra sağlık tesisleri tarafından Sağlık Market sistemi üzerinden temin edilecek.

Böylece hastaların ürün arayışı, fiyat farklılıkları ve tedarik sorunlarıyla karşı karşıya kalmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.

Tedarik Sağlık Market üzerinden yapılacak

Yeni sistem kapsamında hastaneler ihtiyaç duydukları ürünleri Devlet Malzeme Ofisi (DMO) ile Sağlık Bakanlığı iş birliğiyle yürütülen Sağlık Market platformundan sipariş edecek.

Sisteme alınacak ürünler ise bilimsel değerlendirme sürecinden geçirilerek kataloga eklenecek ve sağlık tesislerinin kullanımına açılacak. Hastaneler ayrıca stoklarını düzenli takip etmek ve ihtiyaç planlamasını buna göre yapmakla yükümlü olacak.

SGK kapsamı dışındaki işlemlerde KSHFT uygulanacak

Genelgede dikkat çeken bir diğer düzenleme ise Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmayan tedavi ve ürünlerle ilgili oldu.

Bu kapsamda sunulan hizmetlerde Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi (KSHFT) esas alınacak. Böylece kamu sağlık tesislerinde fiyatlandırmada uygulama birliğinin sağlanması amaçlanıyor.

Kurala aykırı uygulamalara idari işlem

Bakanlık, yeni sisteme rağmen hastalara ilgili ürünleri dışarıdan temin ettirdiği belirlenen personel hakkında idari işlem başlatılacağını da bildirdi.

Düzenlemenin temel amacı, sağlık tesislerinde standart uygulamayı sağlamak, hasta mağduriyetini önlemek ve tıbbi ürün temin süreçlerini kayıt altına almak olarak ifade edildi.

Düzenleme tüm tıbbi ürünleri kapsamıyor

Uzmanlar ise sosyal medyada yer alan “artık hastalara hiçbir ürün dışarıdan aldırılmayacak” şeklindeki yorumların gerçeği tam yansıtmadığına dikkat çekiyor.

Yeni düzenleme, şu aşamada özellikle PRP ve hyalüronik asit içeren eklem içi enjeksiyon ürünleri için getirilen yeni tedarik modelini kapsıyor. Diğer ilaç ve tıbbi malzemeler için mevcut mevzuat ve ödeme kuralları uygulanmaya devam ediyor.

Kaynaklar

[1] Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü ve Sağlık Market uygulama duyuruları.

[2] Devlet Malzeme Ofisi (DMO) Sağlık Market sistemi.

[3] Sağlık Bakanlığı’nın yeni genelgesine ilişkin güncel haberler.

Diyabet, vücudun enfeksiyonlarla mücadele etme gücünü azaltabildiği için ağız içinde bulunan bakterilerin çoğalmasını kolaylaştırabiliyor. WebMD tarafından uzman hekimler tarafından gözden geçirilen güncel sağlık bilgilerine göre, özellikle kan şekeri yüksek seyreden kişilerde diş eti hastalıkları ve ağız enfeksiyonları daha sık görülüyor. Bilgiler, bilimsel kılavuzlar ve Amerikan Diş Hekimleri Birliği’nin önerileri doğrultusunda hazırlanmış durumda.[1]

İlk Belirtiler Göz Ardı Edilmemeli

Diyabeti olan kişilerde ağız sağlığını tehdit eden ilk işaretler çoğu zaman fark edilmeyebilir. Kırmızı, şiş veya kolay kanayan diş etleri, sürekli ağız kokusu, sallanan dişler ya da takma dişlerin eskisi gibi oturmaması önemli uyarılar arasında yer alıyor.[1]

Uzmanlar, bu belirtilerin erken dönemde değerlendirilmesinin diş kaybını önlemede büyük önem taşıdığını vurguluyor.

Kan Şekeri ile Diş Eti Hastalığı Birbirini Etkiliyor

Yüksek kan şekeri, ağızdaki bakterilerin çoğalmasını kolaylaştırırken diş eti hastalığı da kan şekerinin kontrolünü zorlaştırabiliyor. Bu nedenle uzmanlar, ağız sağlığını korumanın diyabet tedavisinin de önemli bir parçası olduğunu belirtiyor.[1]

Kan şekeri dengede tutulduğunda enfeksiyon riski azalıyor, diş eti dokuları daha sağlıklı kalıyor ve ağızdaki yaraların iyileşmesi hızlanabiliyor.[1]

Diş Plağı Neden Daha Büyük Sorun Oluşturuyor?

Yemekten sonra dişlerin üzerinde oluşan plak (bakteri tabakası), zamanında temizlenmezse sertleşerek tartara dönüşüyor. Bu sert tabaka yalnızca diş fırçasıyla temizlenemediği için profesyonel diş temizliği gerekebiliyor.

Diyabeti olan kişilerde yüksek kan şekeri nedeniyle plak oluşumunun yol açtığı iltihaplanma (vücudun enfeksiyona karşı verdiği tepki) daha ağır seyredebiliyor.[1]

Günlük Bakım Riski Azaltabiliyor

Uzmanların önerilerine göre diyabeti olan bireylerin:

• Dişlerini günde en az iki kez yaklaşık iki dakika fırçalaması,
• Her gün diş ipi veya ara yüz temizleyicisi kullanması,
• Antibakteriyel ağız gargarasını uygun şekilde değerlendirmesi,
• En az yılda iki kez diş hekimi kontrolüne gitmesi,
• Diş hekimine kullandıkları diyabet ilaçlarını bildirmesi öneriliyor.[1]

Elektrikli diş fırçaları ise özellikle el becerisi kısıtlı kişiler için etkili bir alternatif olabiliyor.[1]

Ağız Kuruluğu ve Mantar Enfeksiyonlarına Dikkat

Kan şekeri kontrol altında olmayan kişilerde ağız kuruluğu daha sık görülebiliyor. Tükürüğün azalması, bakterilerin çoğalmasını kolaylaştırarak diş çürüğü ve diş eti hastalıkları riskini artırabiliyor.

Bunun yanında pamukçuk olarak bilinen ağız mantarı enfeksiyonu da diyabetli kişilerde daha sık görülebiliyor. Özellikle protez kullanan bireylerde protezlerin her gün temizlenmesi enfeksiyon riskini azaltabiliyor.[1]

Sigara Riski Katlıyor

Sigara ve diğer tütün ürünleri herkes için ağız sağlığına zarar veriyor. Ancak diyabeti olan kişilerde bu etki daha belirgin hale geliyor. Sigara, diş eti çekilmesini hızlandırabiliyor, kemik kaybını artırabiliyor ve diş eti hastalıklarının ilerleme riskini yükseltebiliyor.[1]

Diş Tedavisi Öncesinde Kan Şekeri Kontrolü Önemli

Diş çekimi veya ağız cerrahisi planlanan diyabet hastalarında kan şekerinin kontrol altında olması enfeksiyon riskini azaltabiliyor ve iyileşme sürecini hızlandırabiliyor. Bu nedenle uzmanlar, planlı cerrahi işlemler öncesinde diş hekimi ile diyabet tedavisini takip eden hekimin birlikte değerlendirme yapmasını öneriyor.[1]

Diyabet ağız sağlığını etkileyebilse de düzenli ağız bakımı, kan şekeri kontrolü ve rutin diş hekimi kontrolleriyle bu risklerin büyük bölümü azaltılabiliyor. Uzmanlara göre sağlıklı diş etleri yalnızca ağız için değil, diyabet yönetimi açısından da önemli bir rol oynuyor.[1]

Kaynaklar

[1] WebMD Editorial Contributors. Diabetes and Your Mouth (Slideshow). WebMD. Tıbbi değerlendirme: Lalitha Kadali, MBBS, MD. 2026.

Asperox, Fenerbahçe’nin yeni şort sponsoru oldu

Fenerbahçe Spor Kulübü tarafından yapılan açıklamaya göre Asperox ile imzalanan anlaşma kapsamında marka, futbol A takımının yurt içi resmi müsabakalarındaki şort sponsoru oldu. Anlaşmanın, kulübün resmi taşıma sponsoru Fillo Lojistik ile yürütülen iş birliği kapsamında duyurulduğu belirtildi.

Sponsorluk yapısı genişlemeye devam ediyor

Asperox anlaşması, kulübün daha önce açıkladığı sponsorluklardan farklı bir reklam alanını kapsıyor.

Fenerbahçe’nin güncel sponsorluk yapısında;

• Chobani, stadyum isim sponsorluğu ile Avrupa maçlarında forma göğüs sponsorluğu görevini sürdürüyor.
• Otokoç Otomotiv, yurt içi resmi müsabakalarda forma göğüs sponsoru olarak yer alıyor.
• Cabir Holding, forma sağ kol sponsorluğu kapsamında kulübe destek veriyor.
• Asperox ise yurt içi resmi maçlarda şort sağ ön sponsoru olarak sponsorluk ağına katıldı.

Kulübün ticari gelirlerine katkı sağlaması bekleniyor

Fenerbahçe, son dönemde farklı reklam alanlarını ayrı sponsorluk anlaşmalarıyla değerlendirerek ticari gelirlerini çeşitlendirme stratejisini sürdürüyor. Kulüp, yeni sezonda hem ulusal hem de uluslararası sponsorluk portföyünü genişletmeye yönelik çalışmalarına devam ediyor.

Son durum

Fenerbahçe Spor Kulübü’nün açıkladığı son sponsorluk anlaşmasıyla Asperox, 2026/27 sezonunda futbol A takımının yurt içi resmi karşılaşmalarında şort sponsoru olarak yer alacak. Kulüp tarafından anlaşmaya ilişkin resmî duyuru yapılırken, sponsorluk portföyündeki farklı reklam alanlarına yönelik çalışmaların da sürdüğü bildirildi.

Bir cerrahın elleri ne taşır?

Bilgiyi, deneyimi, cesareti ve iyileştirme umudunu…

Ancak tıp tarihinin uzun bir döneminde aynı eller, farkında olunmadan mikroorganizmaları da taşıdı. Cerrahın bir hastadan diğerine, bir dokudan başka bir dokuya geçerken yanında götürdüğü görünmez yük; ameliyat teknik olarak başarılı olsa bile hastanın enfeksiyon nedeniyle kaybedilmesine yol açabiliyordu.

Bugün ameliyathaneye giren bir cerrahın steril eldiven giymesi son derece sıradan görünür. Eldiven, ameliyat masasındaki bistüri veya pens kadar doğal bir parçadır. Hatta cerrahi eldivenin kullanılmadığı bir ameliyathaneyi düşünmek bile güçtür.

Oysa 19. yüzyılın önemli bir bölümünde cerrahlar ameliyatlarını çıplak elleriyle yapıyordu.

Daha da ilginç olan şudur:

Cerrahi eldiven, başlangıçta hastayı enfeksiyondan korumak amacıyla geliştirilmemişti.

Bu büyük değişimin başlangıcında bir bilimsel araştırmadan çok, antiseptik maddeler nedeniyle elleri zarar gören bir ameliyathane hemşiresinin yaşadığı sorun vardı.

Cerrahinin Görünmeyen Düşmanı

19. yüzyılın ilk yarısında cerrahi yalnızca ağrı ve kanamayla mücadele etmiyordu. Ameliyat sonrasında gelişen yara enfeksiyonları, sepsis ve hastane gangreni de cerrahinin en büyük sorunları arasındaydı.

Mikroorganizmaların hastalıkların oluşumundaki rolü henüz tam anlamıyla kabul edilmemişti. Cerrahların elleri, kullanılan aletler, ameliyat masaları ve tekrar tekrar giyilen önlükler mikroorganizmaların taşınmasına aracılık edebiliyordu.

Ignaz Semmelweis’in doğum kliniklerinde el temizliğinin önemini göstermesi ve Joseph Lister’in antiseptik cerrahi anlayışını geliştirmesi, tıpta yeni bir dönemin kapısını açtı.

Enfeksiyon artık yalnızca ameliyatın kaçınılmaz bir sonucu olarak görülmüyordu.

Önlenebilecek bir tehlike olduğu anlaşılmaya başlanmıştı.

Ancak antiseptik cerrahinin ilk dönemlerinde kullanılan kimyasal maddeler oldukça güçlüydü. Karbolik asit ve cıva bileşikleri gibi maddeler mikroorganizmalarla mücadelede kullanılırken sağlık çalışanlarının cildinde tahriş, çatlama ve dermatite yol açabiliyordu.

Cerrahi enfeksiyonla mücadele ederken ameliyathane çalışanlarının elleri başka bir tehlikeyle karşı karşıya kalmıştı.

Caroline Hampton’ın Elleri

1889 yılında açılan Johns Hopkins Hastanesi, dönemin modern tıp anlayışını temsil eden önemli merkezlerden biriydi.

Hastanenin cerrahi bölümünde çalışan Caroline Hampton, cerrah William Stewart Halsted’ın ameliyathane hemşiresiydi. Cerrahi aletlerin hazırlanması, sterilizasyon süreçlerinin yürütülmesi ve ameliyat sırasında cerraha yardımcı olunması gibi önemli görevler üstleniyordu.

Ancak Hampton’ın elleri, ameliyathanede kullanılan güçlü antiseptik maddeler nedeniyle giderek zarar görmeye başladı. Cildinde ciddi tahriş ve dermatit gelişti. Sorun, ameliyathanedeki görevini sürdürmesini zorlaştıracak kadar ilerlemişti.

Halsted bunun üzerine bir kauçuk üreticisinden, Hampton’ın ellerini ve ön kollarını koruyabilecek ince, uzun manşetli kauçuk eldivenler hazırlamasını istedi.

İnce kauçuk eldivenlerin Johns Hopkins ameliyathanesinde 1889–1890 kışında kullanılmaya başlandığı kabul edilmektedir.[1,7,8] Halsted, yıllar sonra yayımladığı anlatısında eldivenlerin Hampton’ın antiseptik maddelere bağlı dermatitini önlemek amacıyla sipariş edildiğini ayrıntılı biçimde aktarmıştır.[1]

Böylece modern cerrahinin en önemli güvenlik araçlarından biri ortaya çıktı.

Fakat ilk amaç hastayı korumak değildi.

Amaç, bir ameliyathane hemşiresinin ellerini antiseptiklerin tahriş edici etkisinden korumaktı.

Tıp tarihinin ironisi de burada başlar.

Bir sağlık çalışanının cildini korumak için hazırlanan eldivenler, zamanla dünya genelinde hastalar ile sağlık çalışanları arasındaki mikroorganizma aktarımını azaltan temel bir güvenlik bariyerine dönüşecekti.

Halsted Cerrahi Eldiveni İcat mı Etti?

Cerrahi eldivenin tarihini tek bir kişiye veya tek bir güne indirgemek doğru değildir.

Tıbbi muayene, otopsi ve bazı girişimler sırasında farklı türlerde el koruyucuların daha önce de kullanıldığına ilişkin tarihsel kayıtlar bulunmaktadır. Kauçuğun vulkanizasyonu ise daha ince, dayanıklı ve esnek eldivenlerin üretilebilmesini mümkün hâle getirdi.[7]

Bu nedenle William Stewart Halsted’ı cerrahi eldivenin mutlak mucidi olarak değil, ince kauçuk eldivenin modern ameliyathane ortamında kullanılmasına öncülük eden isimlerden biri olarak değerlendirmek daha doğrudur.

Üstelik Halsted başlangıçta bütün ameliyatlarında eldiven kullanmıyordu. Eldivenleri önce Caroline Hampton ile ameliyathane yardımcıları benimsedi. Halsted’ın 1891 tarihli yara tedavisi çalışmasında da cerrahi aletleri uzatan yardımcının ince kauçuk eldiven kullanmasından söz ediliyordu.[2]

Cerrahların eldiveni düzenli olarak benimsemesi ise zaman aldı.

Burada önemli bir ayrım vardır:

Cerrahi eldivenin kullanıma girmesi ile eldivenin enfeksiyonu azaltabileceğinin anlaşılması aynı anda gerçekleşmemiştir.

Buluş bazen önce ortaya çıkar.

Gerçek anlamı ise yıllar sonra fark edilir.

Cerrah Neden Eldivene Direndi?

Cerrahi, dokunma duyusunun en yoğun kullanıldığı tıp alanlarından biridir.

Cerrah; dokunun sertliğini, damarların yerini, tümörün sınırlarını ve anatomik yapıların birbirleriyle ilişkisini yalnızca gözüyle değil, parmak uçlarıyla da değerlendirir.

Bu nedenle ilk cerrahi eldivenlere karşı direnç gösterilmesi şaşırtıcı değildir. Bazı cerrahlar eldivenin dokunma duyusunu azalttığını, el hareketlerini sınırladığını ve cerrahi hassasiyeti bozduğunu düşünüyordu.

Bir bakıma tartışma iki farklı güvenlik anlayışı arasında yaşanıyordu:

Cerrahın çıplak elle sağladığı dokunma hassasiyeti mi daha önemliydi, yoksa mikroorganizma aktarımını sınırlandıran bir bariyer kullanmak mı?

Bugün cevabı açık görünen bu soru, 1890’ların cerrahları için o kadar basit değildi.

Çünkü yeni bir araç yalnızca ameliyat masasına eklenmiyordu.

Cerrahın alışkanlıklarını, hareketlerini, dokunma biçimini ve mesleki kültürünü de değiştiriyordu.

Joseph Bloodgood ve Enfeksiyonun Azalması

Cerrahi eldivenin enfeksiyon kontrolündeki değerinin anlaşılmasında Halsted’ın öğrencilerinden Joseph Colt Bloodgood önemli bir rol oynadı.

Bloodgood, 1890’ların ikinci yarısında ameliyat sırasında kauçuk eldiven kullanımını daha sistematik hâle getiren cerrahlardan biri oldu.

1899 yılında, Johns Hopkins Hastanesi’nde Haziran 1889 ile Ocak 1899 arasında gerçekleştirilen 459 fıtık ameliyatını kapsayan kapsamlı bir çalışma yayımladı. Bloodgood, steril kauçuk eldiven kullanımının yara enfeksiyonlarındaki belirgin azalmayla ilişkili olduğunu bildirdi.[3]

Ancak burada bilimsel bir sınır çizmek gerekir.

Bloodgood’un çalışması, günümüzdeki randomize kontrollü araştırmaların yöntemlerine sahip değildi. Hastaların rastgele gruplara ayrıldığı, diğer değişkenlerin bütünüyle kontrol edildiği modern bir klinik araştırma olarak değerlendirilemez.

Üstelik aynı dönemde cerrahi aletlerin sterilizasyonu, ameliyat alanının hazırlanması, antisepsi uygulamaları ve cerrahi tekniğin geliştirilmesi gibi başka değişiklikler de yaşanıyordu.

Bu nedenle enfeksiyon oranlarındaki bütün iyileşmeyi yalnızca eldivene bağlamak bilimsel açıdan doğru olmaz.

Yine de Bloodgood’un gözlemleri son derece önemliydi.

Eldivenin yalnızca antiseptik maddelerden korunmaya yarayan bir araç olmadığını; cerrahın ve ameliyathane ekibinin ellerindeki mikroorganizmaların ameliyat alanına geçişini azaltabilecek fiziksel bir bariyer oluşturduğunu gösteriyordu.

Halsted’ın daha sonra eldivenin sürekli kullanılmasının gerekliliğini neden daha önce fark edemediğini sorguladığı aktarılmaktadır.[1]

Bu tepki, bilim tarihinin temel gerçeklerinden birini hatırlatır:

Bazen büyük bir gelişme gözümüzün önündedir.

Fakat onu görebilmek için yalnızca bakmak değil, sonuçlarını düzenli biçimde izlemek ve değerlendirmek gerekir.

Cerrah ile Hasta Arasında Yeni Bir Sınır

Cerrahi eldiven, ameliyathanede görünmeyen fakat son derece önemli bir sınır oluşturdu.

Bir tarafta cerrahın derisi, diğer tarafta hastanın açık dokuları vardı.

Bu iki alan arasındaki doğrudan temas artık büyük ölçüde sınırlandırılacaktı.

Eldiven, sağlık çalışanlarının ellerindeki mikroorganizmaların ameliyat alanına geçişini azaltan bir bariyer oluştururken hastanın kanı ve vücut sıvılarıyla temas eden sağlık çalışanları açısından da önemli bir koruyucu katman sağlıyordu.

Böylece cerrahi eldiven çift yönlü bir güvenlik aracına dönüştü:

Hastaya mikroorganizma aktarımını ve sağlık çalışanının kan ile vücut sıvılarına maruz kalma riskini azaltan bir araç…

Ancak eldiven kusursuz bir zırh değildir.

Ameliyat sırasında gözle fark edilmeyen delinmeler meydana gelebilir. Eldiven giyilirken veya çıkarılırken kontaminasyon oluşabilir. Kirli bir yüzeye dokunulduktan sonra aynı eldivenle başka bir alana temas edilmesi, mikroorganizmaların taşınmasına yol açabilir.

Bu nedenle cerrahi güvenlik yalnızca eldiven giymekten ibaret değildir.

Çift Eldiven Daha Fazla Koruma Sağlar mı?

Özellikle kesici ve delici aletlerin yoğun kullanıldığı ameliyatlarda iki çift eldiven giyilmesi yaygın bir güvenlik uygulamasıdır.

Sistematik değerlendirmeler, çift eldiven kullanımının tek eldivene kıyasla içteki eldivenin delinme riskini azalttığını göstermektedir. Sağlık çalışanlarının kesici-delici yaralanmalar ve kanla temas bakımından korunmasını değerlendiren daha kapsamlı incelemelerde de çift eldivenin eldiven delinmelerini ve cilde kan bulaşmasını azalttığı bildirilmiştir.[4,5]

Bununla birlikte çift eldivenin cerrahi alan enfeksiyonlarını doğrudan azalttığını gösteren klinik kanıtlar daha sınırlıdır.[4]

Bu ayrım önemlidir.

Çift eldiven, cerrahi ekip açısından fiziksel bariyeri güçlendirir. Ancak hastada enfeksiyon gelişip gelişmemesi; el hijyeni, sterilizasyon, cerrahi teknik, ameliyat süresi, hastanın bağışıklık durumu ve antibiyotik profilaksisi gibi birçok faktörden etkilenir.

Tıpta hiçbir güvenlik önlemi tek başına yeterli değildir.

Güvenlik, birbirini tamamlayan önlemlerin oluşturduğu bir sistemdir.

Eldiven El Hijyeninin Yerini Tutmaz

Eldiven giymek bazen sağlık çalışanında yanlış bir güven duygusu oluşturabilir.

Oysa eldivenler de çıplak eller gibi kontamine olabilir. Aynı eldivenle farklı hastalara temas etmek veya aynı hastanın kirli bir bölgesinden temiz bir bölgesine geçmek, mikroorganizmaların taşınmasına neden olabilir.

Dünya Sağlık Örgütü, eldiven kullanımının el hijyeninin yerine geçmediğini açık biçimde vurgulamaktadır. Eldivenler uygun zamanda çıkarılmalı, hasar gördüğünde değiştirilmeli ve el hijyeni gerekli anlarda mutlaka uygulanmalıdır.[6]

Demek ki mesele yalnızca eldiven giymek değildir.

Doğru zamanda giymek, doğru zamanda çıkarmak ve eldivenin verdiği sahte güvene kapılmamaktır.

Bir Hemşirenin Görünmeyen Katkısı

Tıp tarihi çoğu zaman büyük ameliyatları, ünlü cerrahları ve yeni cihazları anlatır.

Oysa sağlık hizmetlerini değiştiren yeniliklerin önemli bir bölümü gösterişli değildir.

Bir hemşirenin ellerindeki kızarıklık…

Bir cerrahın bu soruna kayıtsız kalmaması…

Bir kauçuk üreticisine verilen küçük bir sipariş…

Ve ameliyathaneye giren ince eldivenler…

İlk bakışta bunların hiçbiri bir cerrahi devrim gibi görünmez.

Ancak büyük değişimler her zaman büyük iddialarla başlamaz. Bazen bir insanın yaşadığı gündelik sorunun dikkatle ele alınması, bütün bir sağlık sistemini değiştirebilir.

Caroline Hampton’ın hikâyesi bu nedenle yalnızca cerrahi eldivenin tarihi değildir.

Aynı zamanda ameliyathane hemşireliğinin, çalışan sağlığının, ekip içi gözlemin ve görünmeyen emeğin bilimsel ilerlemeye nasıl katkıda bulunabileceğinin de hikâyesidir.

Bugün eldivenin tarihi anlatılırken çoğunlukla William Stewart Halsted’ın adı öne çıkar.

Ancak bu yeniliğin ortaya çıkmasını sağlayan sorun Caroline Hampton’ın ellerinde başlamıştı.

Tıp tarihini yalnızca büyük isimlerin başarıları üzerinden okuduğumuzda, değişimi başlatan insanların emeğini gözden kaçırabiliriz.

Bir Eldivenden Daha Fazlası

Bugün ameliyathanede steril eldiven giymek birkaç dakika süren rutin bir hazırlık aşamasıdır.

Paket açılır.

Eldiven dikkatlice giyilir.

Parmaklar yerine yerleşir.

Manşet, steril önlüğün üzerine çekilir.

Ardından ameliyat başlar.

Fakat bu kısa ritüelin arkasında uzun bir tarih vardır.

Enfeksiyon nedeniyle kaybedilen hastalar, antiseptik maddelerden zarar gören eller, yeni uygulamalara direnen cerrahlar, dikkatli klinik gözlemler ve yıllar içinde oluşan bilimsel birikim…

Cerrahi eldiven bize tıbbın temel ilkelerinden birini hatırlatır:

İnsan bedenine dokunmak yalnızca teknik bir işlem değil, aynı zamanda etik bir sorumluluktur.

Bir cerrahın elleri bilgi ve ustalık taşıyabilir.

Fakat bu ellerin güvenli olabilmesi için yalnızca yetenek yeterli değildir. Bilimsel kurallara, enfeksiyon kontrolüne, ekip çalışmasına ve görünmeyen tehlikelere karşı sürekli bir dikkate de ihtiyaç vardır.

1890’da Caroline Hampton’ın ellerini korumak için hazırlanan kauçuk eldivenler, zamanla cerrah ile hasta arasında güvenliği güçlendiren temel bir bariyere dönüştü.

Belki de tıp tarihinin en önemli gelişmeleri tam olarak böyle ortaya çıkar:

Önce bir insanın yaşadığı sorunu çözmek için küçük bir adım atılır.

Sonra o adım, bütün tıp dünyasının benimsediği evrensel bir güvenlik ilkesine dönüşür.

Kaynaklar

1. Halsted WS. Ligature and Suture Material: The Employment of Fine Silk in Preference to Catgut and the Advantages of Transfixion of Tissues and Vessels in Control of Hemorrhage; Also an Account of the Introduction of Gloves, Gutta-Percha Tissue and Silver Foil. Journal of the American Medical Association. 1913;60(15):1119–1126. doi:10.1001/jama.1913.04340150001001.

2. Halsted WS. The Treatment of Wounds with Especial Reference to the Value of the Blood Clot in the Management of Dead Spaces. Johns Hopkins Hospital Reports. 1891;2:255–314.

3. Bloodgood JC. Operations on 459 Cases of Hernia in the Johns Hopkins Hospital from June 1889 to January 1899. Baltimore: The Friedenwald Company; 1899. Johns Hopkins Hospital Reports, Vol. 7.

4. Tanner J, Parkinson H. Double Gloving to Reduce Surgical Cross-Infection. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2006;(3):CD003087. doi:10.1002/14651858.CD003087.pub2.

5. Mischke C, Verbeek JH, Saarto A, Lavoie MC, Pahwa M, Ijaz S. Gloves, Extra Gloves or Special Types of Gloves for Preventing Percutaneous Exposure Injuries in Healthcare Personnel. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2014;(3):CD009573. doi:10.1002/14651858.CD009573.pub2.

6. World Health Organization. Gloves Do Not Replace Hand Hygiene. 5 Mayıs 2025.

7. Lathan SR. Caroline Hampton Halsted: The First to Use Rubber Gloves in the Operating Room. Proceedings of Baylor University Medical Center. 2010;23(4):389–392.

8. Johns Hopkins Medicine. Our History. “1890: First Hospital to Institute the Use of Rubber Surgical Gloves.” Erişim tarihi: 4 Ağustos 2026.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: