FDA’dan kuru AMD için dikkat çeken karar

Kuru tip yaşa bağlı makula dejenerasyonu, yani kuru AMD, ileri yaş grubunda merkezi görmeyi etkileyen önemli retina hastalıklarından biri olarak biliniyor. Halk arasında sarı nokta hastalığı olarak da adlandırılan bu hastalık; okuma, yüzleri seçme, araç kullanma ve ince detayları görme gibi günlük yaşam işlevlerini zorlaştırabiliyor.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi FDA, LumiThera şirketinin Valeda Light Delivery System adlı cihazına kuru AMD’li belirli hastalarda görme keskinliğini iyileştirmeye yardımcı olmak üzere pazarlama izni verdi.

FDA’nın Kasım 2024’te duyurduğu karar, kuru AMD alanında ışık temelli tedaviler açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Ancak bu izin, her kırmızı ışık cihazının göz hastalıklarında kullanılabileceği anlamına gelmiyor.

AMD nedir, sarı nokta hastalığı nasıl ortaya çıkar?

AMD, İngilizce Age-related Macular Degeneration ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede yaşa bağlı makula dejenerasyonu ya da daha bilinen adıyla sarı nokta hastalığı denir.

Gözün arka kısmında, retinanın merkezinde makula adı verilen küçük ve hassas bir bölge bulunur. Makula; okuma, yüz tanıma, ekrana bakma, araç kullanma ve ince ayrıntıları seçme gibi merkezi görmeden sorumludur.

AMD’de bu bölge zamanla hasar görür. Hastalık genellikle tamamen karanlık bir körlüğe yol açmaz; ancak kişinin baktığı noktanın merkezinde bulanıklık, kararma, eğri görme veya detay kaybı oluşturabilir.

Kuru AMD ve yaş AMD arasındaki fark ne?

Sarı nokta hastalığının iki ana tipi vardır: kuru AMD ve yaş AMD.

Kuru AMD daha sık görülür ve çoğunlukla yavaş ilerler. Retina altında “drusen” adı verilen birikintiler oluşabilir. Hastalık ilerledikçe merkezi görmede azalma meydana gelebilir.

Yaş AMD ise daha az görülmesine rağmen daha hızlı ilerleyebilir. Retina altında anormal damarlar gelişir. Bu damarlar sızıntı veya kanamaya neden olarak ani görme kaybı riskini artırabilir.

Bu nedenle AMD tanısı alan hastalarda düzenli göz takibi büyük önem taşır.

Valeda ışık tedavisi nedir?

Valeda Light Delivery System, fotobiyomodülasyon adı verilen ışık temelli bir tedavi yaklaşımı kullanıyor. Bu yöntemde retina dokusuna düşük yoğunluklu ve belirli dalga boylarında ışık uygulanıyor.

Valeda sisteminde farklı dalga boylarında ışık kullanıldığı bildiriliyor. Bunlar arasında sarı/amber ışık, kırmızı ışık ve yakın kızılötesi ışık yer alıyor.

Ancak tedavinin etkisi yalnızca “göze kırmızı ışık vermek” şeklinde açıklanamaz. Işığın dalga boyu, uygulama süresi, doz, cihaz protokolü, hasta seçimi ve takip süreci tedavinin en önemli parçaları arasında yer alıyor.

Kırmızı ışık terapisi görmeyi nasıl etkileyebilir?

Fotobiyomodülasyonun temel mantığı, hücrelerin enerji üretim merkezleri olan mitokondriler üzerinde biyolojik yanıt oluşturabileceği düşüncesine dayanıyor.

Retina, vücudun enerji ihtiyacı en yüksek dokularından biridir. Bu nedenle kuru AMD gibi retina hastalıklarında ışık temelli tedavilerin hücresel enerji üretimi, oksidatif stres ve doku yanıtı üzerindeki etkileri araştırılıyor.

Buna rağmen kırmızı ışık terapisi, herkesin evde kendi kendine deneyebileceği basit bir uygulama gibi görülmemelidir. Göz dokusu son derece hassastır ve yanlış ışık maruziyeti fayda yerine risk doğurabilir.

Prof. Dr. Banu Açıkalın: “FDA izni umut verici, ancak ev tipi ışık cihazlarıyla karıştırılmamalı”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi Göz Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Banu Açıkalın, kuru tip yaşa bağlı makula dejenerasyonunda kullanılan Valeda ışık tedavisine ilişkin FDA kararının dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Prof. Dr. Açıkalın, kuru AMD’nin, halk arasında bilinen adıyla sarı nokta hastalığının, özellikle ileri yaş grubunda merkezi görmeyi etkileyen önemli bir retina hastalığı olduğunu vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu:

“FDA’nın Valeda Light Delivery System için verdiği izin, kuru tip yaşa bağlı makula dejenerasyonu alanında önemli ve umut verici bir gelişmedir. Çünkü kuru AMD’de uzun yıllardır görmeyi iyileştirmeye yönelik tedavi seçenekleri oldukça sınırlıydı. Bu cihazda belirli dalga boylarında ışık, kontrollü doz ve protokollerle uygulanıyor. Dolayısıyla burada söz konusu olan basit bir kırmızı ışık uygulaması değil, hekim kontrolünde kullanılan tıbbi bir sistemdir.”

Prof. Dr. Açıkalın, sosyal medyada yer alan “özel cihaza gerek yok” şeklindeki yorumların hastalar açısından yanıltıcı olabileceğine dikkat çekti:

“Göz dokusu son derece hassastır. FDA izni, herhangi bir ev tipi kırmızı ışık panelinin, LED maskenin ya da internetten temin edilen cihazların sarı nokta hastalığında güvenli ve etkili olduğu anlamına gelmez. Tedavide dalga boyu, uygulama süresi, ışık yoğunluğu, hastanın retina bulguları ve hastalığın evresi belirleyicidir. Bu nedenle hastaların kendi kendine ışık tedavisi denemesi doğru değildir.”

Hangi hastalar için uygun olabilir?

Valeda ışık tedavisi, kuru AMD bulunan belirli hasta grupları için gündeme gelen bir seçenek olarak öne çıkıyor. Ancak her AMD hastasının bu tedaviye uygun olduğu söylenemez.

Hastalığın tipi, evresi, retina bulguları, görme keskinliği, eşlik eden göz hastalıkları ve yaş tip AMD’ye dönüşüm riski tedavi kararında dikkate alınmalıdır.

Prof. Dr. Banu Açıkalın, bu noktada hasta seçiminin kritik olduğunu belirterek şu uyarıyı yaptı:

“Valeda gibi yeni teknolojiler, uygun hasta seçimiyle gündeme gelebilir. Ancak her AMD hastası bu tedavi için uygun olmayabilir. Tedavi kararı mutlaka detaylı retina muayenesi, görüntüleme tetkikleri ve uzman değerlendirmesi sonrasında verilmelidir.”

Ev tipi kırmızı ışık cihazları göz için güvenli mi?

FDA kararı sonrası en çok merak edilen konulardan biri de ev tipi kırmızı ışık cihazları oldu.

Uzmanlara göre burada ciddi bir ayrım yapılmalı. FDA’nın verdiği izin, belirli teknik özelliklere sahip, reçeteli ve klinik kullanım için geliştirilmiş bir tıbbi cihazı kapsıyor.

Bu karar; kozmetik amaçlı LED maskelerin, kırmızı ışık panellerinin, internetten alınan lambaların veya kontrolsüz ışık kaynaklarının kuru AMD tedavisinde etkili ve güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

Özellikle göz hastalığı olan kişilerin, doktor önerisi olmadan doğrudan göze ışık uygulaması sakıncalı olabilir.

Kuru AMD belirtileri nelerdir?

Kuru AMD başlangıçta belirgin şikâyet oluşturmayabilir. Hastalık ilerledikçe merkezi görmede sorunlar ortaya çıkabilir.

En sık dikkat çeken belirtiler arasında şunlar yer alır:

Düz çizgileri eğri veya kırık görme, okurken harflerin kaybolması, yüzleri seçmekte zorlanma, baktığı yerin ortasında bulanıklık veya kararma hissetme, renkleri daha soluk algılama ve gözlük değişmesine rağmen net görememe.

Bu şikâyetlerden biri fark edildiğinde göz hastalıkları uzmanına başvurmak gerekir.

Hangi durumda acilen göz doktoruna gidilmeli?

Görmede ani azalma, çizgileri eğri görme, merkezi görmede kararma, okuma güçlüğünde hızlı artış veya bir gözde aniden belirginleşen bulanıklık varsa zaman kaybedilmemelidir.

Bu belirtiler, kuru AMD’nin ilerlemesine bağlı olabileceği gibi yaş tip AMD’ye geçişin de işareti olabilir. Yaş tip AMD’de erken müdahale görmeyi korumada büyük önem taşır.

Prof. Dr. Banu Açıkalın da erken tanı ve düzenli takibin önemine dikkat çekerek, “Çizgileri eğri görme, merkezi görmede kararma, okuma güçlüğü veya ani görme azalması yaşayan kişilerin vakit kaybetmeden göz hastalıkları uzmanına başvurması gerekir” ifadelerini kullandı.

Kuru AMD hastaları nelere dikkat etmeli?

Kuru AMD tanısı alan hastalarda düzenli retina takibi ihmal edilmemelidir. Sigara kullanımı varsa bırakılması, tansiyon ve metabolik risklerin kontrol altında tutulması, sağlıklı beslenme ve göz hekimi tarafından önerilen desteklerin bilinçli kullanımı önemlidir.

Vitamin ve mineral destekleri de gelişigüzel kullanılmamalıdır. Hangi hastada, hangi evrede ve hangi formülasyonun uygun olacağına göz hastalıkları uzmanı karar vermelidir.

Ayrıca hastalar evde Amsler grid olarak bilinen kareli çizelgeyle görmelerini takip edebilir. Çizgilerde eğrilme, kaybolma veya merkezde kararma fark edildiğinde muayene geciktirilmemelidir.

Sonuç: Umut veren gelişme, ama kontrolsüz kullanım uyarısı şart

FDA’nın Valeda Light Delivery System için verdiği izin, kuru tip sarı nokta hastalığı tedavisinde önemli bir gelişme olarak görülüyor. Özellikle kuru AMD’de görmeyi iyileştirmeye yönelik seçeneklerin sınırlı olduğu düşünüldüğünde, ışık temelli bu yaklaşım dikkat çekiyor.

Ancak bu karar, kırmızı ışık terapisinin evde rastgele uygulanabileceği anlamına gelmiyor. Valeda sistemi; belirli hasta grubunda, belirli doz ve protokolle, hekim kontrolünde kullanılan tıbbi bir cihazdır.

Kısacası gelişme umut verici; fakat sarı nokta hastalığında her yeni tedavi gibi bu yöntemin de doğru hasta, doğru takip ve uzman değerlendirmesiyle ele alınması gerekiyor.

Guillain-Barré Sendromu nedir?

Guillain-Barré Sendromu, bağışıklık sisteminin vücudun kendi sinirlerine yanlışlıkla saldırmasıyla ortaya çıkan akut bir nörolojik hastalıktır. Periferik sinirler etkilenir; yani beyin ve omurilik dışındaki sinir ağı zarar görür.

Bu durum sinirlerin kaslara gönderdiği sinyalleri bozar. Sonuçta kaslarda güçsüzlük, reflekslerde azalma, uyuşma ve karıncalanma gelişebilir.

Hastalığın en dikkat çeken yönü, kısa sürede ilerleyebilmesidir. Güçsüzlük çoğunlukla ayaklardan başlar, bacaklara ve kollara doğru yayılabilir.

Guillain-Barré Sendromu neden olur?

Guillain-Barré Sendromu’nun kesin nedeni her hastada net olarak gösterilemeyebilir. Ancak birçok vakada tablo, geçirilmiş bir enfeksiyondan günler veya haftalar sonra ortaya çıkar.

En sık ilişkilendirilen etkenlerden biri Campylobacter jejuni enfeksiyonudur. Bunun dışında ishal yapan enfeksiyonlar, üst solunum yolu hastalıkları, grip benzeri tablolar, bazı viral enfeksiyonlar ve nadiren cerrahi sonrası dönem hastalığı tetikleyebilir. CDC’ye göre GBS gelişen kişilerin yaklaşık üçte ikisinde, hastalıktan önceki günler veya haftalarda ishal ya da solunum yolu enfeksiyonu öyküsü bulunabilir.

Burada kritik nokta şudur: Enfeksiyonu geçiren herkeste Guillain-Barré Sendromu gelişmez. Hastalık nadirdir; ancak geliştiğinde erken fark edilmesi gerekir.

Erken belirtileri nelerdir?

Guillain-Barré Sendromu belirtileri bazen hafif uyuşma veya bacaklarda halsizlik hissiyle başlayabilir. Kişi merdiven çıkarken zorlandığını, yürürken ayaklarını eskisi gibi kontrol edemediğini ya da bacaklarında “boşalma” olduğunu fark edebilir.

En sık görülen erken işaretler şunlardır:

• Ayaklarda ve bacaklarda güçsüzlük
• Yürümede zorlanma
• Karıncalanma, uyuşma veya iğnelenme hissi
• Reflekslerde azalma
• Güçsüzlüğün bacaklardan kollara doğru ilerlemesi

Bazı hastalarda yüz kaslarında güçsüzlük, konuşma bozukluğu, yutma güçlüğü ve çift görme gibi belirtiler de görülebilir. Tablo ilerlediğinde en ciddi risk, solunum kaslarının etkilenmesidir.

Guillain-Barré Sendromu nasıl anlaşılır?

Hastalığı düşündüren en önemli tablo, günler içinde artan ve yukarı doğru yayılan güçsüzlüktür. Özellikle kişi bir hafta önce yürüyebilirken birkaç gün içinde ayağa kalkmakta zorlanıyorsa bu belirti ciddiye alınmalıdır.

Uyuşma tek başına her zaman Guillain-Barré Sendromu anlamına gelmez. Ancak uyuşmaya güç kaybı eşlik ediyorsa, refleksler azalmışsa, yutma veya nefes alma güçlüğü başlamışsa acil değerlendirme gerekir.

Bu hastalık, kas ağrısı, bel fıtığı, vitamin eksikliği, inme, omurilik hastalıkları veya bazı metabolik sorunlarla karışabilir. Bu nedenle tanı yalnızca şikâyete bakılarak konulmaz.

Kimlerde daha sık görülür?

Guillain-Barré Sendromu her yaşta görülebilir. Ancak erişkinlerde daha sık bildirilir ve erkeklerde kadınlara göre biraz daha fazla görülebilir.

Risk, özellikle yakın zamanda enfeksiyon geçiren kişilerde artabilir. Çocuklarda da görülebileceği için, çocukta ani yürüme bozulması veya hızla artan bacak güçsüzlüğü “büyüme ağrısı” ya da basit halsizlik olarak geçiştirilmemelidir.

Bağışıklık sistemini etkileyen bazı durumlar, geçirilmiş enfeksiyonlar ve nadir tetikleyiciler hastalık öyküsünde sorgulanır. Ancak bu tablo çoğu zaman önceden bilinen ağır bir hastalığı olmayan kişilerde de ortaya çıkabilir.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Guillain-Barré Sendromu’nda beklemek en riskli yaklaşımlardan biridir. Çünkü hastalık bazı hastalarda saatler veya günler içinde ilerleyebilir.

Aşağıdaki belirtilerde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Günler içinde artan bacak güçsüzlüğü
• Yürümede belirgin zorlanma
• Güçsüzlüğün kollara yayılması
• Yüzde kayma, konuşma veya yutma güçlüğü
• Nefes almada zorlanma
• Ayağa kalkamama veya hızlı kötüleşme

Solunum kasları etkilenirse yoğun bakım takibi gerekebilir. NINDS, Guillain-Barré Sendromu’nda solunum yetmezliği gelişebileceği için nefes almanın yakından izlenmesi gerektiğini bildiriyor.

Guillain-Barré Sendromu için hangi doktora gidilir?

İlk başvuru acil servise yapılabilir. Özellikle güçsüzlük hızla artıyorsa, nefes alma, yutma veya konuşma etkileniyorsa doğrudan acil değerlendirme gerekir.

İleri değerlendirmeyi genellikle nöroloji uzmanı yapar. Çocuklarda ise çocuk acil, çocuk sağlığı ve hastalıkları ile çocuk nörolojisi birlikte süreci değerlendirebilir.

Hastanın durumuna göre yoğun bakım, fizik tedavi ve rehabilitasyon, göğüs hastalıkları ve enfeksiyon hastalıkları gibi branşların desteği gerekebilir. Burada amaç yalnızca tanı koymak değil, hastalığın ilerlemesini ve komplikasyonları erken yönetmektir.

Guillain-Barré Sendromu nasıl teşhis edilir?

Tanı tek bir testle konulmaz. Hekim önce güçsüzlüğün nereden başladığını, nasıl yayıldığını, refleksleri, duyu bulgularını ve yakın zamanda geçirilen enfeksiyon öyküsünü değerlendirir.

Tanıyı destekleyen başlıca yöntemler şunlardır:

• Nörolojik muayene
• EMG ve sinir iletim çalışmaları
• Beyin omurilik sıvısı incelemesi
• Gerektiğinde kan testleri ve ayırıcı tanıya yönelik tetkikler

Beyin omurilik sıvısında protein artışı tanıyı destekleyebilir. EMG ise sinir iletimindeki yavaşlamayı veya hasarın tipini göstermeye yardımcı olur.

Guillain-Barré Sendromu tedavisi var mı?

Evet. Guillain-Barré Sendromu tedavi edilebilir bir hastalıktır; ancak tedaviye ne kadar erken başlanırsa süreç o kadar dikkatli yönetilebilir.

Standart tedavide iki ana yöntem öne çıkar:

• IVIG: Damar yoluyla immünoglobulin verilmesi
• Plazmaferez: Kanda dolaşan zararlı bağışıklık bileşenlerinin temizlenmesine yönelik işlem

Bu tedaviler hastalığın bağışıklık sistemi üzerinden ilerleyen sürecini kontrol altına almaya yardımcı olur. Bunun yanında solunum takibi, kalp ritmi ve tansiyon izlemi, ağrı kontrolü, pıhtı önleme, beslenme desteği ve rehabilitasyon da tedavinin önemli parçalarıdır.

Tedaviye rağmen iyileşme hemen olmayabilir. Sinir dokusunun toparlanması haftalar, aylar ve bazı hastalarda daha uzun sürebilir.

Yeni tedaviler ve güncel gelişmeler

Guillain-Barré Sendromu’nda bugün için ana tedavi yaklaşımı IVIG, plazmaferez ve destek tedavisidir. Güncel bilimsel ilgi, hastalığın daha erken tanınması, solunum yetmezliği riskinin öngörülmesi, yoğun bakım takibinin iyileştirilmesi ve rehabilitasyon sürecinin güçlendirilmesi üzerinde yoğunlaşmaktadır.

Son yıllarda GBS yönetiminde en kritik başlıklardan biri, hastanın solunum kapasitesinin ve otonom sinir sistemi bulgularının yakın izlenmesidir. Çünkü bazı hastalarda tablo yalnızca kas güçsüzlüğüyle sınırlı kalmaz; tansiyon, nabız, yutma ve solunum gibi yaşamsal işlevler de etkilenebilir.

Bu nedenle “yeni ilaç” beklentisinden önce, erken tanı ve doğru merkezde takip hâlâ hastalığın seyrini belirleyen en güçlü unsurlar arasında yer alır.

Guillain-Barré Sendromu nasıl önlenir?

Guillain-Barré Sendromu tamamen önlenebilen bir hastalık değildir. Çünkü bağışıklık sisteminin neden bazı kişilerde sinirlere saldırdığı her zaman net değildir.

Ancak enfeksiyonlardan korunmak risk azaltmada önemlidir. Güvenli gıda tüketimi, el hijyeni, iyi pişmemiş et ve kontamine gıdalardan kaçınma, solunum yolu enfeksiyonlarına karşı genel korunma önlemleri bu açıdan değerlidir.

Aşılar konusunda ise bireysel risk değerlendirmesi hekim tarafından yapılmalıdır. Guillain-Barré Sendromu nadiren bazı aşılar sonrası bildirilebilse de, enfeksiyonların kendisi de GBS için tetikleyici olabilir. Bu nedenle aşı kararları kişisel tıbbi öyküye göre uzmanla birlikte değerlendirilmelidir.

En sık yapılan hata

Guillain-Barré Sendromu’nda en sık yapılan hata, ayaklardan başlayan güçsüzlüğü “yorgunluk”, “bel tutulması” veya “kas problemi” sanıp beklemektir.

Oysa bu hastalıkta saatler ve günler önemlidir. Güçsüzlük ilerliyorsa, yürümek zorlaşıyorsa ya da nefes alma, yutma ve konuşma etkileniyorsa evde takip güvenli olmayabilir.

Guillain-Barré Sendromu ölümcül müdür?

Guillain-Barré Sendromu çoğu hastada tedavi ve takip ile düzelebilen bir hastalıktır. Ancak ağır vakalarda solunum kaslarının etkilenmesi, ritim ve tansiyon problemleri, enfeksiyonlar ve yoğun bakım gerektiren komplikasyonlar gelişebilir.

Bu nedenle “nasıl olsa geçer” düşüncesi tehlikelidir. Hastalığın ölümcül olup olmaması; şiddetine, solunum etkilenmesine, tedaviye başlama zamanına ve hastanın genel durumuna göre değişebilir.

Guillain-Barré Sendromu kendiliğinden geçer mi?

Bazı hafif olgularda belirtiler sınırlı kalabilir; ancak Guillain-Barré Sendromu evde izlenmesi gereken basit bir halsizlik tablosu değildir.

Kendiliğinden geçmesini beklemek, özellikle güçsüzlük ilerliyorsa risklidir. Tanı ve tedavi planı mutlaka hekim tarafından yapılmalıdır.

Soru-Cevap

Guillain-Barré Sendromu bulaşıcı mı?
Hayır. Guillain-Barré Sendromu bulaşıcı bir hastalık değildir. Ancak bazı enfeksiyonlardan sonra bağışıklık sistemi yanıtı nedeniyle gelişebilir.

Evde takip etmek güvenli mi?
Hızla artan güçsüzlük, yürüme zorluğu, yutma veya nefes alma sorunu varsa evde takip güvenli değildir. Acil değerlendirme gerekir.

Çocuklarda Guillain-Barré Sendromu görülür mü?
Evet. Daha nadir olsa da çocuklarda görülebilir. Çocukta ani yürüme bozulması ve bacak güçsüzlüğü önemsenmelidir.

Tedavi gecikirse ne olur?
Hastalık ilerleyebilir, solunum kasları etkilenebilir ve yoğun bakım ihtiyacı doğabilir. Erken başvuru komplikasyonların yönetilmesi açısından önemlidir.

Aynı belirtiler başka hastalıklarla karışır mı?
Evet. Bel fıtığı, inme, omurilik hastalıkları, vitamin eksiklikleri ve bazı enfeksiyonlar benzer şikâyetlere yol açabilir. Bu nedenle nörolojik değerlendirme şarttır.

Bu karar, cihazın artık hastalarda yaygın şekilde kullanılabileceği anlamına gelmiyor. FDA’nın verdiği izin, implantın güvenlik ve uygulanabilirlik açısından klinik araştırmada test edilmesinin önünü açıyor.

Tedaviye dirençli depresyon için yeni bir adım

Depresyon tedavisinde ilaç, psikoterapi, elektrokonvülsif tedavi ve manyetik uyarım gibi farklı yöntemler kullanılıyor. Ancak bazı hastalarda bu tedavilere rağmen belirtiler devam edebiliyor. Bu tablo, tıpta tedaviye dirençli depresyon olarak tanımlanıyor.

Motif Neurotech’in geliştirdiği sistem de bu hasta grubuna yönelik olarak tasarlandı. Cihazın amacı, depresyonla ilişkili beyin devrelerine düşük düzeyde elektriksel uyarım vererek belirtileri azaltıp azaltamayacağını araştırmak.

Cihaz kafatasına yerleştiriliyor

Şirketin açıklamalarına göre implant oldukça küçük boyutta tasarlandı. Cihazın kafatasına yerleştirildiği, beyin dokusunun içine doğrudan girmediği ve kablosuz şekilde çalıştırıldığı belirtiliyor.

Sistemin dikkat çeken yönlerinden biri de dışarıdan kullanılan özel bir başlıkla aktive edilmesi. Bu başlık, cihazın kablosuz olarak çalışmasını sağlıyor ve uyarım sürecini başlatıyor.

FDA onayı tedavi onayı değil

Bu gelişmede en kritik nokta, FDA kararının doğru okunması. Kurum, cihazın klinik denemede test edilmesine izin verdi. Yani implant henüz depresyon tedavisi için onaylanmış, piyasaya sunulmuş ya da standart tedaviye girmiş değil.

İlk klinik çalışmada temel hedef, cihazın insanlarda güvenli biçimde uygulanıp uygulanamayacağını görmek olacak. Etkinlik verileri ise araştırmanın ilerleyen aşamalarında daha net ortaya çıkacak.

Beyin uyarımı depresyonda neden araştırılıyor?

Beyin uyarımı teknolojileri son yıllarda psikiyatri ve nöroloji alanında daha fazla gündeme geliyor. Özellikle depresyon, Parkinson hastalığı, epilepsi ve bazı hareket bozukluklarında beyin devrelerini hedefleyen tedaviler üzerinde çalışmalar yürütülüyor.

Motif Neurotech’in cihazı da bu alandaki yeni yaklaşımlardan biri olarak değerlendiriliyor. Daha küçük, kablosuz ve daha az invaziv sistemlerin geliştirilmesi, ağır ruh sağlığı sorunlarında yeni tedavi seçenekleri açısından bilim dünyasının ilgisini çekiyor.

Umut verici ama erken aşamada

Uzmanlar açısından bu gelişme önemli olsa da, henüz erken aşamada. Cihazın depresyon belirtilerini ne ölçüde azaltacağı, hangi hastalarda daha etkili olacağı ve uzun vadeli güvenlik sonuçları klinik çalışmalar tamamlandıkça anlaşılacak.

Bu nedenle gelişmeyi “depresyon için beyin implantı tedavisi başladı” şeklinde değil, “tedaviye dirençli depresyon için geliştirilen beyin implantının ilk insan denemesine FDA izni çıktı” şeklinde okumak gerekiyor.

Depresyon tedavisinde yeni dönem mi?

Motif Neurotech’in çalışması başarılı sonuçlar verirse, depresyon tedavisinde kişiselleştirilebilir beyin uyarımı yaklaşımları daha fazla gündeme gelebilir. Ancak bunun için daha geniş hasta gruplarında yapılacak klinik araştırmalara ihtiyaç var.

Şimdilik kesin olan şu: FDA kararı, ağır depresyon vakalarında beyin implantı temelli tedaviler için önemli bir araştırma eşiği anlamına geliyor. Cihazın gerçek tedavi değeri ise bilimsel verilerle ortaya konulacak.

65 yaşındaki Dr. Erkan Tunar’ın vefatı, ailesi, yakınları ve görev yaptığı çevrede büyük üzüntüye neden oldu.

Yakınları Haber Alamayınca Eve Gitti

Edinilen bilgilere göre, Alaşehir’in Kemaliye Mahallesi’nde aile hekimi olarak görev yapan Dr. Erkan Tunar’dan bir süre haber alamayan yakınları, Salihli’nin Kocaçeşme Mahallesi Acısu Caddesi’ndeki ikametine gitti.

Eve giren yakınları, Dr. Tunar’ı hareketsiz halde buldu. Durumun 112 Acil Çağrı Merkezi’ne bildirilmesi üzerine adrese sağlık ve polis ekipleri sevk edildi.

Sağlık Ekipleri Vefatını Belirledi

Olay yerine gelen sağlık ekiplerinin yaptığı kontrolde Dr. Erkan Tunar’ın hayatını kaybettiği belirlendi.

Polis ekipleri evde inceleme yaparken, Dr. Tunar’ın kesin ölüm nedeninin yapılacak incelemelerin ardından netleşeceği öğrenildi.

Soruşturma Başlatıldı

Dr. Erkan Tunar’ın evinde hayatını kaybetmiş halde bulunmasına ilişkin olayla ilgili soruşturma başlatıldı.

Manisa’da görev yapan aile hekimi Dr. Erkan Tunar’ın vefatı, meslektaşları ve hastaları arasında da derin üzüntü oluşturdu.

Obezite tedavisinde yeni nesil ilaçlar yalnızca kilo kaybı üzerinden değil, metabolik hastalıklar üzerindeki etkileriyle de yakından izleniyor. Bu alanda en çok konuşulan adaylardan biri de Eli Lilly tarafından geliştirilen retatrutide.

Retatrutide; GLP-1, GIP ve glukagon reseptörlerini hedefleyen üçlü etkili deneysel bir ilaç adayı olarak tanımlanıyor. Bu yönüyle semaglutid ve tirzepatid gibi ilaçlardan farklı bir mekanizma üzerinden araştırılıyor.

Ancak en başta altı çizilmesi gereken nokta şu: Retatrutide henüz genel kullanım için onaylanmış bir ilaç değil. Elde edilen sonuçlar klinik araştırmalardan geliyor ve ilacın güvenlilik, yan etki ve uzun dönem etkilerine ilişkin çalışmalar devam ediyor.

Karaciğer yağında yüzde 86’ya varan azalma bildirildi

Retatrutide ile ilgili en dikkat çeken verilerden biri karaciğer yağlanması tarafında geldi.

Nature Medicine’de yayımlanan Faz 2 alt çalışmada, metabolik disfonksiyonla ilişkili karaciğer yağlanması bulunan katılımcılarda retatrutide tedavisinin karaciğer yağ oranını belirgin şekilde azalttığı bildirildi. Çalışmada özellikle yüksek doz gruplarında karaciğer yağındaki azalmanın güçlü olduğu aktarıldı.

VCU Health tarafından paylaşılan değerlendirmeye göre, obezitesi ve yağlı karaciğer hastalığı bulunan katılımcıların büyük bölümünde karaciğer yağ oranı, yağlı karaciğer tanımı için kullanılan eşik değerin altına indi. Bu sonuç, retatrutide’ın yalnızca kilo kaybı değil, karaciğer metabolizması açısından da yakından izlenmesine yol açtı.

Bu veri önemli olsa da tüm hastalar için kesin tedavi sonucu anlamına gelmiyor. Çalışma belirli hasta gruplarında yapıldı ve sonuçların daha geniş topluluklarda doğrulanması gerekiyor.

Prediyabeti olanlarda normale dönüş verisi dikkat çekti

New England Journal of Medicine’da yayımlanan Faz 2 obezite çalışmasında retatrutide alan gruplarda kilo kaybının yanında kan şekeri göstergelerinde de iyileşme bildirildi.

Çalışmada, başlangıçta prediyabeti bulunan katılımcıların yüzde 72’sinin 48. haftada normoglisemiye, yani kan şekeri açısından normal sınıra döndüğü açıklandı.

Bu sonuç, retatrutide’ın prediyabet ve tip 2 diyabet riski açısından neden yakından takip edildiğini gösteriyor. Ancak burada da kritik nokta şu: Bu sonuç, klinik çalışma koşullarında elde edildi. Kişilerin kendi başına ilaç araması, mevcut tedavisini değiştirmesi veya kan şekeri ilacını kesmesi doğru değil.

Tansiyon üzerinde de olumlu sinyaller var

Retatrutide çalışmalarında tansiyon verileri de dikkat çekti. Eli Lilly’nin Faz 3 TRIUMPH-4 çalışmasına ilişkin açıklamasında, obezite veya fazla kilo ile birlikte diz osteoartriti bulunan ve diyabeti olmayan yetişkinlerde yüksek doz retatrutide ile sistolik tansiyonda anlamlı düşüş bildirildi.

Bu çalışmaya ilişkin haber ve değerlendirmelerde, 12 mg dozunda sistolik tansiyonda 14 mmHg’ye ulaşan düşüş verisi öne çıktı.

Bu bulgu önemli olmakla birlikte, “tansiyon ilacı bırakılabilir” şeklinde yorumlanmamalı. Tansiyon ilaçlarının kesilmesi yalnızca hekim kontrolünde, ölçüm takibiyle ve hastanın genel durumu değerlendirilerek yapılabilir.

Neden bu kadar konuşuluyor?

Retatrutide’ın bu kadar gündeme gelmesinin nedeni, tek bir mekanizma yerine üç farklı hormon yolunu hedeflemesi. İlaç adayı; iştah, kan şekeri, kilo kaybı, enerji dengesi ve karaciğer yağ metabolizması gibi alanlarda etkili olabilecek bir yapı üzerinden araştırılıyor.

Fakat bu tablo, ilacın “her şeyi çözen tek bileşik” olduğu anlamına gelmiyor. Klinik araştırmalarda görülen olumlu sonuçlar kadar yan etkiler, ilacı bırakınca ne olduğu, uzun dönem güvenlilik ve farklı hasta gruplarındaki etkiler de önem taşıyor.

Retatrutide şu an kullanılabilir mi?

Hayır. Retatrutide hâlen araştırma aşamasında olan deneysel bir ilaç adayıdır. Lilly, ilacın obezite, tip 2 diyabet ve metabolik hastalıklar gibi alanlarda Faz 3 çalışmalarla değerlendirildiğini bildiriyor.

Bu nedenle sosyal medyada dolaşan “karaciğer yağını bitiriyor”, “prediyabeti tersine çeviriyor”, “tansiyon ilacını bıraktırıyor” gibi ifadeler dikkatle okunmalı. Verilerin önemli kısmı doğru çalışmalara dayansa da bu sonuçlar herkese doğrudan uygulanabilecek kesin tedavi vaadi değildir.

Uzman gözüyle en doğru yorum

Retatrutide, obezite tedavisinde yeni dönemin en güçlü adaylarından biri olarak görülüyor. Klinik veriler kilo kaybının ötesinde karaciğer yağlanması, prediyabet ve tansiyon gibi metabolik başlıklarda da dikkat çekici etkiler gösteriyor.

Ancak haber değeri taşıyan bu sonuçların, “mucize ilaç” diliyle değil, bilimsel temkinle aktarılması gerekiyor. Çünkü tıpta asıl soru yalnızca “kaç kilo verdiriyor?” değil; “kimde işe yarıyor, kimde riskli, etkisi ne kadar sürüyor ve uzun vadede güvenli mi?” sorularıdır.

Kronik kaşıntı, deride kabarıklık ve tekrarlayan kurdeşen ataklarıyla seyreden kronik spontan ürtiker için Avrupa’da yeni bir tedavi seçeneği gündeme geldi. Novartis, Rhapsido adlı ilacının Avrupa Komisyonu tarafından onaylandığını duyurdu.

Rhapsido, etken maddesi remibrutinib olan oral bir tedavi olarak tanımlanıyor. Novartis’e göre ilaç, H1-antihistaminik tedavisine yeterli yanıt vermeyen yetişkin kronik spontan ürtiker hastalarında kullanılmak üzere onay aldı.

Kronik Spontan Ürtiker Nedir?

Kronik spontan ürtiker, halk arasında daha çok “kronik kurdeşen” olarak biliniyor. Hastalıkta deride kaşıntılı kabarıklıklar, kızarıklıklar ve zaman zaman şişlik atakları görülebiliyor.

“Spontan” ifadesi, belirtilerin belirgin bir dış tetikleyici olmadan ortaya çıkabilmesini anlatıyor. Bu nedenle hastalar çoğu zaman “Neden oluyor?” sorusuna net cevap bulmakta zorlanabiliyor.

Novartis’in açıklamasına göre Avrupa’da yaklaşık 4 milyon kişi kronik spontan ürtikerden etkileniyor. Şirket, geleneksel antihistaminik tedavisine rağmen hastaların önemli bir bölümünde belirtilerin devam edebildiğini belirtiyor.

Rhapsido Neden Öne Çıkıyor?

Rhapsido’nun dikkat çeken yönü, kronik spontan ürtiker için Avrupa’da onaylanan ilk hedefe yönelik oral tedavi olarak duyurulması. İlaç, enjeksiyon yerine hap formunda kullanılıyor ve günde iki kez alınması planlanıyor.

Novartis, tedavinin laboratuvar takibi gerektirmeden kullanılabildiğini açıkladı. Bu bilgi, özellikle uzun süreli tedavi ihtiyacı olan hastalar açısından kullanım kolaylığı tartışmalarını da beraberinde getirdi.

Hangi Hastalar İçin Onaylandı?

Avrupa İlaç Ajansı’nın değerlendirmesine göre Rhapsido, H1-antihistaminik tedavisine yeterli yanıt vermeyen yetişkin kronik spontan ürtiker hastaları için önerildi. EMA’nın daha önce yayımladığı olumlu görüşte, tedavinin bu hasta grubu için ruhsatlandırılmasının tavsiye edildiği belirtilmişti.

Bu nokta önemli. Çünkü onay, “her kaşıntı” ya da “her alerjik döküntü” için genel bir kullanım anlamına gelmiyor. Kronik spontan ürtiker tanısı ve tedavi kararı, dermatoloji veya alerji-immunoloji alanında deneyimli hekimler tarafından değerlendirilmesi gereken bir süreçtir.

Araştırmalarda Ne Görüldü?

Novartis, REMIX 1 ve REMIX 2 çalışmalarında Rhapsido ile belirtilerde erken dönemde iyileşme görüldüğünü, bazı sonuçların ilk haftadan itibaren ortaya çıktığını açıkladı. Şirket ayrıca çalışmalarda olumlu güvenlilik profili ve karaciğer güvenliği açısından endişe oluşturmadığını bildirdi.

Ancak bu tür gelişmelerde en kritik nokta, tedavinin her hasta için aynı sonucu vermeyeceğidir. Kronik spontan ürtiker kişiden kişiye farklı seyredebilir. Bu nedenle yeni ilaç onayı, hastalar için umut verici bir seçenek anlamına gelse de tedavi planı mutlaka hekim kontrolünde yapılmalıdır.

Avrupa Onayı Ne Anlama Geliyor?

Avrupa Komisyonu onayı, ilacın Avrupa Birliği ülkelerinde ilgili endikasyon için ruhsatlandırılması açısından önemli bir aşama kabul ediliyor. Reuters’ın aktardığına göre Novartis, bu onayla birlikte Rhapsido’nun kronik spontan ürtiker tedavisinde yeni bir yaklaşım sunduğunu bildirdi.

İlacın daha önce ABD Gıda ve İlaç Dairesi tarafından da kronik spontan ürtiker için onaylandığı bildirilmişti. Reuters’ın Eylül 2025 tarihli haberine göre FDA onayı, standart tedavilere yeterli yanıt vermeyen hastalar için verilmişti.

Hastalar Ne Yapmalı?

Uzun süren kaşıntı, tekrarlayan kurdeşen benzeri kabarıklıklar, dudak-göz çevresi şişliği veya yaşam kalitesini bozan cilt atakları yaşayan kişilerin kendi kendine ilaç başlamaması gerekiyor.

Kronik spontan ürtiker tanısı, belirtilerin süresi, eşlik eden bulgular, kullanılan ilaçlar ve altta yatabilecek durumlar birlikte değerlendirilerek konuluyor. Yeni tedavi seçenekleri gündeme gelse de doğru hasta, doğru tanı ve doğru takip üçgeni hâlâ tedavinin merkezinde duruyor.

Cilt kanserleri arasında en agresif türlerden biri kabul edilen melanomda, bağışıklık sistemini hedef alan tedaviler yeni bir dönemin kapısını aralıyor. ABD’de UT Southwestern uzmanları, ileri evre melanomda kullanılan TIL tedavisinin hastanın kendi bağışıklık hücrelerini güçlendirerek tümöre karşı yeniden sahaya sürdüğünü belirtiyor.

TIL, “tümör infiltre edici lenfosit” anlamına geliyor. Daha sade ifadeyle bu tedavi, tümörün içine girmiş ve kanseri tanımaya başlamış bağışıklık hücrelerinin alınması, laboratuvarda milyarlarca kez çoğaltılması ve hastaya yeniden verilmesi esasına dayanıyor.

Bu yaklaşım, özellikle standart immünoterapi veya hedefe yönelik tedavilerden yeterli yanıt alınamayan ileri evre melanom hastaları için dikkat çekiyor. FDA, 16 Şubat 2024’te lifileucel adlı TIL tedavisine, ameliyatla çıkarılamayan ya da metastatik melanomlu belirli yetişkin hastalar için onay verdi. Bu onay, solid tümörlerde hücresel tedavi açısından önemli bir eşik olarak değerlendirildi.

TIL Tedavisi Nasıl Uygulanıyor?

Tedavi tek bir serum ya da klasik kemoterapi döngüsü gibi işlemiyor. Önce hastanın tedaviye uygun olup olmadığı ayrıntılı biçimde değerlendiriliyor. Çünkü süreç; cerrahi, kemoterapi, hücre üretimi, özel bağışıklık desteği ve yoğun takip gerektiriyor.

Uygun hastalarda tümörden bir parça alınıyor. Bu dokudan kanseri tanıyan bağışıklık hücreleri ayrıştırılıyor. Ardından hücreler laboratuvar ortamında özel uyarıcılarla çoğaltılıyor. UT Southwestern’in aktardığına göre bu üretim süreci geçmişte yaklaşık 6 hafta sürebilirken, güncel yöntemlerle çoğu zaman 3–4 haftaya kadar kısalabiliyor.

Çoğaltılan hücreler dondurularak tedavi merkezine geri gönderiliyor. Hastaya hücreler verilmeden önce mevcut bağışıklık hücrelerini azaltan hazırlık kemoterapisi uygulanıyor. Amaç, yeni verilecek TIL hücrelerine vücutta daha etkili çalışabilecekleri bir alan açmak.

Tek Seferlik Ama Yoğun Bir Tedavi

TIL tedavisi çoğu kanser tedavisinden farklı olarak aylarca süren döngüler şeklinde uygulanmıyor. Temel yaklaşım, tek seferlik hücre infüzyonu ve ardından yakın takip üzerine kurulu. Ancak bu “kolay bir tedavi” anlamına gelmiyor.

Hastalara TIL hücreleri verildikten sonra interlökin-2 adı verilen bağışıklık destekleyici tedavi uygulanabiliyor. Bu aşamada enfeksiyon riski, mide-bağırsak yakınmaları, grip benzeri belirtiler, yorgunluk, cilt döküntüleri ve daha ciddi sıvı dengesi sorunları görülebiliyor. Bu nedenle hasta seçimi ve tedavinin deneyimli merkezlerde yapılması kritik önem taşıyor.

Klinik Çalışmalarda Ne Görüldü?

FDA onayına temel oluşturan klinik çalışmada, ileri evre melanomlu hastaların yaklaşık üçte birinde tek infüzyon sonrası tümör boyutunda ölçülebilir küçülme görüldü. Daha küçük bir hasta grubunda ise görüntüleme bulgularında tümörlerin tamamen kaybolduğu bildirildi.

Uzmanlar, yanıt alan hastaların bir bölümünde bu etkinin uzun süre devam edebildiğini belirtiyor. Bazı hastalarda hastalığın ilerlemeden kontrol altında kaldığı sürenin bir yılı aştığı, bazı yanıtların ise yıllarca devam edebildiği ifade ediliyor. Bununla birlikte tedavinin her hasta için aynı sonucu vermediği, başarı şansının hastanın genel durumu, önceki tedavileri ve tümörün biyolojik özelliklerine göre değiştiği vurgulanıyor.

Kimler İçin Gündeme Gelebilir?

TIL tedavisi, bugün için özellikle ameliyatla çıkarılamayan veya vücuda yayılmış melanomda, önceki tedavilere rağmen hastalığı ilerleyen seçilmiş hastalar için gündeme geliyor. FDA onayında, daha önce PD-1 blokajı alan ve BRAF V600 mutasyonu varsa buna yönelik hedefe yönelik tedavi kullanmış hastalar işaret ediliyor.

Bu nedenle TIL tedavisi, erken evre melanomda rutin kullanılan bir yöntem değil. Aynı zamanda her ileri evre melanom hastası için otomatik uygun seçenek olarak görülmüyor. Tedavi kararı; onkoloji, cerrahi, hücresel tedavi ve yoğun bakım deneyimi olan ekiplerin değerlendirmesiyle veriliyor.

Neden Önemli?

Melanom tedavisinde son yıllarda immünoterapi ve hedefe yönelik ilaçlarla önemli ilerlemeler sağlandı. Ancak bazı hastalarda bu tedavilere rağmen kanser ilerleyebiliyor. TIL tedavisi, tam da bu zor alanda hastanın kendi tümörünü tanıyan bağışıklık hücrelerini çoğaltarak yeni bir savaş hattı açıyor.

Bu gelişme, yalnızca melanom için değil, solid tümörlerde kişiye özel hücresel tedavilerin geleceği açısından da dikkat çekici. Yine de uzmanlar net bir uyarı yapıyor: TIL tedavisi umut verici olsa da mucize tedavi olarak görülmemeli; uygun hasta, doğru merkez ve dikkatli takip bu yöntemin temel şartları arasında yer alıyor.

İstanbul’un Küçükçekmece ilçesinde meydana gelen trafik kazası, bir aileyi yasa boğdu. Edinilen bilgilere göre mühendis Görkem Selvitop, saat 22.30 sıralarında kaldırımda yürüdüğü sırada kazaya karışan bir aracın çarpması sonucu ağır şekilde etkilendi.

Olayın ardından bölgeye sağlık ve polis ekipleri sevk edildi. Yapılan müdahalelere rağmen Görkem Selvitop’un hayatını kaybettiği öğrenildi.

Görkem Selvitop Kimdi?

Hayatını kaybeden Görkem Selvitop’un mühendis olduğu, Trabzon’un Şalpazarı ilçesinden olduğu ve bir çocuk babası olduğu belirtildi.

Selvitop’un, Türkiye Şehit Aileleri Derneği Genel Başkan Yardımcısı ve organizatör sunucu Necati Selvitop’un oğlu olması nedeniyle acı haber, şehit aileleri camiasında ve memleketi Trabzon’da da derin üzüntüyle karşılandı.

Araç Nasıl Kontrolden Çıktı?

Kazaya ilişkin ilk bilgilere göre, aracın yol üzerindeki çukurdan kaydığı ve kaldırıma yöneldiği öne sürüldü. Ancak kazanın kesin nedeni, yapılacak teknik inceleme ve resmi soruşturmanın ardından netlik kazanacak.

Yetkililer, olay yerinde inceleme başlatırken kazanın oluş şekli, aracın hızı, yol durumu ve çevredeki kamera kayıtlarının araştırıldığı öğrenildi.

Şalpazarı’nda Büyük Üzüntü

Trabzon’un Şalpazarı ilçesinden olan Görkem Selvitop’un vefatı, hem ailesi hem de sevenleri arasında büyük bir acıya yol açtı.

Bir çocuk babası olan Selvitop’un ani ölümü sonrası yakınları ve tanıyanları sosyal medya üzerinden taziye mesajları paylaştı.

Soruşturma Başlatıldı

Küçükçekmece’de yaşanan ölümlü trafik kazasıyla ilgili inceleme başlatıldı. Polis ekiplerinin olay yerinde yaptığı çalışmanın ardından kazaya ilişkin detayların resmi raporlarla netleşmesi bekleniyor.

Kullanıcıların bir bölümünün karşılaştığı uyarıda, erişilmek istenen sayfanın sistemde bulunamadığı, taşınmış ya da geçici olarak hizmet dışı kalmış olabileceği belirtildi. Bu nedenle e-Devlet yoğunluğu, TOKİ kura çekimi sorgulama ekranı ve sistemin ne zaman düzeleceği kısa sürede en çok aranan başlıklar arasına girdi.

e-Devlet çöktü mü?

Yaşanan sorun, kullanıcı tarafında “e-Devlet çöktü” yorumlarına neden olsa da aksaklığın kaynağına ilişkin resmi bir teknik açıklama yapılmadı. Haberde yer alan bilgilere göre sorun kısa süreli erişim problemi olarak yansıdı ve özellikle giriş ekranlarında “404” uyarısı görüldü.

Bu tür yoğunluklar, aynı anda çok sayıda kullanıcının belirli bir hizmete yönelmesiyle daha görünür hale gelebiliyor. TOKİ kura sonuçları gibi geniş kitleleri ilgilendiren işlemler sırasında e-Devlet sorgulama ekranlarında geçici yavaşlama veya erişim hatası yaşanabiliyor.

TOKİ e-Devlet kura sonucu sorgulama ekranı ne zaman açılacak?

TOKİ İstanbul kura sürecinin ardından vatandaşlar, başvuru ve kura sonucunu e-Devlet üzerinden öğrenmek istiyor. Ancak yoğunluk nedeniyle bazı kullanıcılar sorgulama ekranına ulaşmakta güçlük yaşadı.

Sisteme girişte hata alan kullanıcıların bir süre bekledikten sonra yeniden deneme yapması öneriliyor. e-Devlet hizmetlerinde dönemsel yoğunluk yaşandığında sayfanın yenilenmesi, mobil uygulama yerine tarayıcıdan giriş yapılması ya da farklı saatlerde sorgulama yapılması erişim ihtimalini artırabiliyor.

“404” hatası ne anlama geliyor?

e-Devlet’te görülen “404” hatası, genellikle kullanıcının ulaşmaya çalıştığı sayfanın geçici olarak görüntülenemediğini ifade eder. Bu durum her zaman sistemin tamamen çöktüğü anlamına gelmez.

Sayfa geçici olarak hizmet dışı kalmış, adres yönlendirmesi değişmiş ya da yoğunluk nedeniyle doğru şekilde yüklenmemiş olabilir. Bu nedenle kullanıcıların aynı işlemi birkaç dakika sonra tekrar denemesi gerekebilir.

TOKİ kura sonucu nasıl sorgulanır?

TOKİ kura sonucu sorgulamak isteyen vatandaşlar, e-Devlet’e T.C. kimlik numarası ve şifreleriyle giriş yaptıktan sonra TOKİ hizmetleri üzerinden başvuru ve kura bilgilerini kontrol edebilir.

Arama bölümüne “TOKİ kura sonucu sorgulama”, “Toplu Konut İdaresi” veya “TOKİ başvuru sonucu” yazılarak ilgili hizmet ekranına ulaşılabilir. Yoğunluk devam ediyorsa ekran geç açılabilir ya da hata verebilir.

Yoğunluk ne zaman düzelir?

Erişim sorunlarının ne zaman tamamen normale döneceğine ilişkin resmi bir saat bilgisi paylaşılmadı. Ancak benzer durumlarda sistem yoğunluğu azaldıkça e-Devlet hizmetlerine erişim kademeli olarak normale dönebiliyor.

Özellikle TOKİ kura sonuçlarını öğrenmek isteyen vatandaşların aynı anda sisteme yüklenmesi, sorgulama ekranlarında kısa süreli aksaklıklara yol açabiliyor. Bu nedenle işlemlerin aralıklarla denenmesi daha sağlıklı sonuç verebilir.

Açıklama, Elazığspor Asbaşkanı Mustafa Şerifoğulları tarafından Coşkun Kamaç’ın sunduğu Maraton programında yapıldı. Şerifoğulları, söz konusu desteğin futbolculara prim olarak dağıtılacağını belirtti.

Destek Futbolculara Prim Olarak Dağıtılacak

Elazığspor’un son haftalarda hedefe odaklandığı süreçte gelen bu katkının, takım motivasyonuna doğrudan etki etmesi bekleniyor. Bordo-beyazlı ekipte yönetim, teknik heyet ve futbolcuların kalan maçlara yüksek konsantrasyonla hazırlandığı ifade ediliyor.

Yasemin Açık’ın sağlayacağı 1,5 milyon TL’lik prim desteği, Elazığspor camiasında da memnuniyetle karşılandı. Özellikle kritik maçlar öncesi açıklanan bu destek, taraftarlar tarafından takıma moral hamlesi olarak değerlendirildi.

Elazığspor’da Hedefe Kilitlenen Süreç

Elazığspor, ligdeki hedefleri doğrultusunda hem saha içinde hem de saha dışında güçlü bir birliktelik mesajı vermeye çalışıyor. Kulübe yapılan maddi destekler, bu süreçte yalnızca ekonomik katkı olarak değil, aynı zamanda camianın takıma sahip çıkma iradesi olarak da görülüyor.

Bordo-beyazlı taraftarlar ise takımdan kalan haftalarda mücadele gücü yüksek, hedefe odaklı bir performans bekliyor. Elazığspor yönetiminin açıkladığı prim desteği, bu beklentinin sahaya daha güçlü yansıması için önemli bir motivasyon kaynağı olabilir.

Elazığspor Camiasında Moral Etkisi

Elazığspor’a yapılan 1,5 milyon TL’lik prim desteği, şehirde spor gündeminin öne çıkan başlıklarından biri oldu. Kulüp yönetimi, sponsorluk ve destek mekanizmalarının güçlenmesinin Elazığspor’un geleceği açısından kritik olduğunu vurgularken, taraftarlar da bu tür katkıların artmasını istiyor.

Bordo-beyazlı kulübün önümüzdeki süreçte alacağı sonuçlar, hem sportif hedefler hem de şehirde oluşan destek havası açısından yakından takip edilecek.

Çobanın geri dönmemesi üzerine köy sakinleri bölgede arama çalışması başlattı. Mera yakınlarında yapılan aramada korkunç bir tabloyla karşılaşıldığı iddia edildi.

Köylülerden “kurt saldırısı” iddiası

Köylülerin anlatımına göre, çobanın kurt sürüsünün saldırısına uğradığı ileri sürüldü. Olayın yaklaşık 10 gün önce meydana geldiği belirtilirken, bölgede hem hayvan sahipleri hem de çobanlar arasında ciddi endişe oluştu.

Sürüyolu köyünde yaşayan vatandaşlar, son dönemde kurtların meralara ve köy çevresine daha sık indiğini iddia etti. Köylüler, özellikle küçükbaş hayvan sürülerinin otlatıldığı alanlarda güvenlik kaygısının arttığını dile getirdi.

“Kurtlar köye kadar inmeye başladı”

Bölge sakinleri, daha önce de benzer olaylar yaşandığını belirterek yetkililerden önlem alınmasını istedi. Köylüler, kurtların yalnızca hayvanlar için değil, merada çalışan çobanlar için de risk oluşturduğunu savundu.

İddiaya göre köy halkı, “Bu ilk değil. Kurtlar artık köye kadar inmeye başladı. Sürülerimiz ve çobanlarımız için endişeliyiz” diyerek yaşanan korkuyu anlattı.

Bölgede tedirginlik arttı

Olayın ardından Sürüyolu köyünde hayvan otlatmaya çıkan vatandaşların daha temkinli davrandığı öğrenildi. Köylüler, özellikle akşam saatlerinde mera ve kırsal alanlarda tek başına dolaşmanın riskli hale geldiğini ifade ediyor.

Yetkililerden, bölgede yaban hayatı kaynaklı risklere karşı inceleme yapılması ve köylülerin can güvenliği için gerekli tedbirlerin alınması bekleniyor.

Haberde yer alan bilgiler, köylülerin iddialarına dayandırılırken olayla ilgili resmi makamlardan yapılacak açıklama merakla bekleniyor.

Karşılaşmaya daha etkili başlayan taraf Konyaspor oldu. Yeşil-beyazlı ekip, 17. dakikada Adil Demirbağ’ın golüyle öne geçti. Bu gol, maçın ritmini değiştirdi ve Trabzonspor’u daha fazla risk almaya zorladı. Mücadelenin 32. dakikasında Berkan Kutlu sahneye çıkarak skoru 2-0’a taşıdı.

İlk yarıda Konyaspor’un erken ve etkili baskısı karşısında Trabzonspor savunmada zorlandı. Bordo-mavili ekip topa sahip olduğu bölümlerde rakip kaleye gitmeye çalışsa da final paslarında istediği netliği yakalayamadı. Konyaspor ise özellikle geçiş oyunlarında Trabzonspor savunmasının arkasına sarkarak tehlike üretmeye çalıştı.

Trabzonspor’un Golü Son Bölümde Geldi

Trabzonspor, ikinci yarıda oyunu rakip sahaya yıkmak için daha fazla baskı kurdu. Bordo-mavili ekip aradığı golü 79. dakikada Felipe Augusto ile buldu. Sağ kanattan gelişen atakta yapılan ortayı iyi değerlendiren Augusto, kafa vuruşuyla farkı bire indirdi. Ancak kalan dakikalarda Trabzonspor’un beraberlik çabası sonuç vermedi.

Maçın son bölümünde Trabzonspor beraberlik için yüklense de Konyaspor savunması kritik anlarda ayakta kaldı. Ev sahibi ekip, skor üstünlüğünü koruyarak sahadan 2-1 galip ayrıldı.

Konyaspor İçin Değerli Galibiyet

Bu sonuçla Konyaspor, güçlü rakibi karşısında aldığı galibiyetle ligde nefes aldı. Yeşil-beyazlılar için Trabzonspor karşısında kazanılan 3 puan, yalnızca puan tablosu açısından değil, takımın özgüveni açısından da önemli bir eşik oldu.

Trabzonspor cephesinde ise deplasmanda alınan mağlubiyet, özellikle savunma zaafları ve ilk yarıdaki kırılgan görüntü nedeniyle dikkat çekti. Bordo-mavililer, ikinci yarıda reaksiyon göstermesine rağmen maçı çeviremedi.

Konyaspor Trabzonspor Maçının Golleri

Konyaspor’un golleri 17. dakikada Adil Demirbağ ve 32. dakikada Berkan Kutlu’dan geldi. Trabzonspor’un tek golünü ise 79. dakikada Felipe Augusto kaydetti.

Konyaspor Trabzonspor Maç Özeti

Konya’daki mücadelede Konyaspor ilk yarıda bulduğu iki golle büyük avantaj yakaladı. Trabzonspor ikinci yarıda oyuna ortak olmaya çalıştı ve Felipe Augusto’nun golüyle umutlandı. Ancak son dakikalarda beklenen beraberlik golü gelmeyince karşılaşma Konyaspor’un 2-1 üstünlüğüyle tamamlandı.

Türk sinemasının 2024 yapımı dikkat çeken filmlerinden Mukadderat, televizyon ekranlarında izleyiciyle buluşmasının ardından yeniden araştırılmaya başlandı. “Mukadderat filminin konusu nedir?”, “Mukadderat oyuncuları kimler?”, “Mukadderat nerede çekildi?” soruları arama motorlarında öne çıktı.

Yönetmenliğini Nadim Güç’ün üstlendiği, senaryosunu Erdi Işık’ın kaleme aldığı film; komedi ve dramı aynı hikâyede buluşturan sıcak ama güçlü bir anlatı kuruyor.

Mukadderat filminin konusu nedir?

Mukadderat, eşini kaybettikten sonra küçük bir kasabada kendi hayatı üzerinde yeniden söz sahibi olmaya çalışan Sultan adlı kadının hikâyesini anlatıyor.

Sultan, hayatının geri kalanını yalnızlık korkusu, mahalle baskısı ya da çocuklarının çizdiği sınırlar içinde geçirmek istemez. Yeniden evlenme kararı alması, hem ailesinde hem de çevresinde şaşkınlık ve tepkiyle karşılanır.

Film, bu karar üzerinden yalnızca bir kadının kişisel yolculuğunu değil; taşrada kadın olmayı, aile içi beklentileri, geleneksel kabulleri ve geç yaşta yeniden başlama cesaretini de perdeye taşıyor. Hikâye, yer yer gülümseten ama alt metninde güçlü bir toplumsal sorgulama barındıran bir dille ilerliyor.

Mukadderat oyuncuları kimler?

Filmin oyuncu kadrosunda Türk sinemasının güçlü isimleri yer alıyor. Başrollerde Nur Sürer, Aslıhan Gürbüz ve Osman Sonant bulunuyor. Kadroda ayrıca Cem Zeynel Kılıç, Osman Alkaş ve Sacide Taşaner gibi isimler de yer alıyor.

Oyuncu kadrosu:

• Nur Sürer
• Aslıhan Gürbüz
• Osman Sonant
• Cem Zeynel Kılıç
• Osman Alkaş
• Sacide Taşaner

Mukadderat nerede çekildi?

Mukadderat filminin çekimleri Kastamonu’nun Cide ilçesinde gerçekleştirildi. Karadeniz kıyısındaki Cide’nin sakin sokakları, taşra atmosferi ve mahalle dokusu filmin hikâyesine doğal bir zemin oluşturuyor.

Filmde kullanılan mekânlar, yalnızca görsel arka plan olarak değil, Sultan’ın yaşadığı toplumsal çevreyi hissettiren önemli bir unsur olarak öne çıkıyor. Cide’nin gündelik yaşamı, kasaba ilişkileri ve sakin ritmi, hikâyenin duygusal tonunu güçlendiriyor.

Mukadderat ne zaman çekildi?

Film, 2024 yapımı olarak sinema izleyicisiyle buluştu. Aynı yıl Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde de öne çıkan yapımlar arasında yer aldı. Mukadderat, festivalde En İyi Film, En İyi Kadın Oyuncu ve En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödüllerini kazandı.

Mukadderat neden dikkat çekti?

Mukadderat, klasik bir taşra hikâyesinin ötesine geçerek yaş, yalnızlık, kadınların karar alma hakkı ve toplumsal baskı gibi başlıkları sade ama etkili bir dille ele alıyor.

Filmin merkezindeki Sultan karakteri, yalnızca kendi hayatı için değil, çevresindeki kadınların hayatına da dokunan bir dönüşümün kapısını aralıyor. Bu yönüyle film, hem aile içinde hem de toplumda “kadının kendi kaderini belirleme hakkı” üzerine güçlü bir anlatı kuruyor.

Türkiye’de ve birçok ülkede Anneler Günü, her yıl mayıs ayının ikinci pazar günü kutlanıyor. Bu nedenle özel gün, sabit bir takvim tarihine bağlı kalmıyor; her yıl mayıs ayındaki pazar günlerinin dizilişine göre farklı bir güne denk geliyor.

2026 Anneler Günü hangi tarihte kutlanacak?

2026 yılında Anneler Günü, 10 Mayıs Pazar günü kutlanacak. Takvime göre mayıs ayının ilk pazarı 3 Mayıs’a, ikinci pazarı ise 10 Mayıs’a denk geliyor. Bu nedenle 2026 Anneler Günü için tarih 10 Mayıs 2026 olarak öne çıkıyor.

Anneler Günü, yalnızca hediye alışverişinin hareketlendiği bir dönem olarak değil, aile bağlarının ve vefa duygusunun daha görünür hâle geldiği özel bir gün olarak da önem taşıyor. Çiçek, takı, kişisel bakım ürünleri, kitap, ev eşyası ve anı değeri taşıyan hediyeler bu dönemde en çok tercih edilen seçenekler arasında yer alıyor.

Anneler Günü neden her yıl farklı tarihte kutlanır?

Anneler Günü’nün tarihi her yıl değişir çünkü kutlama günü sabit bir tarihe değil, mayıs ayının ikinci pazar gününe bağlıdır. Takvimde pazar günlerinin yeri her yıl değiştiği için Anneler Günü de kimi yıllar 8 Mayıs’a, kimi yıllar 10 Mayıs’a, kimi yıllar ise daha farklı bir mayıs gününe denk gelebilir.

2026’da mayıs ayının ikinci pazar günü 10 Mayıs olduğu için Anneler Günü de bu tarihte kutlanacak. Bu sistem sayesinde özel gün her yıl hafta sonuna denk gelir ve ailelerin bir araya gelmesi daha kolay olur.

Anneler Günü için hazırlıklar başladı

Anneler Günü yaklaşırken hem mağazalarda hem de online alışveriş sitelerinde hareketlilik artıyor. Özellikle son haftaya bırakılan alışverişlerde yoğunluk yaşanabildiği için birçok kişi hediyesini ve kutlama planını önceden hazırlamayı tercih ediyor.

Ancak Anneler Günü’nün anlamı yalnızca alınan hediyelerle sınırlı değil. Bir telefon, samimi bir ziyaret, birlikte içilen bir kahve ya da içten yazılmış kısa bir not da bu özel günü unutulmaz kılabiliyor.

2026 Anneler Günü için kısa cevap

2026 Anneler Günü ne zaman?
2026 Anneler Günü, 10 Mayıs Pazar günü kutlanacak.

Anneler Günü her yıl aynı tarihte mi?
Hayır. Anneler Günü, her yıl mayıs ayının ikinci pazar günü kutlandığı için tarihi değişebilir.

2026 Anneler Günü hafta içine mi denk geliyor?
Hayır. 2026 Anneler Günü, pazar gününe denk geliyor.

Delirium nedir?

Delirium, zihinsel işlevlerde ani başlayan ve gün içinde dalgalanabilen bir bozulmadır. Kişinin dikkati, çevreyi algılaması, düşünce akışı, uyku düzeni ve davranışları kısa sürede değişebilir.

Bu durum tek başına bir hastalık gibi düşünülmemelidir. Daha çok enfeksiyon, ilaç etkisi, sıvı kaybı, ameliyat sonrası süreç, oksijen düşüklüğü, böbrek veya karaciğer sorunları gibi başka bir tıbbi problemin belirtisi olabilir. Merck Manual, deliriumu ani, dalgalanan ve çoğu zaman geri döndürülebilen zihinsel işlev bozukluğu olarak tanımlar.

Deliriumun en önemli özelliği hızlı başlamasıdır. Demansta tablo genellikle aylar ya da yıllar içinde ilerlerken, delirium saatler veya birkaç gün içinde belirginleşebilir. Mayo Clinic de delirium belirtilerinin çoğunlukla birkaç saat veya birkaç gün içinde ortaya çıktığını belirtir.

Delirium neden olur?

Deliriumun tek bir nedeni olmayabilir. Bazen enfeksiyon ve ilaç yan etkisi birlikte tabloyu başlatır. Bazen de susuz kalma, elektrolit bozukluğu, ağrı, uykusuzluk ve hastane ortamı aynı anda beyni zorlar.

En sık görülen nedenler arasında idrar yolu enfeksiyonu, zatürre, grip, COVID-19, ameliyat sonrası dönem, yoğun bakım süreci, bazı ağrı kesiciler, uyku ilaçları, sakinleştiriciler, alkol veya madde yoksunluğu, böbrek ve karaciğer yetmezliği, düşük oksijen, düşük ya da yüksek kan şekeri yer alır. Mayo Clinic, enfeksiyonlar, bazı ilaçlar, ameliyat, madde kullanımı veya yoksunluğu ve elektrolit bozukluklarını delirium nedenleri arasında sayar.

Yaşlılarda tablo daha sessiz ilerleyebilir. Özellikle idrar yolu enfeksiyonu, kabızlık, ağrı, susuz kalma veya yeni başlanan bir ilaç, beklenenden daha ağır bir bilinç değişikliğine yol açabilir.

Delirium nasıl anlaşılır?

Delirium çoğu zaman “bir anda değişti” cümlesiyle fark edilir. Kişi dün sohbet edebilirken bugün sorulara uygun cevap veremeyebilir. Nerede olduğunu karıştırabilir, yakınlarını tanımakta zorlanabilir veya aynı cümleyi tekrar tekrar sorabilir.

Bazı hastalarda huzursuzluk, bağırma, ajitasyon, hayal görme ve uyumama ön plandadır. Bazılarında ise tam tersi bir tablo olur: Sessizleşme, dalgınlık, uyuklama, çevreye ilgisizlik ve yavaşlama görülür.

Bu ikinci tablo daha tehlikeli biçimde gözden kaçabilir. Çünkü hasta bağırmadığı, saldırganlaşmadığı veya belirgin taşkınlık göstermediği için “sadece yorgun” sanılabilir.

Deliriumun erken belirtileri nelerdir?

Erken dönemde dikkat dağınıklığı belirginleşir. Kişi konuşmanın konusunu takip edemez, sorulara geç cevap verir veya bir konuya takılıp kalır.

Uyku düzeni bozulabilir. Gündüz uyuklama, gece uyanıklık, gece artan huzursuzluk ve hastane odasında yönünü şaşırma dikkat çekebilir.

Konuşma da değişebilir. Cümleler kopuk hale gelebilir, kişi kelime bulmakta zorlanabilir ya da anlamsız bağlantılar kurabilir. Bazı hastalarda ani korku, şüphecilik, öfke, ağlama veya içe kapanma görülebilir.

Kimlerde daha sık görülür?

Delirium her yaşta görülebilir ancak yaşlılarda daha sık ve daha risklidir. Özellikle 65 yaş üzeri kişiler, demansı olanlar, Parkinson hastaları, felç geçirenler, işitme veya görme kaybı bulunanlar daha hassastır.

Yoğun bakımda kalanlar, büyük ameliyat geçirenler, çok sayıda ilaç kullananlar, böbrek veya karaciğer hastalığı olanlar, kanser tedavisi görenler, ciddi enfeksiyon geçirenler ve susuz kalan kişilerde risk artar.

NICE rehberi, deliriumun hastane ve uzun süreli bakım ortamlarında tanınması, önlenmesi ve yönetilmesi gerektiğini; riskli kişilerin belirlenmesinin komplikasyonları azaltmaya yardımcı olabileceğini vurgular.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Bir kişide ani bilinç değişikliği, çevreyi tanıyamama, konuşmayı takip edememe, yeni başlayan aşırı uyku hali, huzursuzluk, hayal görme, ateş, idrar şikâyeti, öksürük, düşme, nefes darlığı veya ilaç değişikliği sonrası belirgin dalgınlık varsa vakit kaybedilmemelidir.

Özellikle yaşlı bir kişide “bugün kendinde değil” deniyorsa bu tablo basit bir unutkanlık gibi görülmemelidir. Delirium bazen enfeksiyonun, sıvı kaybının, oksijen düşüklüğünün veya metabolik bozukluğun ilk işareti olabilir.

Hastanede yatan bir kişide ani kafa karışıklığı fark edilirse hemşireye veya hekime hemen bildirilmelidir. Mayo Clinic, hastane ve uzun süreli bakım merkezlerinde delirium belirtileri fark edildiğinde sağlık ekibine hızla haber verilmesi gerektiğini belirtir.

Delirium için hangi doktora gidilir?

İlk başvuru genellikle acil servis, aile hekimi veya dahiliye üzerinden yapılır. Ani bilinç değişikliği varsa özellikle acil değerlendirme daha doğru olur.

Deliriumun nedenine göre farklı branşlar devreye girebilir. Enfeksiyon şüphesinde enfeksiyon hastalıkları, nörolojik bulgularda nöroloji, ilaç ve davranış yönetiminde psikiyatri, böbrek sorunlarında nefroloji, kalp ve solunum sorunlarında kardiyoloji veya göğüs hastalıkları değerlendirme yapabilir.

Çocuklarda ani bilinç değişikliği, yüksek ateş, nöbet, zehirlenme şüphesi veya ciddi enfeksiyon bulguları varsa çocuk sağlığı ve hastalıkları ya da çocuk acil değerlendirmesi gerekir.

Delirium nasıl teşhis edilir?

Delirium tanısı yalnızca “dalgın görünüyor” denilerek konulmaz. Hekim, belirtilerin ne zaman başladığını, gün içinde değişip değişmediğini, kişinin önceki zihinsel durumunu, kullandığı ilaçları ve eşlik eden hastalıkları değerlendirir.

Aile üyelerinin gözlemi burada çok değerlidir. Çünkü deliriumda en kritik bilgi, kişinin normal haline göre ne kadar değiştiğidir.

Tanı sürecinde muayene, bilinç ve dikkat değerlendirmesi, kan testleri, idrar testi, enfeksiyon araştırması, elektrolit ve böbrek-karaciğer fonksiyon testleri yapılabilir. Gerekirse akciğer filmi, beyin görüntüleme, EKG veya ileri tetkikler istenebilir.

Delirium tedavisi var mı?

Delirium tedavisinde temel hedef, tabloyu başlatan nedeni bulup düzeltmektir. Enfeksiyon varsa tedavi edilir, sıvı kaybı varsa yerine konur, elektrolit bozukluğu düzeltilir, oksijen düşüklüğü giderilir, gereksiz veya riskli ilaçlar gözden geçirilir.

Standart yaklaşım yalnızca ilaç vermek değildir. Hastanın sakin, aydınlık, yön bulmasını kolaylaştıran bir ortamda takip edilmesi; gözlük ve işitme cihazı kullanıyorsa erişebilmesi; uyku düzeninin korunması; ağrının kontrol edilmesi; yeterli sıvı ve beslenmenin sağlanması önemlidir.

Ağır ajitasyon, kendine veya çevresine zarar verme riski, tedaviyi engelleyen huzursuzluk gibi durumlarda hekim uygun görürse kısa süreli ilaç desteği planlayabilir. Ancak her delirium hastasına aynı ilaç verilmez. Tedavi planı hastanın yaşına, altta yatan nedene ve genel durumuna göre belirlenir.

Yeni tedaviler ve güncel gelişmeler

Deliriumda haber değeri taşıyan güncel yaklaşım, “tek bir yeni ilaç”tan çok erken tanı, riskli hastayı önceden belirleme ve önleyici bakım üzerinedir. Özellikle hastane ve yoğun bakım ortamlarında uyku düzenini koruma, gereksiz ilaçları azaltma, erken mobilizasyon, aile desteği ve yönlendirme uygulamaları önem kazanmıştır.

Yapay zekâ destekli risk tahmin modelleri ve dijital izlem çalışmaları araştırma alanında ilgi görmektedir. Ancak delirium için yaygın kullanıma girmiş, her hastaya uygulanabilecek tek bir yapay zekâ tanı aracı veya yeni mucize ilaçtan söz etmek doğru olmaz.

Bugün için en güçlü mesaj şudur: Delirium çoğu zaman geri döndürülebilir bir tablodur, fakat altta yatan neden gecikmeden bulunmalıdır.

Delirium nasıl önlenir?

Delirium her zaman tamamen önlenemez. Ancak risk azaltılabilir.

Yaşlı hastalarda yeterli sıvı alımı, enfeksiyonların erken tedavisi, gereksiz ilaç kullanımından kaçınma, uyku düzeninin korunması, gözlük ve işitme cihazının kullanılabilmesi, hastanın gündüz-gece ayrımını yapabileceği bir ortamda kalması önemlidir.

Hastanede kalan kişilerde sık oda değişikliği, gece gürültüsü, uykusuzluk, ağrı ve hareketsizlik delirium riskini artırabilir. Bu nedenle bakım yalnızca tıbbi tedavi değil, çevresel düzenleme de ister.

En sık yapılan hata

Deliriumda en sık yapılan hata, ani bilinç değişikliğini “yaşlılık”, “bunama başladı” veya “naz yapıyor” diye yorumlamaktır.

Oysa delirium, özellikle yaşlılarda idrar yolu enfeksiyonu, zatürre, sıvı kaybı, ilaç yan etkisi veya metabolik bozukluğun ilk belirtisi olabilir. Beklemek, altta yatan sorunun ilerlemesine neden olabilir.

Delirium ölümcül müdür?

Deliriumun kendisi her zaman ölümcül değildir. Ancak çoğu zaman ciddi bir tıbbi sorunun işareti olduğu için ihmal edilmemelidir.

Risk, deliriumun nedenine ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir. Ağır enfeksiyon, yoğun bakım süreci, ileri yaş, demans, ciddi kalp-akciğer hastalığı veya böbrek yetmezliği varsa tablo daha dikkatli izlenmelidir.

Delirium kendiliğinden geçer mi?

Bazı hastalarda altta yatan neden düzeldiğinde delirium gerileyebilir. Ancak bu, evde beklemek gerektiği anlamına gelmez.

Çünkü neden enfeksiyon, ilaç yan etkisi, sıvı kaybı, oksijen düşüklüğü veya kan şekeri bozukluğu olabilir. Bu sorunların çoğu hekim değerlendirmesi ve uygun tedavi gerektirir.

Kısa Soru-Cevap

Delirium bulaşıcı mı?
Delirium bulaşıcı değildir. Ancak deliriuma yol açan grip, COVID-19 veya bazı enfeksiyonlar bulaşıcı olabilir.

Delirium demansla aynı şey mi?
Hayır. Delirium hızlı başlar ve gün içinde dalgalanır. Demans genellikle daha yavaş ilerler. Ancak demansı olan kişilerde delirium gelişebilir.

Evde takip etmek güvenli mi?
Ani bilinç değişikliği varsa evde beklemek güvenli olmayabilir. Özellikle yaşlılarda, ateş, idrar şikâyeti, düşme, nefes darlığı veya yeni ilaç kullanımı varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Çocuklarda delirium görülür mü?
Evet, ancak nedenler farklı olabilir. Yüksek ateş, ağır enfeksiyon, zehirlenme, nöbet veya metabolik sorunlar çocuklarda bilinç değişikliğine yol açabilir.

Tedavi gecikirse ne olur?
Altta yatan neden ilerleyebilir. Bu da hastanede kalış süresini, düşme riskini, beslenme sorunlarını ve genel sağlık kaybını artırabilir.

İhbar üzerine bölgeye sağlık ve polis ekipleri sevk edildi. Yaralı kişiye olay yerinde sağlık ekipleri tarafından ilk müdahale yapıldı. Ardından yaralı, ambulansla hastaneye kaldırıldı.

Polis Bölgede Güvenlik Önlemi Aldı

Olayın ardından polis ekipleri çevrede geniş güvenlik önlemleri aldı. Bölgedeki hareketlilik kısa süreli paniğe neden olurken, olay yerinde inceleme başlatıldı.

Silahlı olayın çıkış nedeni henüz netlik kazanmadı. Polis ekiplerinin, olayla bağlantılı kişi ya da kişilerin tespit edilmesi için çalışma yürüttüğü öğrenildi.

Yaralının Sağlık Durumu Araştırılıyor

Hastaneye kaldırılan yaralının sağlık durumuna ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı. Olayla ilgili soruşturmanın sürdüğü belirtildi.

Rize’de yaşanan silahlı olayla ilgili yeni gelişmelerin emniyet birimlerinin incelemesinin ardından netleşmesi bekleniyor.

Şizofreni tedavisinde uzun dönem hastalık kontrolü açısından dikkat çeken yeni bir gelişme yaşandı. ABD Gıda ve İlaç Dairesi, etken maddesi lumateperone olan Caplyta için yapılan ek yeni ilaç başvurusunu onayladı.

Karar, ilacın şizofreni hastalarında yalnızca belirtilerin yönetimi değil, nüksün önlenmesi yönündeki uzun dönem verileri açısından da değerlendirilmesi bakımından önem taşıyor.

Johnson & Johnson tarafından yapılan açıklamaya göre onaya temel oluşturan Faz 3 çalışmada Caplyta kullanan hastalarda, plaseboya kıyasla nüks riskinde yüzde 63 azalma görüldü. Çalışmada hastaların yüzde 84’ünün 6 aylık takip sürecinde nüks yaşamadığı bildirildi.

Şizofrenide Nüks Neden Önemli?

Şizofreni, yalnızca ilk tanı ve ilk tedavi dönemiyle sınırlı ele alınabilecek bir hastalık değil. Pek çok hasta için asıl zorluk, belirtilerin yatışmasından sonra tedavi düzeninin korunması ve hastalığın yeniden alevlenmesinin önlenmesidir.

Nüks, hastanın günlük yaşamını, sosyal ilişkilerini, eğitim veya iş hayatını ve aile düzenini ciddi biçimde etkileyebilir. Bu nedenle psikiyatride uzun dönem tedavi planı, en az akut dönem tedavisi kadar kritik görülür.

Caplyta için gelen bu yeni onay da tam olarak bu noktaya işaret ediyor: Tedavinin hedefi yalnızca belirtileri bastırmak değil, hastanın daha istikrarlı bir yaşam çizgisinde kalmasına destek olmak.

Çalışmada Ne Bulundu?

Onaya dayanak oluşturan çalışmada Caplyta, 26 haftalık çift kör tedavi döneminde plaseboyla karşılaştırıldı. Açıklanan verilere göre ilaç, nükse kadar geçen süreyi anlamlı biçimde uzattı.

En dikkat çeken sonuç ise nüks riskindeki azalma oldu. Caplyta kullanan grupta nüks riski plaseboya göre yüzde 63 daha düşük bulundu. Altı aylık takipte hastaların yüzde 84’ünün nüks yaşamadan süreci tamamladığı aktarıldı.

Bu sonuçlar, özellikle tedaviye devam eden erişkin şizofreni hastalarında uzun dönem stabilitenin korunması açısından önemli bir veri olarak değerlendiriliyor.

Caplyta Nedir?

Caplyta, etken maddesi lumateperone olan, ağız yoluyla kullanılan bir atipik antipsikotik ilaçtır. ABD’de erişkinlerde şizofreni tedavisi için daha önce onay almıştı. Ayrıca bipolar I ve bipolar II bozuklukla ilişkili depresif atakların tedavisinde de belirli kullanım alanlarına sahip olduğu bildiriliyor.

Yeni karar, ilacın şizofrenide nüksün önlenmesine ilişkin uzun dönem verilerinin ürün etiketine yansıması bakımından öne çıkıyor.

Bu Karar Hastalar İçin Ne Anlama Geliyor?

Bu gelişme, şizofreni tedavisinde “atak sonrası ne olacak?” sorusuna verilen yanıtı güçlendirebilir. Çünkü hastalığın uzun dönem yönetiminde en önemli hedeflerden biri, belirtilerin yeniden şiddetlenmesini ve hastane yatışına kadar gidebilecek ağırlaşmaları önlemektir.

Ancak bu tür ilaçlar mutlaka psikiyatri uzmanı kontrolünde kullanılmalıdır. Doz değişikliği, ilaç başlama ya da ilaç bırakma kararı hastanın klinik durumuna göre hekim tarafından verilmelidir.

Şizofreni tedavisinde ilaç kadar düzenli takip, aile desteği, uyku düzeni, stres yönetimi ve tedaviye uyum da belirleyici rol oynar.

Uzmanlar Neye Dikkat Çekiyor?

Psikiyatri alanında nüksün önlenmesi, hastalığın uzun dönem seyrini belirleyen temel başlıklardan biri kabul ediliyor. Bir hastanın aylar boyunca dengede kalabilmesi, yalnızca klinik tablo açısından değil, yaşam kalitesi açısından da büyük önem taşıyor.

Caplyta için açıklanan yeni veriler, ilacın uzun dönem kullanımına ilişkin güvenlilik ve etkililik profilini destekleyen ek bir basamak olarak görülüyor. Psychiatric Times’ın aktardığına göre FDA kararı, ilacın şizofrenide uzun dönem etkinlik ve tolerabilite verilerini güçlendiren bir gelişme olarak değerlendirildi.

Türkiye’de Kullanım İçin Ne Söylenebilir?

Bu karar ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin onayıdır. Bir ilacın ABD’de aldığı onay, başka ülkelerde otomatik olarak aynı kullanımın geçerli olduğu anlamına gelmez. Türkiye’de kullanım, ruhsat durumu ve hekim değerlendirmesi çerçevesinde ayrıca ele alınır.

Bu nedenle hastaların ya da yakınlarının bu haberi bireysel tedavi kararı gibi değerlendirmemesi gerekir. En doğru yol, mevcut tedavi planını takip eden psikiyatri uzmanıyla görüşmektir.

Kulüpten yapılan açıklamada, Mesut Bakkal ve ekibine katkıları nedeniyle teşekkür edildiği, tecrübeli teknik adama kariyerinin devamında başarı dilendiği belirtildi. Amedspor’un bu hamlesi, ligde son hafta öncesi “Amedspor’da teknik direktör kim oldu?”, “Mesut Bakkal neden ayrıldı?”, “Amedspor Süper Lig’e çıkacak mı?” sorularını da yeniden gündeme taşıdı.

Mesut Bakkal’ın Amedspor Karnesi Nasıldı?

Mesut Bakkal, Amedspor’un başında 12 karşılaşmaya çıktı. Bu süreçte Diyarbakır ekibi 6 galibiyet, 5 beraberlik ve 1 mağlubiyet aldı. Tecrübeli teknik adamın puan ortalaması 1.92 olarak kayıtlara geçti.

Sezona Mehmet Altıparmak yönetiminde başlayan Amedspor, daha sonra Sinan Kaloğlu ile yoluna devam etmişti. Sinan Kaloğlu’nun ardından göreve gelen Mesut Bakkal da sezonun son düzlüğünde takımı Süper Lig yarışının içinde tuttu. Ancak final haftası öncesi alınan ayrılık kararı, kulübün teknik planlamasında yeni bir sayfa açtı.

Amedspor’da Yeni Teknik Direktör Belli Oldu

Mesut Bakkal ile ayrılığın ardından Amedspor’da teknik direktörlük görevine Sertaç Küçükbayrak getirildi. Diyarbakır ekibi, sezonun en kritik maçına yeni teknik yapılanmayla hazırlanacak.

Bu karar, yalnızca teknik direktör değişikliği olarak değil, aynı zamanda son hafta öncesi psikolojik bir eşik olarak da değerlendiriliyor. Amedspor’un Süper Lig hedefi açısından sahaya nasıl bir oyun planıyla çıkacağı, taraftarların en çok merak ettiği başlıkların başında geliyor.

Gözler Iğdır FK Maçına Çevrildi

Amedspor, ligin son haftasında deplasmanda Iğdır FK ile karşılaşacak. Diyarbakır temsilcisi için bu mücadele, yalnızca üç puan anlamına gelmiyor; aynı zamanda sezon boyunca verilen mücadelenin kaderini belirleyecek maçlardan biri olarak görülüyor.

Yeşil-kırmızılı camiada beklenti büyük. Teknik direktör değişikliğinin takıma nasıl yansıyacağı, oyuncu grubunun bu karar sonrası nasıl reaksiyon vereceği ve Amedspor’un Süper Lig yarışındaki son durumunun nasıl şekilleneceği futbol kamuoyunun yakın takibinde olacak.

Üniversitenin resmi sosyal medya hesabından yapılan paylaşımda, “Öğretim Görevlimiz Gülnihal Toramanlı’yı kaybettik” ifadelerine yer verildi. Açıklamada, Toramanlı’nın öğrencileri ve çalışma arkadaşları için örnek bir akademisyen olduğu vurgulandı.

Üniversiteden taziye mesajı

İstanbul Medipol Üniversitesi tarafından yayımlanan mesajda şu ifadelere yer verildi:

“Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlimiz Gülnihal Toramanlı’yı kaybetmenin derin üzüntüsünü yaşıyoruz. Nahif kişiliğiyle öğrencilerine ve çalışma arkadaşlarına örnek olan kıymetli hocamıza Allah’tan rahmet; ailesine, sevenlerine, öğrencilerine ve üniversitemiz camiasına başsağlığı diliyoruz.”

Akademi camiasında üzüntü

Gülnihal Toramanlı’nın vefatı, İstanbul Medipol Üniversitesi öğrencileri, akademik ve idari personeli ile sevenleri arasında büyük üzüntüye neden oldu.

Toramanlı’nın cenaze programına ilişkin ayrıntıların üniversite veya ailesi tarafından yapılacak açıklamanın ardından netleşmesi bekleniyor.

İlanda toplam 157 sürekli işçi kadrosu yer aldı. Bu kadroların 45’i engelli, 112’si ise eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan adaylara ayrıldı. Alım süreci Türkiye İş Kurumu, yani İŞKUR aracılığıyla yürütülecek.

GSB işçi alımı başvuruları ne zaman?

GSB 157 sürekli işçi alımı için başvurular 27 Nisan 2026’da başladı. Adaylar başvurularını 4 Mayıs 2026 tarihine kadar yapabilecek.

Başvurular, İŞKUR’un internet adresi üzerinden “İş Arayan” girişiyle gerçekleştirilecek. Adaylar ayrıca İŞKUR hizmet noktaları ve Alo 170 hattı üzerinden de başvuru yapabilecek.

Başvuru nasıl yapılacak?

Adaylar, esube.iskur.gov.tr adresine girerek T.C. kimlik numarası ve şifreleriyle sisteme giriş yapacak. İŞKUR’da yayımlanan ilgili GSB ilanı üzerinden başvuru işlemi tamamlanacak.

Her aday yalnızca bir işyeri için başvuru yapabilecek. Başvurularda adayın Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’ndeki birinci yerleşim yeri adresi esas alınacak. Başvuru süresi içinde ikametini ilanın bulunduğu yere taşıyan adayların başvuruları kabul edilmeyecek.

GSB 157 işçi alımı şartları neler?

İlana göre adaylarda aranan genel şartlar arasında Türk vatandaşı olmak, 18 yaşını tamamlamak, kamu haklarından mahrum bulunmamak, görevini devamlı yapmaya engel hastalığı olmamak ve tam zamanlı/vardiyalı çalışmaya engel bir durum taşımamak yer alıyor.

Adayların ayrıca herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaması ve başvurduğu kadronun bulunduğu il sınırlarında ikamet etmesi gerekiyor. Şartların, başvurunun son günü olan 4 Mayıs 2026 itibarıyla taşınması isteniyor.

Eğitim şartı ne?

Hem engelli kontenjanı hem de eski hükümlü/TMY kapsamında yapılacak temizlik görevlisi alımı için adayların en az ortaöğretim, yani lise veya dengi okul mezunu olması gerekiyor.

Engelli statüsünde başvuru yapacak adayların ilgili yönetmelikte tanımlanan şekilde engelli olduğunu belgelemesi, eski hükümlü veya TMY kapsamında başvuru yapacak adayların da ilgili statüyü resmi belgeyle ortaya koyması gerekiyor.

Kura ne zaman yapılacak?

Başvuru sürecinin tamamlanmasının ardından İŞKUR tarafından şartları taşıyan aday listeleri Bakanlığa gönderilecek. Nihai listede yer alan adaylar arasından noter huzurunda kura çekilecek.

Kura çekimi 13 Mayıs 2026 Çarşamba günü yapılacak. Kura yeri daha sonra Bakanlığın internet sitesinden duyurulacak. Açık iş sayısının dört katı kadar asıl ve dört katı kadar yedek aday belirlenecek.

Sözlü sınav olacak mı?

Kura sonucunda belirlenen adaylar, başvurdukları kadronun bulunduğu Gençlik ve Spor İl Müdürlüğüne gerekli belgeleri şahsen teslim edecek. Evrak incelemesinin ardından şartları taşıyan adaylar sözlü sınava çağrılacak.

Sözlü sınavda adaylar, görevin gerektirdiği mesleki bilgi ve mesleki beceri üzerinden 100 puanla değerlendirilecek. Başarılı sayılmak için en az 70 puan almak gerekecek.

Sonuçlar nereden açıklanacak?

Kura, sınav, başarı listesi ve göreve başlama sürecine ilişkin duyurular Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın internet sitesi üzerinden ilan edilecek. Adaylara ayrıca yazılı tebligat yapılmayacak.

Bu nedenle başvuru yapan adayların süreç boyunca Bakanlık ve İŞKUR duyurularını düzenli takip etmesi gerekiyor. Yanlış belge veya gerçeğe aykırı beyan tespit edilirse başvuru ve atama süreci iptal edilebilecek.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: