ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), RHA Redensity Eye ve lokal anestezik içeren RHA Redensity Eye Lido adlı hyalüronik asit dolgularının göz altındaki hacim kaybında kullanılmasını onayladı.

Yeni kullanım alanı; 22 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde, göz altı olarak bilinen infraorbital bölgede görülen orta ve ileri dereceli doku hacmi kayıplarının düzeltilmesini kapsıyor. Ürün, deri altına veya kemiği örten dokunun üzerine uygulanıyor.

FDA kayıtlarına göre karar 12 Mayıs 2026 tarihinde verildi. Üretici şirketler ise gelişmeyi 20 Ağustos 2026’da kamuoyuna duyurdu. Bu nedenle söz konusu karar yeni bir ürünün ilk kez onaylanmasından çok, mevcut dolgunun kullanım alanının göz altı bölgesini kapsayacak şekilde genişletilmesi anlamına geliyor.

Araştırmaya 248 yetişkin katıldı

FDA belgesindeki klinik değerlendirmede 183 kişi dolgu uygulanan grupta, 65 kişi ise başlangıçta işlem yapılmayan kontrol grubunda yer aldı. Araştırma; ileriye dönük, randomize, çok merkezli ve değerlendirmecilerin hangi katılımcıya işlem yapıldığını bilmediği bir tasarımla yürütüldü.

Uygulamadan 12 hafta sonra, her iki göz altında en az bir derecelik düzelme gösterenlerin oranı tedavi grubunda yüzde 79, kontrol grubunda yüzde 9,8 olarak hesaplandı. Katılımcıların kendi değerlendirmelerine dayanan ölçümde ise tedavi edilenlerin yüzde 80,9’u göz altı görünümünde iyileşme bildirdi. FDA kullanım ve klinik değerlendirme belgesi⁠

Üretici şirketlerin açıkladığı yüzde 93’lük sonuç ise temel klinik sonlanım noktasından farklı olarak, daha genel bir estetik iyileşme ölçeğine dayanıyor. Bu nedenle haberde FDA’nın birincil değerlendirmesi olan yüzde 79’luk oranın esas alınması daha doğru.

Etki herkeste 12 ay sürmedi

Kör değerlendirici sonuçlarına göre tedaviye yanıt verenlerin oranı 24’üncü haftada yüzde 74,6, 36’ncı haftada yüzde 69,9 ve 52’nci haftada yüzde 60,5 olarak kaydedildi. Bulgular, etkinin bazı kişilerde yaklaşık bir yıl sürebildiğini ancak bütün hastalarda aynı kalıcılığın sağlanmadığını gösteriyor.

Bu sonuçlar “dolgunun herkeste 12 ay etkili olduğu” şeklinde yorumlanmamalı. Etkinin süresi; kişinin anatomisine, uygulanan miktara, enjeksiyon tekniğine ve dokunun özelliklerine göre değişebilir.

Göz çevresi hassas bir bölge

RHA Redensity Eye, çapraz bağlı ve çapraz bağlı olmayan hyalüronik asit içeren biyolojik olarak parçalanabilir bir jel implant olarak tanımlanıyor. Ürünün iki çeşidinde enjeksiyon sırasında ağrıyı azaltmak amacıyla mepivakain veya lidokain bulunuyor.

Göz altı bölgesi damar ve sinir yapıları bakımından karmaşık olduğu için uygulamanın bu alanda deneyimli, yetkili bir sağlık profesyoneli tarafından gerçekleştirilmesi gerekiyor. FDA belgesinde ürünün damar içine verilmesinin damar tıkanıklığı, doku kanlanmasının bozulması ve enfarktüs gibi ciddi sonuçlara yol açabileceği özellikle belirtiliyor.

Şiddetli alerji veya anafilaksi öyküsü bulunanlarda, amid tipi lokal anesteziklere aşırı duyarlılığı olanlarda ve kanama bozukluğu bulunan kişilerde ürünün kullanılmaması gerekiyor. Araştırmada ciddi tedavi ilişkili olay veya damar tıkanıklığı bildirilmemiş olması, bu komplikasyonların gerçek yaşamda ortaya çıkamayacağı anlamına gelmiyor.

FDA kararı yalnızca ABD’deki kullanım iznini ifade ediyor. Ürünün Türkiye’de ruhsatlandırılması, piyasaya sunulması ve hangi koşullarda uygulanabileceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

1. ABD Gıda ve İlaç Dairesi – PMA P170002/S050⁠
2. ABD Gıda ve İlaç Dairesi – RHA Redensity Eye kullanım ve klinik değerlendirme belgesi⁠
3. Dermatology Times – FDA Clears RHA Redensity Eye for Infraorbital Hollowing⁠

Sebze, meyve, baklagil ve tam tahılların ağırlıkta olduğu; zeytinyağı, balık ve kuruyemişlere yer veren bir beslenme modeli genel sağlığı destekleyebilir. Bununla birlikte hiçbir yiyecek meme kanserini tek başına önleyemez, mevcut bir tümörü küçültemez veya tıbbi tedavinin yerini alamaz.

Meme Sağlığı İçin “Özel Besin” Var mı?

Brokoli, yaban mersini, ceviz, keten tohumu, soya ve zeytinyağı gibi besinler zaman zaman “meme dostu” olarak tanıtılıyor. Bu yiyecekler lif, vitamin, mineral ve bitkisel biyoaktif maddeler içerse de etkilerini tek başlarına değerlendirmek güçtür.

Beslenme araştırmalarının önemli bir bölümü gözlemseldir. Başka bir ifadeyle araştırmacılar insanların ne yediğini ve yıllar içinde kimlerin hastalandığını izler. Bu çalışmalar bir beslenme biçimi ile hastalık riski arasında ilişki gösterebilir; fakat tek başına neden-sonuç ilişkisi kuramaz.

Bu nedenle en gerçekçi yaklaşım, belirli bir ürünü öne çıkarmak yerine sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil çeşitliliğini artırmaktır.

Tabağın Yarısında Sebze ve Meyve Olabilir

Yeşil yapraklı sebzeler, brokoli, karnabahar, lahana, havuç, domates, biber, turunçgiller ve orman meyveleri farklı vitaminler ve bitkisel bileşikler sağlar. Her rengin besin içeriği aynı olmadığı için tek bir sebzeye bağlı kalmak yerine çeşitlilik daha değerlidir.

Sebze ve meyvelerin önemli avantajlarından biri de lif sağlamalarıdır. Lif, bağırsak düzenini destekler, daha uzun süre tokluk sağlayabilir ve sağlıklı vücut ağırlığının korunmasına yardımcı olabilir.

Meyvenin kendisi, çoğu zaman meyve suyundan daha iyi bir seçimdir. Meyve suyu daha az lif içerir ve kısa sürede fazla miktarda doğal şeker alınmasına yol açabilir. Şeker eklenmiş meyve içecekleri ise günlük enerji alımını daha da yükseltebilir.

Tam Tahıllar ve Baklagiller Neden Öne Çıkıyor?

Yulaf, bulgur, tam buğday, esmer pirinç ve çavdar gibi tam tahıllar; beyaz ekmek ve rafine tahıl ürünlerine göre daha fazla lif içerir. Mercimek, nohut, kuru fasulye ve bezelye ise lifin yanında bitkisel protein sağlar.

Bu yiyeceklerin meme kanserini doğrudan önlediğini söylemek doğru olmaz. Fakat daha fazla lif ve daha düşük enerji yoğunluğu içeren bir beslenme düzeni, kilo kontrolünü kolaylaştırabilir. Özellikle menopoz sonrasında fazla vücut yağı ile meme kanseri riskindeki artış arasında güçlü bir ilişki bulunuyor.

Baklagiller aynı zamanda kırmızı ve işlenmiş etin yerine kullanılabilecek seçeneklerdir. Haftanın bazı öğünlerinde et yerine mercimek, nohut veya kuru fasulye tercih edilmesi tabağın lif oranını artırabilir.

Soya Konusunda Yaygın Kaygı Bilimsel mi?

Soya fasulyesi, tofu, tempeh ve şekersiz soya içecekleri izoflavon adı verilen bitkisel bileşikler içerir. İzoflavonlar vücuttaki östrojen hormonuna yapısal olarak benzese de insan vücudunda aynı güçte ve aynı biçimde davranmaz.

Mevcut araştırmalar, ölçülü miktarda tüketilen geleneksel soya gıdalarının sağlıklı kadınlarda meme kanseri riskini artırdığını göstermiyor. Meme kanseri tanısı almış kadınlarda da soya gıdalarının mutlaka yasaklanmasını destekleyen güçlü bir kanıt bulunmuyor.

Ancak soya içeren yoğunlaştırılmış takviyeler, normal bir porsiyon yiyecekle aynı değildir. Özellikle meme kanseri tedavisi görenlerin veya hormonla ilişkili bir hastalığı bulunanların yüksek doz izoflavon takviyesi kullanmadan önce hekimlerine danışmaları gerekir.

Balık, Kuruyemiş ve Zeytinyağı Dengeli Tabağa Nasıl Girer?

Somon, sardalya ve uskumru gibi yağlı balıklar protein ile omega-3 yağ asitleri sağlar. Ceviz, badem, fındık ve çeşitli tohumlar da doymamış yağ, lif ve bitkisel protein içerir. Bu besinler genel kalp-damar sağlığını destekleyen bir beslenme düzenine katkıda bulunabilir.

Zeytinyağını temel yağ kaynaklarından biri olarak kullanan Akdeniz tipi beslenme, sebze, meyve, baklagil, tam tahıl ve balık tüketimini de öne çıkarır. PREDIMED araştırmasının meme kanserine ilişkin ikincil analizinde, sızma zeytinyağı eklenen Akdeniz diyeti grubunda daha düşük meme kanseri görülme oranı bildirildi. Bununla birlikte vaka sayısının az olması ve meme kanseri değerlendirmesinin araştırmanın ana amacı olmaması nedeniyle bulguların temkinli yorumlanması gerekir.

Zeytinyağı da yüksek enerji içerir. Sağlıklı bir yağ olması, sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmez. Kuruyemişlerde de porsiyon büyüdükçe günlük enerji alımı hızla artabilir.

Alkol Konusunda En Net Kanıtlardan Biri Var

Beslenme ile meme kanseri arasındaki ilişkiler konuşulurken en güçlü verilerden biri alkole aittir. Alkollü içecek tüketimi hem menopoz öncesinde hem de menopoz sonrasında meme kanseri riskindeki artışla ilişkilidir.

Risk yalnızca yüksek miktarda içenlerle sınırlı değildir; tüketim arttıkça risk de yükselir. Bira, şarap veya sert içki arasında kanser riski bakımından koruyucu kabul edilen bir seçenek bulunmuyor. İçmeyen bir kişinin sağlık amacıyla alkole başlaması önerilmez. Kanserden korunma açısından en düşük riskli seçenek alkol tüketmemektir.

Şeker Meme Kanserini Doğrudan “Besler” mi?

Vücuttaki bütün hücreler enerji için glikoz kullanır. Bu durum yalnızca kanser hücrelerine özgü değildir. Bu nedenle şekeri tamamen kesmenin bir tümörü aç bırakacağı veya tedavi edeceği düşüncesi bilimsel olarak doğru değildir.

Buna karşılık şekerli içecekler, tatlılar ve enerji yoğunluğu yüksek işlenmiş yiyecekler sık tüketildiğinde fazla kalori alımını ve kilo artışını kolaylaştırabilir. Sorun, tek başına bir kaşık şekerden çok uzun süre devam eden beslenme düzeni ve enerji fazlasıdır.

Tatlı ihtiyacını meyve, sade yoğurt veya küçük porsiyonlarla karşılamak; şekerli içecekler yerine su, maden suyu ya da şekersiz içecekler seçmek günlük şeker alımını azaltabilir.

Menopoz Sonrasında Kilo Neden Daha Fazla Önem Kazanıyor?

Yağ dokusu yalnızca enerji depolayan pasif bir yapı değildir. Hormonlar ve iltihaplanmayla ilişkili çeşitli maddeler üretir. Menopoz sonrasında fazla vücut yağı, östrojen düzeyleri ve metabolik değişiklikler üzerinden meme kanseri riskini etkileyebilir.

Amaç kısa sürede büyük kilo kaybı sağlayan sert diyetler uygulamak değildir. Sebze ve baklagil miktarını artırmak, şekerli içecekleri azaltmak, uygun porsiyonlar seçmek ve düzenli hareket etmek daha sürdürülebilir bir yoldur.

Kilo; genetik özellikler, kullanılan ilaçlar, hormonal durum, uyku, ruh sağlığı ve yaşam koşullarından da etkilenir. Bu nedenle kilo yönetimi yalnızca irade meselesi olarak görülmemelidir.

Takviyeler Besinin Yerini Tutar mı?

Antioksidan, zerdeçal, yeşil çay özü, vitamin veya bitkisel karışım içeren takviyelerin meme kanserini önlediği gösterilmiş değildir. Yüksek doz ürünler bazı ilaçların etkisini değiştirebilir, ameliyat döneminde kanama riskini etkileyebilir veya karaciğere zarar verebilir.

Vitamin ya da mineral eksikliği varsa hekim değerlendirmesiyle uygun destek planlanabilir. Bunun dışındaki kullanımlarda “doğal” ifadesi güvenli veya etkili olduğu anlamına gelmez. Özellikle kanser tedavisi sırasında kullanılan her takviyenin onkoloji ekibine bildirilmesi gerekir.

Beslenme Meme Kontrollerinin Yerini Alamaz

Sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, kilo yönetimi ve alkolden kaçınma değiştirilebilir risk etkenlerine yönelik adımlardır. Yaş, aile öyküsü, kalıtsal gen değişiklikleri ve meme yoğunluğu gibi etkenler ise beslenmeyle ortadan kaldırılamaz.

Bu nedenle dengeli beslenmek, yaşa ve kişisel risk durumuna uygun meme kanseri taramasının yerine geçmez. Memede veya koltuk altında yeni bir kitle, meme başından kanlı akıntı, meme cildinde çekinti, geçmeyen kızarıklık ya da memenin görünümünde açıklanamayan değişiklik fark edildiğinde değerlendirme için hekime başvurulmalıdır.

Tek bir “meme sağlığı diyeti” bulunmuyor. En sağlam çerçeve; çeşitli bitkisel besinlere dayanan, yeterli protein içeren, enerji fazlasını sınırlayan ve uzun süre sürdürülebilen bir beslenme modelidir.

KAYNAKLAR

1. CA: A Cancer Journal for Clinicians – American Cancer Society guideline for diet and physical activity for cancer prevention – Rock ve çalışma arkadaşları – 2020 – DOI: 10.3322/caac.21591
2. JAMA Internal Medicine – Mediterranean Diet and Invasive Breast Cancer Risk Among Women at High Cardiovascular Risk in the PREDIMED Trial: A Randomized Clinical Trial – Toledo ve çalışma arkadaşları – 2015 – DOI: 10.1001/jamainternmed.2015.4838
3. World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research – Diet, Nutrition, Physical Activity and Breast Cancer – 2018
4. World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research – Diet, Nutrition, Physical Activity and Cancer: A Global Perspective, Third Expert Report – 2018
5. National Cancer Institute – Breast Cancer Prevention (PDQ): Health Professional Version – 2025
6. American Cancer Society – American Cancer Society Guideline for Diet and Physical Activity – 2025

Elma, armut, portakal, mandalina, muz, kivi, üzüm, çilek…
Her meyvenin rengi, tadı ve besin içeriği farklı. Ortak noktaları ise dengeli beslenmenin önemli parçalarından olmaları.
Meyve konusunda iki uç yaklaşım dikkat çekiyor. Bir tarafta içerdiği doğal şeker nedeniyle meyveyi gereksiz yere kısıtlayanlar, diğer tarafta ise “nasıl olsa sağlıklı” diyerek bir oturuşta çok büyük miktarlarda tüketenler bulunuyor.
Bilimsel verilerin işaret ettiği yaklaşım daha dengeli:
Meyveden kaçınmak yerine bütün meyveyi tercih etmek, çeşitliliği artırmak ve porsiyonu toplam beslenmeye göre ayarlamak gerekiyor.
Günde kaç porsiyon meyve yemeliyiz?
Sağlıklı beslenme önerilerinde sık karşılaşılan günde en az 400 gram hedefi yalnızca meyve için değildir; meyve ve sebzelerin toplamını ifade eder.
Bu nedenle “herkes günde 400 gram meyve yemeli” şeklinde bir sonuç çıkarmak doğru değildir.
Yaklaşık 1,9 milyon kişinin verilerinin değerlendirildiği büyük bir çalışmada, günde yaklaşık beş porsiyon meyve ve sebze tüketimi daha düşük ölüm riskiyle ilişkili bulundu. En düşük riskin görüldüğü tüketim düzeyi yaklaşık iki porsiyon meyve ve üç porsiyon sebzeydi.
Ancak burada önemli bir ayrım var:
Bu sonuç, herkesin mutlaka günde iki porsiyon meyve yemesi gerektiğini veya iki porsiyon meyvenin hastalıkları önlediğini kanıtlamıyor.
Çalışma büyük ölçüde gözlemsel verilere dayanıyor. Dolayısıyla ilişki gösteriyor, doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurmuyor.
Günlük meyve miktarı yaşa, enerji gereksinimine, fiziksel aktiviteye, toplam beslenme düzenine ve kişinin sağlık durumuna göre değişebilir.
Bir porsiyon meyve ne kadar?
Porsiyon ölçüleri meyvenin büyüklüğüne ve kullanılan beslenme rehberine göre değişebilir. Bu nedenle aşağıdaki miktarlar kesin bir reçete değil, günlük yaşamda porsiyonu gözde canlandırmaya yardımcı olacak yaklaşık örneklerdir:
1 orta boy elma, armut veya portakal
1 küçük-orta boy muz
2 küçük mandalina
1-2 küçük kivi
Yaklaşık 1 su bardağı çilek veya benzeri küçük meyveler
Küçük bir kâse doğranmış meyve
Çok büyük meyvelerde ise “bir adet” her zaman tek porsiyon anlamına gelmeyebilir.
Meyveyi sabah mı, akşam mı yemeliyiz?
Meyve konusunda en yaygın iddialardan biri, belirli bir saatten sonra meyve yenmemesi gerektiği.
Sağlıklı kişilerde meyvenin yalnızca sabah yenmesi gerektiğini gösteren güçlü bir kanıt bulunmuyor.
Benzer şekilde, akşam tüketilen meyvenin yalnızca tüketildiği saat nedeniyle kilo artışına yol açtığını gösteren yeterli bilimsel kanıt da yok.
Asıl önemli olan günün bütünündeki:
Toplam enerji alımı
Porsiyon büyüklüğü
Beslenme düzeni
Fiziksel aktivite
Kişinin metabolik durumu
Gece televizyon karşısında büyük bir tabak üzüm, birkaç porsiyon meyve veya çok miktarda kuru meyve tüketmek günlük enerji ve karbonhidrat alımını artırabilir.
Buradaki temel sorun çoğu zaman saatten çok miktardır.
Meyve aç karnına mı yenmeli?
Meyvenin vitaminlerinden yararlanabilmek için mutlaka aç karnına yenmesi gerektiği yönündeki iddiği destekleyen güçlü bilimsel kanıt bulunmuyor.
Meyve:
Kahvaltının bir parçası olarak
Öğünle birlikte
Öğün sonrasında
Ara öğünde
tüketilebilir.
Dolayısıyla herkes için geçerli tek bir “meyve yeme saati” yoktur.
Kişinin açlık-tokluk düzeni, günlük yaşamı, kan şekeri kontrolü ve varsa sindirim sistemi yakınmaları zamanlamayı etkileyebilir.
Meyveyi tek başına mı yemeli?
Meyve tek başına tüketilebilir.
Ancak özellikle ara öğünlerde meyvenin yoğurt, kefir veya küçük miktarda tuzsuz kuruyemiş gibi protein ya da yağ içeren besinlerle birlikte tüketilmesi bazı kişilerde daha uzun süre tok kalmaya yardımcı olabilir.
Bu herkes için zorunlu bir yöntem değildir.
Meyveyi mutlaka yoğurtla veya kuruyemişle yemek gerekir şeklinde bir sağlık kuralı yoktur.
Hangi meyvenin hangi özelliği öne çıkıyor?
Meyveleri “en sağlıklı” ve “sağlıksız” diye ikiye ayırmak yerine çeşitliliğe odaklanmak daha doğru.
Elma ve armut
Lif içerikleriyle öne çıkar.
Kabukları yenilebiliyorsa uygun şekilde yıkandıktan sonra kabuğuyla tüketilmeleri lif alımını artırabilir.
Orta büyüklükte bir meyve çoğu kişi için pratik bir porsiyon örneğidir.
Portakal ve mandalina
C vitamini başta olmak üzere çeşitli vitaminler ve bitkisel bileşikler sağlar.
Portakalın suyunu sıkmak yerine kendisini yemek genellikle daha iyi bir seçenektir.
Bütün meyvede lif ve meyvenin doğal yapısı korunur. Ayrıca bir oturuşta birkaç portakalın suyunu içmek, aynı sayıda bütün portakalı yemekten çok daha kolaydır.
Kivi
C vitamini ve lif içeriğiyle dikkat çeker.
Kivi sindirim sistemi üzerindeki olası etkileri açısından da araştırılan meyvelerden biridir.
Ancak herhangi bir sindirim sistemi hastalığının tedavisi olarak görülmemelidir.
Muz
Karbonhidrat, potasyum ve çeşitli mikro besinler içerir.
Taşınmasının kolay olması nedeniyle özellikle fiziksel olarak aktif kişiler için pratik bir meyvedir.
“Muz şekerli olduğu için sağlıksızdır” şeklindeki genelleme doğru değildir.
Burada da belirleyici olan porsiyon ve kişinin toplam beslenmesidir.
Çilek, böğürtlen, ahududu ve yaban mersini
Bu meyveler lif ve polifenoller bakımından dikkat çeker.
Özellikle renklerini veren bazı bitkisel bileşikler nedeniyle kalp ve metabolizma sağlığı açısından araştırılmışlardır.
Araştırmalar umut verici sonuçlar bildirse de belirli bir meyvenin tek başına tansiyonu düşüreceği, kolesterolü düzelteceği veya kalp hastalığını önleyeceği söylenemez.
Üzüm
Üzüm çeşitli bitkisel bileşikler ve besin ögeleri içerir.
Ancak küçük taneli olması nedeniyle farkında olmadan büyük miktarlarda tüketilmesi kolaydır.
Bir salkımı masaya koyup tamamını yemek yerine tüketilecek miktarı önceden küçük bir tabağa ayırmak porsiyon kontrolünü kolaylaştırabilir.
Nar
Nar, polifenoller bakımından zengin meyvelerden biridir.
Ancak “damarları temizler”, “kalbi korur” veya herhangi bir hastalığı tedavi eder gibi kesin ifadeler bilimsel açıdan doğru değildir.
Nar da diğer meyveler gibi çeşitli ve dengeli beslenmenin bir parçası olarak değerlendirilebilir.
Şeftali, erik ve kayısı
Su, lif ve farklı mikro besinler sağlayan meyvelerdir.
Mevsiminde farklı meyvelere yer vermek hem beslenme çeşitliliğini artırabilir hem de günlük meyve tüketimini kolaylaştırabilir.
Kuru kayısı, kuru incir ve kuru üzüm sağlıklı mı?
Kurutulmuş meyve yalnızca “şekerden oluşan” bir yiyecek değildir.
Meyvenin içerdiği lifin ve birçok besin ögesinin bir bölümünü korur.
Ancak taze meyveyle arasında önemli bir fark vardır:
Meyvenin suyunun önemli bölümü uzaklaştırıldığında hacim küçülür; doğal şeker ve enerji daha küçük bir miktarda yoğunlaşır.
Bu nedenle birkaç kuru kayısı ile aynı hacimde taze kayısı beslenme açısından aynı miktar değildir.
Kuru üzümde de benzer durum görülür. Küçük olduğu için çok kısa sürede fazla miktarda tüketilebilir.
Kuru meyvede porsiyon neden daha küçük olmalı?
Taze meyvenin yüksek su içeriği hacmi artırır.
Kurutulmuş meyvede ise aynı miktarda enerji ve karbonhidrat çok daha küçük bir hacimde bulunabilir.
Bu nedenle kuru meyveler genellikle taze meyveden daha küçük porsiyonlarla tüketilir.
Yaklaşık 30 gram gibi küçük miktarlar bazı beslenme rehberlerinde pratik porsiyon örneği olarak kullanılabilse de bu, herkes için zorunlu bir günlük miktar değildir.
Meyvenin türüne, kişinin beslenmesine ve sağlık durumuna göre uygun miktar değişebilir.
Paketli kuru meyvelerde etiket de kontrol edilmeli.
İlave şeker içermeyen ürünlerin tercih edilmesi daha uygun bir seçenek olabilir.
Kuru meyvelerin yapışkan yapısı ve şeker içeriği nedeniyle sık tüketim sonrasında ağız ve diş hijyenine de dikkat etmek gerekir.
Taze meyve mi, kuru meyve mi?
Günlük beslenmede önceliği çoğunlukla bütün ve taze meyveye vermek pratik bir yaklaşımdır.
Kuru meyve ise:
Kolay taşınması
Uzun süre saklanabilmesi
Küçük hacimde enerji sağlaması
nedeniyle zaman zaman kullanışlı olabilir.
Ancak kuru meyveyi taze meyveyle aynı hacimde tüketmek porsiyonun kolayca büyümesine yol açabilir.
En basit ifadeyle:
Taze meyve temel seçenek olabilir; kuru meyvede ise porsiyon daha küçük tutulmalıdır.
Meyve suyu meyvenin yerine geçer mi?
Bütün meyve ile meyve suyu aynı şey değildir.
Bir portakalı yemek ile birkaç portakalın suyunu sıkıp içmek arasında önemli farklar bulunur.
Bütün meyvede lif ve gıdanın doğal yapısı büyük ölçüde korunur.
Meyve suyu ise daha hızlı tüketilebilir ve kısa sürede birkaç meyvenin içerdiği şekeri almak mümkün hale gelir.
Üstelik meyve suyunda doğal olarak bulunan şekerler, beslenme rehberlerinde serbest şekerler kapsamında değerlendirilir.
Bu nedenle:
“Yüzde 100 meyve suyu” veya “ilave şeker içermez” ifadesi, sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmez.
Meyve tüketiminde önceliği bütün meyveye vermek daha uygun bir seçimdir.
Smoothie daha mı sağlıklı?
Smoothie hazırlanırken meyvenin posasının bir bölümü içeceğin içinde kalabilir. Bu nedenle süzülmüş meyve suyuyla tamamen aynı değildir.
Ancak başka bir sorun ortaya çıkabilir.
Örneğin tek bardağa:
2 muz
1 elma
Çilek
Bal
Meyve suyu
eklemek, normal koşullarda bir oturuşta yenmeyecek miktarda meyve ve enerjinin kısa sürede tüketilmesine yol açabilir.
Dolayısıyla bir smoothie'yi yalnızca “meyveden yapılıyor” diye sınırsız sağlıklı kabul etmek doğru değildir.
İçeriği ve toplam miktarı önemlidir.
Diyabeti olanlar meyve yiyebilir mi?
Diyabeti olan kişilerin bütün meyveleri tamamen beslenmeden çıkarması gerektiği şeklinde genel bir kural yoktur.
Ancak meyveler karbonhidrat içerir.
Bu nedenle:
Meyvenin türü
Porsiyon miktarı
Öğündeki diğer karbonhidratlar
Kan şekeri yanıtı
Kullanılan ilaç veya insülin
Kişinin beslenme planı
birlikte değerlendirilmelidir.
Bütün taze veya dondurulmuş meyveler ve ilave şeker içermeyen seçenekler, meyve suyuna kıyasla porsiyon kontrolü ve lif açısından avantaj sağlayabilir.
Kuru meyve ve meyve suyunda ise küçük miktarlar bile anlamlı miktarda karbonhidrat içerebilir.
Özellikle insülin kullanan veya kan şekeri kontrolünde sorun yaşayan kişilerin meyve miktarını kendi tedavi ve beslenme planlarına göre belirlemesi gerekir.
“Şekeri yüksek” meyveler bırakılmalı mı?
Muz, üzüm, mango veya incir gibi meyveleri yalnızca doğal şeker içerikleri nedeniyle “zararlı” olarak nitelemek doğru değildir.
Bütün meyveler aynı zamanda değişen miktarlarda:
Su
Lif
Vitamin
Mineral
Bitkisel bileşikler
içerir.
Bu nedenle tek başına “hangi meyvede daha fazla şeker var?” sorusuna odaklanmak yerine porsiyon ve toplam beslenme düzenine bakmak daha anlamlıdır.
Hangi meyveyi yediğimiz kadar ne kadar yediğimiz de önemlidir.
Her gün aynı meyveyi yemek yerine renkleri değiştirin
Tek bir “süper meyve” aramaya gerek yok.
Bir gün elma ve mandalina, başka bir gün kivi ve muz, başka bir gün armut ve çilek tüketmek farklı besin ögeleri ve bitkisel bileşiklerin beslenmeye katılmasına yardımcı olabilir.
Mevsiminde yetişen ve ulaşılabilir meyveleri tercih etmek de hem ekonomik hem sürdürülebilir bir yaklaşım olabilir.
Meyve tabağındaki gizli sorun: Porsiyon
Akşam büyük bir tabağa:
muz, elma, portakal, üzüm, çilek ve kuru meyve koyulduğunda görüntü son derece sağlıklı görünebilir.
Ancak bu tabak tek oturuşta birkaç porsiyon meyve içerebilir.
Sorun meyvenin kendisi değil, “sağlıklı olduğu için sınırsız yenebilir” düşüncesidir.
Sağlıklı beslenmenin amacı mümkün olduğunca fazla meyve tüketmek değil; uygun miktarda ve çeşitli meyveyi dengeli beslenmenin bir parçası haline getirmektir.
Meyve yerken akılda tutulabilecek 7 kural
Meyveyi yalnızca doğal şeker içerdiği için gereksiz yere beslenmenizden çıkarmayın.
Meyve tüketiminde önceliği bütün meyveye verin.
Tek bir “en sağlıklı meyve” aramak yerine çeşitlilik sağlayın.
Sağlıklı olduğu gerekçesiyle porsiyonu sınırsız büyütmeyin.
Kuru meyveyi taze meyveyle aynı hacimde tüketmeyin.
Meyve suyunu bütün meyvenin birebir karşılığı olarak görmeyin.
Meyveyi belirli bir saatte yemenin herkes için üstün olduğunu söyleyen kesin kurallara temkinli yaklaşın.
SONUÇ
Meyve tüketiminde mucizevi bir çeşit veya herkes için geçerli kusursuz bir saat yok.
Asıl önemli olan bütün meyveyi tercih etmek, farklı meyvelere yer vermek ve porsiyonu kişinin toplam beslenmesine uygun tutmak.
Taze meyveyle kuru meyvenin porsiyonu aynı değil; meyve suyu da bütün meyvenin tam karşılığı değil.
Kısacası meyvede temel soru yalnızca “Hangisi daha sağlıklı?” değil.
“Ne kadar, hangi biçimde ve toplam beslenmenin içinde nasıl tüketiyorum?” sorusu da en az meyvenin çeşidi kadar önemli.
KAYNAKLAR
World Health Organization. Healthy diet. WHO Fact Sheet. 26 January 2026.
World Health Organization. Carbohydrate intake for adults and children: WHO guideline. Geneva: World Health Organization; 2023.
T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022.
Wang DD, Li Y, Bhupathiraju SN, Rosner BA, Sun Q, Giovannucci EL, et al. Fruit and Vegetable Intake and Mortality: Results From 2 Prospective Cohort Studies of US Men and Women and a Meta-Analysis of 26 Cohort Studies. Circulation. 2021;143:1642-1654. DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.120.048996.
American Diabetes Association. Fruit: Best Choices for Diabetes. Diabetes Food and Nutrition Guidance

Giresun’un Çanakçı ilçesine bağlı Bakımlı köyünde bahçede meydana gelen olayda, 1984 doğumlu Emre Gül yaşamını yitirdi.

Edinilen bilgilere göre Emre Gül, bahçede bulunduğu sırada henüz belirlenemeyen bir nedenle yuvarlandı. İhbar üzerine bölgeye AFAD ve sağlık ekipleri sevk edildi.

Ekiplerin olay yerinde yaptığı kontrollerde Emre Gül’ün hayatını kaybettiği belirlendi.

Gül’ün cenazesi, olay yerindeki incelemelerin ardından kesin ölüm nedeninin belirlenmesi amacıyla ilgili sağlık kuruluşunun morguna kaldırıldı.

Olayın nasıl meydana geldiğinin belirlenmesi için inceleme başlatıldı.

Son yıllarda bu sorunun yanıtları arasında melatonin de giderek daha fazla konuşuluyor. Vücudun uyku-uyanıklık zamanlamasında rol oynayan doğal bir hormon olan melatonin, dışarıdan alınabilen ürünler şeklinde de kullanılabiliyor.

Ancak bir maddenin vücutta doğal olarak bulunması, çocuklarda gelişigüzel kullanılabileceği anlamına gelmiyor.

Ağustos 2026’da yayımlanan yeni bir araştırma, konuyu farklı bir açıdan ele aldı. Araştırmacılar yalnızca çocukların ne kadar süre uyuduğuna değil, uykunun gece boyunca hangi evrelerden oluştuğuna da baktı.

684 çocuğun uyku kayıtları karşılaştırıldı

Araştırmada çocuklara ait ayrıntılı uyku laboratuvarı kayıtları incelendi.

Analize alınan 3 bin 392 çocuğun 346’sının melatonin kullandığı belirlendi. Araştırmacılar daha sağlıklı bir karşılaştırma yapabilmek amacıyla melatonin kullanan 342 çocuğu, benzer özelliklere sahip 342 melatonin kullanmayan çocukla eşleştirdi.

Böylece temel analiz 684 çocuk üzerinden gerçekleştirildi.

Çocukların uykuları polisomnografi adı verilen ayrıntılı uyku testiyle değerlendirilmişti. Bu yöntem uyku sırasında farklı uyku evrelerinin yanı sıra solunum, uyanmalar ve çeşitli fizyolojik ölçümlerin incelenmesine olanak sağlıyor.

Araştırmanın özellikle üzerinde durduğu nokta ise REM uykusuydu.

REM uykusunda küçük bir fark görüldü

Eşleştirilmiş gruplar karşılaştırıldığında melatonin kullanan çocuklarda toplam uyku süresinin daha küçük bir bölümünün REM uykusunda geçtiği görüldü.

Melatonin kullananlarda uykunun medyan yüzde 16,7’si REM dönemindeyken, kullanmayanlarda bu oran yüzde 19,0 olarak bulundu.

Aradaki fark yaklaşık 2,3 yüzde puanıydı.

Araştırmacılar bu farkın büyüklüğünü küçük olarak değerlendirdi.

Daha da önemlisi, bu farkın çocukların günlük yaşamı, öğrenmesi, davranışları veya gelişimi açısından herhangi bir olumsuz sonuca yol açtığı bu çalışmada gösterilmedi.

Bu nedenle araştırmayı “melatonin çocukların REM uykusuna zarar veriyor” şeklinde yorumlamak mevcut verinin ötesine geçmek olur.

Diğer uyku ölçümlerinde belirgin fark bulunmadı

Araştırmanın dikkat çekici diğer sonucu, incelenen birçok uyku ölçümünde gruplar arasında anlamlı farklılık görülmemesiydi.

REM dışındaki uyku evreleri, solunumla ilişkili ölçümler, uykudan uyanma yapısı ve periyodik bacak hareketleri dahil araştırılan diğer polisomnografi ölçümlerinde, çoklu karşılaştırmalar dikkate alındığında belirgin bir farklılık saptanmadı.

Ancak bu sonuç da “melatoninin çocukların uyku yapısını genel olarak bozmadığı kanıtlandı” şeklinde yorumlanmamalı.

Çünkü araştırmanın tasarımı böyle bir güvenlik sonucuna ulaşmaya uygun değil.

En önemli ayrıntı: Bu çalışma neden-sonuç göstermiyor

Araştırmayı doğru okumak için en önemli nokta burada.

Bu çalışma bir randomize kontrollü klinik araştırma değil, kesitsel gözlemsel bir çalışma.

Başka bir ifadeyle araştırmacılar çocuklara melatonin verip daha sonra uykularında ne olduğunu izlemedi. Daha önce melatonin kullandığı kaydedilen çocukların uyku sonuçlarını kullanmayan çocuklarla karşılaştırdı.

Dolayısıyla araştırma iki durum arasında bir ilişki gösterebilir ancak melatoninin REM uykusundaki farkın doğrudan nedeni olduğunu kanıtlayamaz.

Örneğin melatonin kullanan çocukların başlangıçta daha farklı veya daha ciddi uyku sorunlarına sahip olması sonuçları etkileyebilir.

Nitekim melatonin kullanan çocuklarda bazı nörolojik ve psikiyatrik tanıların daha sık bulunduğu görüldü. Araştırmacılar bu farklılıkları istatistiksel yöntemlerle azaltmaya çalıştı ancak gözlemsel araştırmalarda ölçülemeyen başka etkenlerin sonuçları etkilemesi tamamen dışlanamıyor.

Ek analizlerde psikiyatrik tanılar ve eş zamanlı kullanılan uyku ilaçları daha ayrıntılı biçimde hesaba katıldığında REM uykusuyla ilgili ilişkinin zayıflaması da bu nedenle önemli.

REM uykusu neden önemli?

Uyku tek parça halinde geçirilen pasif bir dönem değil.

Gece boyunca REM ve REM dışı uyku evreleri birbirini izliyor. REM uykusu; öğrenme, hafıza, duygusal süreçler ve beyin gelişimiyle ilişkilendirilen uyku dönemlerinden biri.

Ancak buradan “REM ne kadar fazla olursa o kadar iyidir” sonucu çıkarılmamalı.

Uyku yapısı yaşa göre değişiyor. Ayrıca bu araştırmada görülen küçük REM farkının çocukların nörogelişimi, öğrenmesi, davranışları veya sağlığı üzerinde herhangi bir zarar oluşturduğu gösterilmiş değil.

Tek gecelik bir uyku laboratuvarı ölçümünde görülen 2,3 yüzde puanlık farkın uzun vadede klinik olarak önemli olup olmadığı da henüz bilinmiyor.

Araştırmanın önemli sınırlılıkları var

Çalışmanın dikkatle yorumlanmasını gerektiren başka noktalar da bulunuyor.

Araştırmada melatoninin dozu, hangi saatte alındığı, kullanılan ürünün formülasyonu ve çocukların ürünü ne kadar düzenli kullandığı gibi ayrıntılar yeterince belirlenemedi.

Veriler tek bir merkezde uyku değerlendirmesi yapılan çocuklardan elde edildi. Dolayısıyla sonuçların tüm çocuklara doğrudan genellenmesi doğru değil.

Polisomnografi de çocuğun uyku laboratuvarındaki tek bir gecesini gösteriyor. Bu gece çocuğun evindeki olağan uyku düzenini bütünüyle temsil etmeyebilir.

Bu sınırlılıklar, araştırmacıların neden daha uzun süreli ve ileriye dönük çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguladığını açıklıyor.

Melatonin sıradan bir “uyku şekeri” olarak görülmemeli

Melatonin konusunda ebeveynlerin dikkat etmesi gereken önemli noktalardan biri, ürünün kolay ulaşılabilir olmasının kullanım kararını otomatik olarak basit hale getirmemesi.

Melatonin vücudun biyolojik saatinin düzenlenmesinde görev alan aktif bir hormondur.

Çocuklarda uykuya dalma güçlüğünün altında ise çok farklı nedenler bulunabilir. Düzensiz uyku saatleri, akşam ekran kullanımı, davranışsal uyku sorunları, gecikmiş uyku-uyanıklık ritmi, solunumla ilişkili uyku bozuklukları veya bazı nörogelişimsel durumlar bunlar arasında yer alabilir.

Bu nedenle yalnızca çocuğu daha hızlı uyutmaya odaklanmak, asıl uyku probleminin gözden kaçmasına yol açabilir.

Önce uyku düzeninin neden bozulduğu anlaşılmalı

Çocukluk çağı uyku sorunlarında temel yaklaşım yalnızca bir ürün kullanmak değildir.

Düzenli yatma ve kalkma saatlerinin oluşturulması, yatmadan önce sakin bir rutin uygulanması, yaşa uygun uyku alışkanlıklarının geliştirilmesi ve gece uykusunu etkileyebilecek davranışların değerlendirilmesi önem taşır.

Melatoninin bazı çocuklarda ve belirli klinik durumlarda hekim değerlendirmesiyle yeri olabilir. Ancak hangi çocukta gerekli olduğu, ne zaman kullanılacağı ve ne kadar süre devam edileceği çocuğun bireysel durumuna göre değerlendirilmelidir.

Özellikle küçük ve tipik gelişim gösteren çocuklarda uzun dönem kullanıma ilişkin verilerin sınırlı olması, kontrolsüz kullanımdan kaçınmayı daha önemli hale getiriyor.

“Kullanmayın” sonucu da bu araştırmadan çıkmıyor

Yeni araştırmanın verdiği mesaj melatoninin çocuklarda kesin olarak zararlı olduğu değil.

Aynı şekilde çalışma, melatoninin çocuklarda rutin kullanımının tamamen güvenli olduğunu da göstermiyor.

Bilimsel olarak söylenebilecek daha ölçülü sonuç şu:

Melatonin kullanan çocuklarda REM uykusunun oranı biraz daha düşük bulundu; ancak bu farkın melatoninden kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve klinik açıdan önemli olup olmadığı henüz bilinmiyor.

Bu nedenle yeni çalışma, ebeveynleri korkutmaktan çok çocuklarda melatonin kullanımının düşündüğümüzden daha dikkatli değerlendirilmesi gereken bir konu olduğunu hatırlatıyor.

Çocuğun uyku sorunu devam ediyorsa çözüm yalnızca “uyumasını sağlamak” değil, neden uyuyamadığını anlamak olmalı.

KAYNAKLAR

Juginovic A, Rodman L. Melatonin Use and Polysomnographic Sleep Architecture in Children. JAMA Network Open. 2026;9(8):e2626983.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.26983

Seixas AA. Melatonin and the Developing Sleep System. JAMA Network Open. 2026;9(8):e2626852.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.26852

Kracht CL, et al. Melatonin Use in Young Children: A Systematic Review. JAMA Network Open. 2026;9(1):e2551958.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2025.51958

American Academy of Sleep Medicine. Health Advisory: Melatonin Use in Children and Adolescents.

Beşiktaş’ın kadrosuna katmak istediği Farès Ghedjemis konusunda İtalya’dan önemli bir gelişme geldi. Frosinone yönetimi, 23 yaşındaki kanat oyuncusunun transfer süreci nedeniyle Juventus karşılaşmasında forma giymeyeceğini açıkladı.

Açıklama doğrudan Frosinone Sportif Direktörü Renzo Castagnini’den geldi.

“Transfer nedeniyle konsantrasyonu dağılmış durumda”

Juventus karşılaşması öncesinde DAZN Italia’ya konuşan Castagnini’ye doğrudan Ghedjemis’in Beşiktaş’a yakın olup olmadığı soruldu.

Frosinone yöneticisi, oyuncunun transfer gündeminden etkilendiğini belirterek bu nedenle karşılaşmada kullanılmayacağını söyledi.

Castagnini, Ghedjemis’in mevcut durumda transfer nedeniyle konsantrasyonunun dağıldığını ve teknik heyetin bu şartlarda oyuncuyu sahaya sürmemeyi tercih ettiğini ifade etti.

Bu açıklama, Beşiktaş’ın Ghedjemis için yürüttüğü transfer girişiminin Frosinone cephesindeki karşılığını gösteren en güçlü işaretlerden biri oldu.

Ghedjemis Juventus maçının kadrosuna alınmadı

Transfer sürecinin sahaya doğrudan yansıması da dikkat çekti.

Ghedjemis, Frosinone’nin Juventus ile oynayacağı karşılaşmanın kadrosuna dahil edilmedi.

İtalyan basınında yer alan haberlerde de oyuncunun kadro dışında bırakılmasının sportif bir tercihten çok geleceğine ilişkin devam eden görüşmelerle bağlantılı olduğu belirtildi.

Kritik görüşme 24 Ağustos’ta

Castagnini’nin açıklamasındaki bir diğer önemli ayrıntı ise transfer görüşmelerinin takvimine ilişkin oldu.

Frosinone Sportif Direktörü, Ghedjemis’in geleceği konusunda 24 Ağustos’ta yeniden konuşacaklarını açıkladı.

Bu ifade, transfer dosyasının kapanmadığını ve taraflar arasındaki sürecin kısa süre içerisinde yeniden hareketlenebileceğini gösteriyor.

Ancak mevcut aşamada Beşiktaş ile Frosinone arasında kesin anlaşmaya varıldığına veya oyuncunun transferinin tamamlandığına ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor.

Beşiktaş’ın ilgisi somut aşamada

Beşiktaş’ın Ghedjemis’e ilgisi daha önce İtalyan basınına yansımış, siyah-beyazlıların oyuncu için girişimde bulunduğu belirtilmişti.

Son gelişmeyi önceki haberlerden ayıran nokta ise bu kez açıklamanın doğrudan Frosinone yönetiminden gelmesi.

Kulübün sportif direktörünün transfer sürecinin Ghedjemis’i etkilediğini açıkça ifade etmesi ve oyuncunun Juventus karşılaşmasında kullanılmaması, transfer görüşmelerinin ciddi bir aşamada olduğuna işaret ediyor.

Bununla birlikte Castagnini, Beşiktaş ile anlaşmaya varıldığını söylemedi. Bu nedenle mevcut tabloyu “transfer tamamlandı” şeklinde yorumlamak için henüz erken.

Gözler 24 Ağustos’a çevrildi

Beşiktaş cephesinde Ghedjemis transferinin bundan sonraki aşamasında kulüpler arasındaki pazarlık belirleyici olacak.

Frosinone’nun oyuncuyu transfer gündemi nedeniyle maç kadrosundan çıkarması ise dosyada önemli bir eşik olarak öne çıktı.

Castagnini’nin açıkladığı takvim doğrultusunda gözler şimdi 24 Ağustos’ta yapılması beklenen yeni değerlendirmeye çevrildi.

Kaynaklar

1. DAZN Italia, 23 Ağustos 2026
2. Renzo Castagnini, Frosinone Sportif Direktörü
3. TuttoFrosinone, 23 Ağustos 2026
4. TuttomercatoWeb, 23 Ağustos 2026
5. Corriere dello Sport, 23 Ağustos 2026
6. Tuttosport, 23 Ağustos 2026

Giresun’un Çanakçı ilçesinde bahçede meydana gelen olayda bir kişi yaşamını yitirdi.

Edinilen bilgilere göre olay, Çanakçı ilçesine bağlı Bakımlı köyünde meydana geldi. Bahçede bulunduğu sırada henüz belirlenemeyen bir nedenle yuvarlanan 1984 doğumlu E.G. için çevredekilerin ihbarı üzerine bölgeye AFAD ve sağlık ekipleri sevk edildi.

Ekipler tarafından olay yerinde yapılan kontrollerde E.G.’nin hayatını kaybettiği belirlendi.

E.G.’nin cenazesi, gerekli incelemelerin ardından kesin ölüm nedeninin tespit edilmesi amacıyla ilgili sağlık kuruluşunun morguna kaldırıldı.

Olayın nasıl meydana geldiğinin belirlenmesi için inceleme başlatıldı.

İstanbul İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünden yaklaşık 40 yıllık kamu hizmetinin ardından emekliye ayrılan Rabia Babaoğlu, İstanbul Çocukları Vakfı Genel Müdürlüğü görevine getirildi.

Kamu yönetiminin farklı kademelerinde uzun yıllar görev yapan Babaoğlu, yeni dönemde mesleki birikimini çocuklara yönelik eğitim, sağlık, kültür, spor ve sosyal destek çalışmalarında değerlendirecek.

ATAMA KAMUOYUNA DUYURULDU

Babaoğlu’nun yeni görevi, Fatih Belediye Başkanı Mehmet Ergün Turan’ın açıklamasıyla kamuoyuna yansıdı. Turan, İstanbul Çocukları Vakfı Genel Müdürü olarak göreve başlayan Babaoğlu’nu ağırladığını belirterek yeni görevinde başarılar diledi.

Yaklaşık 40 yıllık kamu hizmetini Ocak 2026’da tamamlayan Babaoğlu için düzenlenen veda programına da katılan Turan, Babaoğlu’nun kamu görevini titizlik ve sorumluluk anlayışıyla yürüttüğünü ifade etmişti.

KAMU YÖNETİMİNDE UZUN YILLAR GÖREV YAPTI

Rabia Babaoğlu, nüfus ve vatandaşlık hizmetlerinin farklı kademelerinde görev aldı. Keban, Manyas, Erdek, Maltepe ve Fatih’in de aralarında bulunduğu çeşitli ilçelerde nüfus müdürlüğü görevlerinde bulundu.

İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünde Arşiv Daire Başkanı olarak da çalışan Babaoğlu, daha sonra İstanbul İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürü olarak görevlendirildi.

Babaoğlu, emekliliği dolayısıyla Ocak 2026’da düzenlenen veda programında meslek hayatı boyunca tarafsızlık, adalet ve insanı anlama ilkelerine bağlı kalmaya çalıştığını söyledi. Vatandaşların sorunlarını dinlemeye ve mevzuat çerçevesinde çözüm üretmeye önem verdiğini ifade etti.

SİVİL TOPLUM ÇALIŞMALARINDA DA YER ALDI

İlk, orta ve lise öğrenimini Keban’da tamamlayan Babaoğlu, Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesinden mezun oldu. İstanbul Üniversitesinde sivil toplum kuruluşları ve sosyal sorumluluk yönetimi alanında yüksek lisans eğitimi aldı.

Kamu görevlerinin yanı sıra çeşitli sivil toplum kuruluşlarında sorumluluk üstlenen Babaoğlu, Elazığ Dernekler Federasyonunun kuruluş çalışmalarında yer aldı. Federasyonun farklı yönetim kademelerinde görev yapan Babaoğlu, İstanbul Elazığ Vakfı ile Çınar Uluslararası Kültür ve Sanat Derneğindeki çalışmalara da katıldı.

KAMU HAYATINDAKİ HİKÂYELERİNİ “KATIKSIZ”DA ANLATTI

Babaoğlu, kamu hizmetinde tanıklık ettiği gerçek yaşam öykülerini ve mesleki hatıralarını “Katıksız” adlı kitabında topladı. Kasım 2025’te okuyucuyla buluşan eserde, nüfus müdürlüklerinde kesişen farklı hayatlar ve kamu hizmetinin insan odaklı yönü anlatıldı.

Babaoğlu, kitabın tanıtımında meslek hayatı boyunca çok sayıda insan hikâyesi biriktirdiğini ve bu hatıraları gördüğü, yaşadığı biçimiyle kaleme aldığını belirtti.

YENİ GÖREVİNDE ÇOCUKLAR İÇİN ÇALIŞACAK

İstanbul Valisi Davut Gül’ün başkanlığını yürüttüğü İstanbul Çocukları Vakfı; özellikle sosyal desteğe ihtiyaç duyan çocukların eğitim, sağlık, kültür ve spor alanlarında desteklenmesine yönelik çalışmalar gerçekleştiriyor.

Rabia Babaoğlu, kamu yönetiminde edindiği yaklaşık 40 yıllık deneyimin ardından kariyerini çocuklara yönelik sosyal çalışmalar yürüten İstanbul Çocukları Vakfında sürdürecek.

Türkiye’de çay çoğu zaman ince belli bardakta, günün farklı saatlerine yayılan bir alışkanlık olarak tüketiliyor. Bilimsel araştırmalarda kullanılan “bir fincan” ölçüsü ise çalışmadan çalışmaya değişebiliyor. Bu nedenle araştırmalarda sözü edilen iki fincan çayı, doğrudan iki küçük Türk çay bardağı olarak yorumlamak doğru değil.

Siyah, yeşil, beyaz ve oolong çay aynı bitkiden, Camellia sinensis’ten elde ediliyor. Aralarındaki temel fark, yaprakların işlenme ve oksitlenme biçimi. Papatya, ıhlamur, nane ve hibiskus gibi bitki çayları ise farklı bitkilerden hazırlanıyor; gerçek çayla aynı içerik ve etkilere sahip değiller.

Çayın sağlık araştırmalarında öne çıkmasının başlıca nedeni polifenoller. Bitkilerde bulunan bu bileşikler, hücrelerdeki oksidatif süreçler, damar işlevi, iltihaplanma ve bağırsak bakterileriyle ilişkili etkileri nedeniyle inceleniyor. Fakat çayı bir hastalığı önleyen veya tedavi eden tek başına güçlü bir araç gibi görmek bilimsel verilerin önüne geçmek olur.

Daha Uzun Yaşamla İlişkili Bulundu

Yaklaşık yarım milyon yetişkinin 11 yılı aşkın süre izlendiği İngiltere merkezli geniş bir araştırmada, günde iki veya daha fazla fincan çay içenlerde çalışma süresindeki ölüm riskinin çay içmeyenlere göre daha düşük olduğu görüldü. Katılımcıların büyük bölümü siyah çay tüketiyordu.

Bu araştırmada iki ila üç finan içen gruptaki fark yaklaşık yüzde 13 düzeyindeydi. Kahve tüketimi, süte veya şekere ilişkin tercihler ve kafeinin vücutta işlenmesini etkileyen genetik özellikler hesaba katıldığında da benzer ilişki devam etti.

Yaklaşık 2 milyon kişinin verilerini kapsayan daha sonraki bir meta-analiz de orta düzeyde çay tüketimiyle genel ölüm ve kalp-damar hastalıklarına bağlı ölüm arasında ters yönlü bir ilişki bildirdi.

Bununla birlikte bu çalışmalar gözlemsel nitelikte. Çay içenlerle içmeyenler arasında beslenme, gelir düzeyi, sosyal hayat, fiziksel hareketlilik ve başka alışkanlıklar bakımından ölçülemeyen farklar bulunabilir. Bulgular çayın yaşam süresini doğrudan uzattığını kanıtlamıyor.

Damar İşlevini Destekleyebilir

Damarların iç yüzeyini kaplayan endotel tabakası, kan akımının düzenlenmesinde görev yapıyor. Koroner arter hastalığı bulunan 66 kişiyle yürütülen kontrollü bir çalışmada, yaklaşık dört hafta boyunca her gün siyah çay tüketilmesi damarların kan akımına yanıt olarak genişleme yeteneğinde iyileşmeyle ilişkilendirildi. Su tüketilen dönemde aynı değişiklik görülmedi.

Yeşil çay üzerine yapılan randomize kontrollü çalışmaların bir araya getirildiği analizlerde de sistolik ve diyastolik kan basıncında küçük düşüşler bildirildi. Etkinin büyüklüğü sınırlıydı ve araştırmaların kullandığı ürün, miktar ve süreler birbirinden farklıydı.

Çay bu nedenle tansiyon ilacının, hareketli yaşamın veya dengeli beslenmenin yerine geçirilemez. Tansiyonu yüksek olan bir kişinin tedavisini değiştirmesi için gerekçe de oluşturmaz.

Kan Şekeri ve İltihaplanma Üzerindeki Etkileri Araştırılıyor

Bazı küçük klinik deneyler, siyah çayın yemek sonrasında kan şekerinin yükselme hızını sınırlayabileceğini düşündürüyor. Başka çalışmalarda çay tüketiminin C-reaktif protein gibi iltihaplanmayla ilişkili bazı göstergeler üzerindeki etkileri incelendi.

Bu bulgular, çayın tip 2 diyabeti önlediği veya tedavi ettiği anlamına gelmiyor. Metabolik sağlık üzerindeki araştırmaların bir bölümü kısa süreli ve az sayıda katılımcıyla yapılmış durumda. Çaya eklenen şeker de ayrı değerlendirilmeli. Gün boyunca çok sayıda şekerli çay içmek, toplam şeker ve enerji alımını belirgin biçimde artırabilir.

Diyabeti bulunan kişiler açısından belirleyici olan yalnızca çayın kendisi değil; içeceğin nasıl hazırlandığı, yanında ne tüketildiği ve günün tamamındaki beslenme düzenidir.

Bağırsak Bakterileriyle Etkileşebilir

Çaydaki polifenollerin tamamı ince bağırsaktan emilmiyor. Bir bölümü kalın bağırsağa ulaşarak burada yaşayan mikroorganizmalarla etkileşime giriyor. Bu durum, çayın bağırsak mikrobiyotası olarak adlandırılan mikroorganizma topluluğu üzerindeki etkisine ilişkin araştırmaların temelini oluşturuyor.

Sağlıklı yetişkinlerle yapılan küçük bir kontrollü çalışmada, 12 hafta boyunca günde üç fincan siyah çay tüketenlerde bazı bağırsak bakterilerinin dağılımında değişiklikler saptandı. Kısa zincirli yağ asidi üreten bakteriler, bağırsak duvarı ve bağışıklık sistemiyle ilişkileri nedeniyle özellikle inceleniyor.

Ancak bağırsak mikrobiyotasındaki bir değişikliğin her zaman doğrudan sağlık yararı anlamına gelmediği bilinmeli. Bu alandaki insan çalışmaları henüz sınırlı ve kişilerin başlangıçtaki bağırsak yapısı birbirinden oldukça farklı.

Dikkat ve Zihinsel Uyanıklığı Artırabilir

Gerçek çay doğal olarak kafein içeriyor. Kafein, kısa süreli uyanıklığı ve dikkati artırabilir. Çay ayrıca L-teanin adı verilen bir amino asit içeriyor. Kafein ile L-teaninin birlikte bulunmasının dikkat, zihinsel performans ve ruh hali üzerinde etkili olabileceği araştırılıyor.

Yeşil çay üzerine yürütülen çalışmaların değerlendirildiği sistematik bir derlemede dikkat, bellek ve kaygı üzerinde olumlu sonuçlar bildiren araştırmalar bulundu. Bununla birlikte kullanılan ürünler ve miktarlar büyük farklılık gösterdi; bazı deneylerde demlenmiş çay yerine yoğunlaştırılmış özüt kullanıldı.

Uzun dönemli gözlemsel çalışmalar çay tüketimiyle daha düşük bilişsel gerileme riski arasında bağlantı kuruyor. Bu bağlantı, çayın demansı önlediğini göstermiyor. Klinik deneylerin sonuçları gözlemsel araştırmalar kadar tutarlı değil.

Çay Kahveden Daha Az Kafein İçerebilir

Demlenme şekline bağlı olmakla birlikte çayın kafein miktarı çoğunlukla aynı hacimdeki filtre kahveden daha düşüktür. Bu durum bazı kişilerde daha az çarpıntı, huzursuzluk veya uyku bozukluğu yaşanmasını sağlayabilir. Yine de koyu demlenmiş ve art arda içilen çaylarla toplam kafein miktarı yükselebilir.

Kafeine duyarlı kişilerde çay; uykusuzluk, çarpıntı, titreme, mide yakınmaları veya kaygıda artış yapabilir. Akşam saatlerinde tüketimi uykuya dalmayı zorlaştırıyorsa miktarı azaltmak ya da daha erken saatlere çekmek düşünülebilir.

Faydayı Belirleyen Yalnızca Çayın Türü Değil

Bilimsel verilerin büyük bölümü sade veya az katkılı siyah ve yeşil çaya dayanıyor. Yüksek miktarda şeker, şurup ya da krema içeren hazır çay içecekleri aynı çerçevede değerlendirilemez. Şişelenmiş ürünlerde şeker miktarı etiketten kontrol edilmeli.

Çayı kaynar halde içmekten de kaçınmak gerekiyor. Çok sıcak içeceklerin yemek borusunda tekrarlayan ısı hasarına yol açabileceğine ilişkin kanıtlar bulunuyor. Çayın bir süre soğumasını beklemek, ağız ve boğazı yakmayacak sıcaklıkta tüketmek daha güvenli bir yaklaşım.

Demir Eksikliği Olanlar Öğün Saatine Dikkat Etmeli

Çaydaki tanenler, özellikle bitkisel kaynaklı demirin bağırsaktan emilimini azaltabilir. Demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi bulunan kişilerin çayı ana öğünlerle aynı anda tüketmemesi ve zamanlamayı hekimiyle görüşmesi uygun olabilir.

Gebelikte toplam kafein alımı ayrıca değerlendirilmelidir. Kalp ritim bozukluğu, kontrolsüz reflü, ciddi uykusuzluk veya kafeine belirgin duyarlılığı bulunan kişiler de tüketim miktarı konusunda sağlık profesyoneline danışabilir.

Yoğun yeşil çay özütleri ile normal şekilde demlenmiş çay aynı şey değildir. Takviye biçimindeki yüksek doz özütler, özellikle karaciğer açısından farklı riskler taşıyabilir ve bazı ilaçlarla etkileşebilir. Çay takviyesi kullanmak isteyenlerin bunu hekim veya eczacı değerlendirmesi olmadan başlatmaması gerekir.

Kaç Bardak Çay İçilmeli?

Araştırmalar herkese uygun tek bir sayı vermiyor. Fincan hacmi, çayın koyuluğu, kafein miktarı ve kişinin sağlık durumu değişiyor. Gözlemsel çalışmalarda en sık olumlu ilişki görülen aralık orta düzeyde tüketim olsa da bu bulgu kişisel bir tüketim hedefi olarak yorumlanmamalı.

Çay, şekersiz veya az şekerli tüketildiğinde sağlıklı bir beslenme düzeninin parçası olabilir. Meyve, sebze, tam tahıl, kurubaklagil, yeterli uyku ve hareketin sağlayacağı katkının yerini ise tek başına dolduramaz.

KAYNAKLAR

1. Annals of Internal Medicine – Tea Consumption and All-Cause and Cause-Specific Mortality in the UK Biobank: A Prospective Cohort Study – Maki Inoue-Choi ve arkadaşları – 2022 – DOI: 10.7326/M22-0041
2. Epidemiology and Health – Tea Consumption and Risk of All-Cause, Cardiovascular Disease, and Cancer Mortality: A Meta-Analysis of Thirty-Eight Prospective Cohort Data Sets – Youngyo Kim ve Youjin Je – 2024 – DOI: 10.4178/epih.e2024056
3. Circulation – Short- and Long-Term Black Tea Consumption Reverses Endothelial Dysfunction in Patients With Coronary Artery Disease – Stephen J. Duffy ve arkadaşları – 2001 – DOI: 10.1161/01.CIR.104.2.151
4. Scientific Reports – Effect of Green Tea Consumption on Blood Pressure: A Meta-Analysis of 13 Randomized Controlled Trials – Xiaoli Peng ve arkadaşları – 2014 – DOI: 10.1038/srep06251
5. Journal of Nutritional Science and Vitaminology – The Effects of Black Tea Consumption on Intestinal Microflora: A Randomized Single-Blind Parallel-Group, Placebo-Controlled Study – Reno Tomioka, Yuko Tanaka, Masayuki Suzuki ve Shukuko Ebihara – 2023 – DOI: 10.3177/jnsv.69.326
6. Phytomedicine – Green Tea Effects on Cognition, Mood and Human Brain Function: A Systematic Review – Edele Mancini ve arkadaşları – 2017 – DOI: 10.1016/j.phymed.2017.07.008

Konya’nın Karatay ilçesinde meydana gelen traktör kazası, genç bir üniversite öğrencisini hayattan kopardı. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü 4. sınıf öğrencisi Memiş Eren Özkan, kullandığı traktörün devrilmesi sonucu ağır yaralandı. Hastaneye ulaştırılmaya çalışılan 19 yaşındaki Özkan, yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

KAZA ARAZİ YOLUNDA MEYDANA GELDİ

Kaza, 22 Ağustos 2026 Cumartesi günü saat 18.00 sıralarında Karatay ilçesine bağlı Ağsaklı Mahallesi’ndeki arazi yolunda yaşandı.

Edinilen bilgilere göre Memiş Eren Özkan’ın kullandığı traktör, henüz kesinleşmeyen bir nedenle kontrolden çıkarak devrildi. Kazayı görenlerin ihbarı üzerine bölgeye sağlık ve jandarma ekipleri sevk edildi.

HASTANEYE ULAŞTIRILAMADAN HAYATINI KAYBETTİ

Kazada ağır yaralanan Özkan’a sağlık ekipleri tarafından olay yerinde ilk müdahale yapıldı. Ambulansla hastaneye götürülmek üzere yola çıkarılan genç öğrenci, sağlık ekiplerinin müdahalelerine rağmen hastaneye ulaştırılamadan yaşamını yitirdi.

Kazanın kesin nedeninin belirlenmesi amacıyla jandarma ekipleri tarafından inceleme başlatıldı.

ÜNİVERSİTE CAMİASINI YASA BOĞDU

Memiş Eren Özkan’ın Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü 4. sınıf öğrencisi olduğu öğrenildi. Genç öğrencinin vefatı ailesi ve yakınlarının yanı sıra eğitim gördüğü fakültede de derin üzüntüye neden oldu.

Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi tarafından yayımlanan taziye mesajında, Memiş Eren Özkan’ın elim bir kaza sonucu hayatını kaybettiğinin üzüntüyle öğrenildiği belirtildi. Mesajda genç öğrenciye Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, arkadaşlarına ve üniversite camiasına başsağlığı dilendi.

ARAPLAR MEZARLIĞI’NDA TOPRAĞA VERİLDİ

Henüz 19 yaşında hayata veda eden Memiş Eren Özkan’ın cenazesi, 23 Ağustos 2026 Pazar günü öğle namazının ardından kılınan cenaze namazı sonrasında Araplar Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Cenaze töreninde Özkan’ın ailesi, yakınları, arkadaşları ve sevenleri büyük üzüntü yaşadı.

Kahvenin belirgin aromasını çikolatanın yumuşak tadıyla birleştiren mokka, evde birkaç temel malzemeyle hazırlanabilir. Başarılı bir sonuç için kahvenin yeterince yoğun, sütün sıcak fakat kaynamamış olması gerekir.

Klasik tarifte espresso kullanılır. Espresso makinesi bulunmadığında moka pot, kapsül kahve makinesi veya az miktarda suyla hazırlanmış yoğun filtre kahve de tercih edilebilir. Ancak normal yoğunluktaki filtre kahve kullanılması içeceğin süt ve çikolata karşısında zayıf kalmasına neden olabilir.

MOKKA TARİF KARTI

Kaç kişilik: 1 büyük fincan
Hazırlık süresi: 5 dakika
Pişirme süresi: 5 dakika
Toplam süre: Yaklaşık 10 dakika
Hazırlama yöntemi: Ocakta
Zorluk düzeyi: Kolay
Temel ekipman: Küçük sos tenceresi veya cezve, fincan, çırpıcı

MOKKA İÇİN MALZEMELER

- 1 shot espresso (yaklaşık 30 ml)
- 180 ml süt
- 20 g bitter veya sütlü çikolata
- 1 tatlı kaşığı şekersiz kakao (yaklaşık 5 g)
- 1 tatlı kaşığı toz şeker; isteğe bağlı
- 1 yemek kaşığı sıcak su
- Üzeri için süt köpüğü veya rendelenmiş çikolata; isteğe bağlı

MOKKA NASIL YAPILIR?

1. Kakaoyu ve kullanacaksanız şekeri fincana alın. Üzerine 1 yemek kaşığı sıcak su ekleyerek pürüzsüz bir karışım elde edene kadar karıştırın.

2. Çikolatayı küçük parçalar hâlinde doğrayın. Sütü küçük bir sos tenceresine aktarın ve orta-kısık ateşte ısıtmaya başlayın.

3. Süt buhar çıkaracak kadar ısındığında, ancak kaynamadan önce çikolatayı ekleyin. Çikolata tamamen eriyene kadar çırpıcıyla karıştırın.

4. Espressoyu hazırlayın ve fincandaki kakaolu karışıma ekleyin. Homojen bir kıvam elde edene kadar karıştırın.

5. Sıcak çikolatalı sütü fincana yavaşça dökün. İsterseniz sütün bir bölümünü köpürterek içeceğin üzerine ekleyin.

6. Mokkanın üzerini az miktarda kakao veya rendelenmiş çikolatayla tamamlayın. Çok sıcak bekletmeden servis edin.

ESPRESSO MAKİNESİ OLMADAN MOKKA NASIL YAPILIR?

Espresso yerine moka potta hazırlanmış 40–50 ml yoğun kahve kullanılabilir. Moka pot bulunmuyorsa 50 ml sıcak suyla yaklaşık 5–6 g granül kahve hazırlanabilir.

Yoğun filtre kahve de kullanılabilir; ancak miktarın 50–60 ml’yi aşmaması önerilir. Fazla su, mokkanın kıvamını inceltir ve kahve aromasının süt ile çikolatanın gerisinde kalmasına yol açar.

MOKKA YAPMANIN PÜF NOKTALARI

- Sütü kaynatmayın. Kaynayan süt, içeceğin tadını ağırlaştırabilir ve yüzeyinde istenmeyen bir tabaka oluşturabilir.
- Çikolatayı süte eklemeden önce küçük parçalara ayırın. Böylece daha hızlı ve eşit şekilde erir.
- Bitter çikolata daha yoğun ve az tatlı, sütlü çikolata ise daha yumuşak ve tatlı bir sonuç verir.
- Kakao tozunu doğrudan sütün içine eklemek topaklanmaya yol açabilir. Önce az miktarda sıcak suyla açmak daha pürüzsüz bir kıvam sağlar.
- Normal filtre kahveyi fazla miktarda kullanmayın. İçeceğin kahve tadı belirgin olmalı, ancak kıvamı sulanmamalıdır.
- Şeker miktarını çikolatanın türüne göre ayarlayın. Sütlü çikolata kullanılıyorsa ilave şekere çoğu zaman ihtiyaç duyulmaz.
- Hazırlanan kahveyi uzun süre bekletmeyin. Bekleyen espresso acılaşarak mokkanın dengesini bozabilir.

MALZEME İKAMELERİ

Bitter çikolata yerine sütlü çikolata kullanılabilir. Bu değişiklik içeceği daha tatlı ve daha yumuşak hâle getirir.

İnek sütü yerine yulaf, soya veya badem içeceği tercih edilebilir. Yulaf içeceği daha kremamsı; badem içeceği ise daha belirgin aromalı bir sonuç verebilir.

Çikolata bulunmuyorsa kakao miktarı 2 tatlı kaşığına çıkarılabilir. Bu durumda içeceğin acılığını dengelemek için isteğe göre az miktarda şeker eklenebilir. Ancak yalnızca kakaoyla hazırlanan mokka, eritilmiş çikolatalı tarife göre daha az yoğun olur.

SERVİS ÖNERİSİ

Mokka, ısıyı koruyan kalın bir fincanda sıcak servis edilebilir. Üzerine süt köpüğü, çok az kakao veya ince rendelenmiş bitter çikolata eklenebilir.

İçeceğin kendi tatlılığı yüksek olabileceğinden yanında şekerli bir yiyecek sunmak yerine sade kurabiye veya birkaç tuzsuz badem tercih edilebilir.

SAKLAMA VE YENİDEN ISITMA

Mokka en iyi sonucu hazırlandıktan hemen sonra verir. Bekletildiğinde süt köpüğü söner, çikolata dibe çöker ve kahvenin aroması zayıflar.

Artan içecek oda sıcaklığında uzun süre bekletilmemelidir. Soğuduktan sonra kapalı bir kapta buzdolabına alınabilir ve bir gün içinde tüketilebilir. Yeniden ısıtırken kaynatmadan, kısık ateşte karıştırılması önerilir.

MOKKA YAPARKEN SIK YAPILAN HATALAR

Mokkanın fazla tatlı olması: Sütlü çikolataya ayrıca fazla şeker eklenmesinden kaynaklanabilir. Şekeri en son tadına bakarak ayarlayın.

İçeceğin sulu kalması: Fazla miktarda filtre kahve kullanılması veya çikolata oranının düşük tutulması kıvamı inceltebilir.

Kakaonun topaklanması: Kakaoyu önce sıcak suyla pürüzsüz hâle getirin.

Kahvenin acılaşması: Espressoyu gereğinden uzun demlemeyin ve hazırladıktan sonra bekletmeyin.

Sütün taşması: Sütü orta-kısık ateşte ısıtın ve kaynama noktasına gelmeden ocaktan alın.

Sabah hangi saatte hareketleniyorsunuz? Günün büyük bölümünü oturarak geçirip bütün adımlarınızı akşam mı tamamlıyorsunuz? Hafta içi ile hafta sonu arasında günlük düzeniniz tamamen değişiyor mu?
Akıllı saat ve aktivite bileklikleri bu tür örüntüleri uzun süre boyunca kaydedebiliyor. Nature Communications’ta yayımlanan yeni bir araştırma, bu cihazlardan elde edilen verilerin yalnızca “kaç adım attığımızı” değil, günün hangi saatlerinde hareket edip hangi saatlerinde dinlendiğimizi gösteren günlük ritmin de biyolojik yaşlanmayla ilişkili olabileceğini ortaya koydu.
Harvard T.H. Chan School of Public Health araştırmacıları, ABD’deki All of Us Research Program’a katılan 2.222 kişinin çok yıllı Fitbit verilerini klinik göstergelerden hesaplanan biyolojik yaş ölçümleriyle karşılaştırdı. Katılımcılardan toplam 8.447 kişi-yıllık giyilebilir cihaz verisi elde edildi.
En dikkat çekici bulgu, günlük hareket-dinlenme ritmi daha güçlü olan kişilerde hızlanmış biyolojik yaşlanma olasılığının daha düşük bulunmasıydı. Ancak çalışma gözlemsel olduğu için daha düzenli bir hareket ritminin insanı doğrudan daha yavaş yaşlandırdığı söylenemez.
Biyolojik yaş ne demek?
Kimlikte yazan yaş ile vücudun yaşlanma özellikleri her zaman aynı şey değil.
Aynı kronolojik yaşta iki kişinin kan şekeri, böbrek fonksiyonları, iltihap göstergeleri ve kan hücreleriyle ilişkili değerleri birbirinden oldukça farklı olabilir.
Bilim insanları bu farkı değerlendirmek için çeşitli “biyolojik yaş” ölçümleri geliştiriyor.
Yeni araştırmada PhenoAge adı verilen bir yöntem kullanıldı. Bu yöntem kronolojik yaşın yanı sıra dokuz farklı klinik biyobelirteci bir araya getirerek kişinin fizyolojik profilinin yaşına göre daha “yaşlı” ya da daha “genç” görünüp görünmediğini tahmin etmeye çalışıyor.
Basitçe söylemek gerekirse, yöntem kişinin kan ve klinik değerlerinin aynı kronolojik yaştaki insanlara göre daha yaşlı ya da daha genç bir fizyolojik profile işaret edip etmediğini hesaplamaya çalışıyor.
Ancak biyolojik yaş, doğum tarihi kadar kesin ve değişmez bir sayı değildir. Kullanılan yönteme göre farklı sonuçlar ortaya çıkabilir.
Akıllı saat gerçekten biyolojik yaşınızı ölçüyor mu?
Hayır.
Çalışmanın en kolay yanlış anlaşılabilecek noktası bu.
Fitbit cihazı araştırmada doğrudan “biyolojik yaşınız 54” şeklinde bir ölçüm yapmadı. Araştırmacılar giyilebilir cihazlardan elde edilen uzun dönem hareket verilerini, ayrı olarak hesaplanan klinik biyobelirteç tabanlı PhenoAge değerleriyle karşılaştırdı.
Akıllı saat burada bir biyolojik yaş ölçüm cihazı değil.
Araştırmanın ortaya koyduğu olasılık şu: Giyilebilir cihazların aylar ve yıllar boyunca topladığı hareket-dinlenme verileri, gelecekte sağlıklı yaşlanmayla ilişkili bazı değişimleri anlamaya yardımcı olan dijital göstergelerden biri olabilir.
Araştırmacılar yalnızca adım sayısına bakmadı
Akıllı saat kullanırken en çok dikkat edilen sayı genellikle günlük adım sayısı.
Ancak bu araştırmanın asıl ilginç tarafı, yalnızca “bugün kaç adım attınız?” sorusuna bakmaması.
Araştırmacılar günlük hareket-dinlenme düzeninin üç temel özelliğini değerlendirdi:
ritmin gücü, zamanlaması ve ne kadar istikrarlı olduğu.
Buradaki “güçlü ritim”, mutlaka çok yoğun egzersiz yapmak anlamına gelmiyor. Daha çok kişinin aktif olduğu saatlerle dinlendiği saatler arasındaki farkın günlük yaşamda ne kadar belirgin olduğu anlamına geliyor.
Örneğin gündüz saatlerinde daha aktif, gece saatlerinde ise belirgin biçimde daha sakin olmak güçlü bir günlük ritmi yansıtabilir.
Buna karşılık hareketin gün ve gece boyunca daha dağınık seyretmesi veya günlük düzenin sık değişmesi daha farklı bir ritim oluşturabilir.
Güçlü günlük ritim neden dikkat çekti?
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri hareket-dinlenme ritminin yoğunluğuyla ilgiliydi.
Daha güçlü günlük ritme sahip kişilerde hızlanmış biyolojik yaşlanma olasılığı, kullanılan farklı analizlere göre yüzde 26 ile yüzde 46 arasında daha düşük bulundu.
Ancak bu oranı doğru yorumlamak gerekiyor.
Araştırma, “günlük düzeninizi değiştirirseniz yaşlanmanız yüzde 46 yavaşlar” demiyor.
Buradaki yüzde, belirli hareket ritmi özelliklerine sahip kişilerle hızlanmış biyolojik yaşlanma göstergesi arasındaki istatistiksel ilişkiyi ifade ediyor.
Bu nedenle sonuçlar doğrudan tedavi etkisi veya kişisel risk azalması olarak okunmamalı.
Sadece daha fazla hareket etmek mi gerekiyor?
Araştırmanın mesajı “ne kadar çok adım, o kadar genç” şeklinde basitleştirilemez.
Günlük hareket ritmi toplam hareket miktarıyla ilişkili olsa da yalnızca adım sayısından ibaret değil.
Önemli olan hareketin gün içine nasıl dağıldığı, kişinin aktif ve dinlenme dönemlerinin ne kadar belirgin olduğu ve bu düzenin zaman içinde ne kadar kararlı kaldığı.
Bu nedenle bir kişinin bütün gün oturup akşam tek seferde uzun yürüyüş yapmasıyla gün boyunca daha dengeli biçimde hareket etmesi aynı aktivite örüntüsünü oluşturmayabilir.
Ancak yeni çalışma, hangi hareket düzeninin kesin olarak “en sağlıklı” olduğunu belirlemek için yapılmış bir egzersiz deneyi değil.
Bu nedenle araştırmadan herkese uygulanabilecek kesin bir günlük saat programı çıkarmak doğru olmaz.
Vücudumuz neden ritimlere göre çalışıyor?
İnsan vücudunun birçok sistemi yaklaşık 24 saatlik biyolojik ritim içinde çalışıyor.
Uyku ve uyanıklık, hormonların salgılanması, vücut sıcaklığı, iştah ve metabolik süreçler günün farklı saatlerinde değişebiliyor.
Bu yaklaşık 24 saatlik düzene sirkadiyen ritim adı veriliyor.
Uzun süre boyunca düzensiz uyku ve aktivite örüntülerinin metabolik ve kalp-damar sağlığıyla ilişkisi bilim dünyasında uzun süredir araştırılıyor.
Yeni çalışma bu tartışmaya farklı bir pencere açıyor: günlük hareket ritmindeki uzun dönem özelliklerin biyolojik yaşlanma göstergeleriyle birlikte değişip değişmediği.
Kadın ve erkeklerde bazı farklılıklar görüldü
Araştırmada hareket ritminin zamanlaması ve düzenliliği ile biyolojik yaşlanma arasındaki bazı ilişkilerin kadınlarda daha belirgin olduğu bildirildi.
Erkeklerde ise hızlanmış yaşlanmayla ilişkili farklı günlük hareket örüntüleri görüldü.
Ancak bu sonuçlardan “kadınlar şu saatte, erkekler bu saatte hareket etmeli” şeklinde bir öneri çıkarmak mümkün değil.
Bu tür alt grup sonuçlarının farklı toplumlarda ve daha geniş örneklemlerde yeniden doğrulanması gerekiyor.
Akıllı saatinizin verdiği “yaş” skorlarına dikkat
Bazı akıllı saatler ve dijital sağlık uygulamaları kullanıcılara “fitness yaşı”, “kalp yaşı”, “vücut yaşı” veya benzeri skorlar sunabiliyor.
Bunların hepsi aynı şeyi ölçmüyor.
Bir uygulamanın verdiği “biyolojik yaş” ile bilimsel çalışmalarda kullanılan PhenoAge gibi biyobelirteç tabanlı yöntemler birbirinden tamamen farklı olabilir.
Bu nedenle saatinizde gördüğünüz bir yaş skorunu:
“Vücudum gerçekten bu yaşta”
şeklinde yorumlamak doğru değil.
Giyilebilir cihazlar fiziksel aktiviteyi, uyku düzenini ve bazı fizyolojik değişimleri takip etmek açısından yararlı olabilir; ancak tıbbi tanının veya kapsamlı sağlık değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Araştırmanın önemli sınırlılıkları var
Çalışmanın en önemli sınırı gözlemsel olması.
Araştırmacılar insanların hareket düzenlerini değiştirmedi ve ardından yaşlanmalarının yavaşlayıp yavaşlamadığını test etmedi.
Bu nedenle iki olasılığı birbirinden kesin olarak ayırmak mümkün değil.
Daha düzenli bir hareket ritmi daha sağlıklı yaşlanmayla ilişkili olabilir. Ancak daha sağlıklı kişilerin zaten daha güçlü ve düzenli günlük aktivite ritmine sahip olması da mümkün.
Uyku düzeni, çalışma saatleri, kronik hastalıklar, fiziksel kapasite, kullanılan ilaçlar ve yaşam tarzının başka özellikleri hem hareket düzenini hem biyolojik yaş göstergelerini etkileyebilir.
Ayrıca araştırmaya uzun dönem giyilebilir cihaz verisi sağlayabilen kişiler dahil edildiği için sonuçlar toplumun tamamını birebir temsil etmeyebilir.
Günlük hayat için ne anlamalıyız?
Araştırma bize “şu saatte kalkın, şu saatte yürüyün ve daha genç kalın” demiyor.
Ancak daha geniş bir noktaya dikkat çekiyor: Sağlık açısından yalnızca ne kadar hareket ettiğimiz değil, günlük yaşamımızın ritmi de önemli olabilir.
Gün içinde uzun süre kesintisiz oturmak yerine hareket fırsatları oluşturmak, düzenli fiziksel aktivite yapmak ve mümkün olduğunca tutarlı uyku-uyanıklık saatlerini korumak genel sağlık açısından desteklenen alışkanlıklar.
Ancak bu noktada önemli bir ayrım var: Yeni çalışma, belirli bir hareket veya uyku programının biyolojik yaşlanmayı yavaşlattığını test etmedi.
Dolayısıyla bu genel sağlık önerilerini çalışmanın doğrudan sonucu gibi görmek doğru değil.
Akıllı saatlerin gelecekteki rolü ne olabilir?
Giyilebilir cihazların en önemli özelliklerinden biri, insanların günlük yaşamını uzun süre boyunca izleyebilmesi.
Tek bir günün adım sayısından çok, aylar ve yıllar içinde oluşan kişisel hareket örüntüleri gelecekte daha değerli hale gelebilir.
Bu tür veriler sağlık risklerinin erken fark edilmesine veya sağlıklı yaşlanmayla ilişkili değişimlerin izlenmesine yardımcı olabilir.
Ancak akıllı saatlerin biyolojik yaşlanmayı klinikte ölçen standart bir araç haline geldiğini söylemek için henüz erken.
Yeni araştırma bir tanı testi değil; giyilebilir cihazların gelecekteki sağlık araştırmalarında nasıl kullanılabileceğini gösteren önemli bir bilimsel çalışma.
Saatiniz yaşınızı söylemiyor, ritminiz hakkında bilgi topluyor
2.222 kişiyi ve 8.447 kişi-yıllık giyilebilir cihaz verisini değerlendiren araştırma, günlük hareket-dinlenme ritminin biyolojik yaşlanma göstergeleriyle ilişkili olabileceğini ortaya koydu.
Özellikle daha güçlü günlük ritim, hızlanmış biyolojik yaşlanmanın daha düşük olasılığıyla bağlantılı bulundu.
Ancak bu sonuç, düzenli hareket etmenin yaşlanmayı doğrudan yavaşlattığını kanıtlamıyor ve akıllı saatlerin bugün biyolojik yaşı ölçebildiği anlamına gelmiyor.
Araştırmanın verdiği asıl mesaj daha ölçülü: Günlük yaşamımızın uzun dönem ritmi, sağlıklı yaşlanmayı anlamak için gelecekte değerli bir dijital ipucu olabilir.
KAYNAKLAR
Nature Communications – Longitudinal digital phenotyping of activity rhythms and biological aging using commercial wearables – Shim J, Onnela JP – 2026 – DOI: 10.1038/s41467-026-76147-6
PLOS Medicine – A new aging measure captures morbidity and mortality risk across diverse subpopulations from NHANES IV: A cohort study – Liu Z, Kuo PL, Horvath S, Crimmins E, Ferrucci L, Levine M – 2018;15(12):e1002718 – DOI: 10.1371/journal.pmed.1002718
Medicine & Science in Sports & Exercise – Fitbit Physical Activity and Sleep Data in the All of Us Research Program: Data Exploration and Processing Considerations for Research – Bailey CP, Dodd KW, McClain JJ, Seo I, Wheeler W, Wolff-Hughes DL – 2025;57(12):2946-2953 – DOI: 10.1249/MSS.0000000000003804

Güzelyurt-Lefkoşa Anayolu’nda 12 Ağustos 2026 tarihinde meydana gelen trafik kazasında ağır yaralanan 36 yaşındaki Melis Luman’dan acı haber geldi. Luman, tedavi gördüğü hastanede yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Polis Basın Subaylığından verilen bilgiye göre kaza, 12 Ağustos’ta saat 16.00 sıralarında anayolun 14 ile 15’inci kilometreleri arasındaki Akdağ mevkiinde meydana geldi.

Lefkoşa istikametine doğru seyreden Melis Luman yönetimindeki otomobil, lastiğinin patlaması nedeniyle yol içerisinde duran Emin Kebabcıoğlu yönetimindeki kamyonete arkadan çarptı.

Kazada otomobil sürücüsü Melis Luman ağır, araçta yolcu olarak bulunan Cansu İçer ile kamyonet sürücüsü Emin Kebabcıoğlu ise hafif yaralandı. Yaralılar, Lefkoşa Dr. Burhan Nalbantoğlu Devlet Hastanesine kaldırıldı.

Cerrahi Yoğun Bakım Servisi’nde 11 gündür tedavi gören Melis Luman, 23 Ağustos 2026 tarihinde yapılan tüm müdahalelere rağmen yaşamını yitirdi.

Polis, kazayla ilgili soruşturmanın devam ettiğini bildirdi.

İshal sırasında rahatsızlığı artırabilen bir besin, kabızlık yaşayan kişi için yararlı olabilir. Reflüsü olan birinin uzak durduğu domates, başka birinde hiçbir sorun yaratmayabilir. Bu nedenle doğru yaklaşım, şikâyetin türünü ve kişisel toleransı birlikte değerlendirmekten geçiyor.

İshal Varken Yağlı ve Çok Şekerli Yiyecekler Sorunu Artırabilir

Akut, yani kısa süre önce başlayan ishalde kızartmalar, fast food ürünleri, yağlı etler, ağır soslar ve çok yağlı tatlılar bağırsak hareketlerini artırabilir. Bu dönemde sindirimi zorlayan büyük porsiyonlar yerine daha küçük ve sade öğünler daha kolay tolere edilebilir.

Şekerli içecekler, yoğun meyve suları, şekerlemeler ve paketli tatlılarda bulunan yüksek miktardaki basit şeker de bağırsak içine daha fazla su çekerek ishali ağırlaştırabilir. “Şekersiz” etiketi taşıyan sakız, şekerleme ve bazı protein ürünlerinde bulunan sorbitol, mannitol veya ksilitol gibi şeker alkolleri de gevşek dışkılama ve gaz yapabilir.

Kahve, enerji içecekleri, yoğun çay ve bazı gazlı içecekler kafein içerir. Kafein bağırsak hareketlerini hızlandırabildiği için ishal döneminde şikâyetleri artırabilir. Alkol ise hem sindirim sistemini tahriş edebilir hem de sıvı kaybını ağırlaştırabilir.

İshal sırasında aç kalmak ya da beslenmeyi günlerce birkaç yiyecekle sınırlandırmak çoğu kişi için gerekli değildir. Tolere edilen, yaşa ve sağlık durumuna uygun beslenmeye kademeli biçimde devam edilmesi gerekir. Özellikle çocuklarda yalnızca muz, pirinç, elma püresi ve kızarmış ekmekten oluşan çok kısıtlı diyetler yeterli enerji ve proteini sağlayamaz.

İshal Sonrası Süt Neden Dokunabilir?

Bağırsak enfeksiyonunun ardından bazı kişiler süt şekeri olan laktozu geçici olarak sindirmekte zorlanabilir. Bunun nedeni, laktozu parçalayan enzimin ince bağırsakta bir süre yeterince çalışamamasıdır. Süt içtikten sonra gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve ishal belirginleşiyorsa geçici laktoz hassasiyeti düşünülebilir.

Bu durum, bütün süt ürünlerinin herkes tarafından bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Yoğurt veya sert peynir gibi laktozu daha düşük ürünler bazı kişilerce daha rahat tüketilebilir. Şikâyetlerin uzun sürmesi halinde süt ürünlerini gelişigüzel kesmek yerine değerlendirme yapılması, gereksiz kalsiyum ve protein kaybını önler.

Reflüde Yiyeceğin Kadar Öğünün Saati de Önemli

Reflü, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Göğüste yanma, ağza acı su gelmesi, gece öksürüğü ve boğazda rahatsızlık yapabilir. Yağlı ve kızartılmış yiyecekler midenin boşalmasını geciktirebildiği için bazı kişilerde reflüyü artırabilir.

Domates, turunçgiller, acı baharatlar, çikolata, nane, kahve, alkol ve gazlı içecekler sık bildirilen tetikleyiciler arasındadır. Ancak bu listenin tamamını yasaklamak doğru değildir. Klinik rehberler, kişinin şikâyetini gerçekten artıran yiyeceklerin belirlenmesini; gereksiz ve geniş kapsamlı kısıtlamalardan kaçınılmasını destekliyor.

Büyük porsiyonlar tüketmek ve yemekten kısa süre sonra uzanmak da reflüyü ağırlaştırabilir. Gece yakınması olanlarda son öğünün yatmadan en az üç saat önce tamamlanması yarar sağlayabilir. Fazla kilolu kişilerde sağlıklı kilo kaybı da belirtilerin azalmasına katkıda bulunabilir.

Şişkinlikte Sağlıklı Yiyecekler Bile Rahatsız Edebilir

Kuru baklagiller, brokoli, karnabahar, lahana, soğan ve bazı tam tahıllar besleyici ve liften zengin seçeneklerdir. Bununla birlikte bağırsak bakterileri bu besinlerdeki bazı karbonhidratları parçalarken gaz oluşabilir. Hızlı yenilen büyük porsiyonlar şişkinliği daha görünür hale getirebilir.

Gaz yapan besinleri tamamen bırakmak yerine porsiyonu küçültmek, tüketim sıklığını ayarlamak ve yiyeceği iyi pişirmek denenebilir. Baklagilleri suda bekletmek ve pişirme suyunu değiştirmek de bazı kişilerde toleransı artırabilir.

İrritabl bağırsak sendromunda belirli kısa zincirli karbonhidratların geçici olarak azaltıldığı düşük FODMAP beslenmesi bazı hastalarda belirtileri hafifletebilir. FODMAP; bağırsakta zor emilebilen ve hızlı fermente olabilen karbonhidrat grubunun kısa adıdır. Bu beslenme modeli kalıcı bir yasak listesi değildir. Kısıtlama, yeniden deneme ve kişiye uygun besinleri geri ekleme aşamalarından oluşur. Uzun süre kontrolsüz uygulanması beslenme çeşitliliğini ve bağırsak mikrobiyotasını olumsuz etkileyebilir.

Kabızlıkta Aynı Liste Tersine Dönebilir

İshal sırasında geçici olarak azaltılabilen lifli yiyecekler, kabızlığın önlenmesi ve hafifletilmesinde çoğu zaman gereklidir. Sebzeler, meyveler, baklagiller, yulaf ve tam tahıllar dışkının hacmini artırıp daha kolay ilerlemesine yardımcı olabilir.

Cips, fast food, işlenmiş etler, hazır yemekler ve lif oranı düşük paketli ürünlerin sık tüketilmesi kabızlığı ağırlaştırabilir. Ancak lif miktarını birden yükseltmek gaz ve karın ağrısına yol açabilir. Artışın kademeli yapılması ve yeterli sıvı alınması gerekir.

Bağırsakta daralma, tıkanma şüphesi veya bazı iltihaplı bağırsak hastalıklarının alevlenme dönemlerinde yüksek lifli beslenme uygun olmayabilir. Daha önce düşük lifli beslenme önerilen kişilerin kendi kararlarıyla yoğun lif tüketimine başlamaması gerekir.

Baharat Her Mide Sorununun Nedeni Değil

Acı ve yoğun baharatlar reflü, gastrit benzeri yakınmalar veya ishal sırasında bazı kişilerde yanma ve ağrıyı artırabilir. Buna karşın baharatın ülserin temel nedeni olduğu düşüncesi doğru değildir. Mide ve onikiparmak bağırsağı ülserlerinin başlıca nedenleri Helicobacter pylori adlı bakteri ile bazı ağrı kesicilerin uzun süreli kullanımıdır.

Baharat şikâyeti tetikliyorsa miktarı azaltılabilir; herhangi bir yakınma oluşturmuyorsa tüm baharatları kalıcı olarak bırakmak için genel bir tıbbi gerekçe yoktur.

Besin Günlüğü Gerçek Tetikleyiciyi Bulmaya Yardımcı Olabilir

Bir yiyeceğin ardından gelişen tek bir rahatsızlık, o besinin kesin tetikleyici olduğunu göstermez. Porsiyon büyüklüğü, yeme hızı, öğünün saati, stres, kullanılan ilaçlar ve aynı öğündeki diğer yiyecekler de belirtileri değiştirebilir.

Birkaç hafta boyunca yenilen yiyecekleri, miktarlarını, belirtilerin başlama zamanını ve dışkılama düzenini kaydetmek daha anlaşılır bir tablo sağlayabilir. Şüpheli besin, sağlık profesyonelinin önerisiyle bir süre azaltılıp kontrollü biçimde yeniden denenebilir.

Çok sayıda besin grubunu aynı anda çıkarmak gerçek tetikleyicinin bulunmasını güçleştirir. Ayrıca protein, vitamin, mineral ve enerji yetersizliğine zemin hazırlayabilir. Çölyak hastalığı araştırılacaksa testler tamamlanmadan glutensiz diyete başlanması da sonuçların güvenilirliğini azaltabilir.

Sıvı Kaybı İshal ve Kusmada Önceliklidir

İshal ve kusmada yalnızca yiyeceğe değil, sıvı ve mineral kaybına da dikkat edilmelidir. Sık aralıklarla küçük miktarlarda sıvı almak daha kolay olabilir. Belirgin sıvı kaybında yalnızca su, kaybedilen tuz ve şekeri her zaman yeterince karşılamaz; yaşa ve sağlık durumuna uygun oral rehidrasyon ürünleri gerekebilir.

Çocuklar, ileri yaştakiler, gebeler, bağışıklığı baskılanmış kişiler ve böbrek ya da kalp hastalığı bulunanlar sıvı kaybından daha hızlı etkilenebilir. Bu gruplarda kusma veya ishal uzuyorsa daha erken tıbbi değerlendirme gerekir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Sindirim şikâyetinin sık tekrarlaması, geceleri uyandırması, birkaç haftadan uzun sürmesi veya beslenmeyi belirgin biçimde bozması altta yatan nedenin araştırılmasını gerektirir.

Dışkıda kan ya da siyah renk, açıklanamayan kilo kaybı, yutma güçlüğü, sürekli kusma, şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, yüksek ateş, karında belirgin şişme, sarılık ve kansızlık bulgularında doktora başvurulmalıdır.

Ağız kuruluğu, çok az idrar yapma, koyu renkli idrar, baş dönmesi, aşırı halsizlik veya bilinç değişikliği ciddi sıvı kaybını düşündürebilir. Kanlı kusma, kontrol edilemeyen kanama, bayılma ya da aniden başlayan çok şiddetli karın ağrısında gecikmeden acil sağlık hizmeti alınmalıdır.

KAYNAKLAR
1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Eating, Diet, & Nutrition for Diarrhea
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Eating, Diet, & Nutrition for GER & GERD
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Eating, Diet, & Nutrition for Constipation
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Eating, Diet, & Nutrition for Irritable Bowel Syndrome
5. The American Journal of Gastroenterology – ACG Clinical Guideline: Guidelines for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease – Katz PO, Dunbar KB, Schnoll-Sussman FH, Greer KB, Yadlapati R, Spechler SJ – 2022 – DOI: 10.14309/ajg.0000000000001538

Amerikan Kanser Araştırmaları Enstitüsü, hiçbir besinin tek başına kansere karşı koruma sağlayamayacağını özellikle belirtiyor. Buna karşılık sebzeler, meyveler, tam tahıllar, kuru baklagiller ve diğer bitkisel besinlerden zengin bir düzenin birçok kanser türüne yakalanma riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini bildiriyor.

Bu yaklaşım, “kanserle savaşan yiyecek” ifadesinin günlük dilde yanlış anlaşılmasını da önlüyor. Bir yiyeceğin laboratuvar ortamında umut verici biyolojik etkiler göstermesi, o yiyeceğin insanlarda kanseri önlediği veya tedavi ettiği anlamına gelmiyor.

Tek Bir Besine Neden Koruyucu Gözüyle Bakılmamalı?

Brokoli, domates, sarımsak, yaban mersini, ceviz, soya, keten tohumu, yeşil yapraklı sebzeler ve çay gibi birçok besinde hücreleri etkileyebilen doğal bileşikler bulunuyor. Fitokimyasallar adı verilen bu maddeler, bitkilere rengini, kokusunu veya tadını veren bileşenler arasında yer alıyor.

Laboratuvar çalışmalarında bazı vitaminlerin, minerallerin ve fitokimyasalların hücre hasarı, iltihaplanma, hormon düzeni ve anormal hücre çoğalmasıyla bağlantılı süreçleri etkileyebildiği görülüyor. Ancak laboratuvarda gözlenen sonuçlar, insan vücudundaki etkiyi tek başına göstermez.

İnsanlarda kanser riski; yaş, genetik özellikler, sigara ve alkol kullanımı, vücut ağırlığı, fiziksel hareketlilik, enfeksiyonlar, çevresel maruziyetler ve beslenme gibi birçok etkenin birleşimiyle şekillenir. Bu nedenle bir yiyeceği tüm bu etkenlerden ayırıp “kanseri önler” diye tanımlamak bilimsel açıdan doğru değildir.

Sofrada Hangi Besinlere Daha Fazla Yer Açılmalı?

Kanserden korunmaya yönelik beslenme modelinin temelini çeşitli bitkisel besinler oluşturuyor. Aynı sebzeyi veya meyveyi sürekli tüketmek yerine renk ve tür çeşitliliği sağlamak, farklı lifleri ve doğal bileşenleri bir arada almaya yardımcı oluyor.

Bu çerçevede günlük beslenmede şu gruplara daha fazla yer verilebilir:

Sebzeler: Brokoli, karnabahar, lahana, ıspanak, pazı, havuç, domates, kabak, biber ve mevsim sebzeleri.

Meyveler: Elma, portakal, üzüm, çilek, kiraz ve farklı renkteki mevsim meyveleri.

Kuru baklagiller: Mercimek, nohut, kuru fasulye, bezelye ve börülce.

Tam tahıllar: Tam buğday, yulaf, bulgur, esmer pirinç ve çavdar.

Yağlı tohumlar: Ceviz, badem, fındık ve öğütülmüş keten tohumu gibi besinler.

Bu yiyecekler yalnızca vitamin ve mineral sağlamaz. Besin lifi bakımından zengin bir düzen, bağırsak hareketlerini destekler; dışkının bağırsakta kalma süresini kısaltabilir ve bağırsak bakterilerinin ürettiği bazı yararlı maddelerin oluşmasına katkıda bulunabilir.

Tam tahıl ve lif tüketimine ilişkin bilimsel değerlendirmeler, bu beslenme modelinin özellikle kalın bağırsak kanseri riskinin azalmasıyla ilişkili olabileceğini gösteriyor. Bu ilişki, tek bir üründen çok toplam lif alımı ve genel beslenme düzeni üzerinden değerlendiriliyor.

Tabağın Dengesi Nasıl Kurulabilir?

Pratik bir öğünde tabağın önemli bölümünü sebze, salata, meyve, tam tahıl ve kuru baklagil gibi bitkisel besinlerin oluşturması hedeflenebilir. Et, tavuk, balık, yumurta ve süt ürünleri kişinin ihtiyaçlarına uygun miktarda bu düzenin kalan bölümünde yer alabilir.

Bu yaklaşımın uygulanması için pahalı ya da bulunması zor ürünlere ihtiyaç yok. Mercimek çorbası, nohut yemeği, bulgur pilavı, mevsim salatası, sebze yemeği ve yoğurt gibi geleneksel seçeneklerle de bitkisel ağırlıklı dengeli bir öğün kurulabilir.

Meyve suyu yerine meyvenin kendisini tüketmek daha fazla lif alınmasını sağlar. Beyaz ekmek ve rafine tahılların bir bölümünü tam tahıllı seçeneklerle değiştirmek de uygulanabilir bir adımdır. Değişikliklerin tamamının aynı anda yapılması gerekmez; sürdürülebilir küçük tercihler zaman içinde genel düzeni dönüştürebilir.

Sucuk, Salam ve Sosis Neden Sınırlandırılmalı?

İşlenmiş et; tuzlama, tütsüleme, fermantasyon veya başka yöntemlerle lezzeti ya da saklama süresi değiştirilmiş etleri kapsar. Sucuk, salam, sosis, jambon ve pastırmanın bazı türleri bu grupta değerlendirilir.

Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı, işlenmiş et tüketiminin kalın bağırsak kanserine neden olduğuna ilişkin yeterli kanıt bulunduğunu açıkladı. Bu sınıflandırma, işlenmiş etin sigarayla aynı büyüklükte risk oluşturduğu anlamına gelmez. Sınıflandırma riskin büyüklüğünü değil, kansere yol açabildiğine ilişkin kanıtın gücünü ifade eder.

Etin işlenmesi sırasında veya yüksek sıcaklıkta pişirilmesiyle bazı zararlı bileşikler oluşabilir. Düzenli ve fazla tüketimle bağlantılı risk nedeniyle işlenmiş etleri mümkün olduğunca sınırlamak, kırmızı eti ise aşırıya kaçmadan tüketmek öneriliyor.

Şeker Doğrudan Kanseri Besler mi?

Vücuttaki bütün hücreler enerji üretmek için kandaki glikozdan yararlanabilir. Bu gerçek, tatlı yemenin kanser hücresini doğrudan ve seçici biçimde “beslediği” ya da şekeri tamamen kesmenin kanseri durduracağı anlamına gelmez.

Şekerli içecekler ve enerji yoğunluğu yüksek yiyecekler, sık ve fazla tüketildiklerinde kilo artışını kolaylaştırabilir. Fazla vücut yağı ise çeşitli hormonlar, insülin düzeni ve uzun süreli düşük düzeyli iltihaplanma üzerinden bazı kanser türlerinin riskini artırabilir.

Bu nedenle şekerli içeceklerin sınırlandırılması, yalnızca şekere yönelik tek başına bir yasak olarak değil, sağlıklı vücut ağırlığını korumaya yardımcı olan genel beslenme düzeninin parçası olarak görülmeli. Su, maden suyu ve şeker eklenmemiş içecekler daha uygun seçenekler olabilir.

Alkol İçin Güvenli Bir Korunma Dozu Var mı?

Alkol; ağız, yutak, gırtlak, yemek borusu, karaciğer, kalın bağırsak ve meme kanseri dahil olmak üzere farklı kanserlerle ilişkilidir. Kanserden korunma açısından en düşük risk, alkol tüketmemekle sağlanır.

İçeceğin bira, şarap veya yüksek alkollü içki olması temel riski ortadan kaldırmaz. Buradaki başlıca etken, vücuda giren etanol miktarıdır. Alkol kullanmayan bir kişinin sağlık gerekçesiyle başlaması önerilmez.

Vitamin ve Antioksidan Takviyeleri Koruma Sağlar mı?

Sebze ve meyvelerde bulunan maddelerin yararlarından söz edilmesi, bunların yüksek dozlu takviye olarak alındığında aynı etkiyi göstereceği anlamına gelmiyor. Besinler; lif, vitamin, mineral ve çok sayıda doğal bileşiği birlikte içeriyor. Bir kapsülde ise bunlardan yalnızca biri, kimi zaman yiyeceklerle alınabilecek miktarın çok üzerinde bulunabiliyor.

İnsanlarda yapılan kontrollü araştırmalar, antioksidan takviyelerinin genel olarak kanseri önlediğini göstermedi. Bazı yüksek dozlu takviyelerin belirli gruplarda zararlı olabileceğine ilişkin bulgular da bulunuyor.

Kanserden korunmak amacıyla gelişigüzel vitamin, mineral veya bitkisel ürün kullanmak yerine besin ihtiyacını öncelikle dengeli beslenmeyle karşılamak daha uygun kabul ediliyor. Belgelenmiş eksiklik, emilim bozukluğu, gebelik veya başka bir tıbbi gereksinim varsa takviye kararı sağlık profesyoneli tarafından verilmeli.

Kanser Tedavisi Sırasında Her Sağlıklı Besin Uygun Olmayabilir

Kanser tedavisi gören kişilerde beslenme önerileri sağlıklı yetişkinlere verilen genel korunma önerilerinden farklılaşabilir. İştahsızlık, kilo kaybı, bulantı, yutma güçlüğü, bağırsak sorunları veya bağışıklık sisteminin baskılanması özel bir plan gerektirebilir.

Greyfurt, bazı bitkisel ürünler ve yoğunlaştırılmış takviyeler belirli ilaçların kandaki düzeyini değiştirebilir. Yüksek doz antioksidanların bazı kanser tedavileriyle nasıl etkileştiği konusunda da belirsizlikler bulunuyor.

Tedavi alan kişiler yeni bir takviyeye başlamadan veya geniş kapsamlı bir diyet değişikliği yapmadan önce onkoloji ekibine danışmalı. Hekim veya diyetisyenin önerdiği beslenme planı, internetten edinilen genel listelerden önceliklidir.

Beslenme Riski Azaltabilir Ancak Sıfırlayamaz

Sağlıklı beslenen bir kişinin kansere yakalanmayacağı, sağlıksız beslenen herkesin ise kanser olacağı söylenemez. Beslenme değiştirilebilir risk etkenlerinden yalnızca biridir.

Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak, alkol kullanmamak, sağlıklı vücut ağırlığını korumak, düzenli hareket etmek, güneşten uygun biçimde korunmak, gerekli aşılardan yararlanmak ve yaşa uygun kanser taramalarını yaptırmak korunmanın diğer parçalarıdır.

Kanser riskini azaltmaya yönelik en gerçekçi beslenme yaklaşımı, tek bir ürünü öne çıkarmak yerine tabağın genel dengesini iyileştirmektir. Sebze, meyve, baklagil ve tam tahılları çeşitlendirmek; işlenmiş eti, şekerli içecekleri ve alkolü sınırlandırmak, sürdürülebilir bir başlangıç sunar.

KAYNAKLAR

1. American Institute for Cancer Research – AICR Food Facts: Foods That Fight Cancer and Foods to Steer Clear Of, Explained – Erişim 2026
2. World Cancer Research Fund ve American Institute for Cancer Research – Diet, Nutrition, Physical Activity and Cancer: A Global Perspective, Third Expert Report – 2018
3. World Cancer Research Fund – Our Cancer Prevention Recommendations as a Package of Behaviours – Güncel bilimsel öneriler, erişim 2026
4. The Lancet Oncology – Carcinogenicity of Consumption of Red and Processed Meat – Bouvard V, Loomis D, Guyton KZ ve çalışma grubu – 2015 – DOI: 10.1016/S1470-2045(15)00444-1
5. International Agency for Research on Cancer – Red Meat and Processed Meat, IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, Volume 114 – 2018
6. National Cancer Institute – Antioxidants and Cancer Prevention – Güncelleme 2017
7. National Cancer Institute – Cancer Therapy Interactions With Foods and Dietary Supplements, Health Professional Version – Güncelleme 2024

Parade dergisinin görüşüne başvurduğu uzmanlar, düzenli muz tüketiminin sağlıklı bir beslenme planı içinde kan basıncı, tokluk, sindirim ve kalp sağlığını destekleyebileceğini belirtiyor. Buradaki kritik ifade ise “sağlıklı bir beslenme planı içinde.” Çünkü bir muzun tek başına tansiyonu veya kolesterolü düzenlemesi, kalp-damar hastalığı riskini belirgin biçimde azaltması beklenmemeli.

POTASYUM KAN BASINCINI NASIL ETKİLİYOR?

Potasyum; kasların, sinirlerin ve kalbin normal çalışmasında görev alan bir mineraldir. Aynı zamanda vücudun sodyum dengesinin korunmasına yardım eder. Yeterli potasyum alınması, özellikle sodyum tüketimi yüksek kişilerde kan basıncının kontrolünü destekleyebilir.

Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerde potasyumun öncelikle besinlerden alınmasını öneriyor. Araştırmalar da toplam potasyum alımının artırılmasının, özellikle yüksek tansiyonu bulunan kişilerde kan basıncında mütevazı düşüşlerle ilişkili olabileceğini gösteriyor.

Ancak bu sonuçlar yalnızca muza ait değil. Kuru baklagiller, patates, avokado, yoğurt, yeşil yapraklı sebzeler, balık ve başka meyveler de potasyum sağlayabiliyor. Bu nedenle muz, potasyum ihtiyacını karşılayabilecek seçeneklerden yalnızca biri.

MUZ TANSİYON İLACININ YERİNİ TUTMAZ

Yüksek tansiyon; genetik özellikler, yaş, kilo, tuz tüketimi, fiziksel hareketlilik, uyku düzeni, böbrek sağlığı ve kullanılan ilaçlar gibi çok sayıda etkene bağlıdır. Beslenme bu tablonun güçlü parçalarından biri olsa da tek bir yiyecekle tansiyon tedavi edilemez.

Muz tüketmeye başlamak, reçeteli tansiyon ilaçlarının azaltılması veya bırakılması için gerekçe değildir. Kan basıncı yüksek olan kişiler açısından sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil ve uygun protein kaynaklarını içeren; tuz ve ultra işlenmiş ürünleri sınırlayan genel beslenme modeli daha belirleyicidir.

KOLESTEROL ÜZERİNDEKİ ETKİSİ ABARTILMAMALI

Muzun içerdiği lif, günlük lif alımına katkıda bulunur. Liften zengin beslenme düzenlerinin kan yağları, bağırsak sağlığı, kan şekeri kontrolü ve tokluk üzerinde yararlı etkileri bulunduğuna ilişkin güçlü kanıtlar vardır.

Bununla birlikte orta boy bir muzun sağladığı yaklaşık 3 gram lif, günlük ihtiyacın yalnızca bir bölümüdür. Üstelik yulaf ve arpa gibi tahıllarda bulunan beta-glukan veya bazı baklagillerdeki çözünür lif miktarı ve yapısı, kolesterol kontrolü açısından daha belirgin etki gösterebilir.

Bu nedenle “Her gün muz yemek kötü kolesterolü düşürür” biçiminde kesin bir yargı doğru olmaz. Muz, toplam lif alımını destekleyebilir; fakat kolesterol üzerindeki muhtemel yarar beslenmenin bütünüyle, kilo yönetimiyle, fiziksel aktiviteyle ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle birlikte değerlendirilmelidir.

KİLO KONTROLÜNE NASIL YARDIMCI OLABİLİR?

Muz doğrudan yağ yaktıran veya kilo verdiren bir besin değildir. Buna karşılık lif içermesi, porsiyonunun belirgin olması ve kolay tüketilebilmesi sayesinde daha uzun süre tok kalmaya yardımcı olabilir.

Asıl fark, muzun neyin yerine tüketildiğiyle ortaya çıkar. Şekerleme, paketli kek, bisküvi veya yüksek kalorili tatlıların yerine muz tercih edilmesi, toplam enerji ve ultra işlenmiş ürün tüketimini azaltabilir. Fakat mevcut öğünlere eklenen çok sayıda muz, kendiliğinden kilo kaybı sağlamaz.

Tokluğu artırmak isteyenler muzu sade yoğurt, birkaç parça ceviz veya şekersiz yulaf gibi besinlerle birlikte değerlendirebilir. Burada da porsiyon, kişinin günlük enerji ihtiyacı ve sağlık durumu belirleyicidir.

MUZUN OLGUNLUĞU KAN ŞEKERİNİ ETKİLEYEBİLİR

Muz karbonhidrat ve doğal şeker içerir. Olgunlaştıkça nişastanın bir bölümü şekere dönüşür; bu nedenle çok olgun muzlar bazı kişilerde kan şekerini daha hızlı yükseltebilir.

Diyabeti bulunan kişilerin muzu tamamen bırakması gerektiği söylenemez. Porsiyon büyüklüğü, olgunluk derecesi, beraberinde tüketilen besinler ve kişinin kan şekeri yanıtı önemlidir. Kan şekeri kontrolünde güçlük yaşayanlar, kendilerine uygun miktarı hekimleri veya diyetisyenleriyle değerlendirebilir.

HERKES İÇİN SINIRSIZ BİR SEÇENEK DEĞİL

Sağlıklı böbrekler kandaki fazla potasyumun uzaklaştırılmasına yardımcı olur. İleri böbrek hastalığında ise potasyum birikebilir ve kanda tehlikeli düzeylere çıkabilir. Bu nedenle potasyum kısıtlaması önerilmiş kişilerin muzu sınırsız tüketmesi uygun değildir.

ACE inhibitörleri, anjiyotensin reseptör blokerleri ve spironolakton gibi bazı kalp veya tansiyon ilaçları da kandaki potasyumu yükseltebilir. Bu ilaçları kullanan herkesin muzu bırakması gerekmez; ancak böbrek hastalığı, yüksek potasyum öyküsü veya hekim tarafından verilmiş bir kısıtlama varsa tüketim miktarı sağlık profesyoneliyle görüşülmelidir.

SAĞLIKLI AMA TEK BAŞINA ÇÖZÜM DEĞİL

Muz; besleyici, ulaşılabilir ve pratik bir meyvedir. Potasyum ve lif içeriğiyle dengeli beslenmenin parçası olabilir, tokluğu destekleyebilir ve besin değeri düşük atıştırmalıkların yerine tercih edilebilir.

Kalp sağlığını belirleyen tablo ise çok daha geniştir. Kan basıncının izlenmesi, tuz tüketiminin azaltılması, sigara kullanılmaması, düzenli hareket, sağlıklı kilonun korunması ve gerektiğinde tıbbi tedavinin sürdürülmesi tek bir meyveden çok daha güçlü etkiye sahiptir.

KAYNAKLAR

1. Parade – What Happens to Your Heart When You Eat Bananas? – 2026

2. The BMJ – Effect of Increased Potassium Intake on Cardiovascular Risk Factors and Disease: Systematic Review and Meta-analyses – Aburto ve arkadaşları – 2013 – DOI: 10.1136/bmj.f1378

3. PLOS Medicine – Dietary Fibre and Whole Grains in Diabetes Management: Systematic Review and Meta-analyses – Reynolds ve arkadaşları – 2020 – DOI: 10.1371/journal.pmed.1003053

4. Dünya Sağlık Örgütü – Guideline: Potassium Intake for Adults and Children – 2012

5. Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı – FoodData Central: Bananas, Raw – Güncel besin bileşimi kaydı

6. National Kidney Foundation – Potassium in Your CKD Diet – 2023

Ameliyathanenin Kapısını Açan Üç Kadın: Cumhuriyet’in İlk Kadın Cerrahları
Günümüzde ameliyat masasının başında bir kadın cerrah görmek giderek daha olağan kabul ediliyor. Ancak yaklaşık bir asır önce kadınların yalnızca cerrah olması değil, tıp fakültesine kabul edilmesi bile tartışılıyordu.
Kadınların ağır bir tıp eğitimini tamamlayamayacakları, kadavra çalışmalarına katılmalarının uygun olmadığı, evlendikten sonra mesleklerini sürdüremeyecekleri ve erkek hastaları muayene edemeyecekleri öne sürülüyordu. Cerrahi ise uzun çalışma saatleri, katı mesleki hiyerarşisi ve fiziksel güçle özdeşleştirilen yapısı nedeniyle kadınlara en uzak alanlardan biri sayılıyordu.
Bu düşüncelerin hâkim olduğu yıllarda üç genç kadın yalnızca hekim olmakla yetinmedi. Doğrudan cerrahiyi seçti.
Suat Rasim Giz, Fitnat Celal Taygun ve İffet Naim Onur, Cumhuriyet’in ilk kadın cerrahları olarak tıp tarihine geçti. Onların öyküsü yalnızca üç başarılı hekimin yaşamını değil, kadınlara kapalı tutulan bir meslek alanının nasıl adım adım değiştiğini de anlatıyor.
Kadınların Tıbbiye’ye girmesi neden bu kadar gecikti?
Kadınlar Osmanlı toplumunda yüzyıllar boyunca hastaların bakımında, doğumlarda ve geleneksel tedavi uygulamalarında görev aldı. Ebelik ve hemşirelik kadınlar için kabul edilebilir meslekler arasında görülürken hekimlik eğitiminin kapıları uzun süre kapalı kaldı.
Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane ve İstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesi yalnızca erkek öğrencilere eğitim veriyordu. Kadınların tıp okumasına yönelik talepler 20. yüzyılın başlarında güçlense de ilk başvurular kabul edilmedi.
Savaşların yarattığı hekim ve sağlık çalışanı ihtiyacı, kadınların sağlık hizmetlerindeki rolünü daha görünür hâle getirdi. Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı sırasında kadınların hastanelerde, yardım kuruluşlarında ve hasta bakımında üstlendiği görevler, “Kadın hekim olabilir mi?” tartışmasının yeniden ele alınmasını sağladı.
Kadınların hekimlik yapmalarında sakınca bulunmadığı yönünde 1917 yılında bir karar alınmasına rağmen tıp fakültesine kabul edilmeleri hemen gerçekleşmedi. Başvuruların geri çevrildiği, karma eğitimden anatomi derslerine kadar pek çok konunun tartışıldığı yıllar yaşandı.
Kadın öğrenciler ancak 1922 yılında İstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesine kabul edilmeye başlandı. Bu gelişme bir idari kararın ötesinde, uzun süren bir eğitim ve çalışma hakkı mücadelesinin sonucuydu.
İlk altı kadın mezunun üçü cerrahiyi seçti
Eylül 1922’de Tıp Fakültesine kabul edilen on kadın öğrenciden altısı eğitimlerini ve stajlarını tamamlayarak 1928 yılında mezun oldu.
Bu öncü mezunlar İffet Naim Onur, Müfide Kâzım Küley, Hamdiye Abdürrahim Maral, Sabiha Süleyman Sayın, Suat Rasim Giz ve Fitnat Celal Taygun’du.
Altı hekimin üçü, dönemin kadınlar için en zor kabul edilen uzmanlık alanlarından birine yöneldi: Cerrahi.
Suat Rasim Giz genel cerrahi eğitimi aldı ve Türkiye’nin ilk kadın cerrahı olarak anıldı. Fitnat Celal Taygun genel cerrah oldu. İffet Naim Onur ise kadın hastalıkları ve doğumdan çocuk cerrahisi, ortopedi ve genel cerrahiye uzanan çok yönlü bir uzmanlık yolu izledi.
Onları özel kılan yalnızca aynı mezun grubundan çıkmaları değildi. Üçü de kendileri için hazırlanmış bir mesleki yol bulunmadığı dönemde cerrahi eğitime girmeyi, ameliyat yapmayı ve hastanelerde cerrah olarak görev almayı başardı.
Suat Rasim Giz: Türkiye’nin ilk kadın cerrahı
Suat Rasim Giz, 1903 yılında İstanbul’da doğdu. İstanbul Kız Öğretmen Okulunu bitirdikten sonra 1920 yılında öğretmenliğe başladı.
Tıp Fakültesine kabul edilen ilk kadın öğrenciler arasında yer aldı. Tıp eğitimi boyunca Kalamış Rum İlkokulunda öğretmenlik yapmayı sürdürdü. Böylece bir yandan uzun ve ağır tıp eğitimine devam ederken diğer yandan geçimini sağladı.
1928 yılında mezun olduktan sonra Haseki Nisa Hastanesinde cerrahi asistanlığına başladı. Dönemin cerrahi eğitiminde asistanlar yalnızca ameliyatları izlemiyor; hasta hazırlığından ameliyat sonrası bakıma kadar kliniğin bütün işleyişinde görev alıyordu.
Genel cerrahi uzmanlığını tamamlayan Suat Rasim Giz, 1931 yılında Şişli Etfal Hastanesine atandı. Burada “operatör muavinliği” unvanıyla görev yaparak Türkiye’nin ilk kadın cerrahı olarak kayıtlara geçti.
Operatör muavinliği, dönemin hastane teşkilatında cerrahi hizmette görev alan hekimler için kullanılan kadro unvanlarından biriydi. Bu unvanı günümüzdeki uzmanlık sistemiyle bire bir eş tutmamak gerekir.
Ancak onun meslek hayatı genel cerrahiyle sınırlı kalmadı.
1934 yılında mesleki inceleme ve eğitim amacıyla Almanya’ya gönderildi. Türkiye’ye döndükten sonra Şişli Etfal Hastanesinde tek kadın uzman hekim olarak çalıştı. Daha sonra Heybeliada Sanatoryumunda kurulan toraks cerrahisi servisinde görev aldı.
Toraks cerrahisi; akciğerler, göğüs duvarı ve göğüs kafesi içindeki bazı organlarla ilgili ameliyatları kapsayan cerrahi alandır. Suat Rasim Giz, Türkiye’de bu alana yönelen ilk kadın hekimlerden biri oldu ve Heybeliada’daki ameliyathanenin hazırlanmasında görev aldı.
1937 yılında başka bir şehre tayin edilmesi üzerine kamu görevinden ayrıldı. Şişli’deki özel bir kliniği devralarak özel klinik sahibi olan ilk kadın hekimlerden biri olarak tarihe geçti. Daha sonra eşi Gıyasettin Bey ile Gümüşsuyu Cerrahi Kliniğini kurdu.
Onun yaşamı, kadınların henüz tıp fakültesine girmesinin tartışıldığı bir dönemden kendi cerrahi kliniğini yönetebildiği bir döneme uzandı.
Fitnat Celal Taygun: İstanbul’dan Anadolu’ya uzanan cerrahlık
Fitnat Celal Taygun, 1898 yılında Diyarbakır’da doğdu. Öğrenimini sürdürmek için İstanbul’a geldi ve 1919 yılında Çamlıca Kız Lisesinden mezun oldu.
Tıp eğitimini 1928 yılında tamamladıktan sonra Haseki Nisa Hastanesinde cerrahi uzmanlığına başladı. 1933 yılında eğitimini bitirerek “Birinci Sınıf Emraz-ı Hariciye Mütehassısı” unvanını aldı.
“Emraz-ı hariciye”, dönemin tıp dilinde dış hastalıklar ve cerrahi alanları için kullanılan bir ifadeydi. Bu unvan, Fitnat Celal Taygun’un genel cerrahi uzmanlığını tamamladığını gösteriyordu.
Meslek yaşamı İstanbul’un büyük hastaneleriyle sınırlı kalmadı. Aydın’da, Artvin’in Kuvarshan bölgesinde ve Ergani Bakır İşletmelerinin sağlık kuruluşlarında genel cerrah olarak çalıştı.
Daha sonra Zonguldak’taki Ereğli Kömür İşletmeleri Sağlık Teşkilatı Hastanesinde görev yaptı. Burada 1946 ile 1958 yılları arasında operatörlük yaptı.
Bu görevler, Fitnat Celal Taygun’un cerrahi hizmetini büyük şehirlerin dışına taşıdığını ve farklı çalışma koşullarında uzun yıllar hekimlik yaptığını gösteriyor. Onun meslek yaşamı, Cumhuriyet’in ilk kadın cerrahlarının İstanbul dışındaki sağlık kuruluşlarında da önemli sorumluluklar üstlendiğini ortaya koyuyor.
İffet Naim Onur: Çocuk cerrahisi ve ortopedinin ilk yıllarında
İffet Naim Onur, 1906 yılında Çanakkale’de, eczacı bir babanın çocuğu olarak doğdu. Öğrenimini İstanbul’da tamamladıktan sonra 1922 yılında Tıp Fakültesine girdi.
Öğrenciliği sırasında Fener Yuvakimyon Rum Lisesinde Türkçe öğretmenliği yaptı. Suat Rasim Giz gibi o da tıp eğitimini sürdürürken öğretmenlik yaparak çalışma hayatından kopmadı.
1928 yılında mezun olduktan sonra kadın hastalıkları ve doğum alanında uzmanlık eğitimi aldı. Ardından 1930 yılında kurulan Türkiye’nin ilk Çocuk Cerrahisi ve Ortopedi Kliniğinde Akif Şakir Şakar’ın ilk asistanı oldu.
Çocuk cerrahisi, doğuştan gelen sorunlardan acil hastalıklara kadar bebek ve çocuklarda ameliyat gerektiren durumlarla ilgilenir. Ortopedi ise kemik, eklem, kas ve hareket sisteminin hastalık ve yaralanmalarına odaklanır.
İffet Naim Onur, Gülhane’deki cerrahi eğitimini 1933 yılında tamamladı. Daha sonra Ortaköy Şifa Yurdunda kadın hastalıkları ve cerrahi uzmanı olarak çalıştı. Haydarpaşa Numune Hastanesindeki görevinin ardından mesleğini özel olarak sürdürdü.
Türk Ortopedi ve Travmatoloji Şirurjisi Derneğinin kurucu üyeleri arasında yer aldı. Uluslararası cerrahi çevrelerinde de tanındı ve 1981 yılında Société Internationale de Chirurgie tarafından emeritus üyeliğe seçildi. Ulusal Cerrahi Derneği de 1982 yılında kendisine onur ödülü verdi.
Mal varlığının önemli bir bölümünü Milli Eğitim Vakfına bağışlaması, onun yalnızca sağlık alanında değil, eğitim alanında da kalıcı bir iz bırakmasını sağladı.
Safiye Ali neden bu üçlü arasında değil?
Türkiye’de kadın hekimlerin tarihi anlatılırken Safiye Ali’nin adı haklı olarak öne çıkar. Almanya’da tıp eğitimi alan Safiye Ali, 1923 yılında Türkiye’de hekimlik yapma yetkisini aldı ve özellikle kadınlar ile çocukların sağlığı için çalıştı.
Ancak Safiye Ali cerrahi uzmanlığı yapmadı. Ayrıca tıp eğitimini Türkiye’de değil, Almanya’da tamamladı.
Türk tıp tarihinde “ilk kadın hekim” tanımı; vatandaşlık, eğitimin alındığı ülke ve hekimlik ruhsatı gibi ölçütlere göre farklı isimlerle ilişkilendirilebilir. Zaruhi Kavalcıyan ve Safiye Ali bu tarihin öncü hekimleri arasındadır.
Suat Rasim Giz, Fitnat Celal Taygun ve İffet Naim Onur’u bir araya getiren özellik ise Türkiye’de eğitim alan ilk kadın mezun kuşağından çıkmaları ve cerrahi alanlara yönelmeleridir.
Bu nedenle ilk Türk kadın hekim, Türkiye’de yetişen ilk kadın tıp mezunları ve Cumhuriyet’in ilk kadın cerrahları aynı tarihsel tanımı karşılamaz.
Cerrahlık neden erkek mesleği olarak görülüyordu?
Cerrahi uzun yıllar fiziksel güç, keskin karar verme, dayanıklılık ve otorite gibi özelliklerle tanımlandı. Bu özelliklerin yalnızca erkeklere ait olduğu yönündeki toplumsal kabuller, kadınların cerrahi alanlardan uzak tutulmasına gerekçe oluşturdu.
Oysa cerrahlık yalnızca fiziksel güçle açıklanabilecek bir meslek değildir. Cerrahi başarı; uzun eğitim, el becerisi, anatomi bilgisi, doğru karar verme, ekip çalışması, iletişim, dikkat ve deneyim gerektirir.
İlk kadın cerrahlar yalnızca tıbbi eğitimlerini tamamlamak zorunda değildi. Aynı zamanda kadınların ameliyat yapabileceğini hastalara, meslektaşlarına ve sağlık kurumlarının yöneticilerine sürekli olarak kanıtlamaları bekleniyordu.
Bu nedenle ameliyathaneye girmek onlar için yalnızca bir uzmanlık tercihi değil, yerleşmiş bir toplumsal yargıyla mücadele etmek anlamına geliyordu.
Cerrahın cinsiyeti ameliyat başarısını belirler mi?
Cerrahın kadın veya erkek olması, tek başına ameliyatın başarısını belirleyen bir ölçüt değildir. Cerrahın eğitimi, ilgili ameliyattaki deneyimi, hastanenin olanakları, ameliyat ekibinin uyumu, hasta güvenliği uygulamaları ve ameliyat sonrası takip çok daha doğrudan belirleyicilerdir.
JAMA Surgery’de yayımlanan geniş bir gözlemsel araştırmada Kanada’da 25 farklı ameliyatı geçiren 1 milyon 165 binden fazla yetişkin incelendi. Kadın cerrahlar tarafından ameliyat edilen hastalarda, ameliyattan sonraki 90 gün ve bir yıl içinde istenmeyen sonuçların düzeltilmiş oranlarının bir miktar daha düşük olduğu görüldü.
Ancak çalışma gözlemsel nitelikteydi. Başka bir ifadeyle araştırmacılar insanları rastgele kadın veya erkek cerrahlara atamadı; daha önce gerçekleşmiş ameliyatların sonuçlarını karşılaştırdı. Cerrahların deneyimi, hasta seçimi, vaka dağılımı veya sağlık kuruluşlarının özellikleri gibi ölçülemeyen etkenler sonucu etkilemiş olabilir.
Bu nedenle araştırma “Kadın cerrahlar doğuştan daha başarılıdır” veya “Cerrahın cinsiyeti sonucu belirler” şeklinde yorumlanamaz. Ancak kadınların cerrahide daha az yetkin olduğu yönündeki önyargının bilimsel bir dayanağı bulunmadığını gösterir.
Ameliyathane kapısındaki önyargılar tamamen ortadan kalktı mı?
Kadınların tıp fakültelerindeki sayısı büyük ölçüde artmış olsa da cerrahi alanlarda karşılaştıkları bazı güçlükler devam edebiliyor.
Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi’nde yayımlanan nitel araştırmada Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesinde görev yapan dokuz kadın cerrah ve bir kadın anatomistle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirildi.
Katılımcılar bazı hastalar tarafından hemşire sanılmak, erkek bir asistanın uzman hekim zannedilmesi, mesleki yeterliliklerini daha fazla kanıtlama zorunluluğu hissetmek, rol model eksikliği ve aile yaşamıyla cerrahi çalışma düzenini dengeleme güçlüğü gibi deneyimler aktardı.
Bu çalışma yalnızca bir üniversitedeki on hekimin deneyimlerine dayanıyordu. Bu nedenle sonuçlar Türkiye’deki bütün kadın cerrahların yaşadıklarını veya sorunların ne sıklıkta görüldüğünü göstermez. Ancak tarihsel önyargıların farklı biçimlerde devam edebildiğini anlamaya yardımcı olur.
Hasta cerrah seçerken nelere bakmalı?
Bir ameliyat gündeme geldiğinde cerrahın cinsiyetinden çok mesleki yetkinliği ve hasta ile kurduğu iletişim değerlendirilmelidir.
Hastalar şu soruların yanıtlarını arayabilir:
Cerrahın uzmanlık alanı yapılacak ameliyatla örtüşüyor mu?
Bu ameliyat veya benzer işlemler konusunda yeterli deneyimi var mı?
Ameliyatın amacı, olası yararları ve önemli riskleri anlaşılır biçimde açıklanıyor mu?
Ameliyatsız seçeneklerin bulunup bulunmadığı anlatılıyor mu?
Hastanın sorularına zaman ayrılıyor mu?
Ameliyatı gerçekleştirecek ekip ve sağlık kuruluşu gerekli olanaklara sahip mi?
Ameliyat sonrası takip planı açık biçimde belirleniyor mu?
Hastanın kendisini güvende hissetmesi önemlidir. Ancak bu güven, kadın veya erkek cerrah hakkındaki kalıplaşmış düşüncelere değil; bilgiye, deneyime, iletişime ve hasta güvenliği yaklaşımına dayanmalıdır.
Açılan kapıdan kimler geçti?
Suat Rasim Giz, Fitnat Celal Taygun ve İffet Naim Onur’dan önce de kadınlar sağlık hizmetlerinin içinde bulunuyordu. Ebelik yapıyor, yaralıları tedavi ediyor, bakım hizmeti veriyor ve yurt dışında tıp eğitimi alarak hekimlik yapıyorlardı.
Bu üç kadının farkı, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’de tıp eğitimi alan öncü kuşaktan çıkmaları ve kurumsal cerrahi uzmanlık alanlarına girmeleriydi.
Ameliyathanenin kapısını tek bir günde açmadılar. Önce tıp fakültesine kabul edilmek, ardından cerrahi eğitime girmek, hastanelerde kadro bulmak ve mesleki otoritelerini kabul ettirmek zorunda kaldılar.
Onların açtığı kapıdan daha sonra genel cerrahi, çocuk cerrahisi, beyin cerrahisi, kalp ve damar cerrahisi, ortopedi, üroloji ve diğer cerrahi alanları seçen çok sayıda kadın hekim geçti.
Bugün isimlerinin hatırlanması, yalnızca geçmişteki üç “ilk”i anmak anlamına gelmiyor. Cerrahide yetkinliğin cinsiyetle değil; eğitim, emek, deneyim ve mesleki sorumlulukla belirlendiğini de hatırlatıyor.
KAYNAKLAR
Sağlık Alanında Türk Kadını: Cumhuriyet’in ve Tıp Fakültesine Kız Öğrenci Kabulünün 75. Yılı – Cumhuriyet’in İlk Kadın Cerrahları Dr. Suat Rasim, Dr. Fitnat Celal ve Dr. İffet Naim Hanımlar – Şeref Etker ve Gülten Dinç – Editör: Nuran Yıldırım – 1998 – Sayfalar 48–59
Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi – Türk Kadınlarının Tıp Eğitimine Başlama Süreci ve İstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesi’nden Mezun Olan İlk Kadın Hekimler – Elif Atıcı ve Sezer Erer – 2009 – 35(2): 107–111
Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi – Cerrahinin Kapı Aralayıcıları: Eril Akademide Kadın Cerrahlar – Serap Şahinoğlu, Meral Erdoğan, Hilal Arı ve Mehmet Demirci – 2025 – DOI: 10.33708/ktc.1734251
JAMA Surgery – Surgeon Sex and Long-Term Postoperative Outcomes Among Patients Undergoing Common Surgeries – Christopher J. D. Wallis ve çalışma arkadaşları – 2023 – DOI: 10.1001/jamasurg.2023.3744
İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası – Hekimlik Mesleğinde Türk Kadını – Kamile Şevki Mutlu – 1953 – 16(1): 98–108

Beşiktaş’ın orta saha transferinde gündemine aldığı Fabio Miretti konusunda İtalya’dan yeni bir haber geldi. Juventus ile siyah-beyazlılar arasındaki görüşmeler sürerken, transfer açısından belirleyici olabilecek oyuncu onayının alındığı öne sürüldü.

La Gazzetta dello Sport’ta Juventus gelişmelerini takip eden Giovanni Albanese’nin aktardığı bilgilere göre Miretti, Beşiktaş’a transfer olmaya yeşil ışık yaktı.

Bu gelişme, daha önce kulüpler arasındaki temaslarla gündeme gelen transfer dosyasını yeni bir aşamaya taşıdı.

Miretti yurt dışı seçeneğine kapıyı açtı

İtalya’dan gelen bilgilere göre Miretti’nin yaklaşımındaki değişiklik transfer açısından önem taşıyor.

İtalyan futbolcunun kariyerini yurt dışında sürdürme seçeneğine artık olumlu yaklaştığı ve Beşiktaş ihtimaline onay verdiği belirtiliyor.

Böylece siyah-beyazlıların önündeki önemli başlıklardan biri olan oyuncunun Türkiye’ye gelme konusundaki yaklaşımında olumlu bir tablo ortaya çıktı.

Beşiktaş ile Juventus masada

Transferde kulüpler arasındaki görüşmeler de devam ediyor.

İtalyan transfer gazetecisi Gianluca Di Marzio’nun aktardığı bilgilere göre Beşiktaş ile Juventus, Miretti transferi için doğrudan temas halinde.

Tarafların üzerinde çalıştığı formülün satın alma opsiyonlu kiralama olduğu belirtiliyor.

Henüz kulüpler arasında nihai anlaşmaya varıldığına ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor. Bu nedenle transferin tamamlandığını söylemek için erken.

Juventus ayrılığa kapıyı kapatmıyor

Juventus cephesinin de uygun şartların oluşması halinde Miretti’nin ayrılığına karşı olmadığı belirtiliyor.

Bu noktada transferin bundan sonraki bölümünde Beşiktaş ile Juventus arasındaki mali şartlar ve satın alma opsiyonunun yapısı belirleyici olacak.

Oyuncunun Beşiktaş seçeneğine olumlu yaklaşması ise siyah-beyazlı yönetimin elini güçlendiren gelişme olarak öne çıkıyor.

Transferde gözler kulüpler arasındaki pazarlıkta

Beşiktaş’ın Miretti transferini sonuçlandırabilmesi için Juventus ile kiralama koşulları ve olası satın alma maddesinde anlaşması gerekiyor.

İtalya’dan gelen son bilgiler birlikte değerlendirildiğinde dosyada iki önemli unsur bulunuyor: Kulüpler arasındaki görüşmeler devam ediyor ve Miretti, Beşiktaş seçeneğine kapıyı açmış durumda.

Bu nedenle transferde artık gözler Beşiktaş ile Juventus arasındaki pazarlığın sonucuna çevrildi.

Kaynaklar

1. Giovanni Albanese, La Gazzetta dello Sport, 23 Ağustos 2026
2. Gianluca Di Marzio, 23 Ağustos 2026
3. Sky Sport Italia, 23 Ağustos 2026

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: