Araştırmaya göre, takip sürecinde gelişen majör kardiyovasküler olayların önemli bir bölümü ilk incelemede ciddi darlık saptanmayan hastalarda meydana geldi. Uzmanlar, bunun “damarda ciddi darlık yoksa risk de yoktur” yaklaşımının her zaman doğru olmadığını gösterdiğini belirtiyor.

Damar Darlığı Tek Başına Yeterli Değil

Uzmanlara göre günümüzde koroner BT anjiyografi yalnızca damar içindeki darlığı değil, aynı zamanda plak yükü ve plağın biyolojik özellikleri hakkında da önemli bilgiler sağlayabiliyor.

Özellikle düşük atenüasyonlu plak, pozitif yeniden şekillenme ve yüksek riskli plak özellikleri bulunan hastalarda gelecekte kalp krizi gelişme olasılığı daha yüksek olabiliyor.

Damar Çevresindeki İnflamasyon Araştırılıyor

Son yıllarda dikkat çeken konulardan biri de damar çevresindeki yağ dokusunun bilgisayarlı tomografi ile analiz edilmesi.

Bu amaçla geliştirilen Fat Attenuation Index (FAI) yöntemi, damar çevresindeki yağ dokusunda inflamasyona bağlı oluşan değişiklikleri dolaylı olarak değerlendirebiliyor.

Araştırmacılar, yüksek FAI değerlerinin bazı hasta gruplarında gelecekteki kardiyovasküler olaylarla ilişkili olabileceğini bildiriyor. Ancak bu yöntemin rutin klinik uygulamadaki yeri konusunda çalışmalar devam ediyor.

Rutin Kullanım İçin Daha Fazla Kanıt Gerekiyor

Kardiyoloji uzmanları, FAI analizinin umut verici bir biyobelirteç olduğunu ancak henüz tüm koroner BT anjiyografi raporlarında standart olarak yer alan bir değerlendirme olmadığını vurguluyor.

Güncel uluslararası kılavuzlarda koroner arter hastalığı riskinin değerlendirilmesinde hâlâ;

• damar darlığı,
• toplam plak yükü,
• plak özellikleri,
• LDL kolesterol düzeyi,
• diyabet,
• hipertansiyon,
• sigara kullanımı ve diğer klasik risk faktörleri

temel belirleyiciler arasında yer alıyor.

İnflamasyon Aterosklerozun Önemli Bir Parçası

Bilimsel çalışmalar, aterosklerozun yalnızca kolesterol birikiminden ibaret olmadığını, aynı zamanda kronik inflamasyonun da hastalığın gelişiminde önemli rol oynadığını gösteriyor.

Bu nedenle son yıllarda inflamasyonu hedefleyen tedaviler üzerine çok sayıda araştırma yürütülüyor. Düşük doz kolşisin gibi bazı tedaviler, seçilmiş koroner arter hastalarında kardiyovasküler olay riskini azaltabildiği için uluslararası kılavuzlarda belirli hasta gruplarında değerlendirilebiliyor.

Uzmanlar ise herhangi bir antiinflamatuvar ilacın yalnızca görüntüleme bulgularına dayanarak başlanmasının doğru olmadığını, tedavinin hastanın genel kardiyovasküler riskine göre planlanması gerektiğini belirtiyor.

Gelecekte Daha Kişiselleştirilmiş Risk Analizi Bekleniyor

Uzmanlara göre koroner BT teknolojisindeki gelişmeler sayesinde yalnızca damar darlığını değil, plak yapısını ve damar çevresindeki biyolojik değişimleri de değerlendirebilen yeni yöntemler geliştiriliyor.

Bu yaklaşımların ilerleyen yıllarda kalp krizi riski yüksek kişilerin daha erken belirlenmesine katkı sağlayabileceği düşünülüyor. Ancak bu teknolojilerin rutin klinik uygulamadaki yerinin netleşmesi için yeni doğrulama çalışmalarına ihtiyaç bulunduğu ifade ediliyor.

Derin Ven Trombozu Nedir?

Derin ven trombozu (DVT), vücudun derin toplardamarlarında, en sık bacak ve uyluk damarlarında kan pıhtısı oluşmasıyla ortaya çıkan bir damar hastalığıdır. Oluşan pıhtı damardaki kan akışını engelleyebilir ve koparak akciğere ulaştığında pulmoner emboliye neden olabilir. Bu nedenle DVT, acil değerlendirilmesi gereken önemli bir sağlık sorunudur. [1]

Kimlerde görülür?

Derin ven trombozu her yaşta görülebilse de şu kişilerde daha sık ortaya çıkar: [1]

• 60 yaş üzerindeki bireyler
• Büyük cerrahi operasyon geçirenler
• Uzun süre yatakta kalan hastalar
• Kanser hastaları
• Gebeler ve lohusalık dönemindekiler
• Obezitesi bulunan kişiler
• Sigara kullananlar
• Doğum kontrol hapı veya hormon tedavisi kullananlar
• Kalıtsal pıhtılaşma bozukluğu olanlar

Günlük yaşama etkisi

DVT; ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı nedeniyle yaşam kalitesini düşürebilir. Tedavi sonrasında bazı hastalarda uzun yıllar devam eden post-trombotik sendrom gelişerek kronik bacak ağrısı, şişlik ve cilt değişikliklerine neden olabilir. [2]

Derin Ven Trombozu Neden Olur?

Derin ven trombozu genellikle Virchow üçlüsü olarak bilinen üç temel mekanizmanın birleşmesiyle gelişir. [2]

Başlıca nedenler

• Uzun süre hareketsiz kalmak
• Büyük ortopedik ameliyatlar
• Kalça veya diz protezi operasyonları
• Kanser
• Travmalar
• Hamilelik
• Doğum sonrası dönem
• Yoğun bakım tedavisi
• Kalp yetmezliği
• Felç

Risk faktörleri

• Obezite
• İleri yaş
• Sigara
• Hormon tedavileri
• Doğum kontrol hapları
• Daha önce DVT geçirmiş olmak
• Uzun uçak veya otobüs yolculukları
• COVID-19 gibi pıhtılaşmayı artırabilen enfeksiyonlar

Genetik nedenler

Bazı kişilerde doğuştan gelen pıhtılaşma bozuklukları DVT riskini artırabilir. [3]

Bunlar arasında:

• Faktör V Leiden mutasyonu
• Protrombin gen mutasyonu
• Protein C eksikliği
• Protein S eksikliği
• Antitrombin eksikliği

Derin Ven Trombozu Belirtileri

Bazı hastalarda hiçbir belirti olmayabilir.

Erken belirtiler [1]

• Tek bacakta şişlik
• Baldır ağrısı
• Kramp hissi
• Hassasiyet
• Isı artışı
• Deride kızarıklık
• Damarların belirginleşmesi

İleri dönem bulguları [2]

• Yaygın ödem
• Şiddetli ağrı
• Morarma
• Yürümede güçlük
• Ciltte renk değişiklikleri
• Venöz ülser gelişimi

Akciğer embolisini düşündüren belirtiler

Aşağıdaki belirtiler acil müdahale gerektirir:

• Ani nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Kan tükürme
• Bayılma
• Çarpıntı

Derin Ven Trombozu Nasıl Teşhis Edilir?

Tanıda belirtiler tek başına yeterli değildir.

Hekim değerlendirmesi sonrası şu yöntemler kullanılabilir: [3]

• Ayrıntılı fizik muayene
• Wells DVT skoru
• D-dimer testi
• Doppler ultrasonografi (ilk tercih)
• MR venografi
• BT venografi
• Gerekli durumlarda pıhtılaşma testleri

Doppler ultrasonografi günümüzde tanıda altın standart görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Derin Ven Trombozu Tedavisi

Tedavi hastanın yaşına, pıhtının yerine, büyüklüğüne ve eşlik eden hastalıklara göre planlanır.

İlaç tedavisi [2]

En sık kullanılan ilaçlar:

• Direkt oral antikoagülanlar (DOAC)
• Düşük molekül ağırlıklı heparin
• Standart heparin
• Warfarin

Tedavi süresi genellikle:

• 3 ay
• 6 ay
• Bazı hastalarda ömür boyu olabilir.

Girişimsel tedaviler

Seçilmiş hastalarda:

• Kateterle pıhtı eritme
• Mekanik trombektomi
• Venöz stent
• Vena cava filtresi

Bu yöntemler yalnızca uygun hasta grubunda uygulanır.

Beslenme ve yaşam tarzı

• Düzenli yürüyüş
• Uzun süre hareketsiz kalmamak
• Sağlıklı kilo kontrolü
• Sigaranın bırakılması
• Yeterli sıvı tüketimi
• Doktor önerisiyle kompresyon çorabı kullanımı

Warfarin kullanan hastalarda K vitamini içeren besinlerin tüketimi dengeli olmalı ve ani değişikliklerden kaçınılmalıdır. [4]

Tedavi her hasta için kişiye özel planlanmalıdır.

Güncel Bilimsel Gelişmeler

Son yıllarda DVT tedavisinde dikkat çeken gelişmeler şunlardır: [5]

• Direkt oral antikoagülanların kullanımının yaygınlaşması
• Yapay zekâ destekli ultrason analizleri üzerine çalışmalar
• Kateter destekli trombektomi tekniklerinde ilerlemeler
• DVT sonrası post-trombotik sendromu azaltmaya yönelik yeni klinik araştırmalar
• Kanser hastalarında antikoagülan seçimini değerlendiren yeni çalışmalar

Bu gelişmelerin bir kısmı rutin klinik uygulamaya girmişken, bazı yöntemler hâlen araştırma aşamasındadır.

Derin Ven Trombozu ile Yaşam

Hastalığın tekrarını önlemek için:

• Her gün düzenli yürüyüş yapın.
• Uzun yolculuklarda sık sık ayağa kalkın.
• Bacak egzersizleri uygulayın.
• İdeal kilonuzu koruyun.
• Sigaradan uzak durun.
• İlaçları aksatmayın.
• Kontrol randevularını ihmal etmeyin.
• Bol sıvı tüketin.
• Doktor önerisi olmadan antikoagülan ilaçları bırakmayın. [4]

En Sık Yapılan Yanlışlar

• “Bacak ağrısı varsa mutlaka kas ağrısıdır.”
• “Şişlik geçerse pıhtı da geçmiştir.”
• “Kan sulandırıcı ilaçlar birkaç gün kullanılsa yeterlidir.”
• “Gençlerde DVT görülmez.”
• “Varis ile DVT aynı hastalıktır.”
• “Pıhtı sadece yaşlılarda oluşur.”
• “Uzun uçuşlarda risk yoktur.”
• “Bitkisel ürünler kan sulandırıcı ilaçların yerine geçebilir.”

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen derin ven trombozu ciddi komplikasyonlara yol açabilir. [2]

Bunlar arasında:

• Pulmoner emboli
• Ani ölüm riski
• Post-trombotik sendrom
• Kronik bacak şişliği
• Venöz ülser
• Tekrarlayan DVT atakları
• Kalıcı yaşam kalitesi kaybı

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Tek bacakta ani şişlik
• Baldır ağrısı
• Deride kızarıklık
• Isı artışı
• Nedeni bilinmeyen bacak ağrısı

Acil Müdahale Gerektiren Durumlar

Şu belirtiler varsa 112 Acil aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır:

• Ani nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Kanlı balgam
• Bayılma
• Hızlı kalp atışı

Merak Edilen Sorular

Derin ven trombozu kendiliğinden geçer mi?

Hayır. Tedavi edilmediğinde ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Derin ven trombozu öldürür mü?

Doğrudan değil; ancak gelişebilecek pulmoner emboli yaşamı tehdit edebilir.

Derin ven trombozu hangi bacakta olur?

Sağ veya sol bacakta görülebilir. Sol bacakta biraz daha sık bildirilmiştir.

Derin ven trombozu tamamen iyileşir mi?

Birçok hasta uygun tedaviyle iyileşebilir. Ancak bazı kişilerde kalıcı damar hasarı gelişebilir.

Derin ven trombozu tekrarlar mı?

Evet. Özellikle altta yatan risk faktörleri devam ediyorsa tekrar edebilir.

Derin ven trombozu yürümeye engel midir?

Akut dönemde ağrı nedeniyle zorlanma olabilir. Doktor önerisi doğrultusunda kontrollü hareket çoğu hastada teşvik edilir.

Derin ven trombozu masajla düzelir mi?

Hayır. Şüpheli DVT bulunan bacakta kuvvetli masaj önerilmez; teorik olarak pıhtının yer değiştirme riskini artırabilir.

Derin ven trombozu hangi doktora gidilir?

İlk değerlendirme acil servis, kalp ve damar cerrahisi, damar hastalıklarıyla ilgilenen girişimsel radyoloji veya iç hastalıkları uzmanlarınca yapılabilir. Tedavi sürecinde hematoloji ve diğer ilgili branşlar da yer alabilir.

Derin ven trombozu uçak yolculuğuna engel olur mu?

Aktif hastalık döneminde veya yeni tanı konulduğunda seyahat planı mutlaka tedaviyi düzenleyen hekimle değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

[1] World Health Organization (WHO)

[2] Mayo Clinic

[3] National Health Service (NHS)

[4] Centers for Disease Control and Prevention (CDC)

[5] PubMed, American Society of Hematology (ASH), European Society for Vascular Surgery (ESVS) Klinik Çalışmaları ve Kılavuzları

Gümüşhane’nin Kürtün ilçesine bağlı Sapmaz köyü yakınlarında bulunan Gökçebel-Yaşmaklı Baraj Gölü’nde yaşanan olay, bölgeyi yasa boğdu. Akşam saatlerinde vatandaşların bir aracın baraj gölüne düştüğünü bildirmesi üzerine bölgeye çok sayıda kurtarma ekibi sevk edildi.

İhbarın ardından 112 Acil Sağlık, jandarma, AFAD ve Jandarma Arama Kurtarma (JAK) ekipleri kısa sürede olay yerine ulaştı. Ekipler, hem kıyı şeridinde hem de su yüzeyinde geniş çaplı arama çalışması başlattı.

Fren İzleri ve Yağ Tabakası Dikkat Çekti

İlk incelemelerde dere yönüne uzanan belirgin fren izleri ile baraj gölü yüzeyinde geniş bir alana yayılan yağ tabakası tespit edildi. Bu bulgular üzerine çalışmalar göletin belirli bir bölümünde yoğunlaştırıldı.

Aramalar sırasında kıyıdan yaklaşık 20 metre açıkta, su yüzeyindeki bir ağacın dallarına takılmış halde bir kişinin olduğu belirlendi.

Yusuf Korkmaz’ın Cansız Bedeni Çıkarıldı

Kurtarma ekiplerinin çalışması sonucu sudan çıkarılan kişinin 59 yaşındaki Yusuf Korkmaz olduğu tespit edildi. Korkmaz’ın cenazesi botla kıyıya taşınarak olay yerinde bekleyen sağlık ekiplerine teslim edildi.

Cumhuriyet savcısının incelemesinin ardından cenazenin otopsi işlemleri için ilgili adli tıp birimine gönderilmesi bekleniyor.

Araç ve Olası Diğer Kişiler İçin Arama Sürüyor

Olayın ardından gölete düştüğü değerlendirilen aracın yerinin belirlenmesi amacıyla AFAD ve JAK’a bağlı sualtı arama kurtarma ekipleri dalış çalışmalarını sürdürüyor.

Yetkililer, araç içerisinde başka kişilerin bulunup bulunmadığının henüz netlik kazanmadığını, bu nedenle arama faaliyetlerinin titizlikle devam ettiğini bildirdi.

Kazanın kesin nedeni ve olayın tüm yönleriyle aydınlatılması için jandarma ekiplerinin soruşturması sürüyor.

İnsan konuşurken beyninde ne olur?

Düşünceler sözcüklere, sözcükler de seslere nasıl dönüşür?

Bugün dilin tek bir beyin bölgesinde üretilmediğini; frontal ve temporal korteks, motor bölgeler, subkortikal yapılar ve bunları birbirine bağlayan beyaz cevher yollarından oluşan geniş bir sinir ağı tarafından işlendiğini biliyoruz.

Ancak 19. yüzyılın ortalarında, belirli zihinsel işlevlerin beynin belirli anatomik bölgeleriyle ilişkili olup olmadığı bile yoğun biçimde tartışılıyordu.

Bu tartışmanın yönünü değiştiren isimlerden biri Fransız cerrah Pierre Paul Broca oldu.

Tıp eğitiminden cerrahi araştırmalara

Paul Broca, 28 Haziran 1824’te Fransa’nın Gironde bölgesindeki Sainte-Foy-la-Grande’da doğdu.

1841’de Paris’te tıp eğitimine başladı. Henüz genç yaşlarda anatomi, patoloji ve cerrahiye ilgi duydu. Tıp doktoru unvanını 1849’da aldı.

Meslek yaşamının ilk dönemlerinde kemik ve kıkırdak histolojisi, tümörler, kanser patolojisi, anevrizmalar ve çeşitli cerrahi hastalıklar üzerinde çalıştı. Bicêtre, Salpêtrière, Saint-Antoine ve Pitié gibi Paris’in önde gelen hastanelerinde görev yaptı.

Broca’nın çalışmalarını yalnızca nörolojiyle sınırlandırmak doğru değildir. Anevrizmaların tanı ve tedavisiyle ilgilenmiş, tümörlerin mikroskobik özelliklerini incelemiş ve beyin yapılarının kafatası üzerindeki yaklaşık yerlerini belirlemeye yönelik cerrahi yöntemler geliştirmişti.

Kanser ve tümör patolojisine ilişkin araştırmaları nedeniyle bazı tıp tarihçileri tarafından modern onkolojinin erken dönem öncülerinden biri olarak da değerlendirildi.

Ancak Broca’nın dünya çapında tanınmasını sağlayan gelişme, ameliyat masasından çok otopsi odasında yaşanacaktı.

Konuşması “tan” hecesiyle sınırlanan hasta

1861 yılında Bicêtre Hastanesi’nin cerrahi servisine, sağ bacağında ilerlemiş enfeksiyon ve gangren bulunan bir hasta getirildi.

Hastanın adı Louis Victor Leborgne idi.

Leborgne yaklaşık 21 yıldır hastanede yaşıyordu. Konuşma üretimi ileri derecede bozulmuş, sözel ifadesi büyük ölçüde “tan” hecesiyle sınırlı kalmıştı. Bu nedenle hastane çalışanları arasında “Tan” adıyla tanınıyordu.

Leborgne, basit soruların bir bölümünü anlayabiliyor, sol eliyle işaretler verebiliyor ve çevresiyle sınırlı biçimde iletişim kurabiliyordu. Ancak kavrama ve genel bilişsel işlevlerinin tamamen korunduğunu söylemek mümkün değildi.

Hastalığın ilerleyen dönemlerinde vücudunun sağ tarafında felç gelişmişti.

Broca, hastayı ayrıntılı biçimde muayene etti. Hastane çalışanlarından ve Leborgne’yi uzun süredir tanıyan kişilerden geçmişine ilişkin bilgiler topladı.

Leborgne, 17 Nisan 1861’de hayatını kaybetti.

Broca, ertesi gün yaptığı ölüm sonrası incelemede beynin sol frontal lobunda geniş bir hasar bulunduğunu belirledi. Lezyon, özellikle sol frontal kıvrımların arka bölümlerini etkiliyordu; ancak hasar yalnızca beyin yüzeyindeki küçük bir alanla sınırlı değildi.

Broca, bulgularını 18 Nisan 1861’de Paris Antropoloji Cemiyetinde sundu ve artiküle konuşma yetisinin kaybıyla sol frontal bölgedeki lezyon arasında ilişki kurdu.

Bu konuşma üretimi bozukluğunu tanımlamak için başlangıçta “aphémie”, yani yaklaşık olarak “söyleyememe” anlamına gelen bir terim kullandı. Daha sonra Fransız hekim Armand Trousseau’nun önerdiği “afazi” sözcüğü tıp literatüründe daha yaygın hâle geldi.

İkinci hasta bulguyu güçlendirdi

Broca aynı yıl, geçirdiği felcin ardından konuşması büyük ölçüde kaybolan Lelong adlı başka bir hastayı da değerlendirdi.

Lelong yalnızca birkaç sözcük söyleyebiliyordu. Hastanın ölümünden sonra yapılan beyin incelemesinde de sol frontal bölgede hasar belirlenmesi, Broca’nın konuşma üretimi ile beynin sol ön bölümleri arasında kurduğu ilişkiyi güçlendirdi.

Broca, sonraki gözlemlerinde artiküle konuşmanın çoğu insanda beynin sol yarımküresiyle daha yakından ilişkili olduğunu savundu.

Bu vakalar, karmaşık bir insan işlevinin belirli beyin bölgelerindeki hasarla ilişkilendirilebileceğini gösteren en etkili klinik-patolojik kanıtlardan biri hâline geldi.

Broca’nın tarif ettiği bölge daha sonra “Broca alanı”, bu bölgeyi ve bağlantılı sinir ağlarını etkileyen hasarlarda ortaya çıkan akıcı olmayan konuşma bozukluğu ise “Broca afazisi” olarak adlandırıldı.

Broca gerçekten ilk miydi?

Broca’nın bulguları tamamen boş bir bilimsel ortamda ortaya çıkmadı.

Franz Joseph Gall, Jean-Baptiste Bouillaud ve Ernest Auburtin gibi araştırmacılar, konuşma yetisinin frontal loblarla ilişkili olabileceğini daha önce öne sürmüşlerdi.

Fransız hekim Marc Dax’ın da konuşma bozuklukları ile sol beyin yarımküresi lezyonları arasında ilişki kurduğu biliniyor.

Dax’ın bu görüşlerini 1836’da kaleme aldığı ileri sürülmekle birlikte çalışma o tarihte yayımlanmadı. Oğlu Gustave Dax, babasına atfettiği metni kendi klinik gözlemleriyle birlikte 1863’te Paris’teki bilim akademilerine sundu. Metinler ise 1865’te yayımlandı.

Bu nedenle konuşmanın sol yarımküreyle ilişkisinin keşfinde kime öncelik verilmesi gerektiği konusunda tıp tarihi literatüründe bir Broca–Dax tartışması bulunuyor.

Broca’nın temel etkisi, klinik muayene sırasında gözlenen konuşma bozukluğunu ölüm sonrası anatomik bulgularla sistematik biçimde karşılaştırması ve konuyu bilim dünyasının merkezî tartışmalarından biri hâline getirmesiydi.

Broca alanı bir “konuşma düğmesi” değil

Broca’nın gözlemleri nöroloji tarihi açısından devrim niteliğindeydi. Ancak günümüzde konuşmanın yalnızca küçük ve tek bir beyin alanında üretildiği düşünülmüyor.

Leborgne ve Lelong’un korunmuş beyinleri modern görüntüleme yöntemleriyle yeniden incelendiğinde, her iki hastadaki hasarın klasik olarak “Broca alanı” adı verilen kortikal bölgenin sınırlarını aştığı görüldü.

Lezyonların komşu kortikal yapılara, beynin daha derin bölgelerine ve farklı alanlar arasındaki iletişimi sağlayan beyaz cevher yollarına kadar uzandığı belirlendi.

Güncel nörobilim çalışmalarına göre konuşmanın planlanması ve üretilmesi; frontal ve temporal korteks, motor bölgeler, insula, bazı subkortikal yapılar ve bu bölgeleri birbirine bağlayan beyaz cevher yollarından oluşan geniş bir sinir ağının birlikte çalışmasını gerektiriyor.

Dolayısıyla Broca alanı, bağımsız çalışan bir “konuşma merkezi” veya “konuşma düğmesi” değildir. Dil üretimi, sözdizimi, seslerin planlanması, çalışma belleği ve bilişsel kontrol gibi süreçlere katılan geniş bir sinir ağının önemli bileşenlerinden biridir.

Broca’nın kalıcı katkısı, söz konusu bölgenin sınırlarını kusursuz biçimde çizmiş olması değil; insan davranışı ile beyindeki anatomik hasar arasında bilimsel olarak incelenebilir bir ilişki kurulabileceğini göstermesidir.

Antropolojinin kurumsallaşmasındaki rolü

Broca’nın önemli çalışma alanlarından biri de antropolojiydi.

1859’da Paris Antropoloji Cemiyetinin kurulmasına öncülük etti. Daha sonra antropoloji araştırmaları için bir laboratuvar oluşturulmasına katkıda bulundu.

1872’de Revue d’anthropologie dergisini kurdu. 1876’da ise Paris Antropoloji Okulunun kuruluşunda belirleyici rol oynadı.

Bu kurumlar, antropolojinin Fransa’da örgütlü ve bağımsız bir araştırma alanına dönüşmesine katkı sağladı.

Broca; insan vücudu, kafatası ve beyin ölçümlerinin standartlaştırılması amacıyla çeşitli araçlar ve yöntemler geliştirdi. Ölçülebilir verilere verdiği önem, çalışmalarını dönemin daha spekülatif antropoloji anlayışından ayırıyordu.

Ancak bir araştırmanın sayılara ve ölçümlere dayanması, araştırma sorularının ve elde edilen sonuçların otomatik olarak tarafsız olduğu anlamına gelmiyordu.

Bilimsel mirasındaki sorunlu bölüm

Broca, kafatası hacmi ve beyin büyüklüğüyle zekâ arasında doğrudan ve hiyerarşik bir ilişki bulunduğunu düşünüyordu.

Erkeklerle kadınları, farklı toplumsal sınıfları ve insan topluluklarını karşılaştırarak bazı grupları zihinsel açıdan diğerlerinden üstün gösteren sonuçlara ulaştı.

Bu çalışmalar, günümüzde bilimsel ırkçılık olarak tanımlanan 19. yüzyıl fiziksel antropolojisinin önemli örnekleri arasında değerlendiriliyor.

Broca’nın sayısal ölçümlere dayanan yöntemi, çalışmalarını dönemin daha spekülatif yaklaşımlarından ayırmıştı. Ancak ölçümlerin nicel olması, araştırma sorularını ve yorumları tarafsız hâle getirmedi.

İnsan topluluklarını ve cinsiyetleri zihinsel kapasite bakımından hiyerarşik biçimde değerlendirmesi, dönemin ırksal, cinsiyetçi ve toplumsal ön kabullerinin bilimsel sonuçlar gibi sunulmasına katkıda bulundu.

Modern antropoloji ve genetik, insan topluluklarının birbirinden kesin sınırlarla ayrılmış sabit biyolojik “ırklar” biçiminde sınıflandırılmasını bilimsel olarak geçerli kabul etmiyor.

Beyin veya kafatası büyüklüğünden hareketle bir kişinin zekâsı, değeri ya da toplumsal kapasitesi hakkında basit ve hiyerarşik sonuçlar çıkarılması da günümüz bilimsel bilgileriyle bağdaşmıyor.

Broca’nın bu yönü yalnızca “döneminin koşulları” gerekçesiyle görmezden gelinmemelidir. Bununla birlikte nöroloji alanındaki katkıları da antropolojik çalışmalarındaki yanlışlar nedeniyle bütünüyle yok sayılmamalıdır.

Bilim tarihi açısından daha doğru yaklaşım, iki gerçeği birlikte değerlendirebilmektir:

Broca, beynin işlevsel örgütlenmesinin anlaşılmasında öncü bir bilim insanıydı. Aynı zamanda ölçümlerini insan toplulukları ve cinsiyetler arasında bilimsel temeli bulunmayan hiyerarşiler kurmak için kullandı.

Cerrah, akademisyen ve siyasetçi

Paul Broca, 1866’da Fransa Tıp Akademisine seçildi.

1867’de Paris Tıp Fakültesinde profesörlüğe yükseldi. Önce dönemin akademik adlandırmasıyla dış patoloji, daha sonra cerrahi klinik kürsüsünde görev yaptı.

Bilimsel çalışmaları ve kurumsal girişimleriyle dönemin Fransız tıbbının en etkili isimlerinden biri hâline geldi.

Meslek yaşamının son döneminde siyasette de görev aldı. 1880 yılında Fransa Senatosuna yaşam boyu senatör olarak seçildi.

Ancak senatörlük görevi uzun sürmedi.

Paul Broca, 9 Temmuz 1880’de Paris’te, 56 yaşında aniden hayatını kaybetti.

Dönemin kaynaklarında ölümünün bir anevizma rüptürüne bağlı olduğu bildirildi. Bununla birlikte anevrizmanın anatomik yeri ve ölümün kesin mekanizması hakkında sonraki tarihsel anlatımlar bütünüyle aynı değildir.

Paul Broca’nın tıp tarihindeki yeri

Paul Broca’nın çalışmaları, nöroloji ve nöropsikolojide bugün de kullanılan temel bir araştırma yaklaşımının güçlenmesine katkıda bulundu:

Hastanın yaşamı sırasında gözlenen işlev kaybını, ölüm sonrası veya görüntüleme yöntemleriyle belirlenen beyin hasarıyla karşılaştırmak.

Bu yaklaşım; afazi araştırmalarından felç sonrası bilişsel bozukluklara, beyin cerrahisinden çağdaş lezyon haritalama çalışmalarına kadar uzanan geniş bir bilimsel geleneğin temelini oluşturdu.

Modern nörobilim, Broca’nın döneminde öne çıkan basit “tek bölge–tek işlev” düşüncesinin ötesine geçti.

Dil ve konuşmanın; frontal ve temporal bölgeler, motor alanlar, subkortikal yapılar ve beyaz cevher bağlantılarından oluşan dinamik bir ağ tarafından işlendiği anlaşıldı.

Ancak Broca’nın çalışmalarının merkezindeki soru hâlâ geçerliliğini koruyor:

Zihin, beynin anatomisi içinde nasıl örgütleniyor?

Broca’nın bu soruya verdiği yanıt eksikti. Bazı görüşleri ise günümüz bilimi açısından açık biçimde yanlıştı.

Buna rağmen konuşmanın beyindeki izini klinik ve anatomik bulguları karşılaştırarak sistematik biçimde araması, insan beynine bakışımızı kalıcı olarak değiştirdi.

Kısa kronoloji

1824: Sainte-Foy-la-Grande’da doğdu.
1841: Paris’te tıp eğitimine başladı.
1849: Tıp doktoru oldu.
1859: Paris Antropoloji Cemiyetinin kuruluşuna öncülük etti.
1861: Leborgne ve Lelong vakalarını yayımladı.
1866: Fransa Tıp Akademisine seçildi.
1867: Paris Tıp Fakültesinde profesörlüğe yükseldi.
1872: Revue d’anthropologie dergisini kurdu.
1876: Paris Antropoloji Okulunun kuruluşuna öncülük etti.
1880: Yaşam boyu senatör seçildi ve aynı yıl Paris’te hayatını kaybetti.

Editör notu

Paul Broca’nın afazi araştırmalarına ve beynin işlevsel örgütlenmesinin anlaşılmasına yaptığı katkılar tıp tarihi açısından büyük önem taşımaktadır.

Bununla birlikte kafatası ve beyin ölçümlerinden hareketle cinsiyetler, toplumsal sınıflar ve insan toplulukları arasında zihinsel üstünlük sonuçları çıkardığı antropolojik çalışmaları, günümüz bilimsel ölçütlerine göre geçersiz ve ayrımcı kabul edilmektedir.

Broca’nın bilimsel mirası değerlendirilirken nörolojik katkıları ile bilimsel ırkçılığın gelişimine katkıda bulunan görüşleri birlikte ve eleştirel biçimde ele alınmalıdır.

Cenaze törenine iş dünyasından isimlerin yanı sıra siyaset camiası temsilcileri, sivil toplum kuruluşlarının yöneticileri, mahalle muhtarları ve çok sayıda vatandaş katıldı. Törende Ekşi ailesi taziyeleri kabul etti.

İstanbul Pendik’te silahlı saldırıda yaşamını yitiren Rizeli iş insanı Ercan Ekşi’nin ölümüne ilişkin başlatılan soruşturma ise sürüyor.

Fakültenin açıklamasında, Doç. Dr. Polat’a Allah’tan rahmet dilenirken, ailesine, yakınlarına, öğrencilerine, çalışma arkadaşlarına ve tüm üniversite camiasına başsağlığı temennisinde bulunuldu.

Akademik çalışmalarıyla tanınıyordu

Doç. Dr. Şerife Buket Bozkurt Polat, NÖHÜ Tıp Fakültesi Temel Tıp Bilimleri Bölümü Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı’nda görev yapıyordu. Selçuk Üniversitesi’nde lisansüstü eğitimini tamamlayan Polat, 2023 yılında doçent unvanını almıştı. Moleküler biyoloji, biyokimya ve deneysel tıp alanlarında yürüttüğü bilimsel çalışmalarıyla tanınıyordu.

Cenazesi Karaman’da toprağa verilecek

Edinilen bilgilere göre Doç. Dr. Şerife Buket Bozkurt Polat’ın cenazesi Karaman’da defnedilecek. Cenaze programına ilişkin ayrıntıların aile ve yakınları tarafından paylaşılması bekleniyor.

Doç. Dr. Polat’ın vefatı nedeniyle üniversite camiası, öğrencileri ve meslektaşları sosyal medya üzerinden taziye mesajları yayımlayarak duydukları üzüntüyü dile getirdi. Üniversitenin çeşitli akademik kurul ve komisyonlarında da görev alan Polat, eğitim ve bilimsel çalışmalarıyla öğrencileri ile meslektaşlarının takdirini kazanmıştı.

Sirius formasıyla bu sezon sergilediği etkileyici performans sayesinde piyasa değerini hızla yükselten Ure için birçok Avrupa kulübünün scout raporu hazırladığı belirtiliyor. Haberlere göre Galatasaray’ın yanı sıra İngiltere, İtalya ve Fransa’dan da önemli takımlar oyuncunun durumunu izliyor.

Henüz Galatasaray ile Sirius arasında resmî görüşme veya teklif doğrulanmış değil. Ancak oyuncunun yükselen performansı nedeniyle transfer dosyasının önümüzdeki günlerde daha da hareketlenebileceği değerlendiriliyor. İsveç ekibinin genç golcü için yaklaşık 9 milyon sterlin seviyesinde bir bonservis beklentisi olduğu öne sürülüyor.

Robbie Ure ise transfer söylentilerine rağmen önceliğinin Sirius formasıyla başarılı performansını sürdürmek olduğunu ifade etti. Genç futbolcu, gelecekte üst düzey bir lige transfer olabileceğini kabul ederken, şu an tamamen sezon performansına odaklandığını belirtti.

Galatasaray cephesinden iddialarla ilgili resmî bir açıklama yapılmış değil. Bu nedenle dosya şu aşamada transfer kulisi niteliğini koruyor ve taraflar arasında resmiyet kazanmış bir süreç bulunmuyor.

Hollanda’nın iki yılda bir uygulanan ulusal mamografi programına yerleştirilen prospektif PRISMA kohortunda, 50–75 yaşları arasındaki 38 bin 767 kadının beş yıllık meme kanseri riski hesaplandı. Değerlendirmede Gail, BCSC, BOADICEA ve IBIS olarak bilinen dört yaygın risk modeli kullanıldı.

Medyan 4,3 yıllık takip süresinde 609 kadına meme kanseri tanısı kondu. Araştırmacılar, modellerin hem kanser gelişen ve gelişmeyen kadınları birbirinden ayırma gücünü hem de tahmin edilen riskin gerçek vaka sayılarıyla ne ölçüde örtüştüğünü inceledi.

Gail modelinin kadınları risk düzeylerine göre ayırt etme performansı düşük kaldı. BCSC, BOADICEA ve IBIS modelleri ise Gail modelinden daha iyi sonuç verse de performansları yalnızca mütevazı düzeydeydi. Bu bulgu, modellerin yüksek ve düşük riskli kadınları kesin biçimde ayırmakta zorlandığını gösterdi.

Risk tahminlerinin gerçek sonuçlarla uyumu açısından BCSC ve BOADICEA modelleri daha dengeli sonuç verdi. Gail ve IBIS modellerinin ise meme kanseri riskini olduğundan yüksek hesaplama eğilimi gösterdiği bildirildi.

Meme yoğunluğunun sürekli bir ölçüm olarak değerlendirilmesi, bu bilgiyi kullanan modellerin performansını bir miktar artırdı. Ancak elde edilen iyileşme, modellerin genel ayırt ediciliğini yüksek düzeye çıkarmak için yeterli olmadı.

Araştırmacılar, geleneksel risk modellerinin mamografi sıklığı veya ek görüntüleme gereksinimi gibi kişiselleştirilmiş tarama kararlarında tek başına kullanılmasının yeterli olmayabileceğini belirtti. Gelecekte genetik veriler, ayrıntılı aile öyküsü, meme yoğunluğu ve yaşam tarzı etkenlerinin daha kapsamlı biçimde birleştirildiği modellere ihtiyaç duyulabileceği ifade edildi.

Çalışmanın önemli sınırlılıklarından biri, bazı katılımcılara ait aile öyküsü ve genetik bilgilerin eksik olmasıydı. Bu durumun özellikle BOADICEA ve IBIS modellerinin performansını olduğundan düşük göstermiş olabileceği değerlendirildi.

Editör notu: Bulgular, bilimsel toplantıda sunulan bir araştırma özetine dayanıyor. Sonuçların klinik tarama uygulamalarına aktarılabilmesi için çalışmanın hakemli tam metin olarak yayımlanması ve farklı toplumlarda doğrulanması gerekiyor.

Nanoteknolojik taşıma sistemleri; ilaçları, genetik materyalleri ve diğer tedavi edici bileşenleri vücutta korumak, belirli dokulara ulaştırmak ve sağlıklı dokular üzerindeki istenmeyen etkileri azaltmak amacıyla geliştiriliyor. Ancak aynı özelliklere sahip bir nanotaşıyıcının vücuttaki dağılımı ve tedavi etkinliği her zaman öngörülebilir olmuyor.

2026 yılında yayımlanan iki ayrı araştırma, bu değişkenliğin yalnızca nanopartikülün büyüklüğü, kimyasal bileşimi veya yüzey özelliklerinden kaynaklanmayabileceğini ortaya koydu. Bulgular, bağırsak mikrobiyotasının oluşturduğu biyolojik sinyallerin de nanotaşıyıcıların kan dolaşımındaki davranışını ve karaciğer tarafından temizlenmesini etkileyebileceğini gösteriyor.

Araştırmalar birbirini destekleyen sonuçlar ortaya koysa da farklı ekipler tarafından ve farklı deneysel yöntemlerle yürütülen iki bağımsız preklinik çalışmadan oluşuyor.

Mikrobiyota, nanopartiküllerin protein tabakasını değiştirdi

Journal of Controlled Release dergisinde yayımlanan araştırmada, bağırsak mikrobiyotasındaki değişikliklerin damar yoluyla verilen PEG kaplı lipozomların vücuttaki davranışını etkileyip etkilemediği incelendi.

Araştırmacılar sıçanları 14 gün boyunca prebiyotik verilen, geniş spektrumlu antibiyotik uygulanan ve herhangi bir müdahale yapılmayan kontrol gruplarına ayırdı. Daha sonra hayvanlara damar yoluyla PEG kaplı lipozomlar verildi.

Çalışmada mikrobiyota değişikliklerinin nanopartiküllerin çevresinde oluşan “protein korona” üzerindeki etkisi değerlendirildi. Nanopartiküller kana girdiklerinde yüzeylerine çeşitli kan proteinleri bağlanıyor. Protein korona olarak adlandırılan bu tabaka, bağışıklık sisteminin nanopartikülü nasıl tanıyacağını, hangi hücrelerin parçacığı içine alacağını ve nanotaşıyıcının vücutta hangi organlara dağılacağını etkileyebiliyor.

Araştırmada prebiyotik ve antibiyotik uygulamalarının, lipozomların çevresinde oluşan protein koronanın miktarını ve bileşimini değiştirdiği görüldü. Oluşan protein tabakalarında kompleman sistemi bileşenleri, apolipoproteinler ve immünoglobulinler bakımından farklılıklar tespit edildi.

Bu değişiklikler, nanopartiküllere ait sinyalin organlar arasındaki dağılımındaki farklılıklarla ilişkilendirildi.

Antibiyotik ve prebiyotik gruplarında farklı dağılım

Antibiyotik verilen hayvanlarda nanopartiküllere ait toplam sistemik sinyalin arttığı belirlendi. Araştırmacılar bu sonucu, nanotaşıyıcıların vücutta tutulma veya temizlenme biçiminin değişmiş olabileceği yönünde değerlendirdi.

Ancak çalışmada doğrudan dolaşım yarı ömrünün uzadığı gösterilmedi. Bu nedenle bulgu, nanopartiküllerin kesin olarak daha uzun süre dolaşımda kaldığı şeklinde yorumlanmamalı.

Prebiyotik verilen grupta ise toplam nanopartikül sinyali azalırken parçacıkların karaciğer ve dalak gibi mononükleer fagositik sistem organlarındaki oransal dağılımının da düştüğü bildirildi. Dağılım dengesinin kalp, böbrek ve beyin gibi diğer dokular yönünde değiştiği gözlendi.

Bu sonuç, nanotaşıyıcıların söz konusu organlara tedavi edici miktarda ulaştığını veya bu organlarda yararlı bir etki oluşturduğunu göstermiyor. Araştırmada ölçülen nanopartikül sinyali, doğrudan klinik etkinlik anlamına gelmiyor.

Kanser hücrelerinde alım ve sitotoksisite değişti

Araştırmanın hücre kültürü bölümünde, farklı gruplardan alınan plazmaların lipozomların çevresinde oluşturduğu protein koronalar karşılaştırıldı.

Prebiyotik verilen hayvanların plazmasıyla oluşan protein korona, laboratuvar ortamındaki A549 akciğer kanseri ve ES-2 yumurtalık kanseri hücrelerinin lipozomları daha fazla içine almasıyla ilişkilendirildi. Doksorubisin taşıyan lipozomların bu hücreler üzerindeki sitotoksik etkisinin de arttığı bildirildi.

Ancak bu sonuçlar hücre kültürü deneylerinden elde edildi. Çalışmada nanotaşıyıcıların canlı bir organizmadaki tümör dokusuna daha fazla ulaştığı veya tümör tedavisinin etkinliğini artırdığı doğrudan gösterilmedi.

Bulgular, protein koronadaki değişikliklerin kanser hücre kültürlerinde lipozomların hücre içine alınmasını ve sitotoksik etkisini değiştirebildiğini gösteriyor.

Bağırsaktan karaciğere uzanan serotonin sinyali

Science dergisinde 19 Mart 2026 tarihinde yayımlanan ayrı bir araştırmada ise bağırsak mikrobiyotası ile karaciğerin ilaç ve gen taşıma sistemlerini temizleme kapasitesi arasındaki biyolojik mekanizma incelendi.

Araştırmada bağırsak epitel hücrelerinin mikrobiyal uyarıları algıladığı ve ürettikleri serotonin aracılığıyla karaciğerdeki Kupffer hücrelerini etkinleştirdiği gösterildi.

Kupffer hücreleri, karaciğerde bulunan ve dolaşımdaki yabancı maddelerin temizlenmesinde görev alan bağışıklık hücreleri olarak biliniyor. Bağırsak kaynaklı serotonin sinyali, bu hücrelerin sentetik ve viral taşıma sistemlerini dolaşımdan uzaklaştırma kapasitesini artırdı.

Serotonin sinyalinin deneysel olarak geçici biçimde baskılanması ise taşıma sistemlerinin karaciğer tarafından temizlenmesini azalttı ve genel iletim verimliliğini artırdı.

Preklinik deneylerde bu yaklaşımın kemoterapi ve onkolitik virüs tedavilerinin etkisini üç kattan fazla artırdığı; somatik genom düzenleme ve mesajcı RNA temelli uygulamalarda ise taşıma verimliliğinde 5 ila 15 kat arasında artış sağladığı bildirildi.

Bu sonuçlar, insanlarda uygulanmış bir tedaviyi değil, deneysel modellerde gösterilmiş biyolojik bir mekanizmayı ifade ediyor.

Aynı nanotaşıyıcı neden herkeste aynı davranmayabilir?

İki araştırma birlikte değerlendirildiğinde, bağırsak mikrobiyotasının nanoteknolojik tedavilerin vücuttaki davranışını birden fazla yoldan etkileyebileceği görülüyor.

Mikrobiyota, bir yandan nanopartiküllerin çevresinde oluşan protein koronayı değiştirerek organlara dağılımı ve hücreler tarafından alınmayı etkileyebilirken diğer yandan bağırsak–karaciğer arasında oluşan serotonin sinyali üzerinden karaciğerdeki temizleme mekanizmasını düzenleyebilir.

Bu bulgular, farklı mikrobiyota yapılarına sahip kişilerin aynı nanoteknolojik tedaviye farklı yanıtlar verebileceği ihtimalini gündeme getiriyor. Ancak araştırmalarda farklı mikrobiyota yapılarına sahip hasta grupları karşılaştırılmadı.

Dolayısıyla bağırsak mikrobiyotası ile insanlar arasındaki farmakokinetik veya tedavi yanıtı farklılıkları arasında doğrudan bir klinik ilişki henüz gösterilmiş değil. Bu ilişki, insan çalışmalarında sınanması gereken bilimsel bir varsayım niteliğinde.

Kişiselleştirilmiş nanotedaviler için yeni araştırma alanı

Nanoteknolojik taşıma sistemlerinin geliştirilmesinde çoğunlukla nanopartikülün boyutu, elektriksel yükü, yüzey kaplaması ve kimyasal bileşimi gibi mühendislik özellikleri üzerinde duruluyor.

Yeni araştırmalar ise tedavinin başarısında hastaya ait biyolojik özelliklerin de dikkate alınması gerekebileceğini gösteriyor. Gelecekte bağırsak mikrobiyotası, kan proteinlerinin bileşimi ve karaciğerdeki temizleme kapasitesi gibi özelliklerin birlikte değerlendirilmesi, nanoteknolojik tedavilerin kişiselleştirilmesine katkı sağlayabilir.

Ancak bu yaklaşımın klinik uygulamaya geçebilmesi için insanlarda yürütülecek kontrollü araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.

Editörün Notu

Haberde değerlendirilen bulgular iki ayrı preklinik araştırmadan elde edilmiştir. İlk çalışma sıçanlar ve kanser hücre kültürleri üzerinde yürütülmüş; ikinci çalışma ise deneysel modellerde bağırsak kaynaklı serotonin sinyalinin ilaç ve gen taşıma sistemlerinin karaciğer tarafından temizlenmesine etkisini incelemiştir.

Sonuçlar, nanoteknolojik tedavilerin etkisini artırmak amacıyla antibiyotik, prebiyotik, diyet veya serotonin sistemi üzerinde kişisel müdahale yapılmasını desteklememektedir. Bu yöntemlerin insanlarda güvenli ve etkili olduğunu gösteren yeterli klinik kanıt henüz bulunmamaktadır.

Diz protezi ameliyatı, diz eklemindeki aşınmış kıkırdak ve hasarlı kemik dokusunun çıkarılarak yerine metal ve dayanıklı plastikten oluşan yapay eklem yerleştirilmesi işlemidir. En sık neden ileri evre osteoartrit (yaşa bağlı eklem kireçlenmesi) olsa da romatoid artrit (bağışıklık sisteminin eklemlere saldırdığı iltihaplı romatizma) veya eski diz yaralanmalarına bağlı gelişen eklem hasarı da bu ameliyatı gerektirebilir. Bu bilgiler, WebMD tarafından ortopedi uzmanlarının değerlendirmeleri doğrultusunda hazırlanan güncel klinik içeriklerde yer alıyor. [1].

Her Diz Ağrısı Protez Gerektirmiyor

Uzmanlara göre diz protezi, ilk başvurulan tedavi yöntemi değil. Öncelikle ağrı kesici ilaçlar, fizik tedavi, kilo kontrolü, egzersiz programları ve eklem içi enjeksiyonlar gibi cerrahi dışı yöntemler uygulanıyor. Bu tedavilere rağmen ağrı devam ediyor, kişi yürümekte zorlanıyor veya dinlenirken bile şiddetli ağrı hissediyorsa cerrahi seçenek gündeme geliyor. [1].

Ameliyat kararı verilirken yalnızca röntgen görüntüsüne değil, kişinin yaşam kalitesindeki kayba da bakılıyor. Özellikle sandalyeden kalkmakta zorlanma, kısa mesafelerde bile yürüyememe ve dizde belirgin şekil bozukluğu önemli değerlendirme ölçütleri arasında bulunuyor. [1].

Ameliyatta Neler Yapılıyor?

Diz protezi ameliyatı genellikle 1 ila 2 saat sürüyor. Cerrah, aşınmış kıkırdak ve hasarlı kemik yüzeylerini temizledikten sonra uyluk kemiği ile kaval kemiğine metal parçalar yerleştiriyor. Bu parçaların arasına ise eklemin rahat hareket etmesini sağlayan özel plastik bir ara yüz konuluyor. Bazı merkezlerde bu işlemler robot destekli sistemlerle de gerçekleştirilebiliyor. [1].

Hastanede Kalış Süresi ve İlk Günler

Çoğu hasta ameliyattan sonra bir veya iki gün hastanede kalıyor. Bazı hastalarda bu süre sağlık durumuna göre değişebiliyor. Uzmanlar, ameliyat sonrası mümkün olan en erken dönemde ayağa kalkmanın ve bacağı hareket ettirmenin kan dolaşımını artırarak şişliği azalttığını ve pıhtı oluşma riskini düşürdüğünü vurguluyor. [1].

Fizik Tedavi Başarıyı Belirleyen En Önemli Unsurlardan Biri

Yeni diz ekleminin uzun yıllar sorunsuz kullanılabilmesi için fizik tedavi büyük önem taşıyor. Tedavi programında kas güçlendirme, esneklik ve yürüme egzersizleri yer alıyor. Egzersizlerin en az iki ay boyunca düzenli sürdürülmesi öneriliyor. [1].

İyileşme süreci kişiden kişiye değişse de genel olarak ev işleri 3 ila 6 hafta içinde yapılabilir hâle geliyor. Araç kullanımı çoğu hastada 2 ila 6 hafta arasında mümkün olurken, yüzme gibi düşük darbeli sporlar genellikle 6 ila 8 hafta sonra öneriliyor. İşe dönüş süresi ise yapılan işe göre farklılık gösterebiliyor. [1].

Olası Riskler Neler?

Her büyük cerrahi işlemde olduğu gibi diz protezi ameliyatının da bazı riskleri bulunuyor. Bunlar arasında enfeksiyon, aşırı kanama, bacak toplardamarlarında pıhtı oluşması, sinir veya damar yaralanmaları ve protezin zamanla gevşemesi yer alıyor. Komplikasyonların görülme sıklığı düşük olsa da ameliyat sonrası önerilere uyulması büyük önem taşıyor. [1].

Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, ameliyat bölgesinde artan kızarıklık, yüksek ateş veya yaradan iltihap gelmesi gibi belirtiler ise acil tıbbi değerlendirme gerektiriyor. [1].

Protezin Ömrü Ne Kadar?

Günümüzde kullanılan diz protezleri geçmişe göre daha dayanıklı üretiliyor. Uzun dönem sonuçlar, diz protezlerinin yaklaşık yüzde 85’inin 20 yıl boyunca işlevini koruyabildiğini gösteriyor. Bu süre; kişinin kilosu, fiziksel aktivite düzeyi ve protezin korunmasına yönelik önerilere uyup uymamasına göre değişebiliyor. Düşük darbeli yürüyüş, bisiklet ve yüzme gibi aktiviteler önerilirken koşu, zıplama ve temas sporları protezin ömrünü kısaltabiliyor. [1].

Diz protezi ameliyatı birçok kişi için ağrıyı azaltıp hareket kabiliyetini artırsa da her hasta için uygun seçenek olmayabiliyor. Bu nedenle cerrahi kararının ayrıntılı ortopedik değerlendirme sonrasında, hastanın yaşam kalitesi ve beklentileri birlikte değerlendirilerek verilmesi öneriliyor.

Kaynaklar

[1] Hallie Levine. Knee Replacement Surgery: Benefits, Risks, and Rehabilitation. WebMD. Medically reviewed by Jabeen Begum, MD. 2024.

[2] WebMD Editorial Team. A Visual Guide to Knee Replacement. WebMD Slideshow. Medically reviewed by Jabeen Begum, MD. 2025.

696 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) kapsamında sürekli işçi kadrosuna geçirilen kamu çalışanlarının tayin ve becayiş talepleri yeniden gündeme geldi. Kamu işçileri, aile birliğinin korunması, sağlık sorunları, eğitim durumu ve can güvenliği gibi mazeretler nedeniyle görev yerlerini değiştirebilecek kalıcı ve uygulanabilir bir yasal düzenleme yapılmasını istiyor.

Anayasa Mahkemesi Kararı Sonrası Beklenti Arttı

Kamu işçilerinin taleplerinde dikkat çeken en önemli gelişmelerden biri, Anayasa Mahkemesi’nin işçilerin yalnızca görev yaptıkları teşkilat ve birimde çalıştırılmalarına ilişkin düzenlemeyi iptal etmesi oldu. Söz konusu kararın, tayin ve yer değişikliği taleplerinin önündeki önemli hukuki engellerden birini kaldırdığı değerlendirmesi yapılıyor.

İşçiler, bu kararın ardından gerekli yasal düzenlemenin hayata geçirilmesini ve tayin hakkının açık hükümlerle güvence altına alınmasını bekliyor.

Taleplerin Merkezinde Aile Birliği Var

696 KHK kapsamında kadroya geçen kamu işçileri, özellikle farklı şehirlerde görev yapan eşlerin aynı ilde buluşabilmesi için kurumlar arası tayin ve karşılıklı becayiş sisteminin oluşturulmasını talep ediyor.

İşçilerin öne çıkan beklentileri arasında şunlar yer alıyor:

• Kurumlar arası tayin hakkının düzenlenmesi,
• Karşılıklı becayiş uygulamasının hayata geçirilmesi,
• Aile birliğinin korunmasını sağlayacak mazeret tayinlerinin oluşturulması,
• Şeffaf, eşit ve objektif kriterlerle yer değişikliği yapılması.

“Kalıcı Çözüm Bekleniyor”

696 Sayılı KHK ile kadroya geçirilen kamu işçileri, tayin ve becayiş hakkının yasal zemine oturtulmasının hem çalışma barışını güçlendireceğini hem de aile bütünlüğünün korunmasına katkı sağlayacağını ifade ediyor.

Gözler, kamu işçilerinin uzun süredir dile getirdiği bu taleplere ilişkin atılabilecek olası yasal adımlara çevrilmiş durumda.

Türkiye Voleybol Federasyonu tarafından açıklanan fikstüre göre Filenin Sultanları, Avrupa Şampiyonası grup aşamasındaki ilk maçına 21 Ağustos’ta çıkacak. Karşılaşmalar TRT Spor ve TRT Spor Yıldız ekranlarından yayınlanacak.

Voleybol gündeminde son durum

Voleybol kamuoyunun odağında, 2026 FIVB Milletler Ligi şampiyonluğunun ardından gözler Avrupa Şampiyonası’na çevrildi. A Milli Kadın Voleybol Takımı, unvanını koruma hedefiyle organizasyona hazırlanırken grup maçlarının programı da netleşti.

Öte yandan A Milli Erkek Voleybol Takımı da Milletler Ligi finallerinde tarihinde ilk kez çeyrek finale yükselerek önemli bir başarı elde etmiş, organizasyona Slovenya karşısında veda etmişti.

Avrupa Şampiyonası takvimi belli oldu

Türkiye’nin grup aşamasındaki maç programı şu şekilde açıklandı:

• 21 Ağustos: Türkiye - Letonya
• 23 Ağustos: Türkiye - Slovenya
• 24 Ağustos: Türkiye - Macaristan
• 26 Ağustos: Türkiye - Almanya
• 28 Ağustos: Türkiye - Polonya

Son durum

Voleybol gündeminde bugün itibarıyla doğrulanmış yeni bir resmî gelişme bulunmuyor. Mevcut durumda Filenin Sultanları Avrupa Şampiyonası hazırlıklarını sürdürürken, turnuva öncesindeki resmî açıklamalar ve kamp süreci takip ediliyor.

ABD’deki Güney Kaliforniya Üniversitesi’ne bağlı araştırmacılar tarafından, Birleşik Krallık’taki UK Biobank veri tabanındaki 303 bin 196 yetişkinin sağlık verileri incelenerek yürütülen araştırma, çocuk sahibi olmanın uzun vadeli beyin sağlığıyla ilişkisini değerlendirdi. Çalışmanın sonuçları Scientific Reports dergisinde yayımlandı. Araştırmada, hem kadınlarda hem de erkeklerde çocuk sahibi olmanın bazı bilişsel işlevler (öğrenme, hafıza ve düşünme becerileri) ve beyin yaşını gösteren görüntüleme bulgularıyla ilişkili olduğu görüldü. [1]

İki veya üç çocuk sahibi olanlarda fark daha belirgin

Araştırmacılar, katılımcıların tepki süresi, görsel hafıza ve hata yapma oranı gibi bilişsel test sonuçlarını karşılaştırdı. Sonuçlara göre, çocuk sahibi olan kişiler özellikle görsel hafıza testlerinde daha az hata yaptı ve daha hızlı tepki verdi. En belirgin fark ise iki veya üç çocuğu bulunan katılımcılarda görüldü. [1]

Çalışmada ayrıca 13 bin 584 kişinin manyetik rezonans görüntüleme (MR, beynin ayrıntılı görüntülerini oluşturan yöntem) verileri de incelendi. Bu analizlerde, iki veya üç çocuğu olan kadın ve erkeklerin “göreceli beyin yaşı” daha düşük bulundu. Göreceli beyin yaşı, beynin yapısının aynı yaştaki diğer insanlarla karşılaştırıldığında daha genç ya da daha yaşlı görünüp görünmediğini gösteren bilimsel bir ölçüttür. [1]

Bulgular erkeklerde de görüldü

Bu araştırmanın dikkat çeken yönlerinden biri, benzer ilişkinin yalnızca kadınlarda değil erkeklerde de saptanmış olması oldu. Önceki çalışmalar çoğunlukla gebelik sürecine odaklanırken, bu araştırma ebeveynlik deneyiminin her iki cinsiyette de ortak etkiler oluşturabileceğine işaret etti. [1]

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların gebeliğin biyolojik etkilerinden çok, çocuk yetiştirmenin getirdiği sosyal etkileşim, zihinsel uyarılma, günlük sorumluluklar ve yaşam biçimindeki değişikliklerle bağlantılı olabileceğini belirtti. [1]

Sonuçlar neden dikkatli yorumlanmalı?

Araştırma güçlü bir örneklem büyüklüğüne sahip olsa da, neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. Başka bir ifadeyle çalışma, çocuk sahibi olmanın beyni gençleştirdiğini göstermiyor. Araştırma yalnızca iki durum arasında istatistiksel bir ilişki bulunduğunu ortaya koyuyor. Gelir düzeyi, eğitim, fiziksel aktivite, aile yapısı ve sosyal destek gibi birçok etken bu ilişkiyi etkileyebilir. [1]

Araştırmacılar, ebeveynlikle birlikte değişen yaşam alışkanlıklarının beyin sağlığını nasıl etkilediğini daha iyi anlayabilmek için uzun süreli ve farklı toplumları kapsayan yeni çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor.

Kaynaklar

[1] Ning K, Zhao L, Franklin M, Matloff W, Batta I, Arzouni N ve ark. Parity is associated with cognitive function and brain age in both females and males. Scientific Reports. 2020;10. PMID: 32269255.

Transfer kulislerinde yer alan bilgilere göre Trabzonspor, Mohamed Salah’a 2 yıllık sözleşme ve yıllık 17 milyon euro maaş içeren resmi teklif sundu. Haberde, deneyimli futbolcunun teklifi değerlendirdiği ve ailesiyle yapacağı görüşmenin ardından nihai kararını açıklayacağı öne sürüldü.

Bu gelişme, son günlerde Trabzonspor’un yıldız futbolcu için yeniden devreye girdiği yönündeki iddiaları güçlendirdi.

Daha önce yalanlama gelmişti

Öte yandan transfer süreciyle ilgili dikkat çeken bir gelişme daha yaşanmıştı. Trabzonspor Başkanı Ertuğrul Doğan, birkaç gün önce Mohamed Salah ile anlaşma sağlandığı yönündeki haberlerin gerçeği yansıtmadığını açıklamış ve resmi bir mutabakat bulunmadığını ifade etmişti.

Bu nedenle son ortaya atılan iddia henüz kulüp tarafından doğrulanmış değil.

Resmi açıklama bekleniyor

Şu aşamada Mohamed Salah’ın Trabzonspor’a transferi konusunda resmi imza veya kulüp açıklaması bulunmuyor. Gündemdeki bilgiler, transfer görüşmelerini yakından takip eden gazeteci Yağız Sabuncuoğlu’nun aktardığı son kulis bilgilerine dayanıyor. Taraflardan gelecek resmi açıklamalar, transferin seyrini netleştirecek.

Durumu fark eden güvenlik güçleri ile olay yerindeki ekipler kısa sürede müdahalede bulunarak şahsın kendisini ateşe vermesini engelledi. Yaşanan olayda herhangi bir yaralanma meydana gelmedi.

Şahıs, olayın ardından sağlık ekipleri tarafından kontrol amacıyla hastaneye götürülürken, polis ekipleri belediye binası çevresinde güvenlik önlemi aldı. Olayla ilgili adli inceleme başlatıldı.

Öte yandan, olay sırasında çevrede bulunan bazı kişilerin aktardığına göre T.G.’nin belediye ile ruhsat işlemleri ve idari yaptırımlar nedeniyle sorun yaşadığını öne sürdüğü, bu sırada çeşitli ifadeler kullandığı iddia edildi. Ancak bu beyanlar resmi makamlar tarafından doğrulanmadı.

Yetkililer, olayın çıkış nedeninin ve tüm iddiaların yürütülen soruşturma kapsamında değerlendirildiğini belirtirken, konuya ilişkin resmi açıklamanın yapılmasının beklendiği öğrenildi.

Pendik’te silahlı saldırıya uğradı

Edinilen bilgilere göre olay, İstanbul’un Pendik ilçesi Kurtköy Mahallesi Bakü Caddesi’nde meydana geldi. Kimliği henüz açıklanmayan kişi ya da kişilerin silahlı saldırısına uğrayan Ercan Ekşi ağır yaralandı.

İhbar üzerine olay yerine sağlık ve polis ekipleri sevk edildi. İlk müdahalesinin ardından hastaneye kaldırılan Ekşi, doktorların tüm çabasına rağmen kurtarılamayarak yaşamını yitirdi.

Rize’yi yasa boğan haber

Aslen Rize’nin İkizdere ilçesi Demirkapı Köyü nüfusuna kayıtlı olan Ercan Ekşi’nin vefat haberi memleketinde büyük üzüntüyle karşılandı. Yakınları, dostları ve hemşehrileri sosyal medya üzerinden taziye mesajları paylaşırken, birçok kişi saldırının aydınlatılmasını beklediğini ifade etti.

Polis geniş çaplı soruşturma başlattı

Olayın ardından İstanbul Emniyet Müdürlüğü ekipleri saldırının yaşandığı bölgede detaylı inceleme yaptı. Güvenlik kamerası kayıtları ile olay yerindeki deliller incelenirken, saldırıyı gerçekleştiren kişi ya da kişilerin yakalanması için çalışmaların sürdüğü öğrenildi.

Soruşturma, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde çok yönlü olarak devam ediyor.

Cenaze programı belli oldu

Edinilen bilgilere göre Ercan Ekşi’nin cenazesinin, İstanbul Pendik’teki Kurtköy Yavuz Sultan Selim Camii’nde kılınacak cenaze namazının ardından son yolculuğuna uğurlanması bekleniyor.

Avrupa basını Fenerbahçe’yi de yazdı

İtalya ve Avrupa’daki transfer haberlerinde Rafael Leão’nun geleceğine ilişkin farklı senaryolar gündeme gelirken, Fenerbahçe’nin de ilgilenen kulüpler arasında gösterildiği ifade edildi. Ancak bu aşamada resmî teklif yapıldığına veya kulüpler arasında görüşme başladığına ilişkin doğrulanmış bilgi bulunmuyor.

Milan kararını vermiş değil

Rafael Leão’nun sözleşmesi devam ederken, Milan’ın oyuncuyla ilgili nihai kararını transfer döneminin ilerleyen günlerinde vermesi bekleniyor. Avrupa’nın birçok kulübünün de oyuncuyu yakından takip ettiği belirtiliyor.

Transferde belirsizlik sürüyor

Transfer dosyasında şu an için somut bir ilerleme bulunmuyor. Fenerbahçe’nin adı uluslararası transfer haberlerinde geçse de görüşmelerin resmî aşamaya ulaştığı doğrulanmış değil. Bu nedenle süreç, iddia düzeyinde değerlendiriliyor.

Transferde son durum

Mevcut bilgiler ışığında Rafael Leão transferi, Fenerbahçe açısından erken aşamadaki bir transfer iddiası niteliğini koruyor. Önümüzdeki günlerde kulüplerden veya oyuncu cephesinden gelecek açıklamalar dosyanın yönünü belirleyecek.

Osorio kararını ağustosta vermek istiyor

Trabzonspor’a yakın kaynaklara göre Dario Osorio, kariyerine ilişkin nihai kararını ağustos ayında vermeyi planlıyor. Ancak kadrosunu kısa sürede şekillendirmek isteyen bordo mavili yönetim, bekleme süresini uzatmak istemiyor ve alternatif senaryolar üzerinde de çalışıyor.

Bonservis pazarlığı sürüyor

Transfer iddialarında Midtjylland’ın 22 yaşındaki futbolcu için yaklaşık 15 milyon avro seviyesinde bonservis beklentisi olduğu ifade ediliyor. Bazı kaynaklar Trabzonspor’un bu seviyelere yaklaşan teklifler hazırladığını öne sürse de kulüpler tarafından doğrulanmış resmî bir teklif açıklanmadı.

Fatih Tekke’nin istediği profil

Dario Osorio, sağ kanatta görev yapmasının yanı sıra içe kat eden oyun yapısı, bire bir becerisi ve şut tehdidiyle dikkat çekiyor. Teknik direktör Fatih Tekke’nin, hücum hattına dinamizm katacak bir oyuncu profili olarak Şilili futbolcuyu istediği öne sürülüyor.

Transferde son durum

Mevcut tabloya göre Trabzonspor’un Dario Osorio ilgisi devam ediyor. Ancak taraflar arasında imzaya ulaşılmış bir anlaşma bulunmuyor. Transfer dosyasının önümüzdeki günlerde yapılacak görüşmelerin ardından netlik kazanması bekleniyor.

Newcastle’ın beklentisi yüksek

İngiliz basınındaki iddialara göre Beşiktaş’ın yaklaşık 10 milyon sterlin seviyesindeki teklifine olumsuz yanıt veren Newcastle United, 26 yaşındaki orta saha oyuncusu için yaklaşık 25 milyon sterlin bonservis bedeli talep ediyor. Taraflar arasında değer farkı bulunsa da görüşmelerin tamamen sona ermediği belirtiliyor.

Joe Willock transferine sıcak bakıyor iddiası

Transfer sürecine ilişkin dikkat çeken bir başka iddia ise oyuncu cephesinden geldi. Haberlere göre Joe Willock’un menajeri İstanbul’da temaslarda bulundu ve İngiliz futbolcunun Beşiktaş forması giymeye olumlu yaklaştığı öne sürüldü. Ancak bu bilgi kulüpler tarafından resmen doğrulanmış değil.

Newcastle kararını vermedi

Newcastle United’ın yeni sezon planlamasında Joe Willock’u tamamen gözden çıkarmadığı ifade ediliyor. Oyuncunun hazırlık kampı kadrosunda yer alması ve kulübün orta saha rotasyonundaki belirsizlik nedeniyle transfer konusunda aceleci davranmadığı belirtiliyor.

Transferde son durum

Mevcut tabloya göre Beşiktaş’ın Joe Willock ilgisi devam ediyor ancak taraflar arasında bonservis konusunda önemli bir fark bulunuyor. Resmî anlaşma veya imza aşaması henüz söz konusu değil. Önümüzdeki günlerde kulüpler arasındaki görüşmelerin seyrine göre transfer dosyasında yeni gelişmeler yaşanabilir.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: