Saç dökülmesinde beslenmenin rolü yeniden bilimsel gündemde. ABD’li hekim Michael Greger tarafından 11 Ağustos 2026’da yayımlanan yeni değerlendirme, özellikle kabak çekirdeği, soya ürünleri ve acı biberde bulunan bazı bileşiklerin saç büyümesi üzerindeki olası etkilerine ilişkin kontrollü insan çalışmalarına dikkat çekti. [1]

Greger’in değerlendirmesinde öne çıkan en güçlü verilerden biri, androgenetik alopesi olarak bilinen erkek tipi saç dökülmesi bulunan 76 erkeğin katıldığı randomize, çift kör ve plasebo kontrollü klinik araştırma oldu. Çalışmada katılımcılar 24 hafta boyunca günde 400 miligram kabak çekirdeği yağı içeren preparat veya plasebo aldı. [2]

Saç sayısında yüzde 40 artış kaydedildi

Araştırmanın sonunda kabak çekirdeği yağı grubundaki erkeklerin ortalama saç sayısında başlangıca göre yüzde 40 artış saptandı. Plasebo grubundaki artış ise yaklaşık yüzde 10 olarak ölçüldü. Gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu. [2]

Katılımcıların kendi değerlendirmelerinde de kabak çekirdeği yağı grubunda iyileşme ve tedaviden memnuniyet puanlarının plaseboya göre daha yüksek olduğu bildirildi. Çalışmada bildirilen yan etkiler açısından iki grup arasında anlamlı fark görülmedi. [2]

Bununla birlikte araştırma yalnızca 76 erkek üzerinde gerçekleştirildi ve 24 hafta sürdü. Dolayısıyla sonuçların daha büyük ve bağımsız klinik araştırmalarla doğrulanması gerekiyor.

Soya ve acı biber bileşenleri de araştırıldı

Bilim insanlarının üzerinde durduğu diğer bir kombinasyon ise acı biberin yakıcı bileşeni kapsaisin ile soyada bulunan izoflavonlar.

Nagoya City Üniversitesi araştırmacılarının gerçekleştirdiği çalışmada saç dökülmesi bulunan 48 gönüllü değerlendirildi. Katılımcılardan 31’ine beş ay boyunca günlük 6 miligram kapsaisin ile 75 miligram izoflavon verilirken, 17 kişi plasebo grubunda yer aldı. [3]

Beş ayın sonunda saç büyümesinde ilerleme kapsaisin ve izoflavon alan 31 kişinin 20’sinde, yani yüzde 64,5’inde gözlendi. Plasebo grubunda ise bu sonuç 17 kişiden yalnızca 2’sinde, yüzde 11,8 oranında kaydedildi. [3]

Araştırmacılar olası mekanizmanın saç foliküllerindeki IGF-1, insülin benzeri büyüme faktörü-1 üretiminin artmasıyla bağlantılı olabileceğini bildirdi. Ancak çalışma küçük bir katılımcı grubuna dayanıyor ve sonuçların günümüzde kullanılan standart saç dökülmesi tedavilerine karşı üstünlük gösterdiği anlamına gelmiyor.

Soya tüketiminde dikkat çeken ilişki

Greger’in değerlendirmesinde gözlemsel araştırmalara da yer verildi. Bazı çalışmalarda çiğ sebze ve taze ot tüketiminin yanı sıra soya sütü tüketimiyle erkek tipi saç dökülmesi arasında ters yönlü ilişki saptandı. Haftalık soya içeceği tüketiminin orta ve ileri düzey saç kaybı olasılığının yüzde 62 daha düşük olmasıyla ilişkili olduğu bildirildi. [1]

Ancak bu veri nedensellik göstermiyor. Başka bir ifadeyle, soya tüketiminin tek başına saç dökülmesini yüzde 62 azalttığı sonucuna varmak bilimsel olarak mümkün değil.

Daha yeni bilimsel değerlendirmeler ne söylüyor?

Beslenme ile saç dökülmesi arasındaki ilişkiye yönelik daha geniş bilimsel incelemeler de benzer biçimde umut verici ancak ihtiyatlı bir tablo çiziyor.

Saç dökülmesine yönelik beslenme müdahalelerini inceleyen sistematik bir derlemede 24 çalışma ve toplam 1.787 kişi değerlendirildi. Araştırmacılar Akdeniz tipi beslenmenin, yeterli protein tüketiminin ve izoflavon açısından zengin soyanın bazı skar bırakmayan saç dökülmesi türlerinde yardımcı rol oynayabileceğini bildirdi. Bununla birlikte mevcut çalışmaların sayısının ve kontrol gruplarının yetersizliği önemli sınırlılıklar arasında gösterildi. [4]

2026’da yayımlanan daha yeni bir sistematik derleme ve ağ meta-analizi de androgenetik alopeside bazı besin desteklerinin saç yoğunluğu üzerinde olumlu sonuçlarla ilişkilendirildiğini bildirdi. Kapsaisin-izoflavon kombinasyonu ve kabak çekirdeği yağı incelenen müdahaleler arasında yer aldı. Araştırmacılar buna rağmen daha büyük ve yüksek kaliteli randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu vurguladı. [5]

“Saç çıkaran yiyecek” sonucu çıkarmak için erken

Mevcut bilimsel veriler, belirli besin bileşenlerinin saç folikülünün biyolojisini etkileyebileceğine ilişkin dikkat çekici sinyaller veriyor. Ancak “kabak çekirdeği yiyenlerin saçı çıkar” veya “soya saç dökülmesini durdurur” şeklinde bir sonuç mevcut araştırmalardan çıkarılamıyor.

Özellikle kabak çekirdeği araştırmasında doğrudan günlük birkaç çekirdek tüketimi değil, standardize edilmiş kapsül formundaki bir preparat incelendi. Bu nedenle klinik çalışmadaki dozun sıradan gıda tüketimiyle birebir eşdeğer kabul edilmesi doğru değil. [2]

Benzer şekilde kapsaisin ve soya izoflavonlarına ilişkin insan çalışması yalnızca 48 gönüllü üzerinde gerçekleştirildi. Bulgular dikkat çekici olsa da geniş katılımcı gruplarıyla doğrulanması gerekiyor. [3]

Bilim insanlarına göre beslenme, saç sağlığını etkileyen faktörlerden yalnızca biri. Androgenetik alopesi başta olmak üzere saç kaybının genetik, hormonal, otoimmün ve metabolik nedenleri bulunabiliyor.

Bu nedenle erken safha bulgularına göre bazı besinsel bileşikler gelecekte saç dökülmesine yönelik destekleyici yaklaşımların parçası olabilir. Ancak mevcut sonuçlar henüz nihai tedavi niteliği taşımıyor ve kanıtlanmış tıbbi tedavilerin yerine geçmiyor.

KAYNAKLAR

[1] NutritionFacts
[2] Pusan Ulusal Üniversitesi / Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine
[3] Nagoya City Üniversitesi / Growth Hormone & IGF Research
[4] Dermatology Practical & Conceptual
[5] Frontiers in Nutrition

11 Ağustos 2026’da yayımlanan açıklamalara göre THY, kısa vadede dışarıdan yeni pilot istihdam etmek yerine kendi bünyesinde yetiştirdiği pilotlara ağırlık vermeyi planlıyor. Şeker’in açıklamalarının özellikle pilotluk eğitimi alanlar ve havayolu sektöründe kariyer planlayanlar açısından önem taşıdığı değerlendiriliyor.

THY: 2027 Sonuna Kadar Ek Pilot İhtiyacı Görünmüyor

THY Genel Merkezi’nde gazetecilerle bir araya gelen Prof. Dr. Murat Şeker, şirketin mevcut filo ve uçak teslimat takvimi dikkate alındığında 2026 ve 2027 sonuna kadar dışarıdan ek pilot alımına ihtiyaç duyulmasının beklenmediğini söyledi.

Bu noktada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Açıklama, THY’nin bundan sonra hiçbir şekilde dışarıdan pilot istihdam etmeyeceği anlamına gelmiyor. Şirketin mevcut projeksiyonu, filo teslimat takvimi ve kendi akademisinin yetiştirme kapasitesi üzerinden yapılmış durumda.

Dolayısıyla gelecekte uçak teslimatlarının hızlanması, filonun planlanandan daha hızlı büyümesi veya operasyonel ihtiyacın değişmesi halinde istihdam politikası da yeniden şekillenebilir.

Pilot İhtiyacının Büyük Bölümü TAFA’dan Karşılanacak

THY’nin yeni stratejisinin merkezinde Türk Hava Yolları Uçuş Akademisi (TAFA) bulunuyor.

Şirketin yüzde 100 iştiraki olan TAFA’nın merkezi Aydın’da bulunuyor.

Güncel açıklamaya göre akademide halen yaklaşık 250 öğrenci pilot eğitim görüyor. THY’nin planı ise bu kapasiteyi 350 öğrenciye kadar çıkarmak. Aydın Çıldır Havalimanı’ndaki eğitim altyapısının geliştirilmesi amacıyla derslik ve konaklama yatırımlarının da sürdüğü bildirildi.

Şeker, şirketin büyüme projeksiyonuna bakıldığında akademinin gelecekte ortaya çıkacak pilot ihtiyacının çok büyük bölümünü karşılayabilecek noktaya gelmesinin beklendiğini ifade etti.

Bu yaklaşım, THY’nin pilot yetiştirme sistemini yalnızca bir eğitim faaliyeti olmaktan çıkarıp uzun vadeli insan kaynağı stratejisinin temel unsurlarından biri haline getirdiğini gösteriyor.

Uçak Teslimatlarındaki Gecikme Pilot İhtiyacını da Etkiledi

Pilot istihdamındaki yeni tablonun arkasında yalnızca TAFA’nın büyütülmesi bulunmuyor.

Küresel havacılık sektöründe uçak üreticilerinin yaşadığı tedarik ve üretim sorunları nedeniyle THY’nin beklediği bazı uçakların teslimatında gecikmeler yaşanıyor.

Aktarılan bilgilere göre dar gövdeli uçaklarda yaklaşık 6 aya, geniş gövdeli ve diğer bazı teslimatlarda ise 12 aya varabilen gecikmeler söz konusu. Bu durum, yeni uçakların filoya katılma tarihlerini ve dolayısıyla bu uçaklar için ihtiyaç duyulacak pilot sayısını da etkiliyor.

Başka bir ifadeyle denklem oldukça doğrudan işliyor: Uçağın filoya giriş tarihi ötelendiğinde, o uçakta görev yapacak yeni kokpit personeline duyulan ihtiyaç da aynı takvim içerisinde azalabiliyor.

Pandemi Sonrasında 1.000’den Fazla Dış Pilot Alınmıştı

THY’nin yeni politikası, pandemi sonrasındaki hızlı büyüme döneminden belirgin biçimde ayrılıyor.

Şirket, pandemi sonrasında uçuş ağının ve filosunun hızla genişlemesiyle birlikte dış akademilerden yetişmiş 1.000’den fazla pilotu bünyesine kattı. Yeni dönemde ise bu kaynağın ağırlığının azaltılarak pilotların daha büyük bölümünün THY’nin kendi eğitim sistemi içerisinde yetiştirilmesi hedefleniyor.

THY’nin kendi kaynakları da TAFA’nın uzun süredir şirket için pilot yetiştiren temel yapılardan biri olduğunu doğruluyor. Şirketin kariyer sayfasına göre pilot adaylarının eğitim süreci yaklaşık 18-24 ay sürebiliyor.

THY’nin Ocak 2026’da yayımladığı bir TAFA öğrenci röportajında ise akademide teorik eğitimin ardından uçuş safhasına geçildiği ve eğitim programının yoğun bir takvimle yürütüldüğü anlatılıyor.

Pilotaj Öğrencileri İçin Ne Anlama Geliyor?

Açıklamanın en fazla merak uyandıran tarafı, üniversitelerin pilotaj bölümlerinde veya özel uçuş okullarında eğitim gören adayların THY’deki geleceği.

Burada “THY artık dışarıdan hiç pilot almayacak” şeklinde kesin bir sonuç çıkarmak doğru değil.

Murat Şeker’in açıklaması mevcut planlamaya dayanıyor ve özellikle 2026-2027 döneminde ek dış pilot ihtiyacının görülmediğini ortaya koyuyor. Uzun vadede ise TAFA’nın şirket ihtiyacının mümkün olduğunca büyük bölümünü karşılaması amaçlanıyor.

Bu nedenle açıklama, özel uçuş okulları veya üniversitelerin pilotaj bölümlerinden mezun olanların THY’ye gelecekte hiçbir şekilde alınmayacağı şeklinde yorumlanmamalı. Ancak THY’nin kendi akademisinden pilot yetiştirmeye çok daha fazla ağırlık vereceği açık biçimde görülüyor.

Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü’nde eğitim gören Algül, aynı zamanda Haliç Üniversitesi Erkek Voleybol Takımı’nda öğrenci-sporcu olarak yer alıyordu.

Haliç Üniversitesi’nden taziye mesajı

Haliç Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinin resmi hesabından yapılan açıklamada, Efe Algül’ün vefatından duyulan üzüntü paylaşıldı.

Fakültenin açıklamasında şu ifadelere yer verildi:

“Fakültemiz Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü öğrencimiz ve Erkek Voleybol Takımımızın değerli öğrenci-sporcusu Efe Algül’ü kaybetmenin derin üzüntüsünü yaşıyoruz.”

Açıklamanın devamında Efe Algül’e Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, arkadaşlarına ve tüm sevenlerine sabır ve başsağlığı dilendi.

Efe Algül kimdir?

Efe Algül, Haliç Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü öğrencisiydi. Eğitim hayatını sürdüren Algül, üniversitenin Erkek Voleybol Takımı’nda da forma giyiyordu.

Genç öğrenci ve sporcunun vefatı, ailesi ve yakınlarının yanı sıra arkadaşları, takım arkadaşları ve Haliç Üniversitesi camiasında büyük üzüntüye neden oldu.

Medya dünyası deneyimli bir ismini kaybetti. Uzun yıllar boyunca Türkiye’nin farklı basın kuruluşlarında görev yapan gazeteci Dürdane Kırçuval, 61 yaşında yaşamını yitirdi.

Kırçuval’ın ailesiyle birlikte tatil amacıyla bulunduğu Yunanistan’ın Kavala kentinde kalp krizi geçirdiği öğrenildi. Deneyimli gazetecinin yaşamını yitirdiği haberi, meslektaşları arasında büyük üzüntüyle karşılandı.

Dürdane Kırçuval Kimdir?

Gazeteciliğe uzun yıllarını veren Dürdane Kırçuval, Ankara Üniversitesi Basın Yayın Yüksekokulu Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Bölümü mezunuydu.

Meslek hayatı boyunca haber ajanslarından ulusal gazetelere, televizyon haberciliğinden yöneticiliğe kadar medyanın farklı alanlarında görev üstlendi.

Kırçuval’ın kariyerinde Akdeniz Haber Ajansı, Ekonomik Panorama Dergisi, Ulusal Basın Ajansı, Cumhuriyet Gazetesi, Anadolu Ajansı, Dünya Gazetesi, Hürriyet Gazetesi, ANKA Haber Ajansı ve Halk TV gibi önemli basın kuruluşları yer aldı.

ANKA İstanbul Temsilciliği Görevini Yürüttü

Kırçuval, gazetecilik kariyerinin önemli dönemlerinden birinde ANKA Haber Ajansı’nın İstanbul Temsilciliğini üstlendi.

Uzun yıllara dayanan habercilik deneyimini yöneticilik alanına da taşıyan Kırçuval, daha sonra Halk TV bünyesinde çalışmalarını sürdürdü. Son olarak Halk TV İstanbul Haber Müdürü olarak görev yapıyordu.

Siyasetten ekonomiye, yargıdan gündeme uzanan farklı alanlarda çalışan Kırçuval, özellikle haber merkezlerindeki uzun yıllara dayanan tecrübesiyle basın dünyasının tanınan isimlerinden biri olmuştu.

Tatilde Gelen Acı Haber

Dürdane Kırçuval’ın vefatı, 11 Ağustos 2026 akşamı basın camiasına ulaştı.

Ailesiyle birlikte Yunanistan’da tatilde bulunan Kırçuval’ın Kavala’da geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybettiği bildirildi.

Ani vefatının ardından çok sayıda gazeteci ve meslektaşı Kırçuval için başsağlığı mesajları paylaşırken, yıllar boyunca birlikte görev yaptığı basın mensupları da üzüntülerini dile getirdi.

Kırçuval, meslek yaşamı boyunca muhabirlikten temsilciliğe, editoryal görevlerden haber merkezi yöneticiliğine kadar gazeteciliğin farklı kademelerinde görev yaptı.

Deneyimli gazetecinin 61 yaşında gelen ani vefatı, Türk basınında derin bir üzüntü yarattı.

İtalyan basınından dikkat çeken iddia

Transfer haberleriyle yakından takip edilen Gianluca Di Marzio’nun aktardığı bilgilere göre Fenerbahçe ile Napoli arasındaki görüşmeler olumlu sonuçlandı. Haberde, transfer bedelinin 6 milyon euro artı performansa bağlı bonuslardan oluştuğu ifade edildi.

Ancak oyuncunun transferinin resmiyet kazanabilmesi için son prosedürlerin ve tarafların resmî açıklamalarının beklendiği belirtildi.

Romelu Lukaku’nun performansı

Belçika Milli Takımı’nın en önemli isimlerinden biri olan Romelu Lukaku, kariyerinde Anderlecht, Chelsea, Everton, Manchester United, Inter, Roma ve Napoli gibi Avrupa’nın önde gelen kulüplerinde forma giydi.

Güçlü fiziği, ceza sahasındaki bitiriciliği ve tecrübesiyle Avrupa futbolunun en önemli santrforları arasında gösterilen yıldız futbolcu, geçtiğimiz sezon da takımına gol ve asist katkısı verdi.

Fenerbahçe’nin kadro planlamasına etkisi

Fenerbahçe’nin yeni sezonda hücum hattını üst düzey bir santrforla güçlendirmek istediği biliniyor. Romelu Lukaku’nun kadroya katılması halinde sarı lacivertli ekibin hem Süper Lig hem de Avrupa kupalarındaki hücum gücünün önemli ölçüde artacağı değerlendiriliyor.

Transferin mali boyutunun ise oyuncunun maaşı ve sözleşme şartlarına bağlı olarak şekilleneceği ifade ediliyor.

Resmî açıklama bekleniyor

İtalyan basınında yer alan haberler transferde önemli bir aşamanın geride kaldığını öne sürse de Fenerbahçe ve Napoli cephesinden henüz resmî doğrulama gelmedi. Bu nedenle transfer süreci resmiyet kazanana kadar iddia niteliğini koruyor.

Kaynak: Gianluca Di Marzio

Uzun yaşam ve sağlıklı yaşlanmaya yönelik ilginin artmasıyla birlikte omega-3, D vitamini, kreatin, NAD öncüleri, resveratrol, spermidin ve farklı antioksidanlar “longevity” dünyasının en çok konuşulan ürünleri arasına girdi.

Ancak bilimsel tablo, takviye pazarının vaatlerinden çok daha temkinli.

Bugüne kadar hiçbir besin takviyesinin insanlarda yaşlanmayı durdurduğu veya insan ömrünü kesin olarak uzattığı gösterilmiş değil. Bununla birlikte son yıllarda yapılan bazı kontrollü araştırmalar, belirli takviyelerin yaşlanmanın bazı biyolojik göstergeleri üzerinde küçük etkiler oluşturabileceğini düşündürüyor.

Bu alanda en dikkat çekici verilerden biri omega-3 yağ asitlerinden geldi.

Omega-3 Biyolojik Yaşlanmayı Yavaşlatabilir mi?

Yaşlanma araştırmalarında artık yalnızca doğum tarihine bakılmıyor.

Bilim insanları “biyolojik yaş” adı verilen farklı bir kavram üzerinde çalışıyor. İki insan aynı yaşta olsa bile hücreleri, metabolizması ve organları aynı hızda yaşlanmayabiliyor.

Bu farklılığı ölçmeye çalışan yöntemlerden biri “epigenetik saatler”.

Epigenetik saatler, DNA dizisini değiştirmeden genlerin çalışma biçimini etkileyen DNA metilasyonu gibi moleküler işaretleri inceleyerek organizmanın biyolojik yaşlanma hızını tahmin etmeye çalışıyor.

DO-HEALTH araştırmasının 70 yaş ve üzerindeki 777 katılımcısını kapsayan analizinde bilim insanları dört farklı DNA metilasyon saatini değerlendirdi.

Katılımcılar üç yıl boyunca farklı kombinasyonlarda günlük D vitamini, deniz kaynaklı omega-3 yağ asitleri ve evde uygulanabilen egzersiz programı aldı.

Sonuç dikkat çekiciydi.

Günde 1 gram omega-3 kullananlarda incelenen dört epigenetik saatten üçünde biyolojik yaşlanmanın daha yavaş ilerlediğine ilişkin sinyal bulundu.

Araştırmacıların hesaplamalarına göre üç yıllık dönemde ölçülen etkinin büyüklüğü yaklaşık 2,9 ila 3,8 aylık biyolojik yaş farkına karşılık geliyordu.

Bu, yaşlanmanın durduğu anlamına gelmiyor.

Ancak nispeten basit bir müdahalenin hücresel yaşlanmayla bağlantılı ölçümlerde saptanabilir bir değişiklik oluşturabileceğini düşündürmesi açısından önemli.

Omega-3, D Vitamini ve Egzersiz Birlikte Daha mı Etkili?

Araştırmanın bir başka ilginç sonucu müdahalelerin birlikte değerlendirilmesiyle ortaya çıktı.

Omega-3, D vitamini ve düzenli egzersizin birlikte uygulanması, kullanılan epigenetik saatlerden birinde daha güçlü bir etki gösterdi.

Bu bulgu yaşlanmanın tek bir biyolojik mekanizma üzerinden gerçekleşmediğini hatırlatıyor.

Kronik inflamasyon, hücresel enerji üretimi, DNA hasarı, bağışıklık sistemi değişiklikleri, kas kaybı ve metabolik bozulma yaşlanma sürecine birlikte katkıda bulunuyor.

Dolayısıyla geleceğin “uzun yaşam reçetesi” tek bir mucize molekülden değil, farklı mekanizmaları hedefleyen müdahalelerin birleşiminden oluşabilir.

Ancak burada kritik bir ayrıntı var.

Biyolojik Yaşın Yavaşlaması Daha Uzun Yaşam Anlamına Gelmiyor

Epigenetik saat sonuçları ilgi çekici olsa da bunların doğrudan “insan ömrü uzadı” şeklinde yorumlanması doğru değil.

Bir kişinin biyolojik yaş göstergesinin birkaç ay daha genç görünmesi, o kişinin birkaç ay daha uzun yaşayacağını kanıtlamıyor.

Epigenetik saatler yaşlanma araştırmalarının güçlü araçlarından biri haline gelmiş olsa da hâlâ gelişmekte olan biyobelirteçler.

Asıl cevaplanması gereken soru daha büyük:

Bu moleküler değişiklikler ilerleyen yıllarda kalp-damar hastalıklarının, kanserin, demansın, kırılganlığın ve ölüm riskinin azalmasına dönüşüyor mu?

Bu sorunun kesin cevabı henüz yok.

D Vitamini İçin Tablo Daha Karmaşık

D vitamini uzun süredir sağlıklı yaşlanma tartışmalarının merkezinde.

Kemik metabolizması, kas fonksiyonları ve bağışıklık sistemi açısından önemli bir vitamin olduğu tartışmasız.

Ancak “D vitamini kullanmak yaşlanmayı yavaşlatır” demek çok daha büyük bir iddia.

DO-HEALTH çalışmasının ana sonuçlarında 70 yaş ve üzerindeki görece sağlıklı yetişkinlerde günlük 2000 IU D3 vitamini; kan basıncı, kırıklar, fiziksel performans, enfeksiyonlar ve bilişsel işlevler gibi temel klinik sonuçlarda belirgin genel üstünlük göstermedi.

Daha sonraki epigenetik analizde ise D vitamininin omega-3 ve egzersizle birlikte bazı biyolojik yaş göstergelerine katkıda bulunabileceğine ilişkin sinyal ortaya çıktı.

Dolayısıyla D vitaminini doğrudan bir “anti-aging takviyesi” olarak görmek için kanıt henüz yeterince güçlü değil.

Üstelik D vitamini yağda çözünen bir vitamin. Gereğinden fazla ve kontrolsüz kullanılması güvenli kabul edilemez.

Kreatin Neden Yaşlanma Araştırmalarının Gündeminde?

Kreatin uzun yıllar spor salonlarıyla özdeşleştirildi.

Oysa yaşlanan nüfus açısından kreatinin daha önemli olabilecek başka bir yönü bulunuyor: kas.

İnsan vücudu yaş ilerledikçe kas kütlesini ve özellikle kas gücünü kaybetme eğiliminde. Sarkopeni adı verilen bu süreç ileri yaşlarda düşme, kırık, hareket kabiliyetinin azalması ve bağımsızlığın kaybedilmesiyle ilişkilendiriliyor.

Bu nedenle sağlıklı yaşlanmanın en önemli hedeflerinden biri yalnızca “genç hücrelere” sahip olmak değil, kas kütlesini ve gücünü mümkün olduğunca korumak.

Kreatin özellikle direnç egzersiziyle birlikte kullanıldığında kas kütlesi ve kuvvet kazanımlarını destekleyebildiğine ilişkin önemli miktarda araştırmaya sahip.

Bilişsel fonksiyonlar üzerindeki olası etkileri de araştırılıyor.

Ancak burada da kavramları ayırmak gerekiyor.

Kreatinin kas fonksiyonunu desteklemesi, insanın temel yaşlanma hızını doğrudan yavaşlattığının kanıtı değildir.

Buna rağmen fonksiyonel kapasitenin korunması sağlıklı yaşlanmanın temel parçalarından biri olduğu için kreatin longevity araştırmalarında giderek daha fazla ilgi görüyor.

NAD Artırıcı Takviyeler: NR ve NMN İçin Kanıt Ne Diyor?

Son yılların en popüler longevity ürünlerinden ikisi nikotinamid ribozid (NR) ve nikotinamid mononükleotid (NMN).

Bu moleküllerin popülerliğinin arkasında NAD adı verilen önemli bir hücresel molekül bulunuyor.

NAD, hücrelerin enerji üretimi ve çok sayıda metabolik süreç için gerekli.

Yaşla birlikte bazı dokulardaki NAD düzeylerinin azalması, araştırmacıları şu fikre yöneltti:

NAD seviyelerini yeniden yükseltmek yaşlanmanın bazı etkilerini azaltabilir mi?

Hayvan deneyleri bu konuda oldukça ilgi çekici sonuçlar üretti.

İnsanlarda yapılan araştırmalar ise NR ve NMN’nin bazı biyolojik göstergeleri değiştirebildiğini gösterse de uzun yaşam veya belirgin bir gençleşme etkisi henüz kanıtlanmış değil.

Başka bir ifadeyle NAD biyolojisi güçlü bir araştırma alanı, ancak “NAD takviyesi insanı gençleştirir” sonucu için henüz erken.

Resveratrol Beklentileri Karşıladı mı?

Resveratrol, özellikle kırmızı üzümün kabuğunda bulunan bir polifenol.

2000’li yıllarda yaşlanma araştırmalarının yıldızlarından biri haline geldi.

Hayvan ve hücre deneylerinden gelen sonuçlar büyük beklenti yarattı. Hatta bir dönem resveratrol, geleceğin en güçlü anti-aging moleküllerinden biri olarak gösteriliyordu.

Fakat insan çalışmalarından gelen sonuçlar çok daha karışık oldu.

Metabolik göstergelerde olası yararlar bildiren araştırmalar bulunmasına rağmen resveratrolün sağlıklı insanlarda yaşlanmayı anlamlı biçimde yavaşlattığını veya yaşam süresini uzattığını gösteren güçlü klinik kanıt bulunmuyor.

Longevity araştırmalarında sık görülen bir durum burada da karşımıza çıkıyor:

Farelerde umut verici olmak, insanlarda işe yaradığı anlamına gelmiyor.

Spermidin Yeni Bir Aday mı?

Son yıllarda dikkat çeken başka bir molekül spermidin.

Bu doğal bileşik çeşitli gıdalarda bulunuyor ve hücrelerin hasarlı yapılarını temizlediği otofaji mekanizmalarıyla bağlantılı olduğu düşünülüyor.

Hayvan çalışmalarında yaşam süresi ve kardiyovasküler sağlık açısından umut verici sonuçlar bildirildi.

İnsanlarda ise gözlemsel araştırmalar ve erken dönem klinik çalışmalar bulunuyor.

Ancak spermidinin insanlarda yaşlanmayı yavaşlattığını söylemek için mevcut kanıt seviyesi henüz yeterli değil.

Bu nedenle umut verici adaylarla kanıtlanmış müdahaleleri birbirinden ayırmak gerekiyor.

Multivitaminler Yaşlanmayı Yavaşlatıyor mu?

Multivitaminlerin yaşlanma üzerindeki etkisi de son yıllarda yeniden tartışılmaya başladı.

Bazı büyük çalışmalar özellikle ileri yaş grubunda bilişsel performans açısından küçük yararlar bildirdi.

Fakat bunun doğrudan yaşlanma mekanizmalarının yavaşlaması anlamına geldiği söylenemez.

Vitamin veya mineral eksikliği bulunan bir kişide eksikliğin giderilmesi sağlık açısından önemli olabilir.

Ancak beslenmesi yeterli ve belirgin eksikliği bulunmayan bir kişinin yüksek dozlarda vitamin kullanmasının otomatik olarak daha uzun yaşamasını sağlayacağına ilişkin güçlü kanıt bulunmuyor.

“Antioksidan Ne Kadar Fazla, O Kadar İyi” Düşüncesi Yanlış Olabilir

Yaşlanma teorilerinin önemli bir bölümü oksidatif hasar üzerine kurulu.

Bu nedenle uzun yıllar boyunca yüksek doz antioksidan takviyelerinin yaşlanmayı önleyebileceği düşünüldü.

Ancak insan biyolojisi bundan daha karmaşık.

Serbest radikaller yalnızca zararlı moleküller değil. Hücresel sinyal mekanizmalarında da görev yapıyorlar.

Egzersizin yararlı etkilerinin bir bölümü bile vücudun geçici oksidatif strese verdiği adaptasyon yanıtıyla bağlantılı olabilir.

Bu nedenle çok yüksek doz antioksidan kullanarak bütün oksidatif süreçleri bastırmaya çalışmak teorik olarak avantaj değil, dezavantaj da yaratabilir.

Peki Bugün Bilim En Çok Hangi Takviyeye Yakın Duruyor?

Mevcut insan araştırmalarına bakıldığında omega-3, biyolojik yaşlanma açısından en dikkat çekici adaylardan biri olarak öne çıkıyor.

Özellikle DO-HEALTH verileri bunun için önemli bir bilimsel sinyal oluşturuyor.

Kreatin ise farklı bir kulvarda güçlü.

Kas kütlesi ve kas fonksiyonunun korunmasına yardımcı olabileceğine ilişkin kanıtları nedeniyle sağlıklı yaşlanma açısından anlamlı bir araç olabilir.

D vitamini ise özellikle eksiklik bulunan kişiler açısından önemli olmakla birlikte herkese uygulanabilecek bir “gençlik takviyesi” olarak değerlendirilemez.

NR, NMN, spermidin ve benzeri moleküller ise bilimsel açıdan heyecan verici olmalarına rağmen henüz kanıt yolculuğunun daha erken aşamalarında.

En Güçlü “Anti-Aging Formülü” Hâlâ Bir Kapsülde Değil

Longevity dünyasının belki de en az heyecan verici fakat en güçlü mesajı burada ortaya çıkıyor.

Bugünkü bilimsel kanıtlar sağlıklı yaşlanmanın temelini hâlâ düzenli fiziksel aktivite, özellikle direnç egzersizi, yeterli ve dengeli beslenme, sigaradan uzak durma, sağlıklı vücut ağırlığının korunması, yeterli uyku, kardiyometabolik risklerin kontrolü ve sosyal-bilişsel aktivitenin oluşturduğunu gösteriyor.

Bir takviyenin bu temelin yerini aldığı gösterilmiş değil.

Gelecekte bazı moleküllerin bu temel yaşam tarzı önlemlerinin üzerine küçük fakat anlamlı kazanımlar eklemesi mümkün.

Omega-3 konusunda ortaya çıkan epigenetik veriler bunun ilk örneklerinden biri olabilir.

Ancak birkaç aylık biyolojik yaş farkıyla onlarca yıllık yaşam uzaması arasında bilimsel açıdan devasa bir mesafe bulunuyor.

Yaşlanmayı Durduran Takviye Var mı?

Kısa cevap: Hayır.

Bugün eczaneden veya internetten satın alınabilen hiçbir takviyenin insanlarda yaşlanmayı durdurduğu kanıtlanmış değil.

Daha doğru soru şu olabilir:

Bazı takviyeler sağlıklı yaşlanmayı destekleyebilir veya biyolojik yaşlanmanın belirli göstergelerini küçük ölçüde değiştirebilir mi?

Bu soruya bilim giderek daha fazla “evet, bazıları olabilir” cevabını veriyor.

Ancak hangi kişinin hangi takviyeden yararlanacağı, ideal dozların ne olduğu, etkilerin yıllarca devam edip etmediği ve biyolojik yaş göstergelerindeki değişikliklerin gerçekten daha uzun ve sağlıklı bir yaşama dönüşüp dönüşmediği henüz kesinleşmiş değil.

Bu nedenle longevity araştırmalarının önümüzdeki yıllardaki asıl hedefi “gençlik hapını” bulmaktan çok daha somut olacak:

İnsanların yalnızca daha uzun değil, hastalıksız ve bağımsız geçirdikleri yaşam süresini uzatmak.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

Takviye kullanımı kişinin yaşı, beslenmesi, mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve laboratuvar değerleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle yüksek doz D vitamini ve bazı omega-3 preparatlarının kontrolsüz kullanımı uygun değildir.

Takviyeler sağlıklı beslenme ve egzersizin alternatifi olarak görülmemelidir.

Yaşlanma araştırmalarında umut verici bir sonuç görülmesi de ürünün “yaşlanmayı durdurduğu” anlamına gelmez. Biyobelirteçlerdeki değişikliklerle gerçek klinik yararlar birbirinden ayrılmalıdır.

Kaynaklar

[1] New Scientist, Graham Lawton. There are only a few anti-ageing supplements that actually work. 2026.

[2] Bischoff-Ferrari HA ve ark. Individual and additive effects of vitamin D, omega-3 and exercise on DNA methylation clocks of biological aging in older adults from the DO-HEALTH trial. Nature Aging, 2025.

[3] DO-HEALTH Randomized Clinical Trial. Vitamin D, omega-3 fatty acids and exercise interventions in adults aged 70 years and older. JAMA.

[4] DO-HEALTH Research Group. Vitamin D3, omega-3 fatty acids and physical function in older adults, 2025.

Uzun yıllar sağlık alanında hizmet veren Gedikbaşı’nın vefat haberi, meslektaşları, yakınları ve sevenlerini üzdü.

Uzun Yıllar Kadın Hastalıkları ve Doğum Alanında Hizmet Verdi

Meslek hayatını Kadın Hastalıkları ve Doğum alanında sürdüren Op. Dr. Yunus Gedikbaşı, uzun yıllar İstanbul’da hekimlik yaptı.

Gedikbaşı, mesleki yaşamı boyunca kadın sağlığı, gebelik ve doğum başta olmak üzere uzmanlık alanına giren hastalıkların tanı ve tedavisinde görev aldı. Uzun yıllara yayılan hekimlik hayatıyla çok sayıda hastaya sağlık hizmeti verdi.

Gedikbaşı, mesleki birikiminin yanı sıra hastalarıyla kurduğu iletişim ve hekimlik yaklaşımıyla da hatırlanan isimler arasında yer aldı.

Afşin ile Bağını Sürdürdü

Op. Dr. Yunus Gedikbaşı’nın aile kökleri Kahramanmaraş’ın Afşin ilçesine uzanıyordu.

Gedikbaşı ailesinin ilçedeki geçmişinin önemli izlerinden biri olan Gedikbaşı Camii, 6 Şubat 2023 depremlerinde ağır hasar görmesinin ardından yıkıldı. Caminin yeniden inşası için 2025 yılında çalışma başlatılarak temel atma töreni gerçekleştirildi.

Ailenin eski evinin bulunduğu yerde inşa edilen cami, Gedikbaşı ailesinin Afşin’de bıraktığı kalıcı eserlerden biri olarak biliniyor.

Sağlık Camiasını Üzen Vefat

Uzun yıllar hekimlik mesleğine hizmet eden Op. Dr. Yunus Gedikbaşı’nın vefatı sağlık camiasında üzüntüyle karşılandı.

Gedikbaşı’nın ardından yayımlanan taziye mesajlarında, ailesine ve yakınlarına başsağlığı dilekleri iletildi.

Düzenleme özellikle yüksek yapıların yıkılması, patlayıcıyla gerçekleştirilecek yıkımlar, yıkım işlerinde fenni mesuliyet ve çevrede alınacak güvenlik tedbirleri açısından önemli değişiklikler içeriyor.

18,5 Metrenin Altındaki Binalar İçin Yeni Düzenleme

Yönetmeliğin dikkat çeken hükümlerinden biri fenni mesuliyet konusunda yapıldı.

Yeni düzenlemeye göre bina yüksekliği 18,50 metreden az olan binaların yıkımlarında fenni mesul aranmayacak.

Ancak bu kural her bina için otomatik olarak uygulanmayacak.

Binanın bitişik nizam olması, karmaşık taşıyıcı sisteme sahip bulunması, yapının yoğun nüfus veya yerleşim alanında bulunması, sağlık ve eğitim tesisleri ile kültür veya tabiat varlıklarının yakınında yer alması gibi risk oluşturan durumlarda, bina yüksekliği 18,50 metrenin altında olsa bile ilgili idare tarafından fenni mesuliyet aranabilecek.

İkiden fazla bodrum katı bulunan binaların yıkımında da fenni mesul görevlendirilmesi zorunlu olacak.

“Yüksek Yapı” Tanımı Yönetmeliğe Girdi

Değişiklikle birlikte yüksek yapı kavramı da açık şekilde tanımlandı.

Buna göre bina yüksekliği 21,50 metreden veya yapı yüksekliği 30,50 metreden fazla olan binalar yüksek yapı olarak kabul edilecek.

Bu yapıların tamamen veya kısmen yıkılması için uygulanacak teknik ve idari esaslar yönetmeliğe eklenen özel hükümler çerçevesinde yürütülecek.

Yüksek Binaların Yıkımında Özel Güvenlik Önlemleri

Yüksek yapıların yıkımında çevre güvenliği de daha ayrıntılı kurallara bağlandı.

Yıkım sırasında ortaya çıkabilecek toz, titreşim ve gürültünün ilgili mevzuattaki sınır değerler içerisinde tutulması gerekecek.

Şantiye çevresinin ise perdeleme, örtülü yol ve koruma fanı gibi yöntemlerle korunması öngörülüyor.

Yıkım yönteminin belirlenmesinde yapının özellikleri dikkate alınacak. Uygun durumlarda makineyle yıkım veya patlayıcıyla yıkım tekniklerinden biri tercih edilebilecek.

İş iskelesi kullanılacak yıkımlarda da ilgili standartlara uygunluk aranacak.

Patlayıcıyla Bina Yıkımına Ayrıntılı Kurallar

Yönetmeliğin önemli bölümlerinden biri de patlayıcı kullanılarak gerçekleştirilecek yıkımlara ayrıldı.

Patlayıcıyla yıkılacak yapılarda görev yapacak patlatmadan sorumlu mühendisin uzmanlığının belgelendirilmesi zorunlu olacak.

Ateşleyicinin de ilgili mevzuata uygun yeterlilik belgesine sahip olması gerekecek.

Patlama yapılmadan önce meteorolojik koşullar değerlendirilecek. Patlama sırasında meydana gelebilecek titreşim ve hava şoku dalgalarının yayılımını belirlemek amacıyla kalibre edilmiş titreşim ve basınç sensörleri kullanılacak.

Sensörlerin yüksek hızlı kameralarla birlikte yıkım kayıtlarının alınmasında kullanılabilmesine de imkân tanındı.

Test Patlatması Yapılabilecek

Patlayıcıyla gerçekleştirilecek yıkımlarda, yıkım öncesinde belirlenen esaslara uygun şekilde test patlatması yapılabilecek.

Test patlatmasının gerekli görülmesi halinde ilgili formun doldurulması zorunlu olacak.

Bu düzenlemelerle patlayıcı kullanılan yıkımlarda çevredeki yapıların ve insanların güvenliğinin daha kontrollü biçimde sağlanması amaçlanıyor.

Kamu Kurumlarının Yıkımlarına Özel Hüküm

Düzenleme kamu kurum ve kuruluşlarının kendi imkânlarıyla gerçekleştireceği yıkımlara ilişkin de değişiklik içeriyor.

6306 sayılı Kanun kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarının kendi imkânlarıyla yapacağı yıkımlarda müteahhit ve şantiye şefi aranmayabilecek.

Bununla birlikte yıkım planı hazırlanması gereken yapılarda kamu kurum ve kuruluşlarınca her türlü fenni mesuliyetin üstlenilmesi zorunlu olacak.

Yıkım Ruhsatı Süresi Uzatılabilecek

Yeni yönetmelikle bazı özel durumlarda yıkım ruhsatı süresinin uzatılmasına da imkân sağlandı.

Yapının bitişik nizam olması, yüksek yapı sınıfında bulunması veya çevre koşullarının makineyle yıkımı zorlaştırması gibi nedenlerle yıkımın uzaması halinde, müteahhidin talebi üzerine ve ilgili idarenin uygun görmesi şartıyla ruhsat süresi bir defaya mahsus olmak üzere altı aya kadar uzatılabilecek.

Bazı Hükümler Daha Sonra Yürürlüğe Girecek

Yönetmeliğin yürürlük maddesine göre düzenlemelerin büyük bölümü yayımı tarihinde yürürlüğe girerken, bazı hükümlerin uygulanması için daha ileri tarihler belirlendi.

Yeni düzenlemeyle birlikte bina yıkımlarında yalnızca yapının ortadan kaldırılması değil, yıkımın çevreye, komşu yapılara ve insan güvenliğine etkisinin kontrollü biçimde yönetilmesi daha ayrıntılı bir mevzuat çerçevesine bağlanmış oldu.

Denize giren dört kişi bir süre sonra suda tehlike yaşadı. Olayın ardından yapılan müdahalelerde gruptaki kişiler sudan çıkarılırken, Vakfıkebir’de çay ocağı işlettiği belirtilen Kemal Günaydın’dan acı haber geldi.

Kemal Günaydın hayatını kaybetti

Boğulma tehlikesi geçiren Kemal Günaydın’ın yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadığı ve hayatını kaybettiği öğrenildi.

Günaydın’ın vefat haberi Vakfıkebir’de büyük üzüntüye neden oldu. Özellikle Caferli Mahallesi ve kendisini tanıyan vatandaşlar acı haberle sarsıldı.

Okan Engin hastanede tedavi altında

Aynı olayda boğulma tehlikesi geçiren Okan Engin’in Giresun’da hastaneye kaldırılarak tedavi altına alındığı bildirildi.

Denize giren diğer iki kişinin ise sağlık durumlarının iyi olduğu belirtildi.

Olayla ilgili ayrıntıların ve Kemal Günaydın’ın cenaze programının netleşmesinin ardından kamuoyuyla paylaşılması bekleniyor.

Beşiktaş’ın uzun süredir gündeminde bulunan Dušan Vlahović transferinde sıcak gelişmeler yaşanıyor. İtalyan futbolunun önde gelen yayınlarından Football Italia, Türkiye’den gelen bilgilere dayandırdığı haberinde Sırp yıldızın Beşiktaş ile üç yıllık sözleşme konusunda anlaşmaya vardığını duyurdu. (Football Italia⁠)

Transfer gerçekleşirse Beşiktaş, yalnızca Süper Lig’in değil, Avrupa transfer piyasasının da yaz dönemindeki en dikkat çekici hamlelerinden birine imza atmış olacak.

Fabrizio Romano: Beşiktaş Vlahović İçin Çalışıyor

Dünyaca ünlü transfer gazetecisi Fabrizio Romano da Vlahović-Beşiktaş görüşmelerinin gerçek olduğunu doğrulayan isimler arasında.

Romano’nun son paylaşımlarına göre Beşiktaş, bonservisi elinde bulunan 26 yaşındaki golcü için çalışmalarını sürdürüyor. Romano daha önce Beşiktaş Başkanı Serdal Adalı’nın görüşmeleri doğruladığını aktarırken, son gelişmelerde siyah-beyazlıların oyuncu tarafına nihai teklifini gönderdiğini bildirdi. (X (formerly Twitter)⁠)

Ancak şu aşamada önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor: Romano henüz transfer için “Here we go” ifadesini kullanmış değil. Bu nedenle üç yıllık anlaşmanın tamamlandığı yönündeki bilgi, doğrudan Romano’ya değil, İtalya ve Türkiye kaynaklı son haberlere dayanıyor.

İtalya’dan “Anlaşma Tamam” Haberi

Transferde en dikkat çekici gelişme Football Italia’dan geldi.

İtalyan yayın organı önce Vlahović’in Beşiktaş ile tam anlaşmaya çok yakın olduğunu ve siyah-beyazlıların teklifinin yıllık yaklaşık 8 milyon euro seviyesinde olduğunu bildirdi. Teklif paketinde önemli bir imza parasının da bulunduğu öne sürüldü. (Football Italia⁠)

Ardından yayımlanan yeni haberde ise süreç bir adım daha ileri taşındı ve Vlahović’in Beşiktaş ile üç yıllık sözleşme üzerinde anlaşmaya vardığı ileri sürüldü. (Football Italia⁠)

Bu gelişme, haftalardır devam eden transfer görüşmelerinde şimdiye kadarki en güçlü “anlaşma” sinyali olarak değerlendiriliyor.

Serdal Adalı Görüşmeleri Doğrulamıştı

Beşiktaş Başkanı Serdal Adalı da geçtiğimiz günlerde Vlahović transferi konusunda yürütülen temasları kamuoyu önünde doğrulamıştı.

Adalı’nın, “Çalışıyoruz, Vlahović ile görüşüyoruz” açıklaması İtalyan basınında da geniş yankı bulmuştu. (Football Italia⁠)

Bu açıklamanın ardından görüşmeler hız kazanırken Beşiktaş’ın oyuncunun ekonomik beklentilerini karşılayabilecek güçlü bir paket hazırladığı bildirildi.

Vlahović Bonservissiz Geliyor

Transferi Beşiktaş açısından daha da dikkat çekici hale getiren noktalardan biri Vlahović’in bonservisinin elinde bulunması.

Juventus ile yollarını ayırmasının ardından serbest oyuncu statüsüne geçen Sırp santrfor için Beşiktaş’ın bir transfer bedeli ödemesi gerekmiyor. Bu nedenle siyah-beyazlı yönetimin hazırladığı ekonomik paketin önemli bölümünün oyuncunun maaşı, imza parası ve temsilci ödemelerine ayrıldığı belirtiliyor. (Talksport⁠)

İstanbul’a Ne Zaman Gelecek?

Sosyal medyada Vlahović’in 48 saat içerisinde İstanbul’a geleceği yönünde çok sayıda paylaşım bulunuyor.

Ancak mevcut güvenilir kaynaklar arasında bu süreyi Fabrizio Romano’ya dayandırarak kesin biçimde doğrulayan bir paylaşım tespit edilemedi. Bu nedenle oyuncunun İstanbul’a geliş tarihini kesinleşmiş bilgi olarak vermek için Beşiktaş’tan veya Vlahović cephesinden gelecek yeni açıklamayı beklemek gerekiyor.

Transferin geldiği aşama ise oldukça ileri görünüyor. İtalyan basını üç yıllık anlaşmadan söz ederken Romano da Beşiktaş’ın Vlahović için aktif biçimde çalıştığını doğruluyor.

Gözler artık sağlık kontrolü, İstanbul yolculuğu ve Beşiktaş’ın resmi açıklamasına çevrilmiş durumda.

Dušan Vlahović Kimdir?

28 Ocak 2000 doğumlu Sırp santrfor, Avrupa futbolunda Partizan formasıyla dikkat çekmesinin ardından Fiorentina’ya transfer oldu. İtalya’daki performansıyla Avrupa’nın önde gelen golcüleri arasına giren Vlahović, daha sonra Juventus’un yolunu tuttu.

Fizik gücü, ceza sahası etkinliği, sol ayağı ve gol vuruşlarıyla tanınan Vlahović, Sırbistan Milli Takımı’nın da önemli hücum oyuncuları arasında yer alıyor.

26 yaşındaki golcünün Beşiktaş’a transferinin resmiyet kazanması halinde siyah-beyazlılar, kariyerinin önemli bölümünü Serie A’da geçirmiş ve Avrupa’nın büyük kulüplerinin uzun süre transfer listelerinde bulunan bir santrforu kadrosuna katmış olacak.

Keten tohumu, chia, kabak çekirdeği, susam, kenevir tohumu, ayçiçeği çekirdeği ve haşhaş tohumu; farklı oranlarda lif, protein, doymamış yağ asitleri, magnezyum, çinko ve E vitamini gibi besin öğeleri içeriyor. [1][2]

Bilimsel çalışmalar ise özellikle bazı tohumların kalp-damar ve metabolik sağlık üzerindeki olası etkilerine odaklanıyor.

1. Keten tohumu: Araştırmalarda öne çıkanlardan

Keten tohumu, bitkisel omega-3 yağ asidi olan alfa-linolenik asit (ALA), lif ve lignan içeriğiyle dikkat çekiyor.

Randomize kontrollü araştırmaları bir araya getiren bilimsel çalışmalar, düzenli keten tohumu tüketiminin bazı gruplarda kan basıncı üzerinde mütevazı fakat anlamlı etkiler oluşturabileceğine işaret ediyor. [1]

Keten tohumunun bir başka önemli özelliği ise lif içeriği. Özellikle öğütülmüş halde tüketildiğinde besin öğelerinden yararlanımın artabileceği belirtiliyor.

Ancak keten tohumu hipertansiyon veya başka bir hastalığın tedavisi olarak görülmemeli.

2. Chia tohumu: Küçük tanede yoğun lif

Chia tohumunun en belirgin özelliklerinden biri yüksek lif içeriği.

Suyla temas ettiğinde sıvıyı emerek jel benzeri bir yapı oluşturması da bu lif yapısından kaynaklanıyor.

Chia ayrıca alfa-linolenik asit, protein ve magnezyum gibi besin öğeleri içeriyor. İnsanlarda yapılan araştırmalarda kan basıncı ve bazı metabolik göstergeler üzerinde olumlu sonuçlar bildirilse de bulgular bütün çalışmalarda aynı değil. [2]

Bu nedenle bilim insanlarına göre chia için en güçlü yaklaşım, onu tek başına tedavi edici bir gıda olarak değil, dengeli beslenmenin bir parçası olarak değerlendirmek.

3. Kabak çekirdeği: Magnezyum ve çinko kaynağı

Kabak çekirdeği protein, magnezyum, çinko ve doymamış yağlar açısından besin değeri yüksek seçeneklerden biri.

Magnezyum; normal kas ve sinir fonksiyonlarından enerji metabolizmasına kadar çok sayıda biyolojik süreçte görev yapıyor.

Çinko ise bağışıklık sisteminin normal işlevi dahil birçok mekanizmada rol oynuyor.

Ancak bu mineralleri içermesi, kabak çekirdeğinin tek başına belirli hastalıkları önlediği anlamına gelmiyor.

4. Susam: Küçük tanede lignan zenginliği

Susamın dikkat çekici bileşenleri arasında sesamin ve sesamolin gibi lignanlar bulunuyor.

Susam ve susam ürünlerinin kan şekeri, kan basıncı ve kan yağları üzerindeki etkileri çeşitli klinik araştırmalarda incelendi. Bazı çalışmalarda olumlu sonuçlar bildirilmesine rağmen mevcut kanıtların tamamı aynı yönde değil. [3]

Susam aynı zamanda doymamış yağlar, protein ve çeşitli mineraller sağlıyor.

5. Kenevir tohumu: Bitkisel protein açısından dikkat çekiyor

Kenevir tohumu özellikle protein içeriği nedeniyle son yıllarda popüler hale gelen tohumlardan biri.

Aynı zamanda doymamış yağ asitleri ve çeşitli mineraller içeriyor.

Besin profili güçlü olmakla birlikte, kenevir tohumunun belirli hastalıkların önlenmesi veya tedavisinde doğrudan etkili olduğunu gösterecek güçlü insan çalışmaları halen sınırlı.

Bu nedenle sağlık yararları değerlendirilirken besin değeri ile klinik tedavi etkisinin birbirinden ayrılması gerekiyor.

6. Ayçiçeği çekirdeği: E vitaminiyle öne çıkıyor

Ayçiçeği çekirdeğinin dikkat çeken özelliklerinden biri E vitamini içeriği.

E vitamini vücutta antioksidan işlevleri bulunan yağda çözünen bir vitamin.

Ayçiçeği çekirdeği ayrıca doymamış yağlar, protein ve magnezyum sağlıyor.

Burada önemli bir ayrıntı ise hazırlanma biçimi. Tuz eklenmiş ürünler, özellikle fazla miktarda tüketildiğinde günlük sodyum alımını önemli ölçüde artırabilir.

7. Haşhaş tohumu: Besleyici ama bir ayrıntıya dikkat

Haşhaş tohumu protein, yağ, lif ve bazı mineraller içeriyor.

Ancak diğer tohumlardan farklı olarak haşhaşın yüzeyinde hasat veya işleme koşullarına bağlı olarak çok düşük miktarlarda afyon alkaloidi kalıntıları bulunabiliyor.

Bu durum özellikle uyuşturucu madde taraması yapılacak kişiler açısından önem taşıyabiliyor. Bu nedenle haşhaş tohumu tüketimi bu özel durumda dikkate alınması gereken bir ayrıntı.

Tohumların asıl gücü nereden geliyor?

Tohumların ortak özelliği tek bir “mucize” bileşen taşımaları değil.

Asıl dikkat çekici nokta, küçük miktarlarda farklı besin öğelerini bir arada sunmaları.

Tohuma göre değişmekle birlikte bu grupta;

lif, bitkisel protein, doymamış yağlar, alfa-linolenik asit, magnezyum, çinko, E vitamini ve çeşitli bitkisel biyoaktif bileşikler bulunabiliyor.

Bu kombinasyon, tohumları dengeli beslenme modellerinin değerli parçalarından biri haline getiriyor.

Daha fazlası her zaman daha iyi değil

Tohumların besin değeri yüksek olsa da enerji yoğunlukları da göz ardı edilmemeli.

Özellikle yağ içeriği yüksek tohumların çok büyük porsiyonlarda tüketilmesi günlük enerji alımını hızla yükseltebilir.

Tuzlanmış çekirdeklerde sodyum, bazı paketli ürünlerde ise ilave şeker ve diğer katkılar devreye girebilir.

Ayrıca susam gibi tohumlar bazı kişilerde ciddi alerjik reaksiyonlara yol açabilir.

Bu nedenle miktar ve kişinin sağlık durumu önem taşıyor.

Bilim tek bir “süper gıda” yerine bütüne işaret ediyor

Beslenme biliminde giderek güçlenen yaklaşım, sağlığı tek bir yiyecek üzerinden açıklamak yerine genel beslenme modeline odaklanıyor.

Amerikan Kalp Derneği de kalp sağlığını destekleyen beslenme düzeninde sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, kuruyemişler ve tohumlara yer verilmesini öneriyor. [4]

Dolayısıyla keten veya chia tohumu eklemek, kötü bir beslenme düzenini tek başına sağlıklı hale getirmiyor.

Ancak doğru porsiyonlarla ve dengeli bir beslenme düzeninin parçası olarak kullanıldıklarında tohumlar, günlük beslenmenin küçük ama besin yoğun parçalarından biri olabilir.

Bilimsel verilerin en önemli mesajı da burada yatıyor: Tohumların gücü mucize olmalarında değil, küçük miktarda yoğun besin değeri sunmalarında.

KAYNAKLAR

[1] Journal of Cardiovascular and Thoracic Research
[2] Nutrition Reviews
[3] Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews
[4] American Heart Association

Küçük Menderes taştığında sular geniş alanlara yayılıyor, sazlıkların arasında durgun su birikintileri oluşuyor, göl ile bataklık arasındaki sınırlar belirsizleşiyordu.

Uzaktan bakıldığında bereketli görünen bu coğrafyanın içinde görünmeyen başka bir hayat vardı.

Anopheles sivrisinekleri.

Ve bazı sivrisineklerin taşıdığı Plasmodium parazitleri.

Sıtma, enfekte dişi Anopheles sivrisineklerinin ısırmasıyla insana geçen paraziter bir hastalıktır. Ateş, titreme, baş ağrısı ve terleme hastalığın klasik belirtileri arasında yer alır. Ağır vakalarda ciddi kansızlık, bilinç bozuklukları, solunum sıkıntısı ve organ yetmezlikleri gelişebilir.

Bugün hastalığın biyolojisini ayrıntılı biçimde biliyoruz.

Fakat Cumhuriyet’in ilk yıllarında Anadolu insanı için sıtma çoğu zaman birkaç kelimeyle tarif edilen bir hayat gerçeğiydi:

Ateş. Titreme. Terleme. Halsizlik. Ve yeniden başlayan ateş.

Ateş geçiyor, hastalık bazen geri dönüyordu

Türkiye’de tarihsel olarak yerli sıtma vakalarının büyük bölümü Plasmodium vivax ile ilişkiliydi.

Bu parazitin önemli özelliklerinden biri, bazı formlarının karaciğerde sessiz biçimde kalabilmesi ve ilk hastalık tablosundan haftalar ya da aylar sonra yeniden ateş nöbetlerine yol açabilmesidir.

Bu nedenle sıtma yalnızca birkaç günlük bir hastalık değildi.

Bir tarım toplumunda hastalığın etkisi hastanın yatağının çok ötesine uzanıyordu.

Tarlaya gidemeyen çiftçi…

Günlerce çalışamayan işçi…

Ateşler içinde kalan çocuk…

Bakım vermek zorunda olduğu halde kendisi de halsiz düşen anne…

Bir insanın hastalanması, bazen bütün bir ailenin üretim ve yaşam düzenini etkileyebiliyordu.

Sıtma bu nedenle yalnızca klinik bir hastalık değil, aynı zamanda ekonomik ve toplumsal bir halk sağlığı sorunu haline gelmişti.

Ve Cumhuriyet’in önündeki soru giderek belirginleşiyordu:

Hastayı tedavi etmek yeterli miydi?

Yoksa hastalığın ortaya çıkmasını kolaylaştıran çevreyi de değiştirmek mi gerekiyordu?

Cellât Gölü’nün hikâyesi işte bu sorunun etrafında şekillendi.

Adı bile ürkütüyordu: Cellât Gölü

Bugünkü İzmir’in Selçuk ve Torbalı çevresindeki Küçük Menderes havzasında bulunan Cellât Gölü ve çevresindeki bataklık alanlar, uzun yıllar sıtmayla birlikte anıldı.

Bölgeden İzmir’deki hastanelere sıtmalı hastaların gönderildiği, özellikle hastalığın arttığı dönemlerde sağlık kurumlarının yoğunluk yaşadığı dönemin kayıtlarına yansıdı.

Cellât Gölü’nü içine alan coğrafya, Aydın Sıtma Mücadele Mıntıkası içerisinde hastalığın yakından izlendiği bölgelerden biriydi.

Rakamlar sorunun büyüklüğünü daha açık biçimde gösteriyordu.

1930 yılında Türkiye genelinde sıtmayla mücadele kapsamına alınan köylerin sayısı 3.375’e ulaşmıştı.

Yaklaşık 1,5 milyon kişi muayene edilmiş, bunlardan 344 bini tedavi altına alınmış, halka yaklaşık 4.496 kilogram kinin ücretsiz dağıtılmıştı.

Bir başka çarpıcı veri 1936 yılına aitti.

Cellât Gölü’nün bulunduğu bölgeyi de kapsayan Aydın Sıtma Mücadele Bölgesi’nde 139.556 kişi muayene edildi. On binlerce kan örneği incelendi ve 23.655 kişide sıtma tespit edilerek tedavi uygulandı.

Dönemin kayıtlarında muayene edilenler arasındaki sıtma oranı yüzde 16,09 olarak bildiriliyordu.

Burada önemli bir ayrım vardır:

Bu oran bütün bölge nüfusunun yüzde 16’sının sıtmalı olduğu anlamına gelmez.

Muayene edilen kişiler içerisindeki tespit oranını ifade eder.

Yine de rakamların gösterdiği tablo açıktı:

Sıtma birkaç hastanın ya da birkaç köyün meselesi değildi.

Devlet çapında örgütlü mücadele gerektiren bir toplum sağlığı problemiydi.

Cumhuriyet reçetenin dışına çıktı

Genç Cumhuriyet’in sıtma mücadelesindeki dikkat çekici yönlerden biri, hastalığı yalnızca hekimin karşısındaki hasta üzerinden değerlendirmemesiydi.

Elbette hastaya ilaç gerekiyordu.

Dönemin en önemli sıtma ilaçlarından biri kinindi.

Ama hastalar tedavi edildikten sonra aynı çevrede sivrisinekler çoğalmaya devam ediyorsa bulaş zinciri yeniden kurulabiliyordu.

Bu nedenle mücadelenin başka bir cephesi daha vardı:

Çevre.

1926 yılında kabul edilen 839 sayılı Sıtma Mücadelesi Kanunu, bu alandaki kurumsal mücadelenin temel hukuki düzenlemelerinden biri oldu.

1930 tarihli 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu da sıtmayla mücadeleye özel hükümler içeriyordu.

Refik Saydam döneminde sıtma; trahom, frengi, verem ve diğer bulaşıcı hastalıklarla birlikte Cumhuriyet’in koruyucu sağlık politikalarının önemli başlıklarından biri haline geldi.

Böylece sıtma yalnızca hekimin değil;

sağlık memurunun,

laboratuvar çalışanının,

yerel yöneticinin,

mühendisin

ve merkezi idarenin de mücadele alanıydı.

Cellât Gölü bu anlayışın en görünür örneklerinden birine dönüşecekti.

1931: Suların içinden geçen tren

Şubat 1931’de Mustafa Kemal Atatürk İzmir ve çevresinde incelemelerde bulunuyordu.

O günlerde Küçük Menderes taşmıştı.

Cellât Gölü’nün su seviyesi yükselmiş, geniş alanlar su altında kalmış ve İzmir-Aydın demiryolunun bazı kesimleri taşkından etkilenmişti.

Atatürk’ü taşıyan tren de suyun etkilediği hat üzerinde dikkatle ve yavaş biçimde ilerlemek zorunda kaldı.

Ancak trenin penceresinden görülen yalnızca bir taşkın değildi.

Suyun çevresindeki köylerde yıllardır devam eden bir sağlık sorunu vardı.

Cellât Gölü’nün kurutulması fikri aslında daha önce de gündeme gelmişti.

1931’deki incelemelerden sonra çalışmalar yeniden hız kazandı.

Etütler yapıldı.

Projeler hazırlandı.

Ve mesele giderek yalnızca “fazla suyu uzaklaştırma” işi olmaktan çıktı.

Bir halk sağlığı müdahalesine dönüştü.

Bir bataklığa karşı mühendislik

28 Nisan 1935’te Cellât Gölü’nün kurutulması için kapsamlı çalışmalar başladı.

Ekskavatörler toprağa girdi.

Kanallar açıldı.

Sular yönlendirildi.

Bataklık alanlarda drenaj sağlandı.

Sonunda Kuşadası yönünden Cellât Gölü sahasına uzanan yaklaşık 46 kilometrelik ana kanal ve ona bağlanan yan kanallardan oluşan bir sistem meydana getirildi.

Çalışmalar 1940 yılında tamamlandığında Cellât Gölü sahasında yaklaşık 1.200 hektarlık arazi kazanılmıştı.

Fakat tıp tarihi açısından daha önemli olan, kazanılan toprağın kaç hektar olduğundan çok başka bir şeydi:

Sivrisineklerin üreme ortamlarının azaltılması amaçlanıyordu.

1930’ların şartlarında bataklıkların kurutulması ve durgun suların drenajı, sıtma vektörlerinin üreme alanlarını azaltmaya yönelik çevresel mücadelenin önemli araçları arasındaydı.

Bugünün sıtma kontrol yöntemleri ise çok daha farklı ve çeşitlidir.

Dünya Sağlık Örgütü günümüzde özellikle insektisit uygulanmış cibinlikler ve kapalı alanlarda kalıcı insektisit uygulamalarını temel vektör kontrol yöntemleri arasında göstermektedir. Larva kaynaklarının yönetimi ve çevresel düzenlemeler ise yerel koşullara göre tamamlayıcı araçlar olarak kullanılabilmektedir.

Dolayısıyla Cellât Gölü’nde yapılanları bugünün yöntemleriyle bire bir eşitlemek doğru değildir.

Ancak temel halk sağlığı düşüncesi dikkat çekici biçimde benzerdir:

Bulaş zincirine, hastalık henüz insana ulaşmadan müdahale etmek.

Kinin şişesi ile ekskavatör aynı cephedeydi

Cellât Gölü hikâyesinin tıp tarihi açısından belki de en anlamlı tarafı burada ortaya çıkar.

Bir tarafta hekimin elinde kinin vardı.

Diğer tarafta mühendisin önünde bataklık.

Bir tarafta laboratuvarda incelenen kan örnekleri…

Diğer tarafta kilometrelerce uzanan drenaj kanalları…

Görüntüler birbirinden tamamen farklıydı.

Ama hedef aynıydı:

Sıtmanın insanlar üzerindeki yükünü azaltmak.

Bu hikâye aynı zamanda modern halk sağlığının temel ilkelerinden birini hatırlatır.

İnsan sağlığı yalnızca hastane koridorlarında korunmaz.

Temiz su,

çevre düzenlemesi,

barınma koşulları,

eğitim,

yeterli beslenme,

vektör kontrolü,

erken tanı

ve sağlık hizmetlerine erişim de bir toplumun hastalık yükünü belirler.

Bu açıdan Cellât Gölü’nün kurutulması yalnızca bir mühendislik tarihi değildir.

Aynı zamanda Türkiye’nin çevre sağlığı ve koruyucu hekimlik tarihinin bir parçasıdır.

Cellât’tan Sağlık’a

Çalışmalar tamamlandığında yalnızca coğrafya değişmedi.

Bir zamanlar Cellât Gölü’nün bulunduğu sahada tarıma uygun yeni alanlar ortaya çıktı.

Kurutulan arazinin bir bölümü topraksız köylülere ve göçmenlere tahsis edildi.

Bölgede kurulan yeni yerleşim önce Ahmetli Köyü’ne bağlı Sağlık Mahallesi olarak anıldı.

Daha sonraki idari düzenlemelerle bu yerleşim 1965’ten itibaren Sağlık Köyü adını aldı.

Cellât Gölü’nün bulunduğu geniş tarım sahası ise zamanla Sağlık Ovası adıyla anılmaya başladı.

Bir coğrafyanın iki adı arasındaki fark belki de Cumhuriyet’in erken dönem sağlık politikasının sembolik bir özeti gibiydi:

Cellât.

Ve ardından:

Sağlık.

Birinde hastalıkla özdeşleşmiş bir geçmiş vardı.

Diğerinde hastalıktan korunmayı amaçlayan bir toplum sağlığı ideali.

Sıtma Türkiye’den tamamen silindi mi?

Cellât Gölü günlerinden bugüne Türkiye’nin sıtmayla mücadelesinde çok büyük bir mesafe alındı.

Türkiye’de yerli sıtma bulaşı uzun yıllardır görülmemektedir ve Avrupa Bölgesi’nde yerli bulaşın kesilmesi açısından önemli başarı sağlanmıştır.

Ancak burada bilimsel açıdan önemli bir ayrımı korumak gerekir:

Bir ülkede yerli bulaşın uzun süre görülmemesi ile Dünya Sağlık Örgütü tarafından resmî olarak “malaria-free” yani sıtmadan arındırılmış ülke sertifikası verilmesi aynı şey değildir.

Türkiye, DSÖ’nün resmî olarak sıtmadan arındırılmış ülkeler listesinde henüz yer almamaktadır.

Ayrıca endemik ülkelerden Türkiye’ye gelen kişilerde importe sıtma vakaları görülebilmektedir.

Bu nedenle sürveyans, erken tanı ve sağlık çalışanlarının sıtmayı hatırlaması hâlâ önem taşır.

Çünkü sıtma dünyadan kaybolmuş değildir.

Dünya Sağlık Örgütü’nün 2025 Dünya Sıtma Raporu’na göre 2024 yılında dünyada yaklaşık 282 milyon sıtma vakası ve 610 bin sıtmaya bağlı ölüm meydana geldiği tahmin edilmektedir.

Cellât Gölü’nün hikâyesi bu nedenle yalnızca geçmişin bir sağlık mücadelesi değildir.

Bugüne de bir şey söyler.

Bir hastalığı yenmek bazen reçeteden fazlasını gerektirir

Yaklaşık bir asır önce Küçük Menderes Ovası’nda sıtmayla mücadele edenlerin önünde bugünkü ilaçlar, modern tanı yöntemleri ya da gelişmiş epidemiyolojik takip sistemleri yoktu.

Ama önemli bir gerçeği görmüşlerdi:

Hastalık yalnızca insan bedeninde başlamıyordu.

Bazen suyun kenarında,

bazen bir sivrisineğin yaşam döngüsünde,

bazen yoksullukta,

bazen sağlık hizmetine erişememekte,

bazen de çevrenin insan sağlığına uygun biçimde düzenlenememesinde başlıyordu.

Bu nedenle mücadele de yalnızca reçetede bitmedi.

Hekim hastayı tedavi etti.

Laboratuvar kanı inceledi.

Sağlık ekipleri köylere ulaştı.

Kinin dağıtıldı.

Mühendisler kanallar açtı.

Bataklığın suyu çekildi.

Ve yıllar içinde bir isim haritalardan silinmeye başladı:

Cellât Gölü.

Yerinde başka bir isim yaşamaya devam etti:

Sağlık Ovası.

Belki de bu iki kelime arasındaki dönüşüm, Türkiye’nin erken Cumhuriyet dönemindeki halk sağlığı anlayışını anlatan en güçlü cümlelerden biridir.

Çünkü bazen tıp tarihi bir ameliyathanede değil, bir bataklığın kıyısında yazılır.

Editör Notu

Bu yazı; dönemin mevzuatı ve resmî kayıtları, Sağlık Bakanlığının tarihsel kaynakları, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi’nde yayımlanan Mehmet Karayaman’ın “Cellât Gölü’nden Sağlık Ovası’na” başlıklı akademik çalışması, Dünya Sağlık Örgütü sıtma verileri ve Türkiye’de sıtmanın epidemiyolojisini inceleyen bilimsel çalışmalar esas alınarak hazırlanmıştır.

Tarihsel olayların okuyucu tarafından daha kolay anlaşılabilmesi amacıyla edebî bir anlatım kullanılmış; kaynaklarla doğrulanamayan hayalî kişiler, konuşmalar veya olaylar metne eklenmemiştir. Sıtmayla ilgili güncel tıbbi bilgiler, tarihsel uygulamalarla günümüz vektör kontrol yöntemlerinin birbirine karıştırılmaması gözetilerek aktarılmıştır.

Uzun süredir böbrek yetmezliği nedeniyle diyaliz tedavisi gören ve diyabete bağlı sağlık sorunlarıyla mücadele eden Mehmet Bozkurt Kahveci, geçtiğimiz günlerde rahatsızlanmasının ardından Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi’ne kaldırılarak yoğun bakım ünitesinde tedavi altına alınmıştı.

Hastanede uygulanan tedavinin ardından sağlık durumunun düzelmesi üzerine Kahveci yoğun bakım ünitesinden çıkarıldı. Tedavisinin Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi Dahiliye Servisi’nde devam ettiği öğrenildi.

Diyabet nedeniyle görme yetisini kaybeden ve uzun süredir diyaliz tedavisi gören Kahveci’nin sağlık durumunun yakından takip edildiği belirtildi.

Tedavi süreciyle Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi Başhekimi Prof. Dr. Hasan Fehmi Küçük’ün de yakından ilgilendiği öğrenildi.

Acı Kaza Hayatını Değiştirmişti

Merhum Adnan Kahveci, Turgut Özal döneminde Devlet Planlama Teşkilatı ve Hazine’den sorumlu Devlet Bakanı, ardından Maliye Bakanı olarak görev yaptı.

5 Şubat 1993 tarihinde Bolu’nun Gerede ilçesi yakınlarında meydana gelen trafik kazasında Adnan Kahveci ile eşi yaşamını yitirdi. Kazada yaralanan kızları Aslıhan Kahveci ise yaklaşık 10 gün süren yaşam mücadelesinin ardından hayatını kaybetti. Küçük oğulları Cihan Kahveci kazadan yaralı olarak kurtulurken, o dönemde Bilkent Üniversitesi’nde eğitim gördüğü için araçta bulunmayan Mehmet Bozkurt Kahveci ailesini aynı kazada kaybetmenin derin acısını yaşadı.

Adnan Kahveci’nin Türk siyasi hayatındaki yeri ve devlete yaptığı hizmetler dikkate alındığında, Mehmet Bozkurt Kahveci’nin tedavi sürecine ilişkin devlet büyüklerinin ve ilgili kurumların manevi destek göstermesinin kamu vicdanında karşılık bulacağı değerlendiriliyor. Uzun yıllardır sağlık sorunlarıyla mücadele eden Kahveci’nin tedavisinin başarılı şekilde tamamlanması ve sağlığına kavuşması en büyük temenni olarak ifade ediliyor.

Fenerbahçe’nin Romelu Lukaku transferinde gözler artık oyuncunun Türkiye’ye geliş sürecine çevrildi.

İtalya’dan gelen son bilgilere göre Napoli ile Fenerbahçe arasındaki görüşmelerde önemli mesafe alınmasının ardından Belçikalı santrforun Türkiye yolculuğu için de planlama yapıldı.

İtalyan transfer gazetecisi Gianluca Di Marzio kaynaklı bilgilere göre Lukaku’nun 12 Ağustos Çarşamba günü özel uçakla Türkiye’ye gelmesi planlanıyor.

Türkiye’ye geliş takviminin ortaya çıkması, transfer dosyasındaki bir önceki aşamaya göre yeni bir gelişme niteliği taşıyor.

Napoli ile Anlaşma Haberleri Güçleniyor

Lukaku transferinin kulüpler arasındaki bölümüne ilişkin İtalya’dan gelen bilgiler de dikkat çekiyor.

İtalyan basınında Napoli ile Fenerbahçe’nin Belçikalı futbolcunun transferi konusunda anlaşmaya vardığı yönündeki haberler farklı kaynaklar tarafından aktarılıyor.

La Repubblica da tarafların transfer konusunda anlaşmaya ulaştığını bildirdi.

Böylece daha önce bonservis pazarlığıyla başlayan sürecin, oyuncunun Türkiye’ye gelişinin planlandığı aşamaya kadar ilerlediği belirtiliyor.

12 Ağustos Detayı Neden Önemli?

Fenerbahçe-Lukaku dosyasında son günlerde peş peşe gelişmeler yaşandı.

İlk olarak sarı-lacivertliler ile Napoli arasında bonservis görüşmelerinin ilerlediği bildirildi. Ardından tarafların anlaşmaya yaklaştığı ve sağlık kontrolü sürecinin gündeme geldiği yönünde bilgiler geldi.

Son gelişme ise doğrudan oyuncunun seyahat programıyla ilgili.

Lukaku’nun 12 Ağustos’ta Türkiye’ye gelmesinin planlandığı bilgisi gerçekleşirse transfer süreci resmî açıklama öncesindeki son operasyonel aşamalardan birine geçmiş olacak.

Ancak seyahat programlarının transfer tamamlanıncaya kadar değişebileceği de göz önünde bulunduruluyor.

Lukaku 33 Yaşında

13 Mayıs 1993 doğumlu Romelu Lukaku, 33 yaşında ve santrfor mevkisinde görev yapıyor.

Anderlecht altyapısından yetişen Belçikalı golcü; Chelsea, West Bromwich Albion, Everton, Manchester United, Inter ve Roma formalarını giydikten sonra Napoli’ye transfer oldu.

Belçika Milli Takımı’nın da uzun yıllardır önemli isimlerinden biri olan Lukaku, fizik gücü ve ceza sahasındaki gol etkinliğiyle tanınıyor.

Deneyimli futbolcunun Napoli ile sözleşmesi Haziran 2027’ye kadar devam ediyor.

Gözler 12 Ağustos’a Çevrildi

Fenerbahçe veya Napoli’den Lukaku transferinin tamamlandığına ilişkin henüz resmî açıklama gelmedi.

Bu nedenle İtalya’dan gelen anlaşma ve seyahat programına ilişkin bilgiler güçlü transfer sinyalleri olarak değerlendirilse de Lukaku için şu aşamada “resmen Fenerbahçe’de” ifadesini kullanmak mümkün değil.

İtalyan kaynakların aktardığı program değişmezse transfer dosyasında gözler 12 Ağustos Çarşamba gününe çevrilecek.

Doğrulama Kaynaklarının Özeti

Gianluca Di Marzio kaynaklı son bilgilerde Romelu Lukaku’nun 12 Ağustos’ta özel uçakla Türkiye’ye gelmesinin planlandığı bildirildi.

Napoli ile Fenerbahçe arasında transfer konusunda anlaşma sağlandığı yönündeki bilgiler ise İtalyan basınında birden fazla kaynak tarafından aktarılıyor.

Türkiye’ye geliş tarihi konusunda henüz Fenerbahçe veya Napoli tarafından resmî açıklama yapılmadı.

Kaynak güveni: ★★★★☆
Transfer aşaması: 9/10 – Seyahat / resmiyet öncesi işlemler
Türkiye’de duyulma: 🟡 Yeni yayılıyor
Erkenlik puanı: 7/10

60 kişi hedeflendi, 25 miligram psilosibin araştırılıyor

PsiDeR adı verilen çalışma, Londra’da tek merkezli, çift kör, randomize ve plasebo kontrollü bir Faz 2 araştırma olarak tasarlandı. Araştırmacılar, majör depresyon için kanıta dayalı en az iki tedaviye yeterli yanıt vermeyen veya bunları tolere edemeyen 60 katılımcıya kadar ulaşmayı hedefledi. [1]

Katılımcıların rastgele iki gruba ayrılması planlandı. Bir gruba tek seferde 25 miligram psilosibin, diğer gruba ise etkin madde içermeyen plasebo verilmesi öngörüldü. Her iki gruptaki katılımcılar da psikolojik destek alacak şekilde çalışma tasarlandı. [1]

Bu ayrıntı önemli. Çünkü klinik araştırmalarda incelenen yöntem yalnızca bir maddeyi alıp günlük yaşama devam etmekten oluşmuyor. Psilosibin kontrollü bir sağlık ortamında uygulanıyor ve tedavi sürecine psikolojik destek eşlik ediyor.

Psilosibin nedir?

Psilosibin, bazı mantar türlerinde doğal olarak bulunan ve beyindeki serotonin sistemi üzerinde etkili olan psikedelik bir madde. Serotonin, ruh hali, algı ve birçok beyin işlevinde rol oynayan kimyasal haberci maddelerden biri.

Psilosibin alındığında algı, düşünce ve duygularda saatler sürebilen belirgin değişiklikler ortaya çıkabiliyor. Bu nedenle klinik çalışmalardaki kullanım ile kişinin psilosibini kendi başına kullanması arasında önemli bir fark bulunuyor.

Araştırmalarda hastalar önceden değerlendiriliyor, uygulama sırasında eğitimli ekiplerin gözetiminde tutuluyor ve psikolojik destek programına dahil ediliyor. Bu nedenle elde edilen bilimsel sonuçlar kontrolsüz kullanıma doğrudan uyarlanamaz.

Depresyondaki değişim nasıl ölçülüyor?

İngiltere’deki çalışmada depresyon belirtileri Montgomery-Åsberg Depresyon Derecelendirme Ölçeği, kısa adıyla MADRS kullanılarak değerlendiriliyor. Bu ölçek, depresyonun şiddetini belirlemek için klinik araştırmalarda kullanılan bir ölçüm yöntemi. Puanın düşmesi, depresyon belirtilerinin hafiflediğini gösteriyor. [1]

PsiDeR çalışmasında temel amaçlardan biri, bu tür daha büyük çalışmaların uygulanabilir olup olmadığını değerlendirmek. Araştırmacılar katılımcı bulma ve çalışmadan ayrılma oranlarının yanı sıra depresyon puanlarındaki değişkenliği de inceliyor. Depresyon belirtilerindeki değişim ise tedavinin olası etkinliğini değerlendiren sonuçlar arasında yer alıyor. [1]

Çalışmanın temel değerlendirme noktası üçüncü hafta, toplam takip süresi ise altı hafta olarak planlandı. [1]

İngiltere çalışmasının sonuçları henüz yayımlanmadı

Bilimsel açıdan en kritik nokta burada ortaya çıkıyor.

PsiDeR çalışmasına ilişkin BMJ Open dergisinde 2021 yılında yayımlanan makale bir “protokol makalesi”. Başka bir ifadeyle bu yayın, araştırmacıların çalışmayı nasıl yapacağını, kimlerin çalışmaya alınacağını ve hangi ölçümlerin kullanılacağını açıklıyor; tedavinin başarılı olup olmadığını gösteren sonuçları sunmuyor. [1]

Bu nedenle İngiltere’de yürütülen bu araştırma için “60 hastada psilosibin depresyonu anlamlı biçimde azalttı” şeklinde bir sonuca ulaşmak mümkün değil.

Bununla birlikte psilosibinin tedaviye dirençli depresyondaki etkisini değerlendiren başka, daha büyük randomize çalışmalar yayımlandı ve bunlardan bazıları dikkat çekici sonuçlar verdi.

233 hastalık çalışma kısa vadede olumlu sonuç verdi

New England Journal of Medicine’da 2022 yılında yayımlanan Faz 2 çalışmaya tedaviye dirençli depresyonu bulunan 233 yetişkin katıldı. Katılımcılar psikolojik destek eşliğinde tek doz 25 miligram, 10 miligram veya kontrol amacıyla 1 miligram psilosibin aldı. [2]

Üç hafta sonunda MADRS depresyon puanı 25 miligram alan grupta başlangıca göre ortalama 12 puan azaldı. Kontrol olarak kullanılan 1 miligramlık gruptaki azalma ise 5,4 puandı. İki grup arasındaki 6,6 puanlık fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu. [2]

Buna karşılık 10 miligramlık gruptaki azalma 7,9 puandı ve bu dozun 1 miligramlık kontrol grubuna üstünlüğü istatistiksel olarak gösterilemedi. [2]

Daha kolay anlatımla, yüksek doz grubundaki hastaların depresyon puanları üç hafta içinde kontrol grubuna göre daha fazla düştü. Ancak bu durum psilosibinin bütün hastalarda işe yaradığı veya etkinin uzun süre devam ettiği anlamına gelmiyor.

Üçüncü haftada tedaviye yanıt oranı 25 miligramlık grupta yüzde 37, 1 miligramlık grupta yüzde 18 olarak bildirildi. Remisyon, yani depresyon belirtilerinin belirgin biçimde gerilemesi oranı ise sırasıyla yüzde 29 ve yüzde 8 oldu. Araştırmacılar, istatistiksel test planındaki sınırlılıklar nedeniyle bu ikincil sonuçların dikkatli değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. [2]

2026’daki çalışma daha temkinli sonuç verdi

Psilosibin araştırmalarındaki bilimsel tablo yalnızca olumlu çalışmalardan oluşmuyor.

JAMA Psychiatry’de 2026 yılında yayımlanan EPISODE çalışmasına tedaviye dirençli depresyonu bulunan 144 yetişkin katıldı. Almanya’da iki merkezde gerçekleştirilen randomize klinik araştırmada 25 miligram psilosibin, 5 miligram psilosibin ve aktif karşılaştırıcı olarak kullanılan nikotinamid psikoterapi eşliğinde değerlendirildi. [3]

Araştırmanın temel ölçütü, altıncı haftada depresyon belirtilerinin en az yüzde 50 azalmasıydı. Bu hedefe 25 miligram psilosibin alanların yüzde 17’si, 5 miligram alanların yüzde 12,5’i ve nikotinamid grubunun yüzde 10,6’sı ulaştı. Gruplar arasındaki fark temel sonlanım noktası açısından istatistiksel olarak anlamlı değildi. [3]

Bununla birlikte bazı ikincil değerlendirmelerde 25 miligram psilosibin alanlarda depresyon belirtilerinde klinik açıdan anlamlı olabilecek daha fazla azalma görüldü. Araştırmacılar bu nedenle sonuçların potansiyel bir antidepressan etkiye işaret ettiğini, ancak kesin kanıt olarak yorumlanmaması gerektiğini bildirdi. [3]

Bu bulgu psilosibin araştırmalarındaki temel sorunu da gösteriyor: Bazı ölçütlerde belirgin yarar görülürken, çalışmanın önceden belirlenmiş ana hedefinde aynı üstünlük her zaman ortaya çıkmıyor.

Tedavinin önemli bir parçası psikolojik destek

Psilosibin araştırmalarında ilacın etkisini, eşlik eden psikolojik destekten tamamen ayırmak kolay değil.

Katılımcılar genellikle uygulamadan önce tedaviye hazırlanıyor. Psilosibinin etkili olduğu saatlerde kontrollü bir ortamda sağlık ekibinin gözetiminde tutuluyor ve sonrasında yaşadıkları deneyimi değerlendirmelerine yardımcı olacak psikolojik görüşmeler yapılıyor.

Bu nedenle bilim dünyasında araştırılan yaklaşımı “psilosibin hapı” şeklinde düşünmek yanıltıcı olabilir. Daha doğru tanım, kontrollü koşullarda gerçekleştirilen “psilosibin destekli tedavi” yaklaşımıdır.

Yan etkiler de yakından izleniyor

Psilosibin güçlü bir psikoaktif madde olduğu için güvenlik konusu araştırmaların en önemli başlıklarından biri.

2022’de yayımlanan 233 kişilik çalışmada katılımcıların yüzde 77’sinde en az bir yan etki bildirildi. Baş ağrısı, mide bulantısı ve baş dönmesi sık görülen sorunlar arasındaydı. İntihar düşüncesi veya davranışı ile kendine zarar verme olayları farklı doz gruplarında da kaydedildi. [2]

2026 EPISODE çalışmasında 25 miligram psilosibin özellikle uygulamadan hemen sonraki dönemde yan etkilerle ilişkilendirildi. Uygulama günlerinde intihar düşüncesi bildirimlerinde artış görüldü ve 25 miligram psilosibin sonrasında iki ciddi advers reaksiyon raporlandı. Bunlardan biri hallüsinojen kalıcı algı bozukluğu olarak adlandırılan, algısal değişikliklerin ilacın akut etkisi geçtikten sonra da devam edebildiği nadir bir durumdu. [3]

Bu veriler, psilosibinin klinik araştırmalarda neden yakından gözetim altında uygulandığını da açıklıyor.

Psilosibin umut veriyor ancak sonuç kesinleşmiş değil

Bugünkü bilimsel tablo, psilosibinin özellikle standart tedavilere yeterli yanıt vermeyen bazı depresyon hastalarında araştırılmaya değer bir seçenek olduğunu gösteriyor. Büyük randomize çalışmalardan biri 25 miligramlık tek doz sonrasında kısa vadede anlamlı bir iyileşme gösterirken, 2026’da yayımlanan başka bir çalışma önceden belirlenen temel başarı ölçütünde istatistiksel üstünlük sağlayamadı. [2] [3]

İngiltere’deki PsiDeR araştırması da bu bilimsel arayışın bir parçası. Ancak çalışma 60 katılımcıya kadar ulaşacak biçimde tasarlanmış olsa da yayımlanmış protokol, hasta sonuçlarını içermiyor. Dolayısıyla bu çalışmayı şimdiden “60 hastada başarılı oldu” şeklinde sunmak bilimsel açıdan doğru değil. [1]

Psilosibinin tedaviye dirençli depresyonda gelecekte hangi hastalarda, hangi dozda ve ne kadar süreyle yarar sağlayabileceğinin anlaşılması için daha büyük, uzun takip süreli ve mevcut tedavilerle doğrudan karşılaştırma yapan klinik çalışmalara ihtiyaç bulunuyor. Bugünkü veriler umut verici bir araştırma alanına işaret ediyor; ancak standart depresyon tedavisinin yerini alacak kesin bir yöntemden söz etmek için henüz erken.

Kaynaklar

[1] Rucker J, Jafari H, Mantingh T, et al. Psilocybin-assisted therapy for the treatment of resistant major depressive disorder (PsiDeR): protocol for a randomised, placebo-controlled feasibility trial. BMJ Open. 2021;11:e056091. DOI: 10.1136/bmjopen-2021-056091

[2] Goodwin GM, Aaronson ST, Alvarez O, et al. Single-Dose Psilocybin for a Treatment-Resistant Episode of Major Depression. New England Journal of Medicine. 2022;387:1637-1648. DOI: 10.1056/NEJMoa2206443

[3] Mertens LJ, Koslowski M, Betzler F, et al. Efficacy and Safety of Psilocybin in Treatment-Resistant Major Depression: The EPISODE Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry. 2026;83(5):448-460. DOI: 10.1001/jamapsychiatry.2026.0132

Araştırma, 8 Eylül 2025’te medRxiv adlı ön baskı platformunda yayımlandı. Çalışma Ağustos 2026 itibarıyla hakemli bir bilimsel dergide yayımlanmış değil. Bu nedenle sonuçlar, bağımsız bilimsel hakem değerlendirmesinden henüz geçmemiş ön bulgular olarak değerlendirilmelidir. [1]

Takvim yaşı ile organ yaşı aynı şey olmayabilir

Takvim yaşı, doğduğumuz günden itibaren geçen süreyi gösteriyor. Biyolojik yaş ise hücrelerin, dokuların veya organların yaşlanma sürecinde hangi noktada bulunduğunu tahmin etmeye çalışan bir kavram.

Bu nedenle aynı gün doğmuş iki kişinin kalbi, beyni veya böbrekleri biyolojik açıdan aynı yaşta olmak zorunda değil. Bir kişinin kalbindeki moleküler değişiklikler yaşıtlarının ortalamasından daha ileri görünürken başka bir kişinin kalbi daha genç bir protein profiline sahip olabilir.

Araştırmacılar bu farklılığı “proteomik yaş saatleri” adı verilen modellerle değerlendirdi. Proteomik, vücuttaki çok sayıdaki proteinin birlikte incelenmesi anlamına geliyor. Kandaki bazı proteinlerin düzeyleri yaşla birlikte değiştiğinden, bu örüntüler makine öğrenmesi yöntemleriyle birleştirilerek organların biyolojik yaşına ilişkin tahminler yapılabiliyor. [1]

Organlara özgü bu yaklaşımın temeli, Stanford Üniversitesi araştırmacılarının 2023 yılında Nature dergisinde yayımladığı daha önceki bir çalışmaya dayanıyor. Bu araştırmada da kan proteinleri kullanılarak organlara özgü biyolojik yaş tahminleri yapılmış ve hızlanmış organ yaşlanmasının bazı hastalıklar ve ölüm riskiyle ilişkili olabileceği gösterilmişti. [2]

10.776 protein hedefi ne anlama geliyor?

Yeni çalışmanın dikkat çekici yönlerinden biri, SomaScan adı verilen özel bir ölçüm teknolojisiyle kandaki 10.776 plazma protein hedefinin değerlendirilmesi oldu. Ancak bu sayı, 10.776 proteinin tamamının doğrudan organ yaşını hesaplamak için kullanıldığı anlamına gelmiyor. [1]

Araştırmacılar organ yaşlarını tahmin ederken daha önce geliştirilmiş proteomik yaş modellerinden ve belirli organlarla ilişkili protein gruplarından yararlandı. Daha geniş 10.776 protein hedefinden oluşan tarama ise özellikle yaşam süresi, biyolojik yaşlanma ve yaşam boyunca biriken sosyal ve davranışsal özelliklerle ilişkili proteinleri belirlemek amacıyla kullanıldı. [1]

Bu ayrım önemli. Araştırma, bugün rutin bir hastane laboratuvarında 10.776 proteine bakılarak kişinin organ yaşının doğrudan öğrenilebildiğini göstermiyor. Çalışmada özel laboratuvar teknolojileri ile gelişmiş istatistiksel ve makine öğrenmesi modelleri kullanıldı.

Aynı yaşta olmalarına rağmen organ yaşları farklı çıktı

Araştırmaya katılanların önemli bir özelliği, hepsinin 1946’da aynı hafta doğmuş olmasıydı. Kan örnekleri alındığında katılımcıların ortalama yaşı 63,2 idi. [1]

Bu durum araştırmacılara önemli bir avantaj sağladı. Katılımcılar arasında büyük takvim yaşı farkları olmadığı için kandaki protein örüntülerinde görülen değişikliklerin biyolojik yaşlanmayla ilişkisini daha ayrıntılı değerlendirmek mümkün oldu.

Buna rağmen organların biyolojik yaş tahminleri kişiler arasında belirgin biçimde farklıydı. Bazı katılımcıların kalbi veya böbreği yaşıtlarının ortalamasından daha yaşlı bir protein profili gösterirken, bazı kişilerde aynı organlar daha genç görünüyordu. [1]

Araştırmada “aşırı yaşlanmış organ” tanımı da kullanıldı. Ancak bu ifade, örneğin “kalp gerçekten 10 yıl daha yaşlı” anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, her organ için hesaplanan biyolojik yaş farkında en yüksek yüzde 10’luk grupta bulunan kişileri bu şekilde sınıflandırdı. [1]

Birden fazla yaşlanmış organ daha güçlü bir risk işaretiydi

Katılımcılar kan örneklerinin alınmasının ardından ortalama yaklaşık 15 yıl boyunca izlendi. Bu sürede 281 kişi hayatını kaybetti. [1]

Bir organın ileri biyolojik yaş profili göstermesi ölüm riskiyle ilişkili bulundu. Özellikle kalbi “aşırı yaşlanmış” grupta yer alan kişilerde takip süresindeki ölüm tehlike oranı yaklaşık 2,96 kat daha yüksekti. [1]

Birden fazla organın aynı anda ileri yaşlanma profili göstermesiyle ilişkinin daha da güçlendiği görüldü. Bir aşırı yaşlanmış organı bulunanlarda tehlike oranı 1,57, iki organda 2,04, üç organda 3,50 ve dört organda 6,62 olarak hesaplandı. [1]

Buradaki 6,62 rakamı, “kişinin ölme ihtimali yüzde 662 arttı” şeklinde yorumlanmamalı. Araştırmada kullanılan hazard ratio, yani tehlike oranı, iki grubun takip süresi boyunca bir olayla karşılaşma hızlarını karşılaştıran istatistiksel bir ölçüdür. Bir kişinin ne kadar yaşayacağını tek başına göstermez.

Çalışma gözlemsel olduğu için yaşlanmış protein profilinin ölümün doğrudan nedeni olduğu da söylenemez. Bu moleküler değişiklikler başka sağlık sorunlarının, yaşam tarzının veya yıllar boyunca biriken biyolojik etkilerin göstergesi olabilir.

10.776 hedef arasından 143 protein öne çıktı

Araştırmacılar geniş protein taramasını yaşam süresi açısından da değerlendirdi. Toplam 10.776 plazma protein hedefi içinden geliştirilen modelde 143 protein hedefi yaşam süresini tahmin etmede öne çıktı. [1]

Bunlar arasında GDF-15, NT-proBNP ve troponin-T gibi kalp, damar ve genel sağlık durumuyla ilişkileri daha önce araştırılmış proteinlerin yanı sıra daha az bilinen moleküller de bulunuyordu.

Araştırmada dikkat çeken proteinlerden biri MED9 oldu. MED9, hücrelerde genlerin ne zaman ve ne ölçüde çalışacağını düzenleyen moleküler sistemlerden birinin parçası.

MED9 düzeyleri; fiziksel aktivite, sigara kullanımı, eğitim düzeyi ve yaşam boyunca karşılaşılan bazı sosyal koşullarla ilişkili bulundu. Ancak bu sonuç MED9’un yaşamı uzattığı veya yaşlanmayı yavaşlattığı anlamına gelmiyor. Protein şimdilik yaşlanma ve uzun yaşam arasındaki biyolojik bağlantıları anlamak için araştırılması gereken bir aday olarak değerlendiriliyor. [1]

Gençlik yıllarının izi onlarca yıl sonra kanda görülebilir mi?

Çalışmanın en dikkat çekici özelliklerinden biri, katılımcıların sağlık ve yaşam koşullarının çocukluk döneminden itibaren uzun yıllar boyunca kaydedilmiş olmasıydı.

Araştırmacılar, ergenlik döneminde fazla kilolu olmanın yaklaşık 50 yıl sonra ölçülen genel proteomik biyolojik yaşta ortalama 1,13 yıllık hızlanmayla ilişkili olduğunu bildirdi. [1]

Daha uzun süre eğitim görmek ve yetişkinlik boyunca fiziksel olarak aktif kalmak ise daha genç biyolojik yaş profilleriyle ilişkili bulundu. Sigara kullanımı ve yaşam boyunca biriken ekonomik veya psikososyal güçlükler de bazı organlarda daha ileri yaşlanma profilleriyle bağlantılıydı. [1]

Bu sonuçlar neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. Başka bir ifadeyle araştırma, “belirli bir davranış organları şu kadar yıl gençleştirir” sonucuna ulaşmıyor. Bulgular, yaşamın farklı dönemlerindeki koşullar ile onlarca yıl sonra kanda ölçülebilen yaşlanma işaretleri arasında bağlantılar olabileceğini gösteriyor.

Kan testiyle organ yaşımızı öğrenebilecek miyiz?

Araştırmanın uzun vadede en dikkat çekici ihtimali burada ortaya çıkıyor. Gelecekte tek bir kan örneğindeki proteinlerin ayrıntılı biçimde incelenmesi, kişinin yalnızca genel biyolojik yaşını değil, farklı organlarının yaşlanma durumunu da ayrı ayrı değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Böyle bir yaklaşım farklı toplumlarda doğrulanırsa, belirgin hastalık ortaya çıkmadan önce kalp, böbrek veya bağışıklık sistemindeki hızlanmış yaşlanma işaretlerinin fark edilmesine katkı sağlayabilir. Araştırmacılar ayrıca yaşam tarzı değişiklikleri veya tedavilerden sonra organ yaşlanması göstergelerinin değişip değişmediğini de gelecekte inceleyebilir.

Ancak bugün için böyle bir rutin “organ yaşı kan testi” bulunmuyor. Araştırmada kullanılan ölçüm sıradan kan tahlillerinden farklı ve hesaplanan organ yaşı doğrudan ölçülen bir değer değil; protein örüntülerinden istatistiksel olarak tahmin edilen bir sonuç.

Araştırmanın önemli sınırlılıkları bulunuyor

Çalışmanın sonuçlarını değerlendirirken katılımcı grubunun yapısı önemli. Araştırmadaki kişiler aynı doğum kuşağından geliyordu ve örneklemin etnik çeşitliliği sınırlıydı. Bu nedenle bulunan ilişkilerin farklı ülkelerde, farklı etnik gruplarda ve farklı yaşlardaki insanlarda aynı şekilde geçerli olup olmadığı henüz bilinmiyor. [1]

Protein ölçümleri de yaşamın yalnızca belirli bir döneminde yapıldı. Bu nedenle araştırma organların biyolojik yaşını yıllar boyunca tekrar tekrar ölçerek gerçek yaşlanma hızını doğrudan izlemedi.

En önemli sınırlılıklardan biri ise çalışmanın yayın durumu. Araştırma medRxiv’de ön baskı olarak yayımlandı ve Ağustos 2026 itibarıyla hakemli bir bilimsel dergide yayımlanmış değil. Bu nedenle sonuçların bağımsız bilim insanları tarafından değerlendirilmesi, farklı topluluklarda tekrarlanması ve hakemli çalışmalarla doğrulanması gerekiyor. [1]

Bu nedenle çalışma bugün için “kan testiyle ne kadar yaşayacağımızı öğrenebiliriz” sonucuna varmıyor. Buna karşılık kandaki proteinlerin, farklı organlarda biriken biyolojik yaşlanmanın izlerini taşıyabileceğine ilişkin bilimsel kanıtlara yeni veriler ekliyor. Yöntem gelecekte doğrulanırsa yaşlanmayı yalnızca doğum tarihine göre değil, organların biyolojik durumuna göre değerlendiren yeni nesil kan testlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

Kaynaklar

[1] Groves JW, Bot VA, Ding DY, Nicholas JM, Farinas A, See-Oh H, James SN, Wong A, Williams DM, King-Robson J, Chaturvedi N, Richards M, Wyss-Coray T, Schott JM. Eight decades of follow-up link life course exposures to proteomic organ ageing and longevity. medRxiv. 2025. Ön baskı; hakem değerlendirmesinden geçmemiştir. DOI: 10.1101/2025.09.07.25335188.

[2] Oh HSH, Rutledge J, Nachun D, Pálovics R, Abiose O, Moran-Losada P, Channappa D, Urey DY, Kim K, Sung YJ, Wang L, Timsina J ve ark. Organ aging signatures in the plasma proteome track health and disease. Nature. 2023;624:164-172. DOI: 10.1038/s41586-023-06802-1.

SEO Başlık: Kan Testiyle Organ Yaşı Tahmini: 1.803 Kişiden Yeni Bulgular

Meta Açıklama: 1.803 kişilik araştırma, kandaki protein örüntülerinin organların biyolojik yaşı ve uzun yaşamla ilişkili işaretler taşıyabileceğini gösterdi.

URL Önerisi: kan-testi-organ-yasi-1803-kisi-protein-arastirmasi

Alternatif Başlıklar:

• 10.776 Protein Hedefi İncelendi: Organ Yaşı Kandan Okunabilir mi?
• Aynı Yaş, Farklı Organlar: Kan Proteinleri Yaşlanmayı Gösteriyor
• 1.803 Kişilik Araştırma: Organların Biyolojik Yaşı Kanda İz Bırakıyor
• Kan Proteinleri Kalp ve Beynin Yaşlanması Hakkında Ne Söylüyor?
• Birden Fazla Organın Hızlı Yaşlanması Hangi Riski Gösteriyor?

Selçuk Üniversitesi açıklamasında, 1984-1995 yılları arasında rektörlük görevini yürüten Prof. Dr. Cin’in üniversitenin gelişimine ve akademik birikimine önemli katkılar sunduğu vurgulanarak ailesine, yakınlarına ve üniversite camiasına başsağlığı dilendi.

Üniversitenin resmî geçmiş rektörler kaydı da Prof. Dr. Halil Cin’in 1984-1995 yılları arasında Selçuk Üniversitesi Rektörü olarak görev yaptığını doğruluyor.

Prof. Dr. Halil Cin kimdir?

1942 yılında Mersin’in Gülnar ilçesinde doğan Prof. Dr. Halil Cin, Türkiye’de özellikle hukuk tarihi alanındaki akademik çalışmalarıyla tanındı. Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi kayıtlarında da Cin’in doğum yılı 1942 olarak yer alıyor.

Hukuk alanında uzun yıllar akademik çalışmalar yürüten Cin, özellikle Türk hukuk tarihi, İslam hukuku ve Osmanlı hukuk tarihi konularındaki çalışmalarıyla hukuk literatürüne katkıda bulundu.

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi arşivlerinde Cin’in akademik çalışmalarının izlerine de rastlanıyor. Örneğin 1989 yılında yayımlanan çalışmaları arasında Osmanlı döneminde Filistin topraklarının hukuki statüsünü ele alan kapsamlı bir makalesi bulunuyor. 1990 yılında ise İslam ve Türklerin Mağrip ülkeleri üzerindeki idari ve hukuki etkilerini inceleyen akademik çalışması yayımlandı.

Türk hukuk tarihi alanında eserler bıraktı

Prof. Dr. Halil Cin’in hukuk eğitiminin temel kaynakları arasında yer alan eserlerinden biri “Türk Hukuk Tarihi” oldu. Türk Tarih Kurumu kayıtlarında, Prof. Dr. Gül Akyılmaz ile hazırladığı aynı adlı 509 sayfalık eser yer alıyor. Cin’in Ahmet Akgündüz ile hazırladığı Türk Hukuk Tarihi çalışmasının daha eski baskıları da bulunuyor.

Cin ayrıca İslam ve Osmanlı hukukunda evlilik gibi özel hukuk meseleleri üzerinde de çalıştı. Selçuk Üniversitesi arşivinde bulunan “İslâm ve Osmanlı Hukukunda Evlenme” adlı eseri, bu alandaki çalışmalarından biri olarak öne çıkıyor.

Selçuk Üniversitesi’nde 11 yıllık rektörlük dönemi

Prof. Dr. Halil Cin’in akademik hayatındaki en önemli görevlerden biri Selçuk Üniversitesi Rektörlüğü oldu.

Üniversitenin resmî kayıtlarına göre Cin, 1984 yılında başladığı rektörlük görevini 1995 yılına kadar sürdürdü. Böylece üniversitenin yaklaşık 11 yıllık dönemine rektör olarak liderlik etti.

Türk Maarif Ansiklopedisi’nde Selçuk Üniversitesi’nin tarihsel gelişimi anlatılırken de Halil Cin dönemi özellikle üniversitenin fiziksel ve kurumsal büyümesinin hızlandığı yıllar arasında gösteriliyor. Bu dönemde Konya’nın ilçeleri ile çevre illerde yeni akademik birimlerin açıldığı, bilimsel faaliyetlerin arttığı belirtiliyor.

Cin ayrıca Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinde de yöneticilik yaptı. Üniversitenin kayıtlarına göre 9 Haziran 1992 ile 14 Kasım 1995 tarihleri arasında Hukuk Fakültesi Dekanlığı görevini rektör uhdesinde yürüttü.

Akademi dünyasında iz bıraktı

Prof. Dr. Halil Cin, uzun akademik kariyeri boyunca hukuk tarihi üzerine kaleme aldığı kitap ve makalelerle hukuk öğrencileri ve araştırmacılar için önemli bir akademik miras bıraktı.

Özellikle Selçuk Üniversitesi’nin büyüme dönemlerinden birinde üstlendiği uzun süreli rektörlük görevi nedeniyle Cin’in adı, üniversitenin kurumsal tarihinde de önemli bir yer edindi.

Prof. Dr. Halil Cin’in vefatı, başta ailesi ve yakınları olmak üzere Selçuk Üniversitesi ve hukuk camiasında üzüntüyle karşılandı.

Merhuma Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, öğrencilerine ve akademi camiasına başsağlığı diliyoruz.

Onaran’ın vefat haberi 11 Ağustos 2026 tarihinde kamuoyuna yansırken, Ankara’daki defin kayıtlarında da Nural Onaran adına Karşıyaka Mezarlığı’nda kayıt bulunduğu bildirildi.

Selçuk Öztürk’ten Taziye Mesajı

KTO Karatay Üniversitesi Mütevelli Heyeti Başkanı ve Konya Ticaret Odası Başkanı Selçuk Öztürk, Prof. Dr. Nural Onaran’ın vefatının ardından taziye mesajı yayımladı.

Öztürk mesajında, Onaran’a Allah’tan rahmet dileyerek ailesine, yakınlarına ve üniversite camiasına başsağlığı dileklerini iletti.

Prof. Dr. Nural Onaran Kimdir?

Prof. Dr. Nural Onaran, tıbbi patoloji ve özellikle sitoloji alanında akademik çalışmalar yürüten bir tıp akademisyeniydi.

Bilimsel kaynaklarda adı Nural Onaran Erdoğan olarak da geçen Onaran’ın akademik geçmişinin önemli bir bölümünün Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi ile bağlantılı olduğu görülüyor. 2021 yılında yayımlanan bilimsel bir çalışmada Onaran, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı, Sitoloji Bilim Dalı emekli öğretim üyesi olarak belirtiliyor.

Bu kayıt, Onaran’ın KTO Karatay Üniversitesi’ndeki görevinden önce Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi bünyesinde akademik çalışmalar yürüttüğünü ortaya koyuyor.

Patoloji ve Sitoloji Alanında Çalıştı

Prof. Dr. Nural Onaran’ın bilimsel çalışmalarında özellikle sitopatoloji, kanser tanısı ve hücresel düzeyde ayırıcı tanı konularının öne çıktığı görülüyor.

Onaran’ın araştırmacıları arasında bulunduğu çalışmalardan biri, malign mezotelyoma ile reaktif mezotelyal hiperplazinin birbirinden ayrılmasında bazı immünohistokimyasal belirteçlerin tanısal değerini ele aldı. Çalışmada GLUT-1, CD147 ve ProExC gibi belirteçler değerlendirildi.

Onaran ayrıca Sitopatoloji Derneği’nin yayımlanan üye listesinde de yer alıyor.

KTO Karatay Üniversitesi’nde Öğrenci Yetiştiriyordu

Akademik kariyerini KTO Karatay Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde sürdüren Prof. Dr. Nural Onaran, üniversitenin resmi akademik kadro sayfasında Prof. Dr. unvanıyla öğretim üyesi olarak yer alıyordu. Üniversitenin 2024 tarihli personel kayıtlarında ise Tıp Fakültesi Cerrahi Tıp Bilimleri kadrosunda gösteriliyor.

KTO Karatay Üniversitesi’nin 2025-2026 eğitim dönemine ilişkin ders kayıtlarında da Nural Onaran Erdoğan adına öğretim elemanı kaydı bulunuyor.

Onaran’ın vefatıyla tıp dünyası, uzun yıllarını akademiye, patoloji ve sitoloji alanındaki çalışmalara ve hekimlerin yetişmesine ayıran bir öğretim üyesini kaybetti.

Prof. Dr. Nural Onaran’a Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, öğrencilerine ve KTO Karatay Üniversitesi camiasına başsağlığı diliyoruz.

Bir yapay zekâ uygulamasını piyasaya sürmeden önce milyonlarca farklı insan üzerinde deneyebilseydiniz ne olurdu?

Yaşlılar, gençler, teknolojiye mesafeli olanlar, fiyat değişikliklerine farklı tepki verenler, yapay zekâ hata yaptığında uygulamayı terk edenler veya kullanmaya devam edenler…

Araştırmacıların geliştirdiği MatrAIx, tam olarak bu sorunun peşinden gidiyor.

“MatrAIx: Simulating the World with 8.3 Billion Persona Agents” başlıklı araştırmada, yapay zekâ sistemleri ve dijital ürünlerin insan çeşitliliğini temsil eden simüle edilmiş kullanıcılarla değerlendirilmesini sağlayan nüfus ölçekli bir altyapı tanıtıldı. Çalışma arXiv’de ön baskı olarak yayımlandı.

8,3 milyar sanal profil ne anlama geliyor?

Araştırmanın en çarpıcı rakamı kuşkusuz 8,3 milyar.

Ancak bu rakamın doğru anlaşılması gerekiyor.

Araştırmacılar dünyadaki 8,3 milyar gerçek insanın birebir dijital kopyasını çıkarmadı. Sistem, insan çeşitliliğini nüfus ölçeğinde temsil etmek üzere 8,3 milyar persona kaydından oluşan bir yapı sunuyor.

Persona 8B adı verilen bu bölümde her persona 1.290 kategorik boyut üzerinden temsil ediliyor. Profillerin bir bölümü özellikler arasındaki ilişkileri korumayı amaçlayan bir bağımlılık grafiğinden örneklenirken, bir bölümü insan tarafından hazırlanmış profillerden türetiliyor.

Bu nedenle MatrAIx’i “8,3 milyar insanın dijital ikizi” olarak tanımlamak doğru değil.

Daha doğru ifade şu:

8,3 milyar farklı insan profilini temsil etmeyi amaçlayan dev bir sanal kullanıcı evreni.

Yaklaşık 1 milyon persona araştırmacılara sunuluyor

8,3 milyarlık yapı kadar önemli bir başka ayrıntı daha var.

Araştırmacılar yaklaşık 1 milyon personalık kalite filtresinden geçirilmiş bir çekirdek veri setini yayımladıklarını bildiriyor.

Bunun 599 bin 847’si insan temelli, 400 bini ise sentetik persona kayıtlarından oluşuyor.

Böylece araştırmacılar yalnızca teorik bir nüfus modeli önermek yerine, yapay zekâ sistemlerinin farklı kullanıcı profilleri karşısındaki davranışlarının araştırılabileceği geniş bir deney altyapısı ortaya koymayı hedefliyor.

“Sanal insanlar” ne yapıyor?

MatrAIx’i sıradan bir veri tabanından ayıran nokta burada ortaya çıkıyor.

Persona kayıtları büyük dil modelleriyle birleştirildiğinde, belirli özellikleri temsil eden yapay kullanıcı ajanları oluşturulabiliyor.

Araştırmacılar bu ajanların dijital ürünlerle etkileşimini değerlendirmek için dört ortam belirledi:

Anket, yapay zekâ sohbet robotu, web sitesi ve uygulama.

Böylece farklı özelliklere sahip kullanıcıların aynı yapay zekâ sistemine veya dijital ürüne farklı biçimlerde nasıl tepki verebileceği simüle edilebiliyor.

Sağlık dahil 25’ten fazla alan

MatrAIx’in kullanım alanı yalnızca sohbet robotlarıyla sınırlı değil.

Araştırmada 1.010 farklı uygulama görevinin oluşturulduğu ve bunların 25’ten fazla alanı kapsadığı belirtiliyor.

Bu alanlar arasında ticaret, yazılım ve finansın yanı sıra sağlık da bulunuyor.

Sağlık teknolojileri açısından düşünüldüğünde yaklaşım özellikle dikkat çekici.

Örneğin gelecekte bir dijital sağlık uygulaması veya hasta bilgilendirme sistemi gerçek kullanıcılara sunulmadan önce çok farklı kullanıcı profilleriyle simülasyona sokulabilir.

Bir sağlık chatbotunun verdiği yanıtların farklı kullanıcı grupları tarafından nasıl karşılandığı veya bir kullanıcının sistem hata yaptıktan sonra uygulamayı kullanmaya devam edip etmeyeceği gibi sorular önceden araştırılabilir.

Ancak bunun gerçek hasta araştırmalarının veya klinik çalışmaların yerine geçmesi söz konusu değil. Sentetik kullanıcıların gerçek insanların biyolojik, psikolojik ve sosyal karmaşıklığını kusursuz biçimde temsil ettiği henüz gösterilmiş değil.

18 binden fazla deney gerçekleştirildi

Araştırmacılar sistemi yalnızca oluşturmakla kalmadı, farklı senaryolarda test de etti.

Çalışmada sekiz temsili görev üzerinde toplam 18 bin 189 değerlendirme deneyi gerçekleştirildi.

Persona ajanlarının çalıştırılmasında GPT-5.5, Claude Opus 4.8 ve Claude Haiku 4.5 modellerinden yararlanıldı.

Araştırmacılar bu deneylerde kullanıcı profillerinin karar ve tercihlere nasıl yansıyabileceğini değerlendirdi.

Örneğin bir ürünün fiyatı yükseldiğinde kullanıcının tereddüt edip etmemesi, bir yapay zekâ asistanının başarısızlığından sonra kullanmaya devam etme isteği ve gecikmeye tolerans gibi davranışlar incelendi.

Yüzde 91,5 sonucu neyi gösteriyor?

Çalışmanın dikkat çeken sonuçlarından biri yüzde 91,5 oranı.

Araştırmacılar 400 kontrollü deneyde, 10 davranışsal özellik üzerinden persona ajanlarının kendilerine tanımlanan davranış özelliklerine bağlı kalıp kalmadığını değerlendirdi.

Tanımlanan davranışın gösterilmesi veya gösterilmemesi gereken durumda doğru biçimde bastırılması 400 deneyin 366’sında gerçekleşti. Bu da yüzde 91,5’e karşılık geliyor.

Burada kritik bir bilimsel ayrım bulunuyor:

Bu sonuç, yapay zekânın gerçek insanların davranışlarını yüzde 91,5 doğrulukla tahmin edebildiği anlamına gelmiyor.

Rakam, oluşturulan persona ajanlarının kendilerine tanımlanan davranış özelliklerine uyumuyla ilgili.

Yapay zekâ araştırmalarında yeni bir alan büyüyor

MatrAIx aslında daha geniş bir bilimsel eğilimin son halkalarından biri.

Araştırmacılar birkaç yıldır büyük dil modellerinden yararlanarak insan davranışlarını temsil eden üretken ajanlar üzerinde çalışıyor. 2023’te yayımlanan etkili “Generative Agents” araştırması, 25 yapay ajanın hatırlama, planlama ve birbirleriyle etkileşim kurma davranışlarını deneysel bir ortamda incelemişti.

2024’te yayımlanan Persona Hub araştırmasında ise sentetik veri üretimi amacıyla 1 milyar persona ölçeğine ulaşılmıştı.

MatrAIx ise bu yaklaşımı nüfus ölçeğine taşıma iddiasıyla dikkat çekiyor.

Bir ürün piyasaya çıkmadan önce “sanal toplumda” denenebilir mi?

MatrAIx’in uzun vadede ortaya çıkardığı asıl soru bu olabilir.

Bugün şirketler, üniversiteler ve araştırma kuruluşları yeni dijital ürünleri gerçek kullanıcı gruplarıyla test ediyor. Ancak binlerce farklı sosyoekonomik ve davranışsal profili aynı araştırmaya dahil etmek oldukça zor.

Yapay zekâ tabanlı kullanıcı simülasyonları burada yeni bir ara katman oluşturabilir.

Gelecekte geliştirilen bir ürün önce binlerce veya milyonlarca sanal kullanıcı üzerinde sınanabilir. Problemli noktalar belirlenebilir. Ardından kritik sonuçlar gerçek kullanıcı araştırmalarıyla doğrulanabilir.

Böyle bir model, özellikle büyük ölçekli kullanıcı testlerinin başlangıç aşamalarını önemli ölçüde değiştirebilir.

Fakat sanal insan, gerçek insan değildir

Teknolojinin büyüklüğü kadar sınırlarını da görmek gerekiyor.

İnsan davranışı yalnızca yaş, eğitim, gelir veya belirli tercihlerin toplamından oluşmuyor. Kültür, geçmiş deneyimler, duygular, sosyal çevre ve içinde bulunulan koşullar kararlarımızı sürekli değiştiriyor.

Nitekim yapay zekâ personaları üzerine yapılan araştırmalar, LLM tabanlı simülasyonların gerçek insan çeşitliliğini temsil etmekte önemli sınırlılıklarının bulunabileceğine de işaret ediyor. Bazı çalışmalar, persona tanımları karmaşıklaştıkça modeller arasındaki davranışsal farklılığın beklenen ölçüde artmayabileceğini gösteriyor.

Dolayısıyla MatrAIx’i “insanlığı kusursuz biçimde simüle eden sistem” olarak görmek için henüz çok erken.

Çalışmanın ayrıca hakemli bir bilimsel dergide yayımlanmış nihai araştırma değil, ön baskı olduğu da unutulmamalı.

Geleceğin test laboratuvarı sanal bir dünya olabilir

Buna rağmen MatrAIx’in ortaya koyduğu fikir güçlü.

Yapay zekânın gelişiminde uzun süre temel soru, “Makine insan gibi düşünebilir mi?” oldu.

Şimdi buna başka bir soru ekleniyor:

“Makine, milyarlarca farklı insanın aynı teknoloji karşısında nasıl davranabileceğini simüle edebilir mi?”

Bu sorunun cevabı henüz verilmiş değil.

Fakat 25 yapay ajandan 1 milyar personalık sistemlere, oradan 8,3 milyarlık nüfus ölçekli modellere uzanan araştırma çizgisi, dijital dünyanın yeni bir laboratuvar kurmaya başladığını gösteriyor.

Bu laboratuvarın denekleri gerçek insanlar değil.

Onların yapay zekâ tarafından oluşturulan dijital temsilleri.

Kaynaklar

• Li X, Hao Y, Hou J, Huang J, Wen Q ve ark. MatrAIx: Simulating the World with 8.3 Billion Persona Agents. arXiv, 2026.
• Park JS, O’Brien JC, Cai CJ, Morris MR, Liang P, Bernstein MS. Generative Agents: Interactive Simulacra of Human Behavior. arXiv, 2023.
• Ge T, Chan X, Wang X, Yu D, Mi H, Yu D. Scaling Synthetic Data Creation with 1,000,000,000 Personas. arXiv, 2024.
• Bhattacharyya A, Singla YK, Shah RR, Chen C, Ajmera J. How Well Do Large Language Models Capture Human Personality? 2026.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), infertilitenin yaşam boyunca yaklaşık her 6 kişiden 1’ini etkilediğini bildiriyor. Erkeklerde sperm sayısının az olması kadar spermlerin hareketliliği ve normal yapısal özellikleri de üreme sağlığının değerlendirilmesinde önem taşıyor. [1]

Peki sperm kalitesini desteklemek için ne yemeli? Hangi alışkanlıklardan uzak durmalı?

Bilimsel veriler tek bir “mucize gıda” yerine sağlıklı beslenme ve yaşam tarzının bütün olarak ele alınması gerektiğini gösteriyor.

1. Balığı Beslenmenize Ekleyin

Somon, sardalya, uskumru ve hamsi gibi yağlı balıklar omega-3 yağ asitleri açısından zengin.

Omega-3 yağ asitleri hücre zarlarının yapısında önemli rol oynuyor. Balık ve deniz ürünlerinin yer aldığı sağlıklı beslenme modelleri bazı araştırmalarda daha iyi semen parametreleriyle ilişkilendiriliyor.

Bu nedenle haftalık beslenmede balığa yer verilmesi hem genel sağlık hem de dengeli beslenme açısından iyi bir seçenek olabilir.

2. Ceviz ve Diğer Kuruyemişlere Yer Verin

Ceviz denildiğinde erkek üreme sağlığı konusunda dikkat çeken bazı araştırmalar bulunuyor.

Ceviz; sağlıklı yağlar, E vitamini ve çeşitli antioksidan bileşikler içeriyor. Kuruyemiş tüketimini inceleyen kontrollü çalışmalarda sperm hareketliliği, canlılığı ve morfolojisi gibi bazı semen özelliklerinde olumlu değişiklikler bildirildi. [2]

Cevizin yanı sıra fındık ve badem gibi tuzsuz kuruyemişler de dengeli beslenmenin bir parçası olabilir.

Ancak kuruyemişlerin enerji içeriğinin yüksek olduğu unutulmamalı.

3. Domatesi Sofradan Eksik Etmeyin

Domates, likopen açısından önemli besin kaynaklarından biri.

Likopen güçlü antioksidan özellikleri nedeniyle erkek üreme sağlığı araştırmalarında da inceleniyor.

Domates ve domates ürünleri sağlıklı beslenmenin bir parçası olabilir. Ancak yalnızca domates tüketmenin sperm sayısını artırdığı veya infertiliteyi tedavi ettiği söylenemez.

4. Yeşil Yapraklı Sebzeleri Artırın

Ispanak, roka, brokoli, pazı ve diğer yeşil sebzeler folat başta olmak üzere çok sayıda vitamin, mineral ve bitkisel bileşik içeriyor.

Tek bir sebzeye yoğunlaşmak yerine tabağın önemli bölümünü farklı renklerde sebzelerden oluşturmak daha dengeli bir yaklaşım.

Sebze ve meyveden zengin beslenme aynı zamanda sağlıklı vücut ağırlığının korunmasına da yardımcı olabilir.

5. Yumurta Kaliteli Protein Kaynaklarından Biri

Yumurta; protein, selenyum ve çeşitli vitamin ve mineralleri bir arada bulunduran besinlerden biri.

Bu besin öğelerinin yeterli alınması genel sağlık ve normal vücut fonksiyonları açısından önemli.

Ancak internette sıkça karşılaşılan “yumurta sperm sayısını artırır” şeklindeki kesin ifadeler bilimsel açıdan doğru kabul edilmemeli.

Yumurta, sperm tedavisi değil sağlıklı ve dengeli beslenmenin bir parçasıdır.

6. Portakal, Kivi, Çilek ve Renkli Meyveleri Tüketin

Portakal, mandalina, kivi, çilek ve benzeri meyveler C vitamini ve çeşitli antioksidan bileşikler içeriyor.

Antioksidanlardan zengin beslenme modeli sperm sağlığı açısından araştırılan konular arasında bulunuyor.

Burada önemli olan tek bir meyveyi aşırı miktarda tüketmek yerine farklı meyve ve sebzelerden çeşitlilik sağlamak.

7. Baklagilleri Unutmayın

Mercimek, nohut, fasulye ve bezelye; bitkisel protein, lif, folat ve çeşitli mineraller açısından zengin.

Baklagiller özellikle Akdeniz tipi beslenmenin önemli parçalarından biri.

Haftalık beslenmede baklagillere düzenli yer verilmesi, işlenmiş et ağırlıklı beslenmenin azaltılmasına da yardımcı olabilir.

8. Zeytinyağını Temel Yağlardan Biri Olarak Tercih Edin

Akdeniz tipi beslenme erkek üreme sağlığı alanında en fazla araştırılan beslenme modellerinden biri.

Bu beslenme düzeninde zeytinyağı önemli yer tutarken sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, balık ve kuruyemiş tüketimi de öne çıkıyor.

Bazı araştırmalarda Akdeniz tipi beslenmeye daha yüksek uyum ile daha iyi semen kalitesi arasında ilişki saptandı. Ancak bu ilişkinin tek başına infertilite tedavisi anlamına gelmediği unutulmamalı.

9. Kabak Çekirdeği Gibi Çinko İçeren Besinlere Yer Verin

Çinko normal üreme fonksiyonlarında rol oynayan minerallerden biri.

Kabak çekirdeğinin yanı sıra et, deniz ürünleri, süt ürünleri, yumurta ve bazı kuruyemişler de çinko sağlayabilir.

Burada önemli bir ayrım var:

Çinko içeren besin tüketmek ile yüksek doz çinko takviyesi almak aynı şey değil.

Eksiklik saptanmadan kullanılan yüksek doz takviyelerin sperm kalitesini mutlaka artıracağı düşünülmemeli.

10. Ultra İşlenmiş Gıdaları Sınırlandırın

Sperm sağlığını destekleyen beslenme yalnızca “ne yemeli?” sorusundan ibaret değil.

“Ne daha az tüketilmeli?” sorusu da önemli.

İşlenmiş etlerin, aşırı şekerli yiyecek ve içeceklerin, trans yağ içeriği yüksek ürünlerin ve yoğun ultra işlenmiş gıda tüketiminin azaltılması genel sağlığın korunmasına yardımcı olabilir.

En doğru yaklaşım tek bir ürünü yasaklamak yerine genel beslenme kalitesini yükseltmek.

11. Sağlıklı Kiloyu Koruyun

Vücut ağırlığı erkek üreme sağlığı açısından göz ardı edilmemeli.

Obezite hormonal sistemde değişikliklere yol açabilir ve bazı çalışmalarda daha düşük semen kalitesiyle ilişkilendirilmiştir.

Bu nedenle fazla kilosu bulunan kişilerde hızlı ve kontrolsüz diyetler yerine sürdürülebilir şekilde sağlıklı vücut ağırlığına ulaşmak hedeflenmeli.

12. Sigara Kullanmayın

Sperm sağlığını korumak isteyen erkeklerin değiştirebileceği en önemli alışkanlıklardan biri sigara kullanımı.

Sigara kullanımı daha düşük sperm sayısı ve sperm kalitesindeki bazı bozulmalarla ilişkilendiriliyor.

WHO da gebelik planlayan bireyler ve çiftlerde tütün kullanımının bırakılmasını yaşam tarzı önerileri arasında gösteriyor. [1]

13. Aşırı Alkol Tüketiminden Kaçının

Yoğun alkol kullanımı testosteron düzeylerini, sperm üretimini ve cinsel fonksiyonları olumsuz etkileyebilir.

Özellikle düzenli ve yüksek miktarda alkol tüketiminin erkek üreme sağlığı açısından risk oluşturabileceği belirtiliyor. [3]

Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin aşırı alkol tüketiminden kaçınması önemli.

14. Aşırı Sıcak Maruziyetine Dikkat Edin

Testislerin normal sperm üretimini sürdürebilmesi için vücut sıcaklığından biraz daha düşük bir ortam gerekiyor.

Bu nedenle testis sıcaklığını uzun süre yükselten koşullar erkek üreme sağlığı açısından araştırılıyor.

Sık ve uzun süreli sauna veya sıcak küvet kullanımı gibi yoğun ısı maruziyetlerinin sınırlandırılması düşünülebilir. [3]

Günlük yaşamda paniğe kapılmaya gerek yok. Buradaki temel mesele uzun süreli ve tekrarlayan aşırı sıcak maruziyetidir.

15. Düzenli Hareket Edin, Anabolik Steroidlerden Uzak Durun

Düzenli fiziksel aktivite sağlıklı kilonun korunmasına, metabolik sağlığın iyileştirilmesine ve genel sağlığın desteklenmesine yardımcı oluyor.

WHO da gebelik planlayan bireylerde fiziksel aktiviteyi sağlıklı yaşam önerileri arasında değerlendiriyor. [1]

Ancak spor salonlarında kas geliştirme amacıyla kullanılan anabolik steroidler erkek üreme sağlığı açısından ciddi bir risk oluşturabilir.

Dışarıdan alınan testosteron ve anabolik steroidler vücudun kendi hormonal sistemini baskılayarak sperm üretimini önemli ölçüde azaltabilir. Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin testosteron veya hormon içeren ürünleri doktor değerlendirmesi olmadan kullanmaması gerekiyor. [4]

Sperm Kalitesi İçin Örnek Bir Günlük Beslenme Nasıl Olabilir?

Karmaşık listelere gerek yok.

Kahvaltıda yumurta, domates, yeşillik ve tam tahıllı ekmek; ara öğünde bir avuç tuzsuz ceviz veya fındık tercih edilebilir.

Öğle öğününde mercimek, nohut veya fasulye gibi baklagillerin yanında bol salata tüketilebilir.

Akşam öğününde balık, sebze ve tam tahıllara yer verilebilir.

Meyve olarak kivi, portakal, çilek, nar veya mevsim meyveleri dönüşümlü olarak tercih edilebilir.

Temel hedef her gün aynı “sperm artırıcı” besini tüketmek değil; sebze, meyve, balık, baklagil, tam tahıl, zeytinyağı ve kuruyemiş çeşitliliğini artırmak.

Sperm Kalitesi İçin Vitamin veya Takviye Kullanılmalı mı?

Bu noktada özellikle dikkatli olmak gerekiyor.

Piyasada “erkek fertilite vitamini”, “sperm güçlendirici” veya “sperm sayısını artıran takviye” gibi ifadelerle satılan çok sayıda ürün bulunuyor.

Ancak Amerikan Üroloji Derneği ve Amerikan Üreme Tıbbı Derneği erkek infertilitesi kılavuzu, antioksidan ve vitamin takviyelerinin klinik yararının belirsiz olduğunu ve belirli bir ürün önermek için mevcut verilerin yetersiz kaldığını belirtiyor. [4]

Bu nedenle çinko, selenyum, folat, C ve E vitamini veya diğer antioksidanların yüksek dozlarda gelişigüzel kullanılmasından kaçınılmalı.

Eksiklik şüphesi varsa gerekli değerlendirme hekim tarafından yapılmalı.

Sperm Kalitesi Birkaç Günde Değişir mi?

Hayır.

Sperm üretimi devamlı gerçekleşen biyolojik bir süreç. Bu nedenle bugün beslenmesini değiştiren bir kişinin birkaç gün sonra semen analizinde büyük bir değişiklik görmesi beklenmemeli.

Beslenme, sigarayı bırakma, kilo kontrolü ve diğer yaşam tarzı değişiklikleri kısa süreli bir “kür” yerine sürdürülebilir alışkanlıklar olarak görülmeli.

Sperm Kalitesi Nasıl Anlaşılır?

Bir erkeğin sperm kalitesinin yalnızca görünüşten veya semen miktarından anlaşılması mümkün değil.

Değerlendirmede semen analizi kullanılıyor.

Sperm konsantrasyonu ve toplam sperm sayısının yanı sıra hareketlilik ve morfoloji gibi özellikler inceleniyor. WHO, erkek infertilitesinin düşük veya hiç sperm bulunmaması ile spermlerin hareket veya şekil bozukluklarından kaynaklanabileceğini belirtiyor. [1]

Tek bir semen analizi sonucu da her durumda tek başına kesin tanı anlamına gelmeyebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 12 ay veya daha uzun sürede gebelik oluşmaması infertilite değerlendirmesini gündeme getiriyor. [1]

Ancak bilinen testis hastalığı, varikosel, geçirilmiş ameliyat veya travma, hormonal problem, cinsel fonksiyon bozukluğu ya da daha önce anormal semen analizi sonucu bulunan erkeklerde daha erken değerlendirme gerekebilir.

Beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri sperm sağlığını destekleyebilir ancak varikosel, hormonal bozukluklar, genetik nedenler veya diğer tıbbi sorunların tedavisinin yerini tutmaz.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

Sperm sağlığı için tek bir mucize besin veya hızlı çözüm yerine bütüncül yaklaşım öne çıkıyor.

Balık, sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, zeytinyağı ve kuruyemişlerden zengin dengeli beslenmek; sağlıklı kiloyu korumak, sigaradan uzak durmak, aşırı alkolden ve uzun süreli aşırı sıcak maruziyetinden kaçınmak, düzenli hareket etmek ve anabolik steroid kullanmamak erkek üreme sağlığını desteklemek için atılabilecek temel adımlar arasında.

Kaynaklar

[1] World Health Organization (WHO). Guideline for the Prevention, Diagnosis and Treatment of Infertility. 2025.

[2] Salas-Huetos A, et al. Effect of Nut Consumption on Semen Quality and Functionality in Healthy Men Consuming a Western-Style Diet: A Randomized Controlled Trial. American Journal of Clinical Nutrition.

[3] Mayo Clinic. Healthy Sperm: Improving Your Fertility.

[4] American Urological Association (AUA) / American Society for Reproductive Medicine (ASRM). Diagnosis and Treatment of Infertility in Men: AUA/ASRM Guideline.

[5] World Health Organization (WHO). Infertility – Fact Sheet. 2025.

[6] World Health Organization (WHO). WHO Laboratory Manual for the Examination and Processing of Human Semen. Sixth Edition.

[7] European Association of Urology (EAU). Guidelines on Sexual and Reproductive Health – Male Infertility.

[8] Mediterranean Diet, Semen Quality, and Medically Assisted Reproductive Outcomes in the Male Population: A Systematic Review and Meta-Analysis. 2025.V

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: