Türkiye’de tütün kontrolü alanında uzun yıllardır çalışmalar yürüten Prof. Dr. Yasemin Açık, başkanlığını yaptığı Sağlığı Geliştirme ve Sigara ile Mücadele Derneği ile tütün ve nikotin bağımlılığına karşı bilimsel ve toplumsal mücadeleyi sürdürüyor.

Yaklaşık 40 yıllık birikimini bugün dernek çatısı altında yeni kuşaklara aktaran Açık, özellikle çocukların ve gençlerin sigara, elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünlerinden korunmasını öncelikli mücadele alanlarından biri olarak görüyor.

Açık’ın son dönemdeki çalışmalarında dikkat çeken temel yaklaşım ise tütünle mücadelenin yalnızca sigarayı bırakmaya indirgenmemesi; bilimsel araştırmadan mevzuata, koruyucu sağlık politikalarından eğitime ve toplumsal farkındalığa kadar çok yönlü ele alınması.

Elazığ’da başlayan mücadele yıllar içinde büyüdü

Prof. Dr. Yasemin Açık’ın tütün kontrolü alanındaki çalışmalarının geçmişi 1980’li yıllara kadar uzanıyor.

Elazığ’da Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı çevresinde başlayan çalışmalar, ilerleyen yıllarda kurumsal bir yapıya kavuştu.

Sağlığı Geliştirme ve Sigara ile Mücadele Derneği 14 Ekim 1993’te Elazığ’da kuruldu.

Dernek, Türkiye’de tütün kontrolünün güçlendirilmesi amacıyla bilimsel çalışmaların yanı sıra kamuoyu oluşturma ve savunuculuk faaliyetleri yürüttü.

Prof. Dr. Yasemin Açık da bu uzun soluklu mücadelenin içinde yer alan isimlerden biri oldu.

4207 sayılı Kanun sürecinde yoğun çalışma

Türkiye’de tütün kontrolü tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri, 1996 yılında kabul edilen 4207 sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun oldu.

Prof. Dr. Yasemin Açık’ın aktardığı bilgilere göre Elazığ’da tütünle mücadele eden ekip, yasal düzenlemenin hayata geçirilmesi için yoğun bir savunuculuk faaliyeti yürüttü.

Milletvekilleri, bakanlıklar, TBMM’deki ilgili komisyonlar ve devletin farklı kademelerine ulaşılmaya çalışıldı.

Yıllar sonra aynı mücadeleyi değerlendiren Açık, tütün kontrolünün kısa süreli kampanyalarla değil, kararlı ve uzun soluklu çalışmalarla yürütülmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

“Bu ülkenin geleceğine karşı sorumluluğumuz”

Prof. Dr. Yasemin Açık’ın tütünle mücadele yaklaşımının merkezinde özellikle çocuklar ve gelecek nesiller bulunuyor.

Haziran 2026’da Elazığ’da gerçekleştirilen Uluslararası Katılımlı Ulusal Tütün Kontrolü Kongresi’nde konuşan Açık, yaklaşık 40 yıldır sürdürdükleri mücadelenin temelinde halk sağlığının yanı sıra ülkenin insanına, çocuklarına, ailelerine ve geleceğine karşı duyulan sorumluluğun bulunduğunu vurguladı.

Açık’a göre tütün kontrolü yalnızca sağlık sektörünün çözmesi gereken bir problem de değil.

Bilim insanlarının, sağlık çalışanlarının, kamu kurumlarının, sivil toplum kuruluşlarının, ailelerin ve politika yapıcıların birlikte hareket etmesi gerekiyor.

Yasemin Açık’ın yeni mücadele alanı: Gençleri nikotin tuzağından korumak

Tütün endüstrisinin değişmesi, tütün kontrolünde de yeni bir dönemi beraberinde getirdi.

Klasik sigaranın yanına elektronik sigaralar ve farklı yeni nesil nikotin ürünlerinin eklenmesi özellikle gençler açısından yeni bir risk alanı oluşturdu.

Prof. Dr. Yasemin Açık da son dönemde yaptığı açıklamalarda bu konuya özel önem veriyor.

Açık, aroma seçenekleri, dikkat çekici ambalajlar ve dijital pazarlama yöntemlerinin yeni nesil ürünleri gençler için daha cazip hale getirebildiğine dikkat çekerek çocukların ve gençlerin bağımlılık döngüsüne girmeden korunması gerektiğini vurguluyor.

Bu nedenle derneğin bugünkü mücadelesi yalnızca “sigarasız” değil, daha geniş bir hedefle “tütünsüz ve nikotinsiz gelecek” anlayışı üzerine kuruluyor.

Bilimsel yayıncılığı yeniden harekete geçirdi

Prof. Dr. Yasemin Açık’ın başkanlığındaki derneğin dikkat çeken girişimlerinden biri de bilimsel yayıncılık alanında gerçekleşti.

Geçmişi 1992 yılına uzanan Sağlık İçin Sigara Alarmı, uzun bir aradan sonra Haziran 2025’te yeniden yayın hayatına başladı.

Turkish Journal of Tobacco Control adıyla da yayımlanan uluslararası hakemli derginin baş editörlüğünü Prof. Dr. Yasemin Açık yürütüyor.

Dergiyle tütün kontrolü konusunda bilimsel araştırmaların teşvik edilmesi, araştırmacıların bu alana yönlendirilmesi ve elde edilen bilimsel bilginin tütün kontrolü politikalarına katkı sağlaması amaçlanıyor.

Böylece Açık’ın öncülüğündeki mücadele, toplumsal farkındalık çalışmalarının yanında akademik üretimle de destekleniyor.

Bilim insanlarını Elazığ’da buluşturdu

Prof. Dr. Yasemin Açık’ın öncülüğündeki önemli organizasyonlardan biri de 3-7 Haziran 2026 tarihlerinde Elazığ’da gerçekleştirilen Uluslararası Katılımlı Ulusal Tütün Kontrolü Kongresi oldu.

“Tütünsüz ve Nikotinsiz Gelecek İçin 30 Yıl: Kanıt, Politika ve Eylem” temasıyla düzenlenen kongre; bilim insanlarını, sağlık profesyonellerini, kamu yöneticilerini ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getirdi.

Kongrede tütün kontrolü politikalarından yeni nesil nikotin ürünlerine, sigara bırakma hizmetlerinden çocuk ve gençlerin korunmasına kadar geniş bir gündem ele alındı.

Prof. Dr. Yasemin Açık, kongrede Türkiye’nin tütün kontrolündeki geçmiş birikiminin yeni tehditler ışığında yeniden değerlendirilmesi ve gelecek için ortak bir yol haritası oluşturulması gerektiğini vurguladı.

Yaklaşık 40 yıl sonra aynı hedef

Yıllar içinde sigaranın biçimi, endüstrinin kullandığı yöntemler ve bağımlılık ürünleri değişti.

Ancak Prof. Dr. Yasemin Açık’ın yaklaşık 40 yıl önce başlayan mücadelesindeki temel hedef değişmedi:

İnsanları tütünün yol açtığı hastalıklardan korumak ve yeni nesillerin nikotin bağımlılığıyla hiç tanışmadığı bir toplum oluşturmak.

1990’lı yıllarda tütün kontrolü mevzuatı için verilen mücadeleden bugün elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünlerine karşı yürütülen çalışmalara uzanan süreç, aynı zamanda Türkiye’nin tütün kontrolündeki dönüşümünün de küçük bir panoramasını oluşturuyor.

Prof. Dr. Yasemin Açık bugün Sağlığı Geliştirme ve Sigara ile Mücadele Derneği Başkanı olarak bu birikimi bilimsel çalışmalar, savunuculuk faaliyetleri ve ulusal-uluslararası iş birlikleriyle geleceğe taşımayı hedefliyor.

Hedef ise artık yalnızca sigarasız değil, tütünsüz ve nikotinsiz bir gelecek.

ABD’nin başkenti Washington ve çevresindeki Türk-Amerikan toplumunun yakından tanıdığı isimlerden Sıtkı Kazancı için dayanışma kampanyası başlatıldı.

Uzun yıllardır Türk toplumunun sosyal, kültürel ve yardım faaliyetlerinde yer alan Kazancı’nın yaşadığı sağlık sorunları nedeniyle çalışma hayatından uzak kaldığı bildirildi. Tedavi sürecinin yanı sıra günlük yaşam giderlerinin de önemli bir maddi yük oluşturması üzerine arkadaşları ve toplum üyeleri destek çağrısında bulundu.

Sıtkı Kazancı adına “Support Sitki Kazanci’s Recovery” başlığıyla oluşturulan kampanyada, tedavi ve temel yaşam giderlerine katkı sağlanması amaçlanıyor.

Yıllarca Türk toplumunun çalışmalarında yer aldı

Sıtkı Kazancı, Washington DC, Maryland ve Virginia bölgesindeki Türk-Amerikan toplumu içerisinde uzun yıllardır yürüttüğü çalışmalarla biliniyor.

TurkNetwork Magazine’in kurucusu ve yayıncısı olan Kazancı, aynı zamanda Washington DC Türk Amerikan Derneği ATA-DC’de başkanlık görevinde bulundu.

Kazancı’nın görev yaptığı dönemde Washington Türk Festivali başta olmak üzere Türk kültürünün ABD’de tanıtılmasına yönelik çeşitli etkinlikler gerçekleştirildi.

Depremzedeler için de seferber olmuştu

Kazancı’nın toplum çalışmalarında öne çıktığı dönemlerden biri de 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından yaşandı.

Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından Washington bölgesinde Türkiye’deki afetzedelere ulaştırılmak üzere yardım kampanyaları düzenlendi. Kazancı da bağışların ve ihtiyaç malzemelerinin toplanması için yürütülen çalışmalarda aktif görev aldı.

ABD basınına da yansıyan yardım faaliyetlerinde kıyafet, battaniye, çocuk bezi ve diğer temel ihtiyaç malzemeleri toplandı.

Kazancı, o dönemde yaptığı açıklamalarda depremin kendisini kişisel olarak da derinden etkilediğini ve Kahramanmaraş’ta 10 aile üyesini kaybettiğini ifade etmişti.

Bu kez dayanışma çağrısı onun için

Yıllarca Türk toplumunun çeşitli dayanışma faaliyetlerinde görev alan Kazancı’nın sağlık sorunları yaşaması üzerine bu kez arkadaşları ve toplum üyeleri onun için harekete geçti.

Başlatılan yardım kampanyasında Kazancı’nın sağlık sorunları nedeniyle çalışamadığı, bu süreçte tedavi masrafları ile temel yaşam giderlerini karşılamakta zorlandığı belirtildi.

Kampanyanın organizatörleri, Türk-Amerikan toplumunun üyelerini ve Kazancı’yı tanıyanları dayanışmaya davet etti.

Sıtkı Kazancı’nın geçmiş yıllarda özellikle Washington ve çevresindeki Türk toplumunun kültürel etkinlikleri, yardım organizasyonları ve toplumsal dayanışma çalışmalarında üstlendiği görevler dikkate alındığında, başlatılan kampanya “yıllarca topluma destek veren bir isme toplumun desteği” niteliği taşıyor.

Am Dienstag, 18. August 2026, kam es im Münchner Stadtteil Schwabing zu einem folgenschweren Polizeieinsatz. Im Bereich Hohenzollernplatz und Kurfürstenplatz waren Einsatzkräfte auf eine Person aufmerksam geworden, die nach Angaben von Zeugen einen pistolenähnlichen Gegenstand bei sich getragen haben soll.

Wie sich später herausstellte, handelte es sich bei der Person um einen 14-jährigen türkischen Staatsangehörigen.

Polizei: Softairwaffe war kaum von echter Pistole zu unterscheiden

Nach Darstellung der Polizei trug der Jugendliche eine schwarze Softairwaffe bei sich, die äußerlich einer echten Schusswaffe stark ähnelte.

Die Ermittler erklärten, dass das Modell insbesondere einer Beretta 92 im Kaliber 9 Millimeter ähnlich gesehen habe und für die eingesetzten Beamten in der konkreten Situation nicht ohne Weiteres als Softairwaffe zu erkennen gewesen sei.

Nach Angaben der Polizei soll der Jugendliche die Waffe hervorgeholt und eine Ladebewegung ausgeführt haben. Trotz der Aufforderung, die Waffe fallen zu lassen, habe er sich anschließend mit dem Gegenstand in der Hand in Richtung der Polizeibeamten gedreht.

Daraufhin gab ein Polizeibeamter einen Schuss ab. Der 14-Jährige wurde am Oberkörper getroffen.

14-Jähriger musste operiert werden

Der Jugendliche wurde nach dem Vorfall medizinisch versorgt und in ein Krankenhaus gebracht. Aufgrund seiner Verletzung musste er operiert werden.

Nach den zuletzt veröffentlichten Angaben befindet sich der Jugendliche in stabilem Zustand.

Familie widerspricht Darstellung der Polizei

Zum entscheidenden Moment unmittelbar vor der Schussabgabe existieren allerdings unterschiedliche Darstellungen.

Nach Angaben aus dem Umfeld der Familie soll der Jugendliche die Softairwaffe bereits auf den Boden gelegt und darauf hingewiesen haben, dass es sich um eine Spielzeug- beziehungsweise Softairwaffe handele.

Diese Darstellung steht im Widerspruch zur Schilderung der Polizei und ist bislang nicht unabhängig bestätigt.

Die genauen Abläufe müssen deshalb im Rahmen der laufenden Ermittlungen geklärt werden.

Ermittlungen nach Schusswaffengebrauch

Der Polizeieinsatz und insbesondere der Schusswaffengebrauch werden untersucht. Mit der Aufklärung des Geschehens befassen sich unter anderem das Bayerische Landeskriminalamt und die Staatsanwaltschaft München.

Dabei soll geklärt werden, ob der Einsatz der Schusswaffe unter den konkreten Umständen rechtmäßig und verhältnismäßig war.

Gleichzeitig wird nach Medienberichten auch gegen den Jugendlichen wegen des Verdachts ermittelt, Polizeibeamte bedroht zu haben.

Familie kam 2023 nach Deutschland

Nach Informationen deutscher Medien lebt der 14-Jährige im Landkreis Miesbach und besitzt die türkische Staatsangehörigkeit.

Er soll 2023 gemeinsam mit seiner Familie nach Deutschland gekommen sein. Der Asylantrag der Familie wurde nach den bisher veröffentlichten Informationen abgelehnt.

Einzelne Medien berichten unter Berufung auf die Familie und kurdische Organisationen zudem von einer kurdischen Herkunft des Jugendlichen.

Die Ermittlungen zum Polizeieinsatz dauern an.

Police identified the victims as 55-year-old Hassan El-Khawas, his 37-year-old partner Zeina Alayn and their 14-year-old daughter Sara El-Khawas.

A younger daughter from the family was also pulled from the water and taken to hospital, where she remains in a critical condition.

What happened at Shoreham-by-Sea?

The emergency unfolded on Tuesday, August 18, near Shoreham-by-Sea on the Sussex coast.

Police officers, paramedics, coastguard teams and lifeboat crews responded to the incident after four members of the family got into difficulty in the water.

Despite the efforts of emergency responders, Hassan El-Khawas, Zeina Alayn and Sara El-Khawas died.

The younger girl survived and was taken to hospital for emergency treatment.

The deaths have shocked the local community and prompted renewed attention to the dangers that currents and rapidly changing conditions can pose in open water.

Police believe the Shoreham deaths were a tragic accident

Sussex Police said investigators had reviewed CCTV footage and initial witness accounts as they worked to establish exactly what happened.

The current police assessment is that the deaths resulted from a tragic accident, with no evidence at this stage suggesting that another person was involved.

The circumstances surrounding the incident, however, remain under investigation.

Was Sara El-Khawas caught in a fishing net?

Reports about the family’s final moments have included claims that 14-year-old Sara became caught in a fishing net before other members of her family tried to help her.

The Palestinian Forum in Britain said information available to the organisation indicated that the family encountered strong currents and that Sara became entangled in a fishing net. Her father reportedly attempted to free her before other family members entered the water.

However, Sussex Police has not confirmed the fishing-net account.

For that reason, the claim remains an unconfirmed part of the developing investigation rather than an established explanation for the tragedy.

Who were Hassan El-Khawas, Zeina Alayn and Sara El-Khawas?

The family were British citizens of Palestinian origin and lived in London.

The Palestinian Embassy in London described Hassan El-Khawas as a British man of Palestinian descent.

The family’s roots have been linked to the Rashidieh Palestinian refugee camp in Lebanon, while members of their extended family have lived in Britain for many years.

Two other children from the family were reportedly being cared for by their paternal uncle following the tragedy.

Sara El-Khawas remembered after Shoreham tragedy

The death of 14-year-old Sara has also caused deep sadness within her school community in London.

The Ellen Wilkinson School for Girls paid tribute to the teenager following news of her death, as friends, teachers and members of the wider community mourned the family.

In Shoreham-by-Sea, flowers have also been left near the waterfront as residents come to terms with the loss of three members of one family.

Open-water safety concerns after Shoreham deaths

The Shoreham tragedy has renewed warnings about the risks of swimming in open water.

Warm weather does not necessarily mean that sea conditions are safe. Water temperature, tides, currents and sudden changes in depth can create dangerous conditions even when the weather appears calm.

The investigation into the Shoreham-by-Sea deaths is continuing as authorities work to establish the precise sequence of events that led to the loss of Hassan El-Khawas, Zeina Alayn and Sara El-Khawas.

Kanserden korunma alanındaki bilimsel veriler de hareketli yaşamın önemine dikkat çekiyor. Amerikan Kanser Araştırmaları Enstitüsü, kanserden korunmaya yönelik temel önerilerinden birini oldukça basit bir mesajla özetliyor: Daha fazla hareket et, daha az otur.

Bu yaklaşım, egzersizin kanseri kesin olarak önlediği anlamına gelmiyor. Kanser; genetik özellikler, yaş, çevresel etkenler, tütün kullanımı, beslenme, vücut ağırlığı ve çok sayıda başka faktörün etkili olduğu karmaşık bir hastalık grubu. Bununla birlikte geniş bilimsel veriler, düzenli fiziksel aktivitenin bazı kanserlerin görülme riskinin azalmasıyla ilişkili olduğunu gösteriyor.

Haftada ne kadar hareket etmek gerekiyor?

Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlerin haftada en az 150-300 dakika orta yoğunlukta aerobik fiziksel aktivite yapmasını öneriyor.

Bunun alternatifi haftada 75-150 dakika yüksek yoğunlukta aktivite veya orta ve yüksek yoğunluklu hareketlerin uygun bir birleşimi olabilir.

Ayrıca büyük kas gruplarını çalıştıran güçlendirme egzersizlerinin haftada en az iki gün yapılması öneriliyor.

Bu süre ilk bakışta fazla görünebilir. Oysa 150 dakika haftanın beş gününe bölündüğünde günde yaklaşık 30 dakikaya karşılık geliyor.

Tempolu yürüyüş birçok kişi için orta yoğunlukta fiziksel aktiviteye ulaşmanın en kolay yollarından biri.

Egzersiz yapmak için spor salonuna gitmek şart mı?

Hayır.

Fiziksel aktivite yalnızca koşu bandında koşmak, ağırlık kaldırmak veya spor salonuna gitmek anlamına gelmiyor.

Tempolu yürümek, bisiklete binmek, yüzmek, dans etmek ve kişinin eforunu artıran farklı günlük aktiviteler de hareket miktarına katkı sağlayabilir.

Buradaki temel nokta, hareketi yalnızca haftada birkaç kez yapılan ayrı bir “spor görevi” olarak görmemek.

Gün içinde daha fazla yürümek, mümkün olduğunda merdiven kullanmak ve uzun süre kesintisiz oturmamak da daha hareketli bir yaşamın parçaları olabilir.

Fiziksel aktivite kanser riskini nasıl etkileyebilir?

Egzersizin kanser riskini etkileyebileceği tek bir mekanizma bulunmuyor. Araştırmalar birbiriyle bağlantılı birkaç biyolojik yol üzerinde duruyor.

Düzenli fiziksel aktivite enerji dengesine ve sağlıklı vücut ağırlığının korunmasına yardımcı olabilir. Fazla vücut yağının bazı kanserlerle ilişkili olduğu biliniyor.

Hareket aynı zamanda insülin metabolizması, bazı hormonların düzeyleri ve vücuttaki kronik düşük düzeyli iltihaplanma gibi kanser gelişimi açısından önem taşıyabilecek süreçleri etkileyebilir.

Bağışıklık sistemi üzerinde de olumlu etkileri olabileceği düşünülüyor.

Bu nedenle fiziksel aktivitenin olası koruyucu etkisi yalnızca “kalori yakmak” üzerinden açıklanmıyor.

Hangi kanser türlerinde kanıt daha güçlü?

Fiziksel aktivite ile kanser arasındaki ilişki bütün kanser türlerinde aynı düzeyde değil.

Amerikan Kanser Araştırmaları Enstitüsü özellikle meme, kolorektal ve rahim iç tabakası kanserleri açısından fiziksel aktivitenin koruyucu rolüne ilişkin kanıtlara dikkat çekiyor.

Daha geniş araştırmalarda başka kanser türleriyle de ilişkiler bildirilmiş durumda. Ancak her kanser türü için bilimsel kanıtın gücü aynı değil.

British Journal of Sports Medicine’da yayımlanan ve 22 kanser bölgesini kapsayan geniş bir şemsiye derlemede, fiziksel aktivite çeşitli kanserlerde daha düşük riskle ilişkili bulundu. Araştırmacılar özellikle kolon ve meme kanseri açısından kanıtların daha güçlü olduğuna dikkat çekti.

Bu ayrım önemli. “Egzersiz bütün kanserleri önler” demek bilimsel olarak doğru değildir.

1,44 milyon kişilik araştırma ne gösterdi?

JAMA Internal Medicine’da yayımlanan geniş kapsamlı bir araştırmada ABD ve Avrupa’daki 12 ileriye dönük kohorttan yaklaşık 1,44 milyon yetişkinin verileri bir araya getirildi.

Ortanca 11 yıllık takip süresinde 186 binden fazla kanser vakası kaydedildi.

Araştırmada boş zamanlarda daha yüksek düzeyde fiziksel aktivite, incelenen 26 kanser türünün 13’ünde daha düşük riskle ilişkili bulundu.

Ancak bu çalışma gözlemsel nitelikteydi. Dolayısıyla sonuçlar fiziksel aktivitenin tek başına kanseri önlediğini kanıtlamıyor. Fiziksel olarak daha aktif kişiler beslenme, sigara kullanımı, kilo ve başka yaşam tarzı özellikleri açısından da daha farklı olabilir.

Yine de sonuçlar, hareketli yaşam ile daha düşük kanser riski arasındaki ilişkiyi destekleyen geniş bilimsel literatürün önemli parçalarından biri olarak kabul ediliyor.

Daha önce hiç spor yapmayan biri nereden başlamalı?

En önemli mesajlardan biri şu: Bir miktar hareket, hiç hareket etmemekten daha iyidir.

Uzun süredir hareketsiz yaşayan birinin ilk günden yoğun egzersiz programına başlaması gerekmez.

Kısa yürüyüşlerle başlanabilir. Günlük hareket süresi zaman içinde artırılabilir. Örneğin önce 10-15 dakikalık yürüyüşleri düzenli hale getirip daha sonra süreyi ve tempoyu yükseltmek birçok kişi açısından daha uygulanabilir olabilir.

Dünya Sağlık Örgütü de önerilen süreleri karşılayamayan yetişkinlerin küçük miktarlarda fiziksel aktiviteden dahi sağlık açısından yarar sağlayabileceğini vurguluyor.

Hedef kusursuz bir egzersiz programı değil, sürdürülebilir bir hareket alışkanlığı oluşturmak olmalı.

Sadece egzersiz yapmak yeterli mi?

Hayır. Kanserden korunmayı tek bir davranışa indirgemek mümkün değil.

Düzenli fiziksel aktivite; tütün ürünlerinden uzak durma, sağlıklı vücut ağırlığını koruma, dengeli beslenme, alkol tüketimini sınırlandırma veya kullanmama, güneşten uygun şekilde korunma ve önerilen kanser taramalarını yaptırma gibi diğer koruyucu yaklaşımların yerine geçmez.

Başka bir ifadeyle sabah yürüyüş yapmak, günün geri kalanındaki bütün sağlık risklerini ortadan kaldıran bir kalkan değildir.

Kanser riskini azaltmaya yönelik yaklaşım yaşam tarzının bütününü kapsamalıdır.

Uzun süre oturmak neden ayrıca önemli?

Hareketsizlik ile uzun süre oturmak aynı şey değil.

Bir kişi gün içinde egzersiz yapmasına rağmen geri kalan saatlerinin büyük bölümünü oturarak geçirebilir. Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerde yüksek miktarda hareketsiz zamanın olumsuz sağlık sonuçlarıyla ilişkili olduğunu bildiriyor.

Bu nedenle yalnızca “Egzersiz yaptım mı?” sorusu değil, “Günün geri kalanında ne kadar hareket ettim?” sorusu da önem taşıyor.

Masa başında çalışan kişiler için gün boyunca zaman zaman ayağa kalkmak, kısa yürüyüşler yapmak ve mümkün olan durumlarda günlük işleri hareket fırsatına dönüştürmek yararlı bir yaklaşım olabilir.

30 dakika tek seferde mi yapılmalı?

Günlük hareketin mutlaka tek seferde uzun bir egzersiz seansı şeklinde yapılması gerekmiyor.

Güncel fiziksel aktivite yaklaşımında toplam hareket miktarı önem taşıyor. Gün içinde gerçekleştirilen kısa hareket dönemleri de toplam fiziksel aktiviteye katkıda bulunabilir.

Bu özellikle yoğun çalışan veya uzun bir egzersiz için zaman ayıramayan kişiler açısından önemli.

Kısacası hareket için mutlaka “boş bir saat” bulmayı beklemek gerekmiyor. Günün içine dağıtılan fiziksel aktivite de değerlidir.

Daha fazla egzersiz her zaman daha mı iyi?

Belirli sınırlar içinde fiziksel aktivitenin artırılması ek sağlık yararları sağlayabilir. Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerin haftada 300 dakikanın üzerine çıkan orta yoğunluklu fiziksel aktiviteden de ek yarar görebileceğini belirtiyor.

Ancak bu, herkesin mümkün olduğunca ağır egzersiz yapması gerektiği anlamına gelmez.

Egzersizin türü ve yoğunluğu kişinin yaşı, fiziksel kapasitesi, mevcut hastalıkları ve daha önceki aktivite düzeyine uygun olmalıdır.

Uzun süredir hareketsiz olanların yüklenmeyi kademeli artırması özellikle önemlidir. Kalp veya akciğer hastalığı bulunanlar, hareket kapasitesini etkileyen kronik hastalığı olanlar ya da kanser tedavisi gören kişiler için egzersiz planı bireysel sağlık durumuna göre değerlendirilmelidir.

Kanserden korunmada asıl mesaj: Hareketi günlük hayatın parçası yapmak

Bilimsel veriler fiziksel aktivitenin kanserden korunmanın değiştirilebilir parçalarından biri olduğunu gösteriyor. Ancak mesele yalnızca haftada birkaç kez spor yapmak değil.

Daha fazla yürümek, daha az oturmak ve hareketi günlük yaşamın doğal bir parçasına dönüştürmek uzun vadede daha gerçekçi bir hedef.

Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite birçok yetişkin için ulaşılabilir bir başlangıç noktası olabilir. Üstelik bunun için maraton koşmak veya ağır antrenman yapmak gerekmiyor.

Tempolu bir yürüyüş bile atılabilecek en basit adımlardan biri.

Fiziksel aktivite kanseri tamamen engelleyen bir garanti değildir. Fakat mevcut bilimsel kanıtlar, düzenli hareketin genel sağlığın yanı sıra bazı kanserlerin riskini azaltmaya yönelik sağlıklı yaşam stratejisinin önemli bir parçası olduğunu destekliyor.

KAYNAKLAR

1. American Institute for Cancer Research – Cancer Prevention Recommendations: Be Physically Active – Exercise and Cancer
2. Dünya Sağlık Örgütü – WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour – 2020
3. JAMA Internal Medicine – Leisure-Time Physical Activity and Risk of 26 Types of Cancer in 1.44 Million Adults – Moore SC ve arkadaşları – 2016 – DOI: 10.1001/jamainternmed.2016.1548
4. British Journal of Sports Medicine – Physical Activity and Cancer: An Umbrella Review of the Literature Including 22 Major Anatomical Sites and 770,000 Cancer Cases – Rezende LFM ve arkadaşları – 2018 – DOI: 10.1136/bjsports-2017-098391
5. European Journal of Epidemiology – Sedentary Behavior and Cancer: An Umbrella Review and Meta-analysis – Hermelink R ve arkadaşları – 2022 – DOI: 10.1007/s10654-022-00873-6

Yeni sezon kadrosunu güçlendirmek için çalışmalarını sürdüren Trabzonspor’un santrfor transferinde sürpriz bir isme yöneldiği iddia edildi.

Fransız futbolunun önemli transfer kaynaklarından Foot Mercato’nun aktardığı bilgilere göre bordo-mavililer, Suudi Arabistan ekibi Al-Ittihad’da forma giyen George Ilenikhena için girişimde bulundu.

Haberde Trabzonspor’un 20 yaşındaki santrfor için Al-Ittihad’a satın alma opsiyonlu kiralama teklifi sunduğu belirtildi.

Satın Alma Opsiyonu 15 Milyon Euro

Fransız kaynakta yer alan bilgilere göre Trabzonspor’un hazırladığı teklifin satın alma opsiyonu 15 milyon euro seviyesindeydi.

Ancak Al-Ittihad yönetiminin bordo-mavililerin teklifini kabul etmediği öne sürüldü.

Suudi Arabistan temsilcisinin genç futbolcunun ayrılığına tamamen kapalı olmadığı, ancak Ilenikhena için yaklaşık 20 milyon euro seviyesinde bir gelir hedeflediği ifade ediliyor.

Bologna da Teklif Yaptı

Ilenikhena için Avrupa’dan başka kulüplerin de devrede olduğu belirtiliyor.

İtalyan ekibi Bologna’nın 22 milyon euroluk satın alma opsiyonu içeren kiralama önerisinin de Al-Ittihad tarafından geri çevrildiği bildirildi.

İspanya’dan Sevilla’nın ise genç santrfor için temaslarını sürdürdüğü ve transfer yarışında ciddi şekilde yer aldığı aktarılıyor.

Bu tablo, Ilenikhena için transfer döneminin son bölümünde Avrupa kulüpleri arasında önemli bir rekabet yaşanabileceğine işaret ediyor.

Avrupa’ya Dönmek İstiyor

Haberlerde genç futbolcunun Suudi Arabistan’daki geleceğini değerlendirdiği ve yeniden Avrupa futbolunda forma giymeye sıcak baktığı belirtiliyor.

Bu durum Trabzonspor açısından transfer görüşmelerinde önemli bir unsur olabilir. Ancak şu aşamada Al-Ittihad’ın talep ettiği rakam ile bordo-mavililerin teklifinin koşulları arasında fark bulunuyor.

Şubat Ayında Monaco’dan Transfer Edildi

16 Ağustos 2006 tarihinde Lagos’ta dünyaya gelen George Ilenikhena, genç yaşına rağmen Avrupa futbolunda önemli bir kariyer rotası çizdi.

Amiens altyapısından yetişen santrfor daha sonra Belçika ekibi Royal Antwerp’e transfer oldu. Buradaki performansıyla dikkat çeken Ilenikhena, 2024 yazında Monaco’nun kadrosuna katıldı.

Genç futbolcu özellikle UEFA Şampiyonlar Ligi’nde Barcelona karşısında attığı golle Avrupa futbolunda adından söz ettirdi.

Ilenikhena, Şubat 2026’da Monaco’dan Suudi Arabistan’ın Al-Ittihad takımına transfer oldu. Monaco da transferi resmi olarak duyurmuştu.

Trabzonspor’un Önünde Zorlu Pazarlık

Foot Mercato kaynaklı iddia doğrultusunda Trabzonspor’un Ilenikhena dosyasındaki ilgisi somut bir teklif aşamasına kadar ilerlemiş görünüyor.

Bununla birlikte Al-Ittihad’ın bordo-mavililerin ilk önerisini kabul etmemesi ve Sevilla ile Bologna gibi Avrupa kulüplerinin de oyuncuyla ilgilenmesi transfer sürecini zorlaştırıyor.

Trabzonspor’un yeni bir teklif hazırlayıp hazırlamayacağı ve Al-Ittihad’ın yaklaşık 20 milyon euroluk beklentisinde indirime gidip gitmeyeceği önümüzdeki günlerde netlik kazanabilir.

Kaynaklar

1. Foot Mercato
2. AS Monaco
3. Soccernet
4. Africa Top Sports

Nach Medienberichten ist der bei dem Einsatz schwer verletzte Mann derzeit ans Bett gebunden. Hinweise auf ein islamistisches Tatmotiv fanden die Ermittler nach Angaben der Staatsanwaltschaft nicht.

Der Vorfall ereignete sich am Morgen des 15. Juli 2026 im Bereich Berliner Straße/Menageriestraße in Dresden. Nach Angaben der Staatsanwaltschaft Dresden soll der 41-Jährige zunächst auf einer Baustelle eine Waffe auf drei Arbeiter gerichtet und dabei Schussgeräusche imitiert haben.

Anschließend soll er mit offen getragener Waffe einen Supermarkt betreten haben.

Waffe auf Polizeibeamte gerichtet

Nach dem Verlassen des Marktes habe sich Mehmet Ü. auf die Knie begeben und mehrfach „Allahu akbar“ gerufen. Als Polizeibeamte eintrafen, soll er die Waffe plötzlich auf die Einsatzkräfte gerichtet haben.

Die Staatsanwaltschaft erklärte, es könne nicht ausgeschlossen werden, dass der Mann dabei auch einen Schuss in Richtung der Polizeibeamten abgegeben habe.

Daraufhin schossen die Einsatzkräfte zweimal auf den 41-Jährigen. Mehmet Ü. wurde schwer verletzt und anschließend in ein Krankenhaus gebracht.

Keine Hinweise auf islamistisches Tatmotiv

Besondere Aufmerksamkeit erhielt der Fall aufgrund der während des Einsatzes gerufenen religiösen Worte. Die Ermittlungen ergaben jedoch nach Angaben der Dresdner Staatsanwaltschaft bislang keine Anhaltspunkte dafür, dass die Tat islamistisch motiviert gewesen sein könnte.

Stattdessen verdichteten sich Hinweise auf eine mögliche schwere psychische Erkrankung des Beschuldigten.

Unterbringungsbeschluss unter Auflagen außer Vollzug

Nach dem Vorfall war zunächst die vorläufige Unterbringung des Mannes in einem psychiatrischen Krankenhaus angeordnet worden.

Inzwischen wurde dieser Beschluss auf Antrag der Staatsanwaltschaft unter strengen Auflagen außer Vollzug gesetzt. Grundlage dafür ist unter anderem eine fachliche Einschätzung, wonach von dem Beschuldigten unter seiner derzeitigen medikamentösen Behandlung aktuell keine entsprechende Gefahr ausgehe.

Der 41-Jährige befindet sich allerdings weiterhin im Krankenhaus. Aufgrund der schweren Verletzungen, die er bei dem Polizeieinsatz erlitt, soll er derzeit ans Bett gebunden sein.

Bereits 2013 zu langer Haftstrafe verurteilt

Nach Recherchen deutscher Medien ist Mehmet Ü. den Behörden bereits aus einem früheren schweren Gewaltverfahren bekannt.

Er soll im Februar 2012 in Dresden zwei Männer mit einem Messer angegriffen haben. Das Landgericht Dresden verurteilte ihn im Jahr 2013 wegen zweifachen versuchten Totschlags zu einer Freiheitsstrafe von zehn Jahren und sechs Monaten.

Nach Medienberichten wurde er im August 2022 aus der Haft entlassen. Anschließend stand er unter Führungsaufsicht, die ursprünglich bis August 2027 dauern sollte.

Die Ermittlungen zum aktuellen Vorfall dauern an.

Prof. Dr. Ufuk Kuyrukluyıldız’ın rektörlük görevine atanmasının ardından boşalan başhekimlik görevine, hastanenin yönetim kadrosunda daha önce başhekim yardımcılığı görevini yürüten Doç. Dr. Hakan Gökalp Taş getirildi.

Hastanenin yönetiminde daha önce de görev aldı

Yeni başhekim Taş’ın hastaneyi ve sağlık hizmetlerinin işleyişini yakından tanıması, yeni dönemin dikkat çeken ayrıntılarından biri oldu. Başhekim yardımcılığı görevinde bulunan Taş, yeni görevlendirmeyle birlikte hastanenin yönetim sorumluluğunu üstlendi.

Doç. Dr. Hakan Gökalp Taş kimdir?

Erzincan’ın Refahiye ilçesinde doğan Doç. Dr. Hakan Gökalp Taş, Anesteziyoloji ve Reanimasyon alanında uzmanlık sahibi.

Akademik çalışmalarını da sürdüren Taş, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapıyor.

Yeni görevlendirmeyle Doç. Dr. Hakan Gökalp Taş, bölgenin önemli sağlık kuruluşlarından Mengücek Gazi Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin başhekimlik görevini üstlenmiş oldu.

Sigarayı günde bir paket yerine birkaç adet içmek damarlar üzerindeki riski yeterince azaltıyor mu? Güney Kore’de yeni periferik arter hastalığı tanısı alan 189 bin 545 aktif sigara kullanıcısını inceleyen geniş araştırma, bu hasta grubunda sigarayı tamamen bırakanların yalnızca azaltanlardan farklı sağlık sonuçlarına sahip olduğunu gösterdi.
JAMA Network Open’da yayımlanan ülke çapındaki araştırmada, katılımcıların 38 bin 952’si sigarayı tamamen bıraktı, 38 bin 709’u günlük tüketimini en az yüzde 20 azalttı, 111 bin 884’ü ise sigara kullanımını büyük ölçüde sürdürdü.
Sigarayı tamamen bırakanlarda, içmeye devam edenlerle karşılaştırıldığında ciddi kardiyovasküler ve beyin damar olaylarının riski yaklaşık yüzde 12, ciddi uzuv olaylarının riski ise yaklaşık yüzde 17 daha düşük bulundu. Yalnızca sigara sayısını azaltanlarda ise incelenen bu sonuçlar açısından istatistiksel olarak anlamlı bir risk azalması gösterilemedi.
Ancak önemli bir nokta var: Bu çalışma gözlemsel bir araştırma. Yani sigarayı bırakmanın riskteki düşüşün tek ve doğrudan nedeni olduğunu kanıtlamıyor. Buna rağmen sonuçlar, periferik arter hastalığında tütün kullanımının tamamen bırakılmasını öneren güncel klinik rehberlerle aynı yönde güçlü bir mesaj veriyor.
Periferik arter hastalığı nedir?
Periferik arter hastalığı, özellikle bacaklara kan taşıyan atardamarların daralmasıyla ortaya çıkan önemli bir dolaşım sorunudur.
Hastalığın en yaygın nedeni ateroskleroz, yani kolesterol ve başka maddelerden oluşan plakların damar duvarlarında birikerek kan akımını azaltmasıdır.
Damar daraldıkça özellikle hareket sırasında çalışan bacak kaslarına yeterli kan ulaşması zorlaşabilir.
Bunun en tipik belirtilerinden biri yürürken ortaya çıkan baldır, uyluk veya kalça ağrısıdır. Kişi durup dinlendiğinde ağrı genellikle azalır. Bu tabloya tıpta “klaudikasyon” adı verilir.
Ancak periferik arter hastalığı her zaman belirgin ağrı yapmaz. Bacaklarda çabuk yorulma, ağırlık hissi, güçsüzlük veya yürüme mesafesinde azalma da görülebilir. Bazı kişilerde ise hastalık uzun süre belirgin bir şikâyet oluşturmadan ilerleyebilir.
Kimler daha fazla risk altında?
Sigara kullanımı periferik arter hastalığının en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir.
Bunun yanında yaşın ilerlemesi, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve kronik böbrek hastalığı da riski artırabilir.
Özellikle sigara kullanan ve yürürken tekrar eden baldır ağrısı yaşayan kişilerin bu yakınmayı yalnızca “yaşlanma” veya “yorgunluk” olarak değerlendirmemesi önemlidir.
Çünkü sorun yalnızca bacak damarlarıyla sınırlı olmayabilir.
Bacak damarlarında ateroskleroz bulunan kişilerde kalp ve beyin damarlarında da benzer damar sertliği süreçlerinin bulunma olasılığı daha yüksektir. Bu nedenle periferik arter hastalığı, kalp krizi ve inme açısından da önemli bir uyarı işareti kabul edilir.
Sigara damarları nasıl etkiliyor?
Sigaranın zararı yalnızca akciğerlerde ortaya çıkmıyor.
Tütün dumanındaki maddeler damarların iç yüzeyine zarar verebilir, damar sertliği sürecini hızlandırabilir ve pıhtı oluşumunu kolaylaştıran değişikliklere yol açabilir.
Periferik arter hastalığı ilerlediğinde bacaklara ve ayaklara ulaşan kan miktarı ciddi biçimde azalabilir.
Bunun sonucunda dinlenirken bile devam eden ayak veya bacak ağrısı, iyileşmeyen yaralar ve ileri durumlarda doku kaybı gelişebilir.
Bu nedenle sigarayı bırakmak, periferik arter hastalığında yalnızca genel bir sağlıklı yaşam önerisi değil, hastalığın yönetiminin temel parçalarından biridir.
189 bin kişilik araştırmada ne bulundu?
Araştırmacılar Güney Kore Ulusal Sağlık Sigortası verilerini kullanarak 40 yaş ve üzerindeki, yeni periferik arter hastalığı tanısı almış aktif sigara kullanıcılarını izledi.
Katılımcılar tanıdan sonraki sigara davranışlarına göre üç gruba ayrıldı: tamamen bırakanlar, günlük sigara tüketimini en az yüzde 20 azaltanlar ve sigara kullanımını sürdürenler.
Sigarayı tamamen bırakanlarda ciddi kardiyovasküler ve serebrovasküler olayların görülme hızı, içmeye devam edenlere göre daha düşüktü.
Araştırmada bu grupta risk yaklaşık yüzde 12 daha düşük bulundu.
Ciddi uzuv olaylarında da benzer bir fark vardı. Bacağı besleyen damarlarla ilgili girişim veya büyük amputasyon gibi sonuçların riski, sigarayı bırakanlarda yaklaşık yüzde 17 daha düşük hesaplandı.
Buna karşılık yalnızca sigara miktarını azaltanlarda bu iki ana sonuç açısından istatistiksel olarak anlamlı bir risk azalması gösterilemedi.
Sigarayı azaltmanın hiç faydası yok mu?
Araştırmanın sonucu bu şekilde yorumlanmamalı.
Sigara sayısını azaltmak bazı kişiler için tamamen bırakmaya giden süreçte önemli bir ara basamak olabilir. Ayrıca bu araştırma sigaranın insan vücudu üzerindeki bütün etkilerini ölçmedi.
Çalışmanın gösterdiği daha dar ve daha önemli sonuç şu: Periferik arter hastalığı bulunan bu büyük hasta grubunda, incelenen ciddi kalp-damar ve uzuv olayları açısından belirgin fark tamamen sigarayı bırakanlarda ortaya çıktı.
Bu nedenle “günde birkaç tane sigara içiyorum, artık riskim çok düşük” düşüncesi güvenli bir çıkarım değil.
Kalp ve damar sağlığı açısından az miktarda sigara içmenin risksiz olduğu kabul edilen bir eşik bulunmuyor.
Bacak ağrısı her zaman damar hastalığı anlamına gelmez
Yürürken ortaya çıkan her bacak ağrısının nedeni damar hastalığı değildir.
Kas ve eklem sorunları, bel bölgesinden kaynaklanan sinir sıkışmaları ve başka sağlık sorunları da benzer yakınmalara neden olabilir.
Periferik arter hastalığından şüphelenildiğinde hekim muayenesine ek olarak ayak bileği-kol indeksi adı verilen basit bir test kullanılabilir.
Bu testte ayak bileğindeki tansiyon ile koldaki tansiyon karşılaştırılır. Aradaki oran, bacaklara giden kan akımının azalıp azalmadığı konusunda önemli bilgi sağlar.
Özellikle yürümekle tekrarlayan ve birkaç dakika dinlendikten sonra azalan baldır ağrısının uzun süre göz ardı edilmemesi gerekir.
Sigarayı bırakmak tedavinin önemli bir parçası
Güncel periferik arter hastalığı rehberleri, sigara kullanan hastaların bırakmaya teşvik edilmesini tedavinin temel bileşenlerinden biri olarak görüyor.
Hastalığın yönetimi yalnızca sigarayla da sınırlı değil.
Kişinin durumuna göre kolesterol ve tansiyonun kontrol altına alınması, diyabetin iyi yönetilmesi, düzenli ve yapılandırılmış yürüyüş egzersizleri, uygun ilaç tedavileri ve bazı hastalarda damar açıcı girişimler gerekebilir.
Sigarayı bırakmakta güçlük yaşanması ise oldukça yaygın.
Davranışsal destek ve uygun kişilerde sigara bırakmaya yardımcı tedavilerin birlikte kullanılması bırakma başarısını artırabilir. Kullanılacak yöntemin kişinin mevcut hastalıkları ve kullandığı diğer ilaçlarla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Ayakta iyileşmeyen yaraları önemseyin
Periferik arter hastalığı ileri aşamaya ulaştığında ayağa giden kan akımı ciddi biçimde azalabilir.
Ayak veya parmaklarda uzun süre iyileşmeyen yaralar, dinlenirken ortaya çıkan veya gece artan ayak ağrısı ve belirgin renk değişiklikleri tıbbi değerlendirme gerektirir.
Bir bacakta veya ayakta aniden başlayan şiddetli ağrıya soğukluk, belirgin solukluk, uyuşma, güçsüzlük ya da hareket kaybının eşlik etmesi ise kan akımının aniden bozulduğunu gösterebilir. Böyle bir durumda gecikmeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Güney Kore’deki geniş araştırmanın günlük yaşama yansıyan en önemli mesajı, periferik arter hastalığı geliştikten sonra sigara kullanımındaki değişikliğin sağlık sonuçlarıyla ilişkili olduğudur.
Çalışma gözlemsel olduğu için “sigarayı bırakmak riski kesin olarak yüzde 12 veya yüzde 17 azaltır” demek bilimsel olarak doğru değildir. Ancak yaklaşık 190 bin kişinin verileri ve mevcut klinik rehberler birlikte değerlendirildiğinde mesaj nettir: Periferik arter hastalığında hedef yalnızca daha az sigara içmek değil, tütün kullanımını tamamen bırakmak olmalıdır.
KAYNAKLAR
JAMA Network Open – Smoking Behavior and Major Cardiovascular and Limb Events in Patients With Peripheral Artery Disease – Kim HK, Kim M, Ahn S ve ark. – 2026;9(8):e2629337 – DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.29337
Circulation – 2024 ACC/AHA/AACVPR/APMA/ABC/SCAI/SVM/SVN/SVS/SIR/VESS Guideline for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines – Gornik HL, Aronow HD, Goodney PP ve ark. – 2024 – DOI: 10.1161/CIR.0000000000001251

Rusya’dan 20 Ağustos’ta gelen haberlerde, 21 yaşındaki futbolcunun transferini tamamlamak üzere İstanbul’a doğru yola çıktığı bildirildi.

Transfer için İstanbul’a geliyor

Rus spor basınında yer alan bilgilere göre Aleksey Batrakov, Lokomotiv Moskova’dan Galatasaray’a transferinin son işlemlerini gerçekleştirmek amacıyla İstanbul’a hareket etti.

Genç futbolcunun İstanbul’da sağlık kontrollerinden geçmesinin ve gerekli işlemlerin tamamlanmasının ardından sarı-kırmızılı takıma katılması bekleniyor.

Galatasaray’ın transferi kendi resmi iletişim kanallarından duyurmasıyla birlikte anlaşmanın sözleşme ve mali ayrıntılarının da kesinleşmesi bekleniyor.

Galatasaray geleceğe yatırım yaptı

9 Haziran 2005 doğumlu Aleksey Batrakov, Rus futbolunun son yıllarda yetiştirdiği en dikkat çekici genç oyunculardan biri olarak gösteriliyor.

Lokomotiv Moskova altyapısında yetişen Batrakov, 2024 yılında A takım seviyesinde kendisini göstermeye başladı. Kısa sürede takımın önemli oyuncularından biri haline gelen genç futbolcu, Rusya Milli Takımı’na kadar yükseldi.

10 numara pozisyonunda oynuyor

Batrakov ağırlıklı olarak hücuma dönük orta saha pozisyonunda görev yapıyor.

Oyun kurma becerisi, skor katkısı ve hücum bölgesindeki hareketliliğiyle dikkat çeken genç futbolcu, orta sahanın farklı bölgelerinde de kullanılabiliyor.

Galatasaray’ın Batrakov hamlesi, hem ilk 11’e doğrudan katkı sağlayabilecek bir transfer hem de oyuncunun yaşı ve gelişim potansiyeli nedeniyle uzun vadeli bir yatırım olarak değerlendiriliyor.

Bonservis için 25+4 milyon euro iddiası

Transferin mali şartlarına ilişkin Galatasaray’dan henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Rusya’dan gelen haberlerde ise Lokomotiv Moskova ile Galatasaray arasındaki anlaşmanın 25 milyon euro garanti bonservis bedeli ve belirli şartlara bağlı 4 milyon euroluk bonus içerdiği öne sürülüyor.

Bu rakamların henüz Galatasaray tarafından resmen açıklanmadığını özellikle belirtmek gerekiyor.

Batrakov’un sözleşmesinin süresine ve yıllık ücretine ilişkin de farklı rakamlar gündeme gelirken, kesin mali tablo sarı-kırmızılı kulübün yapacağı resmi açıklamayla netleşecek.

Gözler Galatasaray’ın açıklamasında

Batrakov’un İstanbul’a hareket etmesiyle transferde artık son aşamaya geçildi.

Sarı-kırmızılı taraftarların gözü genç futbolcunun İstanbul’a gelişi, sağlık kontrolleri ve Galatasaray’dan yapılacak resmi transfer açıklamasına çevrildi.

Kaynaklar

1. Business FM Russia
2. Sovetsky Sport
3. Sport-Express
4. Championat
5. Match TV

Üniversitenin sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, Dönmez’in vefatından duyulan derin üzüntü dile getirildi.

Üniversiteden taziye mesajı

Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi tarafından yayımlanan taziye mesajında şu ifadelere yer verildi:

“Üniversitemiz Ziraat Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü öğrencimiz Aziz Dönmez’i kaybetmiş olmanın derin üzüntüsünü yaşıyoruz. Değerli öğrencimize Allah’tan rahmet; kederli ailesi, sevenleri ve üniversite camiamıza başsağlığı dileriz.”

Aziz Dönmez’in vefatı, ailesi, arkadaşları ve üniversite camiasında üzüntüye neden oldu.

Hollanda merkezli tıbbi robotik şirketi Vitestro tarafından geliştirilen Aletta, rutin tanısal kan alma işleminin büyük bölümünü otonom olarak gerçekleştirmek üzere tasarlandı.

Sistemin performansını değerlendiren çok merkezli klinik araştırmanın sonuçları 2026 yılında Clinical Chemistry dergisinde yayımlandı. Çalışmada robotik sistemin ilk iğne girişimindeki başarı oranı yüzde 94,5 olarak bildirildi.

Damarı kızılötesi ve ultrasonla buluyor

Aletta’nın en dikkat çekici özelliği yalnızca robotik bir kol kullanması değil, kan alınacak damarı farklı görüntüleme yöntemlerini bir araya getirerek belirleyebilmesi.

Sistem, yakın kızılötesi görüntüleme ile ultrason teknolojisini birlikte kullanıyor. Doppler ultrason ise seçilen damarın atardamar değil toplardamar olduğunun doğrulanmasına yardımcı oluyor.

Uygun damar belirlendikten sonra robotik mekanizma iğneyi kontrollü şekilde yerleştiriyor.

Sistem daha sonra kan tüplerinin doldurulması, değiştirilmesi ve karıştırılması gibi işlemleri otomatik olarak gerçekleştiriyor. İşlem sonunda bandaj uygulanması da sistemin otomatikleştirmek üzere tasarlandığı aşamalar arasında bulunuyor.

İlk girişimde başarı yüzde 94,5

Clinical Chemistry’de yayımlanan çok merkezli araştırmada sistemin günlük klinik kullanımdaki performansı, güvenliği ve hasta deneyimi değerlendirildi.

Sonuçlara göre Aletta, kan alma işlemlerinde ilk iğne girişiminde yüzde 94,5 başarı oranına ulaştı.

Kan örneklerinin laboratuvar sonuçlarını etkileyebilecek şekilde parçalanmasını ifade eden hemoliz oranının ise yüzde 0,3 olduğu bildirildi.

Araştırmada orta veya ciddi düzeyde istenmeyen olay bildirilmedi.

Hastaların yüzde 90’ı robotla gerçekleştirilen işlemin ağrısını geleneksel kan alma işlemine kıyasla daha az veya benzer olarak değerlendirdi.

Amaç sağlık çalışanlarının yerini tamamen almak değil

Teknolojinin geliştirilmesinin arkasındaki önemli nedenlerden biri, laboratuvar ve kan alma merkezlerinde yaşanan personel ihtiyacı.

Otonom sistemlerin özellikle gün içerisinde çok sayıda kan örneğinin alındığı hastane ve laboratuvarlarda rutin işlemlerin bir bölümünü üstlenmesi hedefleniyor.

Vitestro’nun öngördüğü çalışma modelinde eğitimli bir sağlık çalışanının aynı anda birden fazla cihazı denetleyebilmesi amaçlanıyor.

Bu nedenle teknoloji, sağlık çalışanlarının tamamen devreden çıkarılmasından çok rutin kan alma işlemlerinin otomatikleştirilmesi ve personel kapasitesinin daha verimli kullanılması yaklaşımına dayanıyor.

Avrupa’da CE işareti aldı

Aletta, Avrupa Birliği’nde tıbbi cihazların güvenlik ve performans şartlarını gösteren CE işaretine sahip.

Ancak cihazın düzenleyici statüsü konusunda önemli bir ayrım bulunuyor.

Mevcut doğrulanabilir bilgilere göre Aletta ABD Gıda ve İlaç Dairesi tarafından henüz onaylanmış değil ve ABD’de ticari veya klinik kullanıma sunulmuş değil.

Vitestro, ABD pazarı için düzenleyici izin sürecini yürütüyor ve sistemi değerlendirmek amacıyla ABD’de çok merkezli klinik çalışmalar üzerinde çalışıyor.

Bu nedenle “FDA dünyada bir ilke onay verdi” şeklindeki ifade mevcut resmî durumla doğrulanamıyor.

Kan alma işleminin geleceğini değiştirebilir

Kan alma, sağlık sisteminde en sık gerçekleştirilen işlemlerden biri. Buna karşın uygun damarın bulunması her hastada aynı kolaylıkta olmayabiliyor ve başarısız ilk girişimler işlemin tekrarlanmasına yol açabiliyor.

Robotik sistemlerin klinik açıdan önem kazanabilmesi için yalnızca damarı bulabilmeleri değil, gerçek hastane koşullarında güvenilir şekilde çalışmaları, kaliteli kan örneği sağlayabilmeleri ve hastalar tarafından kabul edilmeleri gerekiyor.

Aletta ile elde edilen çok merkezli sonuçlar bu açıdan önemli bir klinik veri sağlıyor.

Bununla birlikte Avrupa’daki CE işareti, ABD’de FDA izni anlamına gelmiyor. Teknolojinin ABD’deki geleceği, devam eden klinik değerlendirmelerin ve düzenleyici sürecin sonucuna bağlı olacak.

KAYNAKLAR

• Clinical Chemistry
• Vitestro
• ADOPT Çok Merkezli Klinik Araştırması
• Avrupa Komisyonu CORDIS
• ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA)

Karar, bu hastalık için FDA tarafından onaylanan ilk tedavinin önünü açtı. Genglycos’un ayrıca hastalığın altında yatan genetik bozukluğu hedefleyen tek seferlik bir gen tedavisi olması dikkati çekiyor.

Hastalar neden sürekli beslenmek zorunda kalıyor?

Von Gierke hastalığı olarak da bilinen glikojen depo hastalığı tip Ia, G6PC genindeki hastalığa yol açan değişikliklerden kaynaklanıyor.

Bu gen, karaciğerin depoladığı enerjiyi gerektiğinde glikoza dönüştürerek kana verebilmesi açısından kritik bir enzimin üretilmesini sağlıyor.

Hastalarda bu sistem düzgün çalışmadığı için özellikle yemek aralarında ve gece boyunca kan şekeri tehlikeli seviyelere düşebiliyor.

Bu nedenle hastalar yalnızca ne yediklerine dikkat etmekle yetinemiyor. Kan şekerini dengede tutabilmek için gün içinde ve gece belirli aralıklarla çiğ veya özel formüle edilmiş mısır nişastası kullanmaları gerekebiliyor.

Tedavinin günlük yaşam açısından en dikkat çekici yönlerinden biri de burada ortaya çıkıyor.

Karaciğere çalışan gen taşınıyor

Genglycos, AAV8 adı verilen değiştirilmiş bir virüs aracılığıyla karaciğer hücrelerine işlevsel G6PC geni taşımak üzere geliştirildi.

Bu virüs hastalığa yol açacak şekilde çoğalmıyor. Buradaki görevi, ihtiyaç duyulan genetik talimatı karaciğer hücrelerine ulaştırmak.

Tedavi damar yoluyla ve tek sefer uygulanıyor.

Amaç, karaciğerin glikoz üretme ve kan şekerini düzenleme kapasitesini iyileştirerek hastaların sürekli dışarıdan karbonhidrat desteğine olan bağımlılığını azaltmak.

Klinik çalışmada mısır nişastası ihtiyacı azaldı

FDA’nın kararına temel oluşturan klinik araştırmada Genglycos, plaseboyla karşılaştırıldı ve hastalar ilk 48 haftalık dönemde izlendi.

FDA’nın değerlendirmesine göre tedaviyi alan hastalarda günlük mısır nişastası ihtiyacında başlangıca kıyasla anlamlı azalma görüldü.

Uzun dönem takip verileri de etkinin zaman içinde devam edebileceğine işaret ediyor. Tedaviyi alan hastalarda 96. haftaya gelindiğinde günlük mısır nişastası kullanımındaki azalmanın daha da belirginleştiği bildirildi.

Bu sonuç önemli, çünkü hastalığın mevcut yönetiminde mısır nişastası sıradan bir beslenme tercihi değil, kan şekerinin tehlikeli biçimde düşmesini önlemeye yönelik günlük tedavinin temel parçalarından biri.

Dolayısıyla ihtiyaç duyulan miktarın ve doz sayısının azaltılması, hastaların günlük yaşam yükünün hafiflemesi açısından potansiyel önem taşıyor.

Onay “hastalık tamamen ortadan kalktı” anlamına gelmiyor

FDA’nın kararı hızlandırılmış onay kapsamında verildi. Bu nokta, gelişmenin doğru yorumlanması açısından kritik önem taşıyor.

Onay, tedavinin hastalığı tamamen ortadan kaldırdığının veya hastaların artık kan şekeri takibine ihtiyaç duymayacağının kanıtlandığı anlamına gelmiyor.

FDA, onayı klinik yararı öngörmesi beklenen bir ölçüte dayanarak verdi. Tedavinin uzun vadede hastalar üzerindeki gerçek klinik yararının doğrulanması için ek takip ve çalışmalar gerekiyor.

Bu nedenle hastaların mısır nişastası kullanımını veya diğer beslenme düzenlerini hekim kontrolü dışında değiştirmemesi gerekiyor.

Güvenlilik yakından izlenecek

Gen tedavisinin önemli potansiyelinin yanında güvenlilik konusu da uzun dönem izlemin merkezinde bulunuyor.

FDA’nın değerlendirmesinde ciddi alerjik reaksiyonlar, karaciğerle ilişkili sorunlar, kan şekeri düşüklüğü ve bazı metabolik bozukluklar dahil ciddi yan etkiler bildirildi.

AAV tabanlı gen tedavilerinde karaciğer üzerindeki etkiler özellikle yakından takip ediliyor. Tedavinin uzun vadeli güvenliliğinin belirlenmesi için hastaların yıllar boyunca izlenmesi önem taşıyor.

Bu nedenle Genglycos, tek sefer uygulanan bir tedavi olsa da hasta takibi tek seferlik olmayacak.

Nadir metabolik hastalıklarda yeni bir eşik

Genglycos’un onayı yalnızca tek bir hastalık açısından değil, kalıtsal metabolizma hastalıklarının tedavisindeki değişim açısından da önem taşıyor.

Geleneksel yaklaşımda hastanın metabolik bozukluğunun sonuçlarını günlük beslenme ve destek tedavileriyle kontrol altında tutmak hedeflenirken gen tedavileri, sorunun biyolojik kaynağına müdahale etmeye çalışıyor.

Glikojen depo hastalığı tip Ia’da bunun günlük yaşama yansıması oldukça somut: Hastaların yıllardır sürdürmek zorunda kaldığı yoğun beslenme ve mısır nişastası programının azaltılması hedefleniyor.

FDA’nın verdiği ilk onay bu hedefin klinik uygulamaya taşınmasında önemli bir dönüm noktası oluşturuyor.

Ancak gen tedavisinin ne kadar kalıcı koruma sağlayacağı, uzun dönemde güvenlilik profilinin nasıl şekilleneceği ve hastaların mevcut destek tedavilerinden ne ölçüde uzaklaşabileceği gelecek yıllardaki takip verileriyle daha net anlaşılacak.

KAYNAKLAR

• ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA)
• Ultragenyx Pharmaceutical
• GlucoGene Faz III klinik araştırması
• Patient-Centered Outcomes Research Institute

Akpınar Yıldızlı Restoran sahiplerinden olan ve çevresinde sevilen, tanınan bir isim olarak bilinen Şenol Kalaycı, geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.

Kalaycı’nın vefatını daha da hüzünlü kılan ise ailesinin bundan yaklaşık bir yıl önce yaşadığı büyük kayıp oldu.

Bir yıl önce kızı Birgül’ü toprağa vermişti

Şenol Kalaycı’nın kızı Birgül, geçen yıl hayatını kaybetmişti. Evlat acısıyla sarsılan baba Kalaycı’nın, kızını son yolculuğuna uğurlarken döktüğü gözyaşları ve söylediği sözler yakınlarının hafızasına kazındı.

Kızının ardından gözyaşları içinde, “Meleğim benim, bırakma…” diye seslenen acılı babanın, o günden sonra eski neşesine kavuşamadığı anlatıldı.

Bir evladın ardından kalan boşluğu hiçbir takvim dolduramadı. Günler geçti, mevsimler değişti ancak Şenol Kalaycı için kızının yokluğu dinmeyen bir hasret olarak kaldı.

Acı tesadüf: Yaklaşık bir yıl sonra baba da hayatını kaybetti

Kızının kaybından yaklaşık bir yıl sonra Şenol Kalaycı’nın kalp krizi sonucu hayatını kaybetmesi, ailesini ve sevenlerini ikinci kez yasa boğdu.

Bir yıl önce kızını toprağa verirken gözyaşları içinde “Meleğim” diye seslenen baba, şimdi aynı topraklarda ebediyete uğurlanacak.

Sevenlerinin dilinde ise hüzünlü bir cümle kaldı:

“Meleğinin yanına gitti…”

Şenol Kalaycı bugün son yolculuğuna uğurlanacak

Merhum Şenol Kalaycı’nın cenazesi bugün ikindi namazına müteakip Akpınar Mahallesi Merkez Kur’an Kursu önünde kılınacak cenaze namazının ardından Akpınar Fettahlı Mahallesi’ndeki aile kabristanlığında toprağa verilecek.

Edinilen bilgilere göre, 19 Ağustos’ta Trabzon’un Ortahisar ilçesinde denizde bir erkek cesedi bulundu. Cesedin, Keşap’taki sel sırasında kaybolan Mehmet Akkaya’ya ait olabileceği değerlendiriliyor.

Naaşın yakınları tarafından teşhis edildiği belirtilirken, kimliğin kesin olarak belirlenebilmesi amacıyla Adli Tıp süreci başlatıldı. Resmî kimlik tespiti tamamlanmadan cesedin Mehmet Akkaya’ya ait olduğu kesinleşmiş kabul edilmiyor.

SELDE ARAÇ SULARA KAPILDI

Giresun’da 13 Ağustos gecesi etkili olan şiddetli sağanak, Keşap başta olmak üzere çeşitli ilçelerde sel ve taşkınlara yol açtı.

Keşap ilçesi Karadere köyü mevkisinde Karabulduk Deresi’nin taşması sonucu içerisinde üç kişinin bulunduğu otomobil sel sularına kapıldı.

Araçta bulunan Ahmet Yılmaz (50) kendi imkânlarıyla kurtulmayı başarırken, bilgisayar öğretmeni Mehmet Akkaya (45) ile 16 yaşındaki Muhammed Abdullah Hakkıoğlu kayboldu.

Olayın ardından AFAD, AKUT, JAK, polis ve diğer ekiplerin katılımıyla geniş çaplı arama-kurtarma çalışması başlatıldı. Çalışmalar dere yatağından Karadeniz’e kadar uzanan yaklaşık 9 kilometrelik alanda yoğunlaştırıldı.

16 YAŞINDAKİ MUHAMMED’İN CANSIZ BEDENİ BULUNDU

Arama çalışmalarının beşinci gününde acı haber geldi.

16 yaşındaki Muhammed Abdullah Hakkıoğlu’nun cansız bedeni 18 Ağustos’ta dere yatağında bulundu. Hakkıoğlu’nun bulunmasının ardından ekipler çalışmalarını Mehmet Akkaya üzerinde yoğunlaştırdı.

DENİZDE BULUNAN CESET İÇİN ADLİ TIP SÜRECİ

Aramalar sürerken 19 Ağustos’ta Trabzon’un Ortahisar ilçesinde denizde bulunan erkek cesedinin Mehmet Akkaya olabileceği ihtimali üzerinde durulmaya başlandı.

Yakınlarının teşhisinin ardından kesin kimlik tespiti amacıyla adli inceleme sürecine geçildiği öğrenildi. Bu gelişme üzerine Akkaya için bölgede sürdürülen arama çalışmalarına kesin kimlik tespiti sonuçlanıncaya kadar ara verildiği belirtildi.

Adli Tıp incelemesinin tamamlanmasıyla denizde bulunan kişinin Mehmet Akkaya olup olmadığı kesinlik kazanacak.

Toplam 1.137 hastanın yer aldığı araştırmada, her hastanın kendi tümöründeki mutasyonlara göre hazırlanan deneysel intismeran autogene tedavisi, pembrolizumab adlı immünoterapi ilacıyla birlikte değerlendirildi.

Şirketlerin açıkladığı ilk sonuçlara göre kombinasyon, yalnızca pembrolizumab verilen gruba kıyasla hastalığın yeniden ortaya çıkmadan geçirilen süre açısından istatistiksel olarak anlamlı ve klinik açıdan önemli bir iyileşme sağladı.

Çalışmanın bir diğer önemli hedefi olan kanserin uzak organlara yayılmadan kontrol altında tutulduğu süre açısından da kombinasyon tedavisinin üstünlük gösterdiği bildirildi.

1.137 hasta çalışmaya alındı

INTerpath-001, randomize, çift kör ve kontrollü bir Faz III çalışma olarak yürütülüyor.

Araştırmaya ameliyatla tümörü tamamen çıkarılmış evre IIB, IIC, III veya IV cilt melanomu bulunan ve daha önce sistemik tedavi almamış 1.137 hasta katıldı.

Hastalar ikiye bir oranında iki gruba ayrıldı. Bir gruba kişiye özel intismeran ile pembrolizumab birlikte uygulanırken diğer gruba pembrolizumab tedavisi verildi.

Intismeran üç haftada bir, en fazla dokuz doz uygulanacak şekilde planlandı. Pembrolizumab ise yaklaşık bir yıl boyunca altı haftada bir verildi.

Araştırmanın temel hedefi, ameliyat sonrasında hastalığın ne kadar süre yeniden ortaya çıkmadığını değerlendirmekti. Uzak metastaz gelişmeden geçirilen süre, genel sağkalım, güvenlilik ve yaşam kalitesi de araştırmanın önemli değerlendirme ölçütleri arasında yer aldı.

Her hastanın aşısı kendi tümörüne göre hazırlanıyor

Intismeran’ı klasik koruyucu aşılardan ayıran en önemli özellik, hazır ve herkese aynı şekilde uygulanan bir ürün olmaması.

Tedavinin hazırlanmasında hastanın ameliyat sırasında çıkarılan tümöründen alınan örnek inceleniyor. Kanser hücrelerine özgü mutasyonlar belirleniyor ve bağışıklık sisteminin hedefleyebileceği yapılar seçiliyor.

Ardından bu bilgileri taşıyan kişiye özel sentetik mRNA hazırlanıyor.

Tedavi, 34’e kadar tümöre özgü hedefin bilgisini taşıyabilecek şekilde tasarlanıyor. Amaç, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini daha iyi tanımasını ve onlara karşı daha güçlü bir T hücresi yanıtı geliştirmesini sağlamak.

Pembrolizumab ise kanser hücrelerinin bağışıklık sisteminden kaçmak için kullandığı PD-1 yolunu hedefleyen bir immünoterapi. Böylece iki yaklaşım farklı noktalardan aynı hedefe yöneliyor: Bağışıklık sisteminin geride kalmış olabilecek kanser hücrelerini tanıması ve ortadan kaldırması.

Faz II çalışmasındaki sonuçlar beş yılda korundu

Yeni Faz III sonuçları, daha önce yürütülen daha küçük KEYNOTE-942 Faz IIb çalışmasındaki olumlu bulguların ardından geldi.

Journal of Clinical Oncology’de yayımlanan beş yıllık takip sonuçlarında 157 hasta değerlendirilmişti. Bunların 107’si intismeran ile pembrolizumab kombinasyonunu, 50’si ise yalnızca pembrolizumab tedavisini almıştı.

Yaklaşık beş yıllık takip sonunda kombinasyon grubunda hastalığın tekrarlaması veya ölüm riskinin yüzde 49 daha düşük olduğu bildirildi.

Kanserin uzak organlara yayılması veya ölüm açısından hesaplanan risk ise pembrolizumabın tek başına kullanıldığı gruba göre yüzde 59 daha düşüktü.

Bu oranlar her 100 hastadan 49 veya 59’unun kesin olarak kurtulduğu anlamına gelmiyor. Bulgular, takip süresi boyunca iki tedavi grubunda olayların ortaya çıkma hızlarının karşılaştırılmasından elde edilen göreceli risk farkını ifade ediyor.

Faz III sonuçlarının ayrıntılı rakamları henüz açıklanmadı

Yeni çalışmayla ilgili en önemli bilimsel sınırlılık ise şu aşamada ayrıntılı Faz III verilerinin kamuoyuyla paylaşılmamış olması.

Moderna ve Merck, çalışmanın temel hedeflerine ulaştığını duyurdu ancak hastalığın tekrarlama oranları, gruplar arasındaki mutlak farklar, takip süresi ve ayrıntılı etkinlik sonuçlarını henüz açıklamadı.

Bu nedenle Faz II çalışmasındaki yüzde 49 ve yüzde 59’luk risk azalmalarının Faz III çalışmasında da aynı şekilde elde edildiğini söylemek mümkün değil.

Şirketler ayrıntılı Faz III sonuçlarını uluslararası bir tıp toplantısında sunmayı ve düzenleyici kurumlarla paylaşmayı planlıyor.

Genel sağkalım takibi devam ediyor

Araştırma henüz tamamlanmış değil.

Çalışmada hastaların toplam yaşam süresi üzerindeki etkinin belirlenebilmesi için takip devam edecek. Bu veri özellikle önemli çünkü bir tedavinin kanserin geri dönüşünü geciktirmesi ile hastaların yaşam süresini uzatması aynı bilimsel sonuç anlamına gelmiyor.

Şu anda açıklanan Faz III verileri hastalığın tekrarlaması ve uzak metastaz gelişmesi açısından olumlu sonuç gösterirken, genel sağkalım konusunda kesin bir sonuç bulunmuyor.

Yeni güvenlilik sinyali bildirilmedi

Şirketlerin ilk açıklamasına göre Faz III çalışmasında kombinasyonun güvenlilik profili önceki araştırmalarda görülen sonuçlarla uyumlu bulundu ve yeni bir güvenlilik sorunu saptanmadı.

Bununla birlikte ayrıntılı yan etki oranları henüz açıklanmadığı için tedavinin güvenlilik profilinin kapsamlı biçimde değerlendirilebilmesi için tam verilerin yayımlanması gerekiyor.

Henüz onaylanmış bir kanser aşısı değil

Sonuçların umut verici olmasına karşın intismeran autogene halen deneysel bir tedavi.

Faz III çalışmasının hedeflerine ulaşması, ilacın FDA veya diğer düzenleyici kurumlar tarafından otomatik olarak onaylandığı anlamına gelmiyor.

Moderna ve Merck, elde edilen verileri düzenleyici kurumlarla görüşerek ruhsat başvurusu sürecini ilerletmeyi planlıyor.

Dolayısıyla söz konusu tedavi şu anda melanom hastalarının rutin kullanımına sunulmuş yeni bir standart tedavi olarak değerlendirilmemeli.

Kişiselleştirilmiş kanser tedavisinde önemli eşik

Sonuçların bilim dünyasında yakından izlenmesinin temel nedeni yalnızca melanom tedavisi değil.

INTerpath-001, kişiye özel neoantijen tedavisinin ve mRNA tabanlı bir kanser tedavisinin olumlu sonuç verdiği ilk Faz III çalışması olarak açıklandı.

Yaklaşımın klasik aşılardan temel farkı, sağlıklı insanlarda kanseri önlemeyi değil, kanser tanısı almış ve ameliyat edilmiş hastalarda geride kalabilecek kanser hücrelerine karşı bağışıklık sistemini yönlendirmeyi hedeflemesi.

Moderna ve Merck, aynı teknolojiyi akciğer, mesane ve böbrek kanseri dahil farklı tümör türlerinde de araştırıyor.

Faz III çalışmasının ayrıntılı sonuçlarının bilimsel toplantıda açıklanması, genel sağkalım takibinin tamamlanması ve düzenleyici kurumların değerlendirmesi, kişiye özel mRNA kanser tedavisinin klinikteki geleceğini belirleyecek sonraki kritik adımlar olacak.

KAYNAKLAR

• Moderna
• Merck
• INTerpath-001 Faz III klinik araştırması
• KEYNOTE-942 Faz IIb klinik araştırması
• Journal of Clinical Oncology
• Amerikan Klinik Onkoloji Derneği

Memişoğlu paylaşımına, “Büyük sağlık ailem, size güzel bir haberim var” sözleriyle başladı.

İlk etapta 2 ilde başlayacak

Bakan Memişoğlu, sağlık çalışanlarının çalışma hayatını kolaylaştırmayı amaçlayan kreşlerin ilk aşamada iki ilde açılacağını bildirdi.

Projenin kısa sürede genişletilmesi planlanıyor. Memişoğlu, yıl sonuna kadar kreşlerin 7 ile ulaştırılması, sonraki aşamada ise uygulamanın Türkiye geneline yayılması için çalışmaların başlatıldığını açıkladı.

Bakan Memişoğlu paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

“Sağlık çalışanlarımız ve kıymetli evlatları için güzel bir adımı hayata geçiriyoruz. İlk etapta 2 ilimizde açılışını yapacağımız kreşlerimizi, yıl sonuna kadar 7 ilimize, ardından ülke geneline yaymak için çalışmalarımızı başlattık.”

Kreşler 7 gün 24 saat hizmet verecek

Sağlık çalışanlarının nöbet ve vardiya sistemiyle çalışması nedeniyle projenin en dikkat çekici yönlerinden biri hizmet saatleri olacak.

Bakan Memişoğlu’nun açıklamalarına göre kreşlerin, sağlık çalışanlarının çocukları için güvenli ve nitelikli bir ortam sunması ve 7 gün 24 saat hizmet vermesi planlanıyor.

Bu model özellikle gece nöbeti, hafta sonu ve resmi tatillerde görev yapan sağlık personelinin çocuk bakımında yaşadığı güçlüklerin azaltılması açısından önem taşıyor.

“Biz kocaman bir aileyiz”

Memişoğlu açıklamasını, “Sağlık camiamıza hayırlı, uğurlu olsun. Biz Kocaman Bir Aileyiz.” sözleriyle tamamladı.

Projenin ilk iki ilde uygulanmasının ardından yıl sonuna kadar yedi ile ulaşması, daha sonraki dönemde ise ülke çapında yaygınlaştırılması hedefleniyor.

Türkiye’nin peynir çeşitliliği yalnızca lezzet açısından değil, besin değeri açısından da oldukça geniş. Aynı sofrada yer alan iki peynirin tuz, protein, yağ ve enerji miktarları birbirinden ciddi ölçüde farklı olabiliyor.

Peki sağlık açısından hangisini seçmek daha doğru?

“Lor en hafif peynirdir”, “kaşar çok yağlıdır”, “tulum daha doğaldır” veya “köy peyniri daha sağlıklıdır” gibi yaygın kabuller, Türkiye’de yapılan laboratuvar çalışmalarına bakıldığında her ürün için geçerli değil. [5–8]

Bilimsel veriler peynir seçiminde yalnızca çeşidin adına değil; tuz, protein, yağ, enerji, kalsiyum, porsiyon ve üretim güvenliğine birlikte bakılması gerektiğini gösteriyor. [1–4]

Bu dosya herhangi bir marka veya üreticiyi değerlendirmiyor. Veriler bilimsel araştırmalarda incelenen peynir gruplarına ve örneklere ait. Aynı isimle günümüzde satışa sunulan ürünlerin besin değerleri üreticiye, kullanılan süte ve üretim yöntemine göre farklılık gösterebilir.

Türkiye’de 200 peynir örneğinde ne bulundu?

Türkiye’deki güncel karşılaştırmalardan biri 2024 yılında Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi’nde yayımlandı. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Veteriner Fakültesinden Esra Akkaya’nın çalışmasında İstanbul’daki market ve pazarlardan alınan 200 peynir örneği incelendi. [5]

Araştırmada:

• 50 beyaz peynir
• 50 tulum peyniri
• 50 Mihaliç peyniri
• 50 kaşar peyniri

analiz edildi.

Araştırmacılar peynirlerin tuz, protein, yağ, kuru madde, su, pH, asitlik, renk ve doku özelliklerini karşılaştırdı. Dört peynir grubunun temel bileşimleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulundu. [5]

2024 araştırmasında incelenen örneklerin 100 gramdaki ortalama değerleri

Not: Değerler araştırmada incelenen örneklerin ortalamalarıdır. Güncel ürünlerin ve markaların besin değerleri farklı olabilir. [5]

Araştırmadaki örneklerde en düşük ortalama tuz kaşarda, en yüksek ise Mihaliç peynirinde bulundu. Protein açısından kaşar yüzde 26,84 ile en yüksek ortalama değere sahipti. Tulum ise dört grup içinde en düşük ortalama yağ oranını gösterdi. [5]

Bu sonuçlar:

“Kaşar en sağlıklı peynirdir”

anlamına gelmiyor.

Daha doğru sonuç şu:

Peynirin adı, tek başına besin değerini tahmin etmek için yeterli değil.

Bir porsiyon peynir günlük tuz sınırının ne kadarını doldurabilir?

Sağlık Bakanlığının beslenme bilgilerinde yaklaşık 40–60 gram peynir bir porsiyon süt ürünü olarak değerlendiriliyor. [4]

200 örnekli araştırmanın ortalamalarını yalnızca karşılaştırma amacıyla 40 gramlık miktara uyarladığımızda tablo şöyle oluyor: [5]

Araştırma ortalamalarına göre 40 gramlık porsiyon

Not: Bu değerler 2024 araştırmasındaki ortalama sonuçlardan hesaplanmıştır; belirli bir marka veya güncel ürünü temsil etmez. [5]

Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlerde günlük toplam tuz tüketiminin 5 gramdan az tutulmasını öneriyor. [1]

Bu hesaba göre araştırmadaki ortalama Mihaliç peynirinden 40 gram tüketmek, WHO’nun önerdiği günlük üst düzeyin yaklaşık yarısına karşılık gelebiliyor.

Bu tablo aynı zamanda peynir seçiminde porsiyonun neden en az peynir çeşidi kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Tulum peyniri tek bir peynir değil

Türkiye’de “tulum” adı altında birbirinden oldukça farklı peynirler bulunuyor.

İzmir Tulum, Erzincan Tulum, Divle Tulum ve Bitlis Tulum; kullanılan süt, tuzlama biçimi, olgunlaştırma süresi ve üretim yöntemi açısından birbirinden ayrılıyor. Türkiye araştırmalarında da bu farklılıkların besin değerlerine yansıdığı görülüyor. [8,10–12]

Bu nedenle yalnızca “tulum peyniri” diyerek tek bir yağ veya tuz değeri vermek doğru değil.

İzmir Tulumunda süt türü bile sonucu değiştiriyor

Ege Üniversitesi araştırmacılarının 2017 yılında yayımladığı çalışmada 37 İzmir Tulum peyniri incelendi. Bunların 21’i yalnızca inek sütünden, 16’sı ise inek, koyun ve keçi sütlerinin karışımından üretilmişti. [8]

İnek sütünden yapılan örneklerde:

• Yağ yüzde 17,5–30,5
• Protein yüzde 20,99–27,37
• Tuz yüzde 2,34–4,56

arasında değişti.

Karışık sütten yapılan İzmir Tulumlarında ise:

• Yağ yüzde 24–32
• Protein yüzde 21,5–27,5
• Tuz yüzde 1,87–5,27

arasında bulundu. [8]

Çalışma, kullanılan süt karışımının ve üretim yönteminin peynirin besin bileşimini belirgin biçimde değiştirebildiğini gösteriyor.

23 Teneke Tulum örneğinde tuz yaklaşık üç kat değişti

2023 yılında Gıda dergisinde yayımlanan başka bir çalışmada İzmir ve Çanakkale’deki yerel üreticilerden alınan 23 Teneke Tulum peyniri incelendi. [7]

Peynirlerin olgunlaşma süreleri 5 ay ile 23 ay arasında değişiyordu.

Yağ miktarı yüzde 20,72 ile 30,46, tuz miktarı ise yüzde 1,89 ile 5,72 arasında bulundu. [7]

Aynı peynir grubunda en yüksek tuz değerinin en düşük değerin yaklaşık üç katına çıkabilmesi önemli bir mesaj veriyor:

Sağlık açısından seçim yaparken yalnızca peynirin adına değil, ürünün gerçek besin değerine bakmak gerekiyor.

Kolot peynirinde dikkat çekici protein sonucu

Doğu Karadeniz’de Kolot veya bilimsel çalışmalardaki adıyla Golot olarak bilinen peynir üzerine 2005 yılında yayımlanan araştırmada Trabzon ve Rize çevresinden alınan 30 örnek incelendi. [9]

Ortalama değerler:

• Protein: %35,68
• Yağ: %7,41
• Tuz: %2,95
• Kuru madde: %48,63

olarak bulundu. [9]

Protein oranı dikkat çekici derecede yüksek.

Ancak çalışma belirli geleneksel ürünleri ve 2005 yılı koşullarını yansıtıyor. Bu nedenle günümüzde “Kolot” adıyla satılan bütün ürünlerin aynı besin profiline sahip olduğu söylenemez.

Erzincan Tulumunun bilimsel profili

Erzincan Tulum üzerine yapılan klasik Türkiye çalışmalarından birinde Erzurum, Erzincan ve çevresinden alınan 26 peynir örneği analiz edildi. [10]

Ortalama:

• Yağ: %28,20
• Protein: %18,51
• Tuz: %3,44
• Kuru madde: %53,21

saptandı. [10]

Araştırma 1991 yılında yayımlandığı için bugünkü bütün Erzincan Tulum üretimini temsil etmiyor. Buna rağmen geleneksel ürünün besin bileşimine ilişkin önemli tarihsel verilerden biri.

Divle Tulumunda protein yüzde 25,9 bulundu

Karaman yöresinin Divle Tulum peyniri üzerine 2012 yılında yapılan araştırmada 50 örnek incelendi. [11]

Ortalama değerler:

• Yağ: %23,46
• Protein: %25,90
• Tuz: %3,99
• Kuru madde: %56,27

olarak bildirildi. [11]

Araştırmanın mikrobiyolojik bölümünde bazı örneklerde hijyen sorunları da saptandı.

Bu bulgu günümüzde standartlara uygun şekilde üretilmiş bütün Divle Tulum peynirlerine genellenemez. Ancak geleneksel peynirlerde besin değerinin yanında üretim ve hijyen koşullarının da değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

Bitlis Tulumunda yağ oranı dikkat çekti

Bitlis’te satışa sunulan geleneksel tulum peynirleri üzerine 2018 yılında yayımlanan araştırmada 36 örnek analiz edildi. [12]

Ortalamalar:

• Yağ: %31,23
• Protein: %22,64
• Tuz: %3,35
• Kuru madde: %59,35

olarak bulundu. [12]

Araştırmacılar ürünler arasındaki kimyasal farklılıklara dikkat çekerek standardizasyonun önemini vurguladı.

Van Otlu peynirinde kalsiyum miktarı 2,5 kata kadar değişti

Van Otlu peyniri, yöreye özgü çeşitli otlarla hazırlanan Türkiye’nin karakteristik geleneksel peynirlerinden biri.

2015 yılında yayımlanan araştırmada Van piyasasından alınan 26 Otlu peynir örneğinin mineral içeriği incelendi. [13]

Kalsiyum miktarı:

100 gramda 268,7 mg ile 678,7 mg

arasında değişti.

Ortalama değer yaklaşık 443 mg/100 gram olarak bulundu. [13]

Magnezyum ortalaması yaklaşık 55 mg, potasyum ortalaması ise 116 mg/100 gramdı.

Bu sonuç, peynirlerin yalnızca yağ ve tuz açısından değil, mineral içeriği bakımından da farklılaşabildiğini gösteriyor.

Türkiye’nin 29 peynir çeşidi bir arada incelendi

Ege Üniversitesinin 2016 yılında yayımladığı başka bir araştırmada 29 farklı peynir çeşidine ait toplam 50 örnek analiz edildi. [6]

Araştırmada taze kaşar, Sepet, Çerkez, Dil, Çeçil, Erzincan Tulum, Urfa, Ezine, Van Otlu, Kolot, Tire Çamur, Armola, Civil, Gravyer, Mihaliç ve İzmir Tulum gibi çok sayıda peynir bulunuyordu. [6]

Enerji miktarları oldukça geniş bir aralık gösterdi:

Armola: yaklaşık 179 kcal/100 gram
Gravyer: yaklaşık 472 kcal/100 gram [6]

Bu yaklaşık 2,6 katlık fark demek.

Ancak bazı yöresel peynirler yalnızca bir veya iki örnekle temsil edildiği için kesin bir “en düşük kalorili peynir” sıralaması yapmak doğru değil.

Peynirin besin değerini dört temel faktör değiştiriyor

Türkiye araştırmaları peynirin bileşimini belirleyen dört ana etkeni öne çıkarıyor. [6–8]

Kullanılan süt

İnek, koyun ve keçi sütlerinin protein ve yağ yapıları farklı. Süt türü veya sütlerin hangi oranlarda karıştırıldığı son ürünü etkileyebiliyor. [8]

Peynirdeki su miktarı

Su azaldıkça protein, yağ ve mineraller 100 gramda daha yoğun hale gelebiliyor. [5,6]

Tuzlama

Kuru tuzlama, salamuranın yoğunluğu ve peynirin salamurada kaldığı süre tuz miktarını değiştirebiliyor. [7,8]

Olgunlaştırma

Olgunlaştırma süreci peynirin su miktarını, dokusunu, aromasını ve bazı kimyasal özelliklerini değiştirebiliyor. [7]

Tansiyonu olanlar hangi peyniri seçmeli?

Yüksek tansiyonu olan kişilerde peynir seçimindeki en önemli değerlerden biri tuz.

Dünya Sağlık Örgütüne göre fazla sodyum tüketimi kan basıncının yükselmesine katkıda bulunuyor. [1]

2024 yılındaki 200 örnekli araştırmada ortalama tuz oranları:

• Kaşar: %2,71
• Beyaz peynir: %3,89
• Tulum: %5,04
• Mihaliç: %6,15

olarak ölçüldü. [5]

Ancak Teneke Tulum araştırmasındaki yüzde 1,89–5,72 arasındaki geniş aralık, aynı peynir türünün farklı ürünlerinde bile değerlerin değişebileceğini gösteriyor. [7]

Bu nedenle hipertansiyon açısından en pratik yaklaşım:

Benzer ürünlerin 100 gram başına tuz miktarlarını etiketten karşılaştırmak.

Protein açısından hangi peynir öne çıkıyor?

Türkiye araştırmalarında bazı peynirler yüksek protein oranlarıyla dikkat çekiyor:

• Kolot/Golot: ortalama %35,68 [9]
• Kaşar: ortalama %26,84 [5]
• Divle Tulum: ortalama %25,90 [11]
• İzmir Tulum: yaklaşık %21–27,5 [8]

Ancak bunları doğrudan bir “protein ligi” olarak değerlendirmek doğru değil. Çalışmalar farklı yıllarda, bölgelerde ve örneklem büyüklükleriyle yapıldı.

Ayrıca yüksek protein, otomatik olarak düşük tuz veya düşük enerji anlamına gelmiyor.

Kilo kontrolünde hangi değer daha önemli?

Kilo kontrolünde yalnızca yağ miktarına bakmak yeterli değil.

Toplam enerji, protein ve porsiyon büyüklüğü birlikte değerlendirilmeli. [2,3]

Türkiye’deki 29 peynir çeşidini değerlendiren çalışmada enerji miktarının yaklaşık 179 ile 472 kcal/100 gram arasında değişmesi bunun önemli bir örneği. [6]

Bu nedenle:

“Bu peynir light mı?”

sorusundan önce,

“100 gramında kaç kalori var ve ben kaç gram yiyeceğim?”

sorusu daha yararlı olabilir.

Peynir kalsiyum açısından neden önemli?

Sağlık Bakanlığı süt ve süt ürünlerini kalsiyum ve kaliteli protein açısından önemli besin kaynakları arasında değerlendiriyor. [3,4]

Van Otlu peynirindeki kalsiyum miktarının 100 gramda yaklaşık 269 mg ile 679 mg arasında değişmesi ise bütün peynirlerin aynı mineral yoğunluğuna sahip olmadığını gösteriyor. [13]

Kalsiyum önemli olmakla birlikte tek başına yeterli bir seçim ölçütü değil. Çok yüksek tuz veya enerji içeren bir ürün yalnızca kalsiyum miktarı nedeniyle “en sağlıklı” kabul edilemez.

Peynirdeki doymuş yağ: Tereyağıyla aynı mı?

Peynirlerin önemli bir bölümü doymuş yağ içeriyor. Dünya Sağlık Örgütü, doymuş yağdan gelen enerjinin günlük toplam enerjinin yüzde 10’unun altında tutulmasını öneriyor. [2]

Ancak peynirdeki yağ; protein, kalsiyum, fosfor ve fermantasyon ürünleriyle birlikte karmaşık bir yapı içinde tüketiliyor. Bu bütüne gıda matriksi deniliyor.

Advances in Nutrition’da 2023 yılında yayımlanan sistematik derleme ve meta-analiz, eşit enerji ve süt yağı koşullarında peynir tüketiminin tereyağına kıyasla LDL kolesterol üzerinde daha düşük bir etki oluşturabildiğini gösterdi. [14]

Bu bulgu yağlı peynirin sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmiyor. Doymuş yağ miktarı ve porsiyon yine önemini koruyor.

Yaklaşık 900 bin kişilik analiz ne gösterdi?

Nature Communications’da 2025 yılında yayımlanan araştırmada Çin Kadoorie Biobank ve UK Biobank verileri kullanılarak yaklaşık 900 bin kişi değerlendirildi. [15]

İngiltere grubunda daha sık peynir tüketimi, daha düşük kalp-damar ve koroner kalp hastalığı riskiyle ilişkili bulundu; fark yaklaşık yüzde 12 düzeyindeydi. [15]

Ancak çalışma gözlemseldi ve doğrudan neden-sonuç ilişkisi kanıtlamıyor.

Dolayısıyla:

“Peynir kalp hastalığını yüzde 12 azaltır”

sonucu çıkarılamaz.

Araştırmaların daha güvenli mesajı, peynirin yalnızca doymuş yağ içerdiği gerekçesiyle tek başına “kalbe zararlı” olarak sınıflandırılmasının fazla basit olduğudur. [14,15]

Kolesterolü yüksek olanlar neye bakmalı?

LDL kolesterolü yüksek olanlarda doymuş yağ tüketimini kontrol etmek önemini koruyor. [2]

Peynir seçerken özellikle:

• Doymuş yağ
• Toplam yağ
• Porsiyon
• Günlük toplam beslenme düzeni

birlikte değerlendirilmelidir.

Peynir matriksine ilişkin araştırmalar ilginç sonuçlar verse de doymuş yağ tüketimini sınırlama önerisini ortadan kaldırmıyor. [2,14]

“Köy peyniri daha sağlıklıdır” demek neden doğru değil?

“Köy”, “doğal”, “ev yapımı” veya “geleneksel” ifadeleri bir peynirin mikrobiyolojik olarak güvenli olduğunu garanti etmiyor.

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü brusellozdan korunmak için pastörize edilmiş veya yeterli ısıl işlem görmüş sütten üretilen süt ürünlerinin tercih edilmesini öneriyor. [16]

Kaynağı bilinmeyen çiğ sütten yapılan ürünlerde Brucella başta olmak üzere hastalık yapıcı mikroorganizmalar bulunabilir. [16]

Türkiye’de geçmiş yıllarda yapılan bazı yöresel peynir araştırmalarında mikrobiyolojik sorunlar görülmüş olması da kontrollü üretimin önemini destekliyor. [9,11]

Bu bulgular belirli güncel firmalara veya üreticilere yönelik değildir.

Geleneksel üretim ile gıda güvenliği birlikte yürütülmelidir.

Market veya şarküteride peynir seçerken 30 saniyelik kontrol

1. Tuz

Benzer peynirlerin 100 gram başına tuz miktarını karşılaştırın. Özellikle yüksek tansiyonda önemli. [1]

2. Protein

Aynı gruptaki ürünlerin protein miktarları bile değişebilir. [5,6]

3. Doymuş yağ ve enerji

Özellikle kilo kontrolü ve LDL kolesterol yüksekliğinde değerlendirilmesi gereken değerler. [2]

4. Porsiyon

Sağlık Bakanlığı yaklaşık 40–60 gram peyniri bir porsiyon süt ürünü olarak değerlendiriyor. [4]

5. Üretim güvenliği

Kaynağı belli, uygun koşullarda üretilmiş ve saklanmış ürünleri tercih edin. [16]

Türkiye peynirlerinde hangi sağlık hedefinde neye bakmalı?

Beyaz peynir mi, kaşar mı, tulum mu, kolot mu?

Bilimsel veriler herkes için tek bir kazanan göstermiyor.

Beyaz peynir:
Protein ve kalsiyum sağlayabilir; tuz miktarı özellikle kontrol edilmeli. [3,5]

Kaşar:
200 örnekli çalışmada dört grup içinde en yüksek ortalama proteine ve en düşük ortalama tuza sahipti. Ancak yağ ve enerji yoğunluğu nedeniyle porsiyon önemli. [5]

Mihaliç:
Aynı çalışmada en yüksek ortalama tuz miktarı görüldü. Özellikle tuz kısıtlaması gerekenlerde etiket karşılaştırması önemli. [5]

İzmir Tulum:
Protein açısından güçlü olabilir; ancak farklı örneklerde tuz miktarı ciddi biçimde değişebiliyor. [7,8]

Erzincan Tulum:
Tarihsel çalışmada belirgin yağ ve tuz içeriği görüldü; günümüz ürünlerine doğrudan genellenmemeli. [10]

Divle Tulum:
Araştırılan örneklerde yüksek protein oranı görüldü. [11]

Bitlis Tulum:
Çalışmadaki örneklerde yağ oranı görece yüksek bulundu. [12]

Kolot/Golot:
30 örnekli çalışmada yüksek protein ve görece düşük yağ oranıyla dikkat çekti; çalışma eski olduğu için bütün güncel Kolotlara genellenemez. [9]

Van Otlu:
Kalsiyum açısından dikkat çekici; mineral içeriği ürünler arasında belirgin biçimde değişebiliyor. [13]

Lor:
Bazı ürünlerde az yağlı ve az tuzlu olabilir. Ancak yalnızca “lor” adı yüksek protein veya düşük kalori garantisi değildir. [3,6]

Sonuç: En sağlıklı peynir bir isim değil, bir profil

Türkiye’deki bilimsel araştırmalar belirli bir peynir çeşidini herkes için “en sağlıklı” ilan etmeyi desteklemiyor. [5–8]

Ancak seçim için güçlü bir çerçeve sunuyor:

Tuzu daha düşük, yeterli protein sağlayan, enerji ve doymuş yağı kişinin toplam beslenmesine uygun, güvenilir koşullarda üretilmiş ve makul porsiyonda tüketilen peynir daha avantajlı bir günlük seçim olabilir. [1–3,16]

Bu nedenle markette veya şarküteride yalnızca:

“Hangi peynir?”

diye değil,

“Bu peynirin etiketi ne söylüyor?”

diye sormak gerekiyor.

Türkiye’nin zengin peynir kültüründe en güvenilir rehber:

Etiket, porsiyon ve bilimsel veridir.

Editoryal not

Bu içerik herhangi bir marka veya üreticiyi karşılaştırmak amacıyla hazırlanmadı. Bilimsel araştırmalarda incelenen örnekler ile Dünya Sağlık Örgütü ve T.C. Sağlık Bakanlığının beslenme ve gıda güvenliği önerileri temel alındı. Araştırma sonuçları belirli güncel ürünlerin besin değerleri olarak yorumlanmamalıdır.

KAYNAKLAR

1. Dünya Sağlık Örgütü – Sodium reduction – Güncelleme: 2026.

2. Dünya Sağlık Örgütü – Healthy diet – Güncelleme: 2026.

3. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü – Türkiye Beslenme Rehberi TÜBER 2022 – 2022.

4. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü – Dünya Süt Günü – 2024.

5. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi – Characterization of Physicochemical, Colour and Textural Properties of Turkish Type Cheeses – Akkaya E – 2024 – DOI: 10.47027/duvetfd.1527852

6. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi – Cholesterol Levels and Some Nutritional Parameters of Traditional Cheeses in Turkey – Karagözlü C, Yerlikaya O, Akpınar A, Ünal G, Ergönül B, Ender G, Uysal HR – 2016 – DOI: 10.20289/zfdergi.388959

7. Gıda – Teneke Tulum Peynirlerinin Bazı Fizikokimyasal ve Duyusal Özelliklerinin Belirlenmesi – Şen C, Doğan MA, Karagül Yüceer Y – 2023 – DOI: 10.15237/gida.GD23048

8. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi – Some Physicochemical Characteristics and Aroma Compounds of Izmir Tulum Cheese Produced with Different Milk Types – Akpınar A, Yerlikaya O, Kınık Ö, Korel F, Kahraman C, Uysal HR – 2017 – DOI: 10.20289/zfdergi.297939

9. Gıda – Doğu Karadeniz Bölgesinde Üretilen ve Tüketime Sunulan Golot Peynirinin Üretim Tekniği, Bazı Kimyasal, Biyokimyasal ve Mikrobiyolojik Özellikleri – Tunçtürk Y, Özdemir M – 2005.

10. Gıda – Erzincan Tulum (Şavak) Peynirinin Yapılışı, Duyusal, Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Üzerinde Bir Araştırma – Kurt A, Çakmakçı S, Çağlar A, Akyüz N – 1991.

11. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi – Divle Tulum Peynirinin Kimyasal ve Mikrobiyolojik Özellikleri – Morul F, İşleyici Ö – 2012.

12. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi – Geleneksel Olarak Üretilen Bitlis Tulum Peyniri ve Kimyasal Kalite Nitelikleri – Sancak H, İşleyici Ö, Tuncay R, Sancak Y – 2018 – DOI: 10.17798/bitlisfen.430442

13. Gıda – Van Otlu Peynirinin Üretimi ve Mineral Madde İçeriği – Ocak E, Köse Ş – 2015 – DOI: 10.15237/gida.GD15024

14. Advances in Nutrition – Effect of Isoenergetic Substitution of Cheese with Other Dairy Products on Blood Lipid Markers in the Fasted and Postprandial State: An Updated and Extended Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials in Adults – Pradeilles R, Norris T, Sellem L, Markey O – 2023 – DOI: 10.1016/j.advnut.2023.09.003

15. Nature Communications – A global analysis of dairy consumption and incident cardiovascular disease – Zhuang P, Liu X, Li Y ve arkadaşları – 2025 – DOI: 10.1038/s41467-024-55585-0

16. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü – Bruselloz.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: