Türkiye’de değirmencilik ve gıda işleme makineleri alanında öncü isimlerden biri olarak gösterilen Alaybeyi, sadece bir sanayici değil, aynı zamanda sektöre yön veren bir isim olarak biliniyordu. Uzun yıllar boyunca yerli üretimin güçlenmesi için çalışan Alaybeyi’nin, pek çok sanayici ve teknik uzmanın yetişmesinde de etkili olduğu belirtiliyor.

Hayatının çok erken dönemlerinden itibaren iş dünyasının içinde yer alan Alaybeyi, küçük bir atölyeden başlayarak yıllar içinde Türkiye’nin üretim gücüne katkı sunan önemli bir başarı hikâyesi inşa etti. Hedefi, değirmencilik sektöründe dışa bağımlılığı azaltmak ve yerli teknolojiyi güçlendirmekti. Bu yaklaşımıyla yalnızca Konya’da değil, Türkiye genelinde örnek gösterilen bir sanayi vizyonu ortaya koydu.

Fransa’da değirmen makineleri üzerine eğitim aldığı belirtilen Alaybeyi’nin, geliştirdiği bir makine sayesinde “mucit Türk mühendis” olarak anıldığı da aktarıldı. Kendi alanında ihracat gerçekleştiren ilk Türk isimlerden biri olarak anılan Alaybeyi, üretim ve teknoloji odağındaki çalışmalarıyla sektörde kalıcı bir iz bıraktı.

Dr. Ömer Lütfi Alaybeyi için cenaze namazının 24 Nisan 2026 Cuma günü Hacı Fettah Külahçı Camii’nde cuma namazının ardından kılınacağı, ardından Hacı Fettah Mezarlığı’na defnedileceği bildirildi. Cenazeye aile yakınlarının yanı sıra iş dünyasından çok sayıda ismin katılması bekleniyor.

TBMM’ye sunulan ilk teklif, tarım arazilerine yapılan bungalov, bağ evi ve villa tipi kaçak yapılar için daha ağır para cezaları öngörüyordu. Sadece yapı sahipleri değil, bu alanlara elektrik, su ve telekom altyapısı sağlayan kurum ve şirketler için de abone başına ceza uygulanması planlanıyordu. Düzenlemenin temel amacı, tarım arazilerinin parçalara ayrılıp konut ve rant alanına dönüşmesini engellemekti.

Ancak kamuoyundan gelen tepkiler sonrasında, “gerçek hobi bahçesi” ile “rant amaçlı yapılaşma”nın aynı kefeye konulmaması gerektiği görüşü ağırlık kazandı. Buna göre, meyve-sebze ekip diken, üretim yapan ve toprağı boş bırakmayan kişilere kontrollü bir modelle izin verilmesi konuşuluyor. Buna karşılık, tarım arazisini fiilen villa bölgesine çeviren yapılar için sıfır tolerans yaklaşımı korunuyor.

Masadaki en güçlü senaryoya göre mevcut bazı yapılar doğrudan toptan yıkım kapsamına alınmayabilir; bunun yerine bu alanlara tarımsal üretim şartı getirilecek. Arazilerin kayıt altına alınması, Tarım Bakanlığı izniyle faaliyet yürütülmesi, ek vergi ve harç benzeri yeni yükümlülüklerin getirilmesi de seçenekler arasında yer alıyor. Ayrıca yasa çıktıktan sonra tarım arazilerinde yeni hobi bahçesi oluşumuna izin verilmemesi ve yeni elektrik-su aboneliklerinin sıkı kurallara bağlanması da gündemde.

Düzenlemenin dikkat çeken yanlarından biri de denetim ayağı. Tarım, Çevre ve İçişleri bakanlıklarının özellikle büyükşehir çevreleri ile turizm bölgelerinde ortak denetim yürütmesi planlanıyor. Tarım dışı kooperatiflerin tarım arazisi edinmesine izin verilmemesi, mevcut yapıların da yalnızca üretim odaklı sisteme çekilmesi hedefleniyor. Böylece “hobi bahçesi” adı altında büyüyen kaçak yapı zincirinin kırılması amaçlanıyor.

Özetle yeni formülün mesajı net: Toprağı gerçekten işleyenle, araziyi villaya çeviren artık aynı başlık altında değerlendirilmeyecek. Üretim varsa kontrollü izin, rant varsa yıkım ve yaptırım geliyor. Tarım arazilerinin geleceğini doğrudan etkileyecek düzenlemenin, yapılacak revizyon sonrası yeniden kamuoyunun gündemine gelmesi bekleniyor.

Bu onayı dikkat çekici kılan yalnızca tedavinin niteliği değil, değerlendirme süresinin hızı da oldu. FDA, bu başvurunun BLA dosyalamasından yalnızca 61 gün sonra onaylandığını, bunun Komiserin Ulusal Öncelik Kuponu pilot programı kapsamındaki altıncı onay ve bu program altındaki ilk gen tedavisi olduğunu duyurdu. Kuruma göre bu süreç, modern FDA tarihinde en hızlı biyolojik lisans onaylarından biriyle de eşdeğer konuma yerleşti.

OTOF genine bağlı sağırlıkta bugüne kadar hastalığın seyrini değiştiren bir tedavi seçeneği bulunmuyordu. FDA, bu gen kusurunun doğuştan işitme kaybı vakalarının önemli bir bölümünde rol oynadığını, iki işlevsiz OTOF kopyasına sahip hastalarda otoferlin üretilemediği için ses sinyallerinin düzgün iletilemediğini belirtti. Kurum, tanının gecikmesinin konuşma ve dil gelişiminde kalıcı kayıplara yol açabileceğine de dikkat çekti.

Tedavi tek dozluk bir biyolojik ürün ve cihaz kombinasyonu olarak uygulanıyor. FDA açıklamasına göre Otarmeni, cerrahi yolla kokleaya veriliyor; uygulamada enjektör, kateter ve infüzyon pompasından oluşan özel bir set kullanılıyor. Amaç, iç kulaktaki saç hücrelerine işlevsel OTOF genini ulaştırarak otoferlin üretimini ve işitsel sinyal iletimini yeniden başlatmak.

Onayın dayanağını ise halen süren çok merkezli, tek kollu bir klinik çalışma oluşturdu. Çalışmada 10 aylık ile 16 yaş arasındaki 24 çocuk hasta değerlendirildi. FDA, etkinlik açısından değerlendirilebilen 20 hastanın yüzde 80’inde işitmede iyileşme görüldüğünü, bunun hastalığın doğal seyrinde beklenen bir sonuç olmadığını bildirdi.

Bununla birlikte tedavi tamamen risksiz değil. Kurumun verdiği bilgiye göre en sık görülen yan etkiler orta kulak enfeksiyonu, bulantı, baş dönmesi ve işlem kaynaklı ağrı oldu. Ayrıca cerrahi komplikasyonlar açısından dikkatli izlem önerildi. İç kulağa güvenli erişimi engelleyen anatomik sorunları olan hastalarda ise bu tedavinin önerilmediği belirtildi.

FDA, Otarmeni başvurusuna yetim ilaç, nadir pediatrik hastalık, fast track ve RMAT statüleri verildiğini açıkladı. Ürünün hızlandırılmış onay aldığı, kalıcı etkinlik ve özellikle konuşma gelişimi ile yaşam kalitesi üzerindeki etkilerin sonraki verilerle doğrulanmasının gerekeceği de vurgulandı. Bu ayrıntı, tedavinin umut verici sonuçlar verdiğini ancak uzun dönem izlemin hâlâ kritik olduğunu gösteriyor.

Gen tedavileri bugüne kadar daha çok nadir nörolojik ya da hematolojik hastalıklar üzerinden gündeme gelmişti. Bu onay ise işitme kaybı alanında ilk kez doğrudan genetik kusuru hedef alan bir yaklaşımın resmi olarak klinik kullanıma girdiğini gösteriyor. Özellikle erken tanı konan çocuklarda, yalnızca işitmenin değil konuşma ve sosyal gelişimin de geleceğini etkileyebilecek bir başlık açılmış oldu. Bu çıkarım, FDA’nın erken tanı ve gecikmiş tedavi penceresine ilişkin değerlendirmesiyle uyumlu görünüyor.

Kısacası FDA’nın Otarmeni kararı, sağırlık tedavisinde yalnızca yeni bir ilaç onayı değil, yeni bir tedavi mantığının da kabulü anlamına geliyor. Klinik izlemler ve uzun dönem sonuçlar yakından takip edilecek olsa da, genetik işitme kaybı yaşayan hastalar için bu gelişme şimdiden tıp tarihinde ayrı bir başlık açmış durumda.

Şirketin paylaştığı verilere göre çalışma, 10 ila 17 yaş arasındaki 132 hasta üzerinde 26 hafta boyunca yürütüldü. Araştırmada ilacı kullanan grupta ortalama kan şekeri düzeylerinin, plasebo verilen gruba kıyasla 0,83 puan daha fazla düştüğü ve bu farkın istatistiksel olarak anlamlı bulunduğu bildirildi.

Bu çalışma, çocuklar ve ergenlerde ağızdan kullanılan GLP-1 tedavisini test eden ilk araştırma olarak öne çıkıyor. Bugüne kadar bu yaş grubunda tedavi seçeneklerinin oldukça sınırlı olduğu biliniyor. Mevcut uygulamada çoğu hekim metformin ya da insülin tedavisine başvururken, metforminin ergen hastaların yaklaşık yarısında yeterli kan şekeri kontrolü sağlayamadığı, insülinin ise hipoglisemi ve kilo artışı gibi riskler taşıdığı belirtiliyor.

Uzmanların dikkat çektiği bir başka başlık ise tip 2 diyabetin artık yalnızca yetişkin hastalığı olmaktan çıkması. Reuters haberinde aktarılan CDC verilerine göre ABD’de 20 yaş altındaki yaklaşık 364 bin çocuk ve ergende tanı almış diyabet bulunuyor. Bu tablo, çocukluk çağında metabolik hastalık yükünün giderek büyüdüğünü ve yeni tedavi seçeneklerine olan ihtiyacı artırdığını gösteriyor.

Novo Nordisk’in ilacı için asıl kritik nokta ise düzenleyici süreç olacak. Habere göre şirket, 2026’nın ikinci yarısında ABD ve Avrupa Birliği’nde semaglutid içeren oral ilaçlarının endikasyonunu genişletmek için başvuru yapmayı planlıyor. Eğer onay çıkarsa, çocuklar ve gençler için ruhsat alan ilk oral GLP-1 tedavilerinden biri gündeme gelebilir.

Sonuçlar yalnızca pediatrik diyabet tedavisi açısından değil, ilaç pazarındaki rekabet bakımından da önem taşıyor. Reuters, olumlu verilerin Novo Nordisk’in semaglutid portföyünü yetişkinlerin ötesine taşıyabileceğini ve şirketin Eli Lilly karşısındaki elini güçlendirebileceğini aktarıyor. Kısacası bu veri, sadece bir klinik başarı değil; çocuk diyabeti tedavisinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek stratejik bir gelişme niteliği taşıyor.

Sıtma, insanlık tarihinin en eski enfeksiyonlarından biri. Dünya Sağlık Örgütü, hastalığın Mısır’da milattan önce 4000’lere kadar izlenebildiğini, genetik bulguların Tutankhamun ve başka mumyalarda da saptandığını belirtiyor. Buna rağmen hikâye yalnızca geçmişe ait değil: WHO’ya göre 2024 yılında dünyada yaklaşık 282 milyon sıtma vakası ve 610 bin ölüm görüldü; bu, bir önceki yıla göre vakalarda artış anlamına geliyor.

İşte burada tablo değişiyor. Bir yanda Mısır gibi ülkeler yüz yıllık mücadele sonunda sıtmayı eliminasyon düzeyine taşırken, diğer yanda iklim değişikliği, çatışmalar, insani krizler, böcek ilacı ve ilaç direnci ile finansman açığı bazı bölgelerde hastalığın yeniden yükselmesine zemin hazırlıyor. WHO’nun 2025 raporu, ilerleme sağlanmış olsa da sıtmanın yeniden sert bir küresel baskı kurduğunu açıkça söylüyor.

Sıtma nedir, vücutta nasıl ilerler?

Sıtma, enfekte dişi Anopheles sivrisineğinin taşıdığı Plasmodium parazitlerinin neden olduğu ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır. En sık ve en tehlikeli türlerden biri P. falciparum, dünyanın Afrika dışındaki birçok bölgesinde öne çıkan tür ise P. vivaxtır. Parazit vücuda girdikten sonra önce karaciğere ulaşır, ardından kana geçip kırmızı kan hücrelerini enfekte eder; belirtiler de çoğu zaman bu kan evresinde belirginleşir.

Bu yüzden sıtma “nasıl anlaşılır” sorusunun cevabı yalnızca ateş değildir. Hastalık bazen dalgalar halinde gelen üşüme, titreme, terleme, kas ağrısı, bulantı, kusma, ishal, halsizlik ve baş ağrısıyla ilerler. Her zaman düşünüldüğü kadar basit olmayabilir; çünkü bu belirtiler grip, mide enfeksiyonu ya da sıradan bir viral tablo gibi görünebilir.

Erken belirtileri nelerdir, hangi işaretler gözden kaçabilir?

Sıtmanın en sık erken belirtileri ateş, baş ağrısı ve üşüme-titreme nöbetleridir. Ancak işin kritik yanı, belirtilerin özgül olmamasıdır. Halsizlik, bel ve kas ağrısı, mide-bağırsak yakınmaları, öksürük ya da “geçmeyen kırgınlık” hissi de ilk tabloya eşlik edebilir. CDC’ye göre belirtiler enfekte sivrisinek ısırığından sonra 7 gün gibi erken bir sürede başlayabildiği gibi, bazı olgularda aylar sonra da ortaya çıkabilir.

Gözden en sık kaçan hata şudur: Ateşin gelip gitmesi ve birkaç saat sonra düşmesi, hastalığın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Özellikle seyahat dönüşü gelişen ateş, terleme ve halsizlik tablosunda sıtma mutlaka akla getirilmelidir. Çünkü WHO’ya göre tedavi edilmeyen P. falciparum sıtması 24 saat içinde ağır hastalığa ve ölüme ilerleyebilir.

Kimlerde daha sık görülür, neden olur?

Sıtma en çok tropikal bölgelerde görülür ve yükün büyük kısmı Afrika kıtasındadır. WHO verilerine göre 2024’te vakaların ve ölümlerin yaklaşık yüzde 95’i Afrika Bölgesi’nde görüldü; özellikle 5 yaş altı çocuklar en yüksek ölüm riskini taşıdı. Gebeler, küçük çocuklar, HIV ile yaşayanlar ve sıtmanın yaygın olduğu bölgelere seyahat eden kişiler daha ağır tablo açısından öne çıkıyor.

“Neden olur?” sorusunun kısa cevabı parazittir, ama yeniden artışın nedeni yalnızca mikrop değildir. Sivrisineklerin yayılım alanlarının değişmesi, kent ortamına uyum sağlayabilen türlerin artması, yeni böcek ilacı direnci, ilaç direnci ve kontrol programlarındaki aksamalar bugünkü geri dönüşün ana motorları arasında yer alıyor. WHO ayrıca istilacı Anopheles stephensi türünün son on yılda Afrika’da yayılım göstermesini ek bir tehdit olarak tanımlıyor.

Ne zaman doktora gidilmeli, hangi doktora gidilir?

Seyahatten sonra gelişen ateş, titreme, gece terlemesi, açıklanamayan halsizlik, sarılık eğilimi, koyu idrar, nefes darlığı ya da bilinç bulanıklığı varsa beklememek gerekir. WHO ağır belirtilerde acil bakım gerektiğini, CDC ise sıtma şüphesi olan hastaların acil değerlendirilmesini öneriyor.

İlk başvuru noktası pratikte acil servis, aile hekimi ya da iç hastalıkları olabilir; ancak tropikal enfeksiyon şüphesinde enfeksiyon hastalıkları uzmanına yönlendirme büyük önem taşır. Mayo Clinic, sıtma şüphesi olan kişilerin önce birinci basamak hekime başvurabileceğini, gerekli durumda enfeksiyon hastalıkları uzmanına yönlendirileceğini; ağır belirtilerde ise doğrudan acil yardım alınması gerektiğini belirtiyor. Erken başvuru burada hayat kurtaran eşik olabilir.

Tanı nasıl konur?

Sıtma yalnızca şikâyetlere bakılarak doğrulanmaz. WHO ve CDC, tüm şüpheli olgularda parazite dayalı tanı testi yapılmasını öneriyor. En temel yöntemler kalın ve ince yayma ile mikroskobik inceleme ve hızlı tanı testleridir. İnce yayma parazit türünü ayırt etmeye, kalın yayma ise daha duyarlı taramaya yardımcı olur.

Burada en kritik ayrıntılardan biri de seyahat öyküsüdür. CDC, ateşli hastalarda son 12 aylık seyahat bilgisinin mutlaka sorgulanmasını öneriyor. Çünkü sıtma, özellikle endemik bölge dönüşlerinde “nedensiz ateş” başlığı altında kolayca başka enfeksiyonlarla karışabiliyor.

Sıtmanın tedavisi var mı, nasıl tedavi edilir?

Evet, sıtmanın tedavisi vardır. Ancak tedavi tek kalıp değildir; parazitin türüne, hastanın klinik durumuna, enfeksiyonun nerede alındığına ve o bölgede bilinen ilaç direncine göre değişir. CDC, tanı doğrulanır doğrulanmaz tedavinin gecikmeden başlanmasını öneriyor. WHO’ya göre P. falciparum için en etkili yaklaşım artemisinin temelli kombinasyon tedavileridir; P. vivax ve P. ovale için nüksü önlemek amacıyla ana tedaviye primaquine eklenebilir.

Ağır sıtmada tablo daha nettir: damar içi tedavi gerekir. Avrupa İlaç Ajansı’nın değerlendirmesine göre enjeksiyonluk artesunate, ağır sıtmalı erişkin ve çocuklarda kinine göre hastane içi ölümü daha fazla düşürdü. Bir çalışmada ölüm oranı artesunate verilen grupta yüzde 14,7 iken kinin grubunda yüzde 22,4 oldu; çocukları içeren diğer büyük çalışmada ise oranlar sırasıyla yüzde 8,5 ve yüzde 10,9 olarak bildirildi. En sık yan etkiler arasında anemi, retikülosit düşüklüğü ve tedavi sonrası gecikmiş hemoliz yer alıyor.

Yeni tedaviler ve güncel gelişmeler neler?

Sıtma tedavisinde manşeti süsleyen gelişmeler var, ama abartılı umut dili kurmak doğru değil. 2025’te Swissmedic, artemether-lumefantrine içeren Coartem Baby’yi yenidoğan ve küçük bebekler için onaylanan ilk sıtma ilacı olarak değerlendirdi. Novartis açıklamasına göre bu formülasyon, özellikle 4,5 kilogram altındaki bebeklerde mevcut tedavi boşluğunu kapatmayı hedefliyor; çünkü bu grup daha önce daha büyük çocuklar için üretilmiş formlarla tedavi edilmek zorunda kalabiliyordu. Bu bilgi şirket duyurusuna dayanıyor; yine de klinik bakım açısından önemli bir boşluğun kapatıldığını gösteriyor.

Bir diğer önemli başlık tedavi kadar korunma alanında geliyor. WHO, 2024 güncellemesinde P. vivax ve P. ovale için nüks önleyici tedavide G6PD testlerinin kullanımını, primaquine güncellemelerini ve tafenoquine önerisini ekledi. 2025 güncellemesinde ise iki yeni insektisit için iç mekân kalıntı ilaçlamasına ilişkin kanıtları ve mekânsal kovuculara dair yeni öneriyi rehbere dahil etti. Bu da savaşın yalnızca ilaçla değil, vektör kontrolü ve nüks yönetimiyle sürdüğünü gösteriyor.

Sıtma için immünoterapi, biyolojik ajan ya da kanserdeki anlamıyla hedefe yönelik tedaviler bugün standart bakımın merkezinde yer almıyor. Bu hastalıkta asıl güncel kırılma noktaları, daha doğru tanı, direnç takibi, yeni ilaç formülasyonları, vektör kontrol araçları ve çocukluk çağı aşıları. WHO’ya göre RTS,S ve R21 aşıları ilk yıl içinde sıtma vakalarını yüzde 50’den fazla azaltıyor; mevsimsel uygulamalarda ve dördüncü dozla koruma daha da uzayabiliyor. 2026 itibarıyla Afrika’da 25 ülkede her yıl 10 milyondan fazla çocuk sıtma aşı programlarının hedefinde.

Nasıl önlenir?

Korunmanın temeli hâlâ çok net: sivrisinek ısırığını azaltmak ve riskli bölgelere gitmeden önce koruyucu ilaç planını yapmak. WHO, cibinlik, kovucu, koruyucu kıyafet, pencere sinekliği, iç mekân ilaçlaması ve uygun kemoprofilaksiyi temel önlemler arasında sayıyor. Özellikle seyahat edecek kişilerin gitmeden birkaç hafta önce hekimle görüşmesi öneriliyor; bazı koruyucu ilaçların yolculuktan önce başlanması gerekiyor.

En sık yapılan hata

En sık yapılan hata, “ateşim düştü, demek ki ciddi değil” diye düşünmek. Sıtma dalgalı seyredebilir; birkaç saatlik rahatlama, tehlikenin geçtiği anlamına gelmez. Bir diğer büyük hata da doktora giderken yakın tarihli seyahati söylememektir. Bu ayrıntı tanıyı açan küçük ama altın anahtar gibidir.

Kısa soru-cevap

* Sıtma nedir?
Enfekte dişi Anopheles sivrisineğinin taşıdığı Plasmodium parazitlerinin neden olduğu, önlenebilir ve tedavi edilebilir ciddi bir enfeksiyondur.
* Sıtma nasıl anlaşılır?
Ateş, üşüme, baş ağrısı, halsizlik, kas ağrısı ve bazen bulantı-kusma ile kendini gösterebilir; kesin tanı için kan testi gerekir.
* Erken belirtileri nelerdir?
En sık erken belirtiler ateş, baş ağrısı ve titremedir. Ancak grip benzeri kırgınlık ve mide-bağırsak şikâyetleri de ilk tabloya eşlik edebilir.
* Hangi doktora gidilir?
Ateş ve seyahat öyküsü varsa ilk temas acil servis, aile hekimi ya da iç hastalıkları olabilir; güçlü şüphede enfeksiyon hastalıkları değerlendirmesi önemlidir. Ağır belirti varsa doğrudan acile gidilmelidir.
* Tedavisi var mı?
Evet. Tedavi parazit türüne ve hastalığın şiddetine göre değişir; hafif olgularda kombinasyon ilaçlar, ağır olgularda damar içi artesunate gibi yaklaşımlar kullanılır.

Sıtma, yalnızca tropik ülkelerin uzak bir sağlık sorunu değil. Küresel hareketlilik, iklim baskısı ve direnç gelişimiyle birlikte yeniden kapıyı çalan bir enfeksiyon. Belirti varsa ve özellikle bir seyahat öyküsü eşlik ediyorsa, gecikmemek gerekir; çünkü bazen hayatı belirleyen şey, ateşin kendisi değil o ateşin doğru okunma hızıdır.

Durumu ağır olan yaralı, ambulansla Karadeniz Teknik Üniversitesi Farabi Hastanesi’ne kaldırıldı. Hastanede ameliyata alınan E.Ç.’nin operasyonun ardından yoğun bakım ünitesinde tedavisinin sürdüğü, genel durumunun ise iyi olduğu belirtildi.

Polis ekipleri olay yerinde geniş çaplı inceleme başlatırken, silahlı olayın hangi koşullarda yaşandığına ilişkin araştırma sürüyor. Olayın saldırı, kaza ya da başka bir nedenle meydana gelip gelmediğinin yapılacak incelemenin ardından netlik kazanması bekleniyor.

Zeynep Aras’ın vefatı sonrası çok sayıda kişi aileye taziye mesajı iletti. Isparta’da derin üzüntüye neden olan kaybın ardından, Aras ailesinin acısını paylaşan vatandaşlar başsağlığı dileklerini dile getirdi.

Henüz hayatının baharında yaşamını yitiren Zeynep Aras’ın ölümü, hem okul çevresinde hem de kentte hüzün oluşturdu. Sevenleri ve yakınları, küçük öğrencinin ardından duydukları üzüntüyü ifade etti.

Allah’tan rahmet, ailesine, yakınlarına ve tüm sevenlerine sabır ve başsağlığı diliyoruz.

Çalışmada kullanılan model virüs, bronşiolit ve pnömoniyle ilişkilendirilebilen insan parainfluenza virüs tip 3 oldu. Araştırma ekibi, yoğun nanopillar dizilimine sahip yüzeylerin bu virüsün enfektivitesini 1 saat içinde yaklaşık yüzde 94 oranında azalttığını bildirdi. Bulgular, özellikle yaklaşık 60 nanometrelik sütun aralığının antiviral etki açısından daha güçlü sonuç verdiğini gösterdi.

Araştırmacılar, yüzeydeki nanopillar yüksekliğinden çok sütunlar arasındaki mesafenin belirleyici olduğunu vurguluyor. Aralık büyüdükçe antiviral etkinin düştüğü, 200 nanometre civarında ise etkinin belirgin biçimde zayıfladığı aktarıldı. Bu da etkinliğin, virüs üzerinde aynı anda birden fazla temas noktasında oluşan mekanik gerilmeye bağlı olabileceğini düşündürüyor.

Çalışmanın dikkat çeken yanlarından biri de malzemenin akrilik tabanlı ve esnek yapıda olması. Araştırma ekibi, daha önce incelenen metal ve silikon temelli antiviral yüzeylere göre bu yaklaşımın daha pratik ve ölçeklenebilir olabileceğini belirtiyor. Bu nedenle teknoloji; telefon ekranları, hastane ekipmanları, dokunmatik paneller ve sık temas edilen kamusal yüzeyler için potansiyel bir aday olarak görülüyor.

Bununla birlikte sonuçlar şimdilik laboratuvar verileriyle sınırlı. Çalışma tek bir virüs modeli üzerinde yapıldı ve gerçek yaşam koşullarında, özellikle kirli yüzeyler, biyofilm tabakaları veya organik kalıntılar varlığında aynı etkinliğin sürüp sürmeyeceği henüz bilinmiyor. Ayrıca zarf taşımayan, yani daha dayanıklı kapsid yapısına sahip virüslerde benzer başarının elde edilip edilemeyeceği de netleşmiş değil.

Araştırmacılar bundan sonraki aşamada farklı virüs tiplerini test etmeyi, üretim sürecini endüstriyel ölçekte uygulanabilir hale getirmeyi ve yüzey dayanıklılığını uzun vadede değerlendirmeyi hedefliyor. Eğer bu aşamalar da başarıyla geçilirse, enfeksiyon kontrolünde “sil, bekle, tekrar kirlen” döngüsünün yerine, yüzeye temas anında pasif koruma sağlayan yeni bir dönem başlayabilir.

Aynı açıklamada, daha önce görev yapan Mahir Polat’ın yeniden Genel Sekreter Yardımcılığı görevine başladığı bildirildi. Bunun yanında Oktay Özel’in nisan ayı itibarıyla genel sekreter yardımcılığına atandığı, Oğuzhan Bahadır’ın ise bu göreve vekaleten getirildiği ifade edildi.

Belediyeden yapılan duyuruda, görevden alınan Karakaya ve Yazıcı’nın kurumdan tamamen ayrılmadığına da işaret edildi. Her iki ismin de genel sekreterlik makamı bünyesinde daire başkanı kadrosunda görevlerine devam edeceği kaydedildi. Açıklamada, iki yöneticiye bugüne kadar sundukları hizmetler için teşekkür edilerek yeni görevlerinde başarı dileğinde bulunuldu.

İBB’nin yayımladığı bilgilendirmede ayrıca, belediye bünyesindeki 7 genel sekreter yardımcılığı makamı ile bu birimlere bağlı daire başkanlıklarının güncel dağılımına ilişkin detayların da paylaşıldığı aktarıldı. Son değişiklik, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin üst yönetiminde yeni döneme işaret eden adımlardan biri olarak değerlendirildi.

İhbar üzerine olay yerine gelen ekiplerin yaptığı ilk kontrolde genç öğrencinin yaşamını yitirdiği belirlendi. Olay yerinde inceleme başlatılırken, kesin ölüm nedeninin yapılacak resmi değerlendirmelerin ardından netleşeceği ifade edildi.

Pamukkale Üniversitesi öğrencisi Efe Sarp Yamacı’nın vefatıyla ilgili soruşturma sürüyor.

İki hücre tipi öne çıktı

Çalışmada en dikkat çekici bulgu, duygu durumu ve stres yanıtıyla bağlantılı derin katman eksitatör nöronlarda ve beynin bağışıklık düzeniyle ilişkili gri madde mikroglia hücrelerinde belirgin değişiklikler saptanması oldu. Nature Genetics’te yer alan özet bilgiye göre araştırmacılar, depresyonlu bireylerin beyninde bu hücrelerde kromatin erişilebilirliği ve gen düzenleme mekanizmalarında farklılıklar buldu. Bu da hangi hücrelerin hastalığın biyolojisinde daha merkezi rol oynayabileceğine dair daha net bir harita sundu.

Neyi değiştiriyor?

Depresyon araştırmalarında yıllardır genetik risk, stres yanıtı ve inflamasyon başlıkları konuşuluyordu. Ancak bu çalışma, bu başlıkları ilk kez doğrudan belli hücre tipleriyle daha somut biçimde ilişkilendiriyor. Böylece soru “depresyonda beyinde bir şeyler değişiyor mu?” olmaktan çıkıp, “hangi hücrelerde, hangi düzenleyici mekanizmalar bozuluyor?” noktasına taşınıyor. Bu değişim, gelecekte daha hedefli ilaç geliştirme çalışmalarına yön verebilir.

Çalışma nasıl yapıldı?

Araştırma, McGill University ve Douglas Institute ekibi tarafından yürütüldü. Bilim insanları, psikiyatrik hastalığı olan kişilerden bağışlanan nadir postmortem beyin dokularını kullandı. İleri düzey tek hücre genomik teknikleri ile RNA ve DNA düzeyindeki işaretler incelendi; toplamda 59 depresyon hastası ve 41 sağlıklı bireyin örnekleri karşılaştırıldı. Bu yaklaşım, binlerce hücrenin tek tek analiz edilmesine ve depresyonda farklı çalışan hücre tiplerinin ayrıştırılmasına imkân verdi.

Araştırmanın kıdemli yazarı Gustavo Turecki, bu sayede depresyonda hangi hücre tiplerinin etkilendiğini ve bozulmanın nerede yoğunlaştığını daha açık gördüklerini belirtiyor. Çalışmanın yayımlandığı dergi kaydında da, depresyonla ilişkili genetik varyantların özellikle eksitatör nöronlarda işlevsel zenginleşme gösterdiği, mikroglialarda ise bağışıklık dengesiyle ilişkili bölgelerde erişilebilirlik azalması saptandığı aktarılıyor.

İnsanlar için ne anlama geliyor?

Bu bulgu, bugün için “yeni tedavi bulundu” anlamına gelmiyor. Ancak depresyon tedavisinin geleceğinde üç önemli kapıyı aralayabilir: belirli nöron ağlarını daha hassas hedefleyen ilaçlar, nöroinflamasyonu düzenlemeye dönük yaklaşımlar ve hastanın biyolojik profiline göre şekillenen daha kişiselleştirilmiş tedaviler. Özellikle mikroglia bulgusu, inflamasyon ile depresyon arasındaki bağlantıyı daha güçlü bir araştırma hattına dönüştürebilir.

Bugün kullanılan antidepresanların önemli bölümü geniş sistemler üzerinden etki ediyor ve herkes için aynı ölçüde fayda sağlamıyor. Hücre düzeyinde daha net hedeflerin ortaya çıkması, gelecekte “kime hangi tedavi daha uygun?” sorusuna daha isabetli yanıt verilmesini sağlayabilir. Bu da hem tedaviye yanıtı artırma hem de yeni ilaç geliştirme süreçlerini hızlandırma potansiyeli taşıyor. Bu çıkarım, çalışmanın sunduğu hücresel harita üzerinden yapılan bilimsel bir olasılık değerlendirmesi niteliğinde.

Erken aşama mı, uygulanabilir eşiğe yakın mı?

Bu soru kritik. Çünkü çalışma, insan beyin dokusu üzerinde yapılan güçlü bir temel bilim araştırması olsa da henüz klinikte doğrudan uygulanacak bir tanı testi ya da tedavi üretmiş değil. Nitekim araştırma ekibi bir sonraki aşamada bu hücresel değişimlerin beyin işlevini nasıl etkilediğini ve bu hedeflere yönelik tedavilerin mümkün olup olmadığını incelemeyi planladığını söylüyor. Yani bulgular umut verici, fakat tedaviye dönüşmesi için ek deneysel ve klinik adımlar gerekiyor.

Temkinli ama güçlü bir eşik

Yine de bu çalışma, depresyonu “görünmez” bir hastalık gibi ele alan eski yaklaşımları biraz daha geriye itiyor. Çünkü artık tartışma yalnızca belirtiler üzerinden değil, hücre düzeyinde ölçülebilen biyolojik işaretler üzerinden ilerliyor. Depresyonun biyolojik köklerini daha net görmek, hem damgalamayı azaltabilir hem de daha akılcı tedavi stratejilerinin önünü açabilir. Fakat laboratuvardan kliniğe uzanan yol hâlâ açık, uzun ve dikkatli adımlar gerektiren bir yol.

Caroli hastalığı, karaciğerin içindeki büyük safra yollarının doğuştan segmental biçimde genişlemesiyle gelişen nadir bir hastalıktır. Bu genişleme safra akışını yavaşlatır; safra içeride göllenir, zamanla çamur ve taş oluşumu kolaylaşır, ardından da iltihap atakları devreye girebilir. İşte burada tablo değişiyor: Sorun sadece “kanalda genişleme” olarak kalmaz, tekrarlayan enfeksiyonlar ve safra tıkanıklıkları hastalığın yükünü artırır.

Hastalığın bir de daha ağır seyreden “Caroli sendromu” tarafı vardır. Bu tabloda safra yolu genişlemesine ek olarak doğumsal karaciğer fibrozisi görülür; portal hipertansiyon, dalak büyümesi, karında sıvı ve varis kanaması gibi daha ciddi sorunlar tabloya eklenebilir.

Erken belirtileri nelerdir, hangi işaretler gözden kaçabilir?

En sık görülen tablo ateş, karın ağrısı ve sarılığın birlikte olduğu kolanjit atağıdır. Ancak her hasta bu kadar net sinyal vermez; bazı kişilerde yıllarca gelip giden sağ üst karın ağrısı, kaşıntı, halsizlik, zaman zaman koyulaşan idrar ya da grip benzeri kırgınlık hissi ön planda olabilir. Her zaman düşünüldüğü kadar basit olmayabilir; çünkü rutin dönemlerde karaciğer testleri bile bazen çok çarpıcı bozulmayabilir.

Bazı olgularda ilk dikkat çeken şey sık safra yolu enfeksiyonu değil, safra taşı benzeri ataklar ya da görüntüleme sırasında tesadüfen saptanan genişlemiş kanallar olabilir. Nadir de olsa pankreatit, karaciğer apsesi ya da daha ileri evrede portal hipertansiyon bulguları tanı yolunu açabilir.

Kimlerde daha sık görülür, neden olur?

Bu hastalık çok nadirdir. Cleveland Clinic verilerine göre yaklaşık 1 milyonda 1 kişide görülür; 2024 derlemeleri de Caroli hastalığı ve Caroli sendromu için benzer nadirlik düzeyini vurguluyor. Belirtiler doğuştan gelen bu sorun nedeniyle çocuklukta başlayabilse de pek çok hasta ancak genç erişkinlikte ya da daha sonra tanı alır; olguların büyük kısmı 30 yaşından önce semptom verir.

Neden tarafında temel mesele embriyonik dönemde safra yollarının gelişimindeki bozulmadır. Caroli hastalığı, “ductal plate malformasyonu” denen gelişim kusuru ile ilişkilidir. Özellikle Caroli sendromunda ve bazı ilişkili olgularda PKHD1 genindeki bozukluklar ile böbrek-kist hastalıkları bağlantısı dikkat çeker.

Nasıl anlaşılır, tanıda hangi yöntemler öne çıkar?

Tanıda ilk adım çoğu zaman ultrason olur. Fakat hastalığın yaygınlığını görmek, taşları ayırt etmek ve safra yollarının yapısını netleştirmek için MRCP öne çıkar. Uzman kaynaklara göre MRCP hem hastalığın yaygınlığını göstermede hem de taş ve olası kötü huylu dönüşüm açısından değerlendirmede önemli bir araçtır; ERCP ise tanıdan çok gerektiğinde girişim için düşünülür çünkü enfeksiyon ve pankreatit riski daha yüksektir.

Görüntülemede “central dot sign” olarak bilinen işaret de tanıyı destekleyebilir. Bu, genişlemiş safra yollarının içinde görülen küçük kontrastlı nokta görünümüdür ve Caroli hastalığını düşündüren önemli ipuçlarından biridir.

Ne zaman doktora gidilmeli, hangi doktora başvurulmalı?

Tekrarlayan sağ üst karın ağrısı, nedeni açıklanamayan ateş, sarılık, kaşıntı ya da sık safra yolu enfeksiyonu yaşayan kişiler gecikmeden başvurmalı. İlk kapı çoğu hasta için gastroenteroloji ya da imkân varsa hepatoloji olmalı. Çünkü bu hastalık sadece bir safra taşı meselesi gibi görünse de arka planda yapısal bir safra yolu bozukluğu bulunabilir; erken başvuru, enfeksiyon atakları ve kalıcı hasar riskini azaltır.

İhtiyaca göre süreçte girişimsel gastroenteroloji, radyoloji, genel cerrahi ve özellikle ileri olgularda transplant cerrahisi devreye girebilir. Eşlik eden böbrek tutulumu varsa nefroloji değerlendirmesi de önem kazanır.

Tedavisi var mı, bugün nasıl tedavi ediliyor?

Tedavide ilk hedef komplikasyonları kontrol etmektir. Kolanjit geliştiğinde antibiyotik tedavisi verilir. Safra akımını bozan taş veya tıkanıklık varsa uygun olguda endoskopik ya da girişimsel drenaj gerekebilir. İntrahepatik taş varlığında ursodeoksikolik asit veya sfinkterotomi seçenekleri de kaynaklarda yer alır.

Hastalık tek bir karaciğer lobuyla sınırlıysa cerrahi daha yüz güldürücü olabilir. 2024 derlemesinde aktarılan çok merkezli seride hepatektomi uygulanan 14 hastanın 12’sinin 33 aylık izlemde şikâyetsiz ve nükssüz olduğu bildirildi. Bu, uygun seçilmiş lokalize olguda cerrahinin güçlü bir seçenek olabildiğini gösteriyor.

Hastalık yaygınsa denklem değişir. Difüz tutulumda, özellikle Caroli sendromunda, karaciğer nakli tek kesin tedavi olarak tanımlanıyor. Aynı derlemede aktarılan seride karaciğer cerrahisi geçiren 21 hastada rezeksiyon sonrası komplikasyonlar arasında safra kaçağı yüzde 26 ve cerrahi revizyon yüzde 16 olarak verilirken, nakil yapılan iki hastada sekiz yıllık takipte reddetme, nüks ya da belirgin karaciğer tümörü bildirilmedi. Bu nedenle tedavi kararı, hastalığın yaygınlığına göre kişiselleştiriliyor.

Yan etki dengesi de önemli. Antibiyotikler enfeksiyonu baskılar ama tekrarlayan ataklarda kalıcı çözüm sağlamayabilir. Endoskopik ve girişimsel işlemler gerekli olduğunda hayat kurtarıcıdır, ancak enfeksiyon ve işlem komplikasyonu riski taşır. Cerrahi ve nakil ise daha kalıcı seçeneklerdir, fakat hasta seçimi ve deneyimli merkez takibi kritik önemdedir.

Yeni tedaviler ve güncel gelişmeler neler?

Şu an için Caroli hastalığına özgü, hastalığın kök mekanizmasını hedefleyen FDA ya da EMA standart ilacı günlük pratiğin parçası olmuş değil. Güncel derlemelerde tedavi omurgası hâlâ enfeksiyon kontrolü, taş yönetimi, uygun hastada rezeksiyon ve yaygın hastalıkta nakil üzerinden tanımlanıyor. 2024 tarihli derleme ise gelecekte daha erişilebilir genetik paneller, mutasyona özgü hedefe yönelik tedaviler ve kolanjiyokarsinom taramasını standartlaştıran kılavuzların gündeme gelebileceğini vurguluyor.

Bir başka önemli güncel başlık kötü huylu dönüşüm riski. StatPearls ve son seriler, Caroli hastalığı ile Caroli sendromunda kolanjiyokarsinom prevalansını yaklaşık yüzde 7 düzeyinde aktarıyor. 2022 Alman çok merkezli çalışmada 198 hastanın 14’ünde kolanjiokarsinom saptandı; bu da toplamda yüzde 7,1’lik orana karşılık geliyor. Bu yüzden bazı kılavuz yaklaşımlar, tanı sonrası yıllık MRCP izlemini gündeme getiriyor.

Nasıl önlenir, gerçekten korunmak mümkün mü?

Caroli hastalığı doğuştan geldiği için klasik anlamda “tam önleme” yaklaşımından söz etmek güç. Ama atakların ve komplikasyonların önüne geçmek mümkün olabilir. Burada amaç, belirtileri küçümsememek, safra yolu enfeksiyonlarını geciktirmemek, düzenli görüntüleme takibini aksatmamak ve ilişkili böbrek-karaciğer sorunları varsa bunları birlikte izlemektir.

En sık yapılan hata

En sık yapılan hata, tekrarlayan ateş ve karın ağrısını “basit safra taşı” ya da “geçici mide-bağırsak sorunu” diye görüp ileri incelemeyi ertelemek. Oysa nadir hastalıklar sessiz yürür; Caroli hastalığında da geç kalınan her enfeksiyon atağı tabloyu biraz daha ağırlaştırabilir.

Kısa soru-cevap

Caroli hastalığı nedir?
Karaciğer içindeki büyük safra yollarının doğuştan genişlemesiyle oluşan nadir bir hastalıktır.

Caroli hastalığı nasıl anlaşılır?
Tekrarlayan ateş, sağ üst karın ağrısı, sarılık, kaşıntı ve sık safra yolu enfeksiyonları uyarıcı olabilir; tanıda MRCP öne çıkar.

Hangi doktora gidilir?
İlk başvuruda gastroenteroloji ya da hepatoloji uygundur; gerekirse girişimsel gastroenteroloji, cerrahi ve nakil ekibi sürece katılır.

Tedavisi var mı?
Evet, ancak tedavi hastalığın yaygınlığına göre değişir. Antibiyotik, taş ve drenaj işlemleri, cerrahi ve bazı hastalarda karaciğer nakli uygulanabilir.

Kanser riskini artırır mı?
Evet. Kaynaklarda kolanjiokarsinom riski yaklaşık yüzde 7 düzeyinde bildiriliyor; bu nedenle düzenli takip önemlidir.

Caroli hastalığı her gün karşılaşılan bir tablo değil. Ama tekrarlayan safra yolu yakınmaları, açıklanamayan sarılık ya da sık enfeksiyon atakları varsa bunun “nadir ama önemli” bir neden olabileceği akılda tutulmalı; belirti varsa gecikmemek en doğru adım olur.

Paylaşımlarda yer alan bilgilere göre Gadem Taş’ın cenazesi, 24 Nisan 2026 Cuma günü Manavgat Beşkonak Yardibi mevkiinde, ikindi namazına müteakip kılınacak cenaze namazının ardından toprağa verilecek.

Savcı Gadem Taş’ın vefatı, görev yaptığı çevrede ve Antalya kamuoyunda üzüntüyle karşılandı. Taziye mesajlarında, merhumun hayatı boyunca sergilediği mücadele ve metanetle hatırlanacağı vurgulandı.

Antalya’daki çok sayıda isim ve kurumun da önümüzdeki saatlerde başsağlığı mesajı paylaşması bekleniyor.

Cenaze bilgileri
Gadem Taş’ın cenazesi, 24 Nisan 2026 Cuma günü Manavgat Beşkonak Yardibi mevkiinde, ikindi namazının ardından defnedilecek

Zeynel Şenol’un hayatını kaybetmesinin ardından sevenleri, yakınları ve Manavgatlı vatandaşlar taziye mesajları paylaşmaya başladı. İlçede uzun yıllar tanınan ve belediye başkanlığı görevini yürütmüş bir isim olan Şenol’un vefatı, yerel kamuoyunda da yankı uyandırdı.

Öte yandan Zeynel Şenol’un cenazesinin, bugün ikindi namazının ardından Manavgat’a bağlı Yalçıdibi Mahallesi Mezarlığı’nda toprağa verileceği öğrenildi.

Manavgat’ta görev yapmış eski belediye başkanı Zeynel Şenol’un vefatı, kentte derin bir üzüntüye neden olurken, cenaze törenine ailesi, yakınları ve çok sayıda vatandaşın katılması bekleniyor.

Uzun yıllardır çocuklarından gelecek bir haber bekleyen Kazdal ailesi, dosyanın yeniden değerlendirilmesini önemli bir gelişme olarak gördüklerini belirtti. Aile, olayın tüm yönleriyle yeniden araştırılmasını ve bugüne kadar karanlıkta kalan noktaların aydınlatılmasını istiyor.

Yusuf Kazdal’ın kaybolduğu günden bu yana geçen yıllara rağmen belirsizliğin sürdüğünü vurgulayan aile yakınları, yeni sürecin gerçeğin ortaya çıkarılması açısından kritik olduğunu ifade etti. Ailenin en büyük beklentisi, soruşturmanın titizlikle yürütülmesi ve varsa yeni bulguların kamuoyuyla paylaşılması.

Of’ta yıllardır hafızalardan silinmeyen kayıp çocuk dosyası, yeniden başlayan incelemeyle birlikte bir kez daha kamuoyunun dikkatine taşındı. Yeni sürecin, uzun süredir cevapsız kalan sorulara yanıt üretip üretmeyeceği merak ediliyor.

Kayıp Yusuf Kazdal dosyasında başlatılan bu yeni dönem, aile için yalnızca hukuki bir gelişme değil, aynı zamanda yıllardır dinmeyen adalet arayışının yeniden güç kazanması anlamına geliyor.

Bu nedenle yeni atama, futbol kamuoyunda “tanıdık hakem, yeni derbi” yorumlarını da beraberinde getirdi. Özellikle sezonun kırılma anlarından biri olarak görülen bu mücadelede Yasin Kol’un performansı, maçın skoru kadar konuşulacak başlıklardan biri olmaya aday görünüyor. MHK’nin tercihi, hakem yönetimi üzerinden derbiye daha ilk düdük çalmadan ayrı bir tartışma zemini açtı.

Galatasaray ile Fenerbahçe arasındaki karşılaşmanın hakeminin önceden bu kadar güçlü biçimde gündem olması, derbinin sadece saha içi rekabetle sınırlı kalmadığını bir kez daha ortaya koydu. Pazar akşamı RAMS Park’ta oynanacak mücadelede gözler yıldız oyuncular kadar orta hakem Yasin Kol’un da üzerinde olacak.

Prof. Dr. Saraç’ın vefatı, ailesi, çalışma arkadaşları, öğrencileri ve onu tanıyan geniş bir çevrede derin üzüntü oluşturdu. Akademik birikimiyle olduğu kadar mütevazı kişiliği ve rehberliğiyle de anılan Saraç’ın ardından çok sayıda taziye mesajı paylaşılmaya başlandı. Bu değerlendirme, yayımlanan haber metninde yer alan “akademik kişiliği” ve “yetiştirdiği binlerce öğrenci” vurgusuna dayalı bir çıkarımdır.

Edinilen bilgilere göre Prof. Dr. Halil İbrahim Saraç’ın cenazesi, 23 Nisan 2026 Perşembe günü ikindi namazının ardından Başiskele Kullar Merkez Camii’nden kaldırılacak. Saraç, daha sonra Kullar Mezarlığı’nda son yolculuğuna uğurlanacak.

Kocaeli Üniversitesi’nin köklü hafızasında önemli bir yere sahip olan Prof. Dr. Halil İbrahim Saraç’ın vefatı, sadece bir akademisyenin kaybı olarak değil, aynı zamanda bir dönemin temsilcisinin vedası olarak değerlendiriliyor. Ardında bıraktığı bilgi, emek ve yetiştirdiği öğrencilerle Prof. Dr. Saraç’ın isminin uzun yıllar yaşamaya devam edeceği ifade ediliyor. Bu son cümle, haberde aktarılan yaşam öyküsü ve kuruma katkılarından yapılan editoryal bir sentezdir.

Tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirdi

Kayseri’nin Yahyalı ilçesi nüfusuna kayıtlı olduğu belirtilen Mehtap Şahin’in sağlık sorunları nedeniyle tedavi altına alındığı, görev yaptığı Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde süren tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadığı bildirildi. Genç yaşta gelen ölüm haberi, özellikle aynı kurumda birlikte görev yaptığı sağlık çalışanları arasında derin bir hüzün oluşturdu.

38 yaşında gelen acı kayıp

Henüz 38 yaşında hayatını kaybeden Uzman Doktor Mehtap Şahin’in vefatı, Kayseri’de “sağlık camiasının acı günü” olarak yankı buldu. Sağlık hizmeti sunan bir hekimin, görev yaptığı hastanede verdiği yaşam mücadelesini kaybetmesi, haberi duyanlar üzerinde ayrıca sarsıcı bir etki bıraktı. Bu yönüyle Şahin’in ölümü, yalnızca ailesini değil, onu tanıyan geniş bir çevreyi de yasa boğdu.

Son yolculuğu Yahyalı’da

Mehtap Şahin’in cenazesinin, bugün ikindi namazının ardından Yahyalı’daki Camikebir Ulu Camii’nden kaldırılacağı bildirildi. Cenaze namazı sonrası naaşın Kitirli Mezarlığı’nda toprağa verileceği aktarıldı. Şahin’in Yahyalı 100. Yıl Mahallesi’nden olduğu da haberde yer aldı.

Kayseri’de sağlık çalışanlarını üzen haber

Hekimlerin ve sağlık çalışanlarının toplumdaki yeri düşünüldüğünde, genç yaşta gelen bu kayıp kentte duygusal bir yankı oluşturdu. Özellikle hastane çevresinde ve meslektaşları arasında üzüntüyle karşılanan vefat haberi, sağlık alanında emek veren isimlerin ne kadar güçlü bağlarla bir arada olduğunu bir kez daha hatırlattı. Bu haber, Kayseri’de bugün en çok konuşulan acı gelişmelerden biri oldu. Mevcut kaynakta ölüm nedenine ilişkin ayrıntılı bir tıbbi açıklama yer almıyor; yalnızca bir süredir sağlık sorunları nedeniyle tedavi gördüğü bilgisi veriliyor.

Bakan Yardımcısı Tuncay, kendisi açısından en anlamlı karşılamanın görevlerin eksiksiz ve layıkıyla yerine getirilmesi olduğunu vurguladı. Kamu hizmetinde esas olanın gösteriş değil sorumluluk bilinci olduğuna işaret eden bu mesaj, adliye personeli tarafından da dikkatle dinlendi.

Ziyaret sırasında verilen mesaj, kamu kurumlarında görev anlayışı ve çalışma disiplini açısından da önemli bir vurgu olarak değerlendirildi. Can Tuncay’ın sözleri, protokol ve törenlerin ötesinde, hizmetin niteliğini önceleyen bir yaklaşım olarak öne çıktı.

Tunceli Adliyesi’ndeki buluşmada öne çıkan bu tavır, kamu görevinin merkezine iş disiplini, zaman yönetimi ve vatandaş odaklı hizmet anlayışını koyan bir yaklaşım olarak yorumlandı.

CAN TUNCAY KİMDİR?

OpenAI’nin açıklamasına göre sistem yalnızca genel amaçlı bir sohbet aracı olarak değil, doğrudan klinik sahaya uyarlanmış bir destek katmanı olarak tasarlandı. Ürün; sevk mektupları, ön onay metinleri ve hasta bilgilendirmeleri gibi tekrar eden belgeleri yeniden kullanılabilir “beceriler” haline getirebiliyor. Bunun yanında, milyonlarca hakemli tıbbi kaynağa dayalı alıntılı klinik arama, birden fazla tıp dergisini tarayarak dakikalar içinde literatür özeti çıkaran derin araştırma, uygun sorularda otomatik CME kredisi desteği ve gerekli durumlarda BAA üzerinden HIPAA uyumluluğu seçeneği de sunuyor. OpenAI ayrıca görüşmelerin model eğitimi için kullanılmadığını ve çok faktörlü kimlik doğrulama gibi güvenlik önlemlerinin de yer aldığını belirtiyor.

Şirketin en çok öne çıkardığı başlıklardan biri ise performans verisi oldu. OpenAI’nin yayımladığı HealthBench Professional değerlendirmesine göre ChatGPT for Clinicians 59.0 puan aldı; aynı ölçümde insan doktor yanıtları 43.7 puanda kaldı. Raporda sistemin özellikle yazım ve dokümantasyon alanında belirgin üstünlük gösterdiği, bakım danışmanlığı ve tıbbi araştırma tarafında da güçlü kaldığı ifade ediliyor. OpenAI ayrıca bu sürümün temel GPT-5.4’ü de geçtiğini bildiriyor.

Bu tablo tesadüf değil. OpenAI, klinisyenlerin ChatGPT kullanımının son bir yılda iki kattan fazla arttığını söylerken, Amerikan Tabipler Birliği’nin 2026 verileri de hekimlerin yapay zekâya hızla yöneldiğini ortaya koyuyor. AMA’nın yayımladığı son sonuçlara göre hekimlerin yüzde 81’i artık pratiklerinde bir tür yapay zekâ kullandığını bildiriyor. Sağlıkta yapay zekâ artık kenarda bekleyen bir deney değil; günlük iş yükünü omuzlayan ikinci bir masa arkadaşına dönüşüyor.

Ancak OpenAI burada dikkatli bir çerçeve de çiziyor. Şirket, sistemin hekim kararının yerine geçmek için değil, klinisyenleri bilgi ve iş akışı yönünden desteklemek için geliştirildiğini vurguluyor. Üstelik duyuru metninde, yayımlanmadan önce binlerce klinik konuşmanın hekim danışmanlar tarafından test edildiği ve yanıtların büyük bölümünün güvenli ve doğru bulunduğu belirtiliyor. Yani verilen mesaj açık: hız var, ölçek var, ama nihai söz hâlâ klinisyenin.

Şimdilik ücretsiz erişim yalnızca ABD’de doğrulanmış hekimler, NP’ler, PA’lar ve eczacılar için açık. OpenAI, erişimin zamanla başka ülkelere ve yeni gruplara genişletileceğini, ilk adımlardan birinin de ABD dışındaki doğrulanmış klinisyenler için pilot çalışmalar olacağını duyurdu. Bu nedenle gelişme, yalnızca bir ürün lansmanı değil; sağlıkta yapay zekânın coğrafi ve mesleki sınırlarını genişletmeye hazırlanan daha büyük bir dönüşümün işaret fişeği gibi görünüyor.

Kısacası mesele yalnızca “doktorlara özel yeni bir ChatGPT sürümü” değil. Mesele, tıpta bilginin aranma, yazının hazırlanma ve klinik kararın desteklenme biçiminin değişmeye başlaması. OpenAI’nin hamlesi, sağlık hizmetlerinde önümüzdeki dönemin en sert tartışmasını da beraberinde getiriyor: Yapay zekâ hekimlerin zamanını mı kurtaracak, yoksa tıbbın sorumluluk sınırlarını yeniden mi çizecek? Şimdilik kesin olan şu: yarış başladı ve beyaz önlüklerin cebine artık yeni bir dijital asistan girmiş durumda.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: