Yeni sezon henüz başlamadı; dolayısıyla transferlerin kazananlarını ilan etmek için erken.

Ancak ilk hava atışından önce görünen tablo net: Basketbol Süper Ligi’nin yıldız sayısı arttı, kadrolar büyük ölçüde değişti ve hem zirvede hem de alt sıralarda mücadele geçen sezondan daha yoğun olmaya aday.

Fleming bu görüntünün üzerinde durdu. Küfün çevreye bakterilerin çoğalmasını engelleyen bir madde saldığını düşündü. Daha sonra Penicillium cinsiyle ilişkilendirilen bu küfün ürettiği antibakteriyel maddeye “penicillin”, yani penisilin adını verdi. Bulgularını 1929’da British Journal of Experimental Pathology’de yayımladı. [1]

Bir kültür kabının içindeki berrak halka, ileride milyonlarca insanın hayatını değiştirecek bir tıp hikâyesinin başlangıcıydı.

Ama henüz ortada kullanılabilir bir ilaç yoktu.

Küfün çevresindeki o tuhaf boşluk

Fleming’in gözlemi basit görünüyordu.

Bir tarafta bakteriler vardı.

Diğer tarafta sıradan görünen bir küf.

Küfün hemen çevresinde ise bakteriler kaybolmuştu.

Bugün antibiyotiklerin ne yaptığını bildiğimiz için bu görüntünün önemini kavramak kolay. O dönemde ise bakteriyel enfeksiyonlara karşı hekimlerin elindeki seçenekler son derece sınırlıydı.

Zatürre, yara enfeksiyonları, doğum sonrası enfeksiyonlar veya basit bir kesikten kana yayılan bakteriler ölümcül olabiliyordu.

Fleming’in bulduğu maddenin bazı bakteriler üzerinde güçlü etkisi vardı. Fakat penisilinin bir hastaya verilebilmesi için önce yeterince saflaştırılması, etkisini kaybetmeden saklanması ve yeterli miktarda üretilebilmesi gerekiyordu.

İşte asıl güçlük burada başladı.

Fleming keşfetti ama penisilin hemen ilaca dönüşmedi

Fleming penisilinin antibakteriyel etkisini ortaya koymuştu. Ancak elde edilen madde kararsızdı ve dönemin teknik imkânlarıyla saflaştırılması son derece zordu.

Petri kabında bakterilerin büyümesini durdurmak başka şeydi; insanın damarına veya kasına güvenle verilebilecek, dozu ölçülebilen bir ilaç üretmek başka.

Bu nedenle Fleming’in 1929 tarihli çalışması bilim dünyasında yerini aldı ancak penisilin hemen hastanelerin kullanımına girmedi. [1]

Yine de Fleming’den sonra penisilini insanda kullanmayı deneyen biri oldu.

1930: Cecil George Paine’in unutulan denemeleri

Penisilin tarihindeki az bilinen isimlerden biri Cecil George Paine’dir.

Sheffield’da çalışan patolog Paine, 1930 yılında Fleming’in çalışmasından yararlanarak ham penisilin preparatını bazı göz enfeksiyonlarında yerel olarak kullandı. Bazı hastalarda enfeksiyonun düzelmesi, penisilinin insanda tedavi amacıyla kullanılabileceğine ilişkin en erken klinik kanıtlardan birini oluşturdu. [2]

Bu ayrıntı tarih açısından önemli.

Çünkü penisilinin hikâyesi bazen “1928’de keşfedildi, 1941’de ilk kez insana verildi” şeklinde anlatılır.

Gerçekte yol daha karmaşıktı.

Paine’in erken uygulamaları penisilin tarihinin önemli bir parçasıydı; ancak yöntem yaygın bir tedaviye dönüşmedi. Penisilini yeterince saf, ölçülebilir ve büyük miktarda üretme sorunu hâlâ çözülememişti.

Hikâye birkaç yıl sessiz kaldı.

Sonra sahne Oxford’a taşındı.

Oxford’da eski bir makale yeniden açıldı

1930’ların sonlarında Oxford Üniversitesi Sir William Dunn School of Pathology’de Howard Walter Florey’nin yönettiği ekip, bakteriler üzerinde etkili doğal maddeleri sistematik olarak araştırıyordu.

Ekibin önemli isimlerinden biri Alman kökenli biyokimyacı Ernst Boris Chain’di.

Chain, Fleming’in yıllar önce yayımladığı penisilin çalışmasını yeniden gündeme getirdi. Florey’nin yönettiği ekip bu antibakteriyel maddenin gerçekten tedaviye dönüştürülüp dönüştürülemeyeceğini araştırmaya başladı.

Bu kez laboratuvarın imkânları, bilimsel yaklaşım ve ekip farklıydı.

Florey güçlü bir araştırma organizasyonu kuruyordu.

Chain penisilinin biyokimyası ve saflaştırılması üzerinde çalışıyordu.

Norman Heatley ise penisilinin üretilmesi, ayrıştırılması, ölçülmesi ve daha yüksek miktarlarda elde edilmesinde kritik yöntemler geliştiriyordu.

Bu nedenle penisilinin ilaca dönüşme hikâyesini yalnızca Fleming ve Florey üzerinden anlatmak da eksik kalır.

Bilimsel kapıyı Fleming açmıştı.

Oxford ekibi ise o kapının ardındaki uzun koridorda yürümeye başladı.

Norman Heatley: Hikâyenin sessiz mühendislerinden biri

Norman Heatley’nin adı halk arasında Fleming veya Florey kadar bilinmez.

Oysa penisilinin laboratuvardan hastaya ulaşmasında yaptığı katkı belirleyiciydi.

Sorun yalnızca küfü büyütmek değildi. Küfün bulunduğu sıvının içinden çok az miktardaki etkin maddeyi ayırmak, bunu bozmadan yoğunlaştırmak ve ne kadar etkili olduğunu ölçmek gerekiyordu.

Heatley, bu işlemleri mümkün kılacak pratik yöntemlerin geliştirilmesinde önemli rol oynadı.

Oxford laboratuvarlarında penisilin üretmek için mevcut kaplar kullanılıyor, yeni düzenekler geliştiriliyor ve elde edilen her küçük miktar özenle korunuyordu.

Çünkü o günlerde birkaç doz penisilin bile son derece kıymetliydi.

1940: Fareler hayatta kaldı

Oxford ekibi 1940 yılında kritik bir deneye geçti.

Araştırmacılar farelerde ağır bakteriyel enfeksiyon oluşturdu. Hayvanların bir bölümüne penisilin verildi, diğerleri karşılaştırma grubu olarak izlendi.

Penisilin verilen farelerin enfeksiyona karşı korunabildiği görüldü.

Bu sonuç önemliydi.

Çünkü Fleming’in kültür kabında gözlemlediği etki artık yaşayan bir organizmada da gösterilmişti.

Chain, Florey, Gardner, Heatley, Jennings, Orr-Ewing ve Sanders sonuçlarını 24 Ağustos 1940’ta The Lancet’te yayımladı. [3]

Penisilin artık yalnızca bakterileri laboratuvar kabında durduran ilginç bir madde değildi.

Bir tedavi adayıydı.

Sıradaki sınav insandı.

Albert Alexander: İlacın işe yaradığı ama yetmediği hasta

1941 yılının başlarında Oxford’daki Radcliffe Infirmary’de 43 yaşında bir polis memuru ağır bir bakteriyel enfeksiyonla mücadele ediyordu.

Adı Albert Alexander’dı.

Enfeksiyon yüzüne, saçlı derisine ve göz çevresine kadar yayılmıştı. Yapılan incelemelerde Staphylococcus aureus ve Streptococcus pyogenes gibi hastalık yapabilen bakteriler saptanmıştı. Dönemin mevcut tedavileri yeterli olmuyordu. [4]

12 Şubat 1941’de Alexander’a sistemik, yani bütün vücutta etkili olacak şekilde penisilin verilmeye başlandı.

Bu, penisilinin insandaki ilk kullanımı değildi; Cecil George Paine yıllar önce yerel uygulamalar yapmıştı. Ancak Albert Alexander vakası, saflaştırılmış penisilinin ağır bir enfeksiyonda sistemik tedavi amacıyla kullanılmasının tarihî dönüm noktalarından biri oldu. [2][4]

Sonuç kısa sürede kendini gösterdi.

Ateşi düştü.

Genel durumu iyileşmeye başladı.

Enfeksiyon geriliyordu.

Laboratuvarda fareleri koruyan madde insan bedeninde de etkisini gösteriyordu.

Fakat bir sorun vardı.

Oxford’daki bilim insanlarının elinde yeterince penisilin yoktu.

İlacı hastanın idrarından geri toplamaya çalıştılar

Albert Alexander vakasının belki de en çarpıcı ayrıntısı burada ortaya çıktı.

Penisilin o kadar azdı ki araştırmacılar hastanın vücudundan idrarla atılan ilacı geri toplamaya çalışıyordu.

Çünkü penisilinin önemli bir bölümü böbreklerden süzülerek idrarla dışarı çıkıyordu.

Oxford ekibi idrardaki penisilini yeniden ayırıyor, saflaştırıyor ve tedavide tekrar kullanmaya çalışıyordu. Bu çaba 1941’de yayımlanan klinik çalışmada da kayda geçirildi. [4]

Bugün antibiyotiklerin milyonlarca doz üretildiği dünyadan bakıldığında bunu hayal etmek güç.

Bir insanın yaşamı söz konusuydu.

İlaç etkiliydi.

Bilim insanları bunu gözleriyle görüyordu.

Fakat şişenin dibi görünüyordu.

Penisilin tükendi.

Tedavi sürdürülemedi.

Enfeksiyon yeniden ilerledi ve Albert Alexander yaşamını yitirdi. [4]

Onun ölümü penisilinin başarısızlığını göstermiyordu.

Tam tersine, başka bir gerçeği ortaya koymuştu:

İşe yarayan bir ilaç bulunmuştu ama insanları kurtaracak kadar üretilemiyordu.

Bundan sonra savaş ilacı üretme savaşıydı

Florey ve ekibi için yeni hedef belliydi.

Daha fazla penisilin.

Çok daha fazla.

Ancak Avrupa İkinci Dünya Savaşı’nın ortasındaydı. İngiltere’nin sanayi kapasitesinin önemli bölümü savaş için kullanılıyordu.

Howard Florey ve Norman Heatley 1941’de Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti. Amaç penisilinin daha büyük miktarlarda üretilebileceği yöntemler geliştirmek ve sanayi desteği bulmaktı.

ABD’de araştırma laboratuvarları, bilim insanları ve ilaç üreticilerinin yürüttüğü çalışmalarla fermantasyon, yani mikroorganizmaların kontrollü biçimde çoğaltılarak ürün elde edilmesi yöntemleri geliştirildi.

Penisilin artık küçük laboratuvar kaplarından büyük üretim tanklarına doğru yol alıyordu.

Savaşın ilerleyen yıllarında üretim hızla arttı.

Laboratuvarın kıymetli birkaç miligramı, giderek binlerce hastaya ulaşabilecek bir ilaca dönüşüyordu.

Keşfin sahibi kimdi?

Bu soru yıllardır soruluyor.

Cevabı tek bir isim değil.

Alexander Fleming, 1928’de küfün bakterileri durdurduğunu fark etti, penisilini tanımladı ve bilim dünyasına duyurdu. [1]

Cecil George Paine, penisilini 1930’da bazı insan göz enfeksiyonlarında kullanan öncü isimlerden biri oldu. [2]

Howard Florey, Oxford’da penisilini sistematik bir tedavi projesine dönüştüren ekibi yönetti.

Ernst Chain, penisilinin kimyasal ve biyokimyasal özelliklerinin anlaşılması ve saflaştırılması çalışmalarında temel rol oynadı.

Norman Heatley, üretim ve ekstraksiyon yöntemleriyle laboratuvardaki maddeden kullanılabilir penisilin elde edilmesinin yolunu açan isimlerden biri oldu.

Edward Abraham, Margaret Jennings, Arthur Gardner, Charles Fletcher ve başka araştırmacılar da bu bilimsel zincirin halkalarını oluşturdu. [3][4]

Penisilinin tarihini tek bir “dâhi bilim insanı” hikâyesine indirgemek bu nedenle gerçeğin önemli bölümünü görünmez hâle getirir.

Belki de penisilin, bilimin nasıl çalıştığını anlatan en güzel örneklerden biridir:

Biri fark eder.

Biri eski çalışmayı yeniden okur.

Biri molekülü ayırır.

Biri deney düzeneğini kurar.

Biri hastayı tedavi eder.

Biri büyük miktarda üretmenin yolunu bulur.

Ve yıllar sonra hepsinin emeği insanlığın ortak hafızasına dönüşür.

1945 Nobel’i Fleming, Chain ve Florey’ye

1945 yılında Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü Alexander Fleming, Ernst Boris Chain ve Howard Walter Florey arasında paylaştırıldı.

Ödül, penisilinin keşfi ve çeşitli enfeksiyon hastalıklarındaki tedavi edici etkisinin ortaya konulması nedeniyle verildi. [5]

Londra’daki küflü kültür kabı ile Oxford’daki yoğun laboratuvar çalışmaları böylece aynı Nobel ödülünde buluştu.

Ancak Nobel sahnesinde üç kişi bulunmasına rağmen penisilinin arkasındaki ekip çok daha büyüktü.

Özellikle Norman Heatley’nin Nobel’e dahil edilmemesi, penisilin tarihinin bugün de tartışılan başlıklarından biridir.

Fleming başarının içindeki tehlikeyi de gördü

Hikâye 1945’te bitmedi.

Penisilin ve ardından geliştirilen diğer antibiyotikler bakteriyel enfeksiyonlara karşı tıbbın en önemli araçlarından biri hâline geldi.

Ancak Fleming, penisilinin yaygınlaşmasının hemen ardından başka bir tehlikeye dikkat çekti.

1945 Nobel konuşmasında, bakterilerin yetersiz penisilin dozlarına maruz kalması durumunda dirençli hâle gelebileceği konusunda uyarıda bulundu. [6]

Antibiyotik direnci, bakterilerin daha önce onları öldüren veya çoğalmalarını durduran ilaçlardan etkilenmemeye başlaması anlamına geliyor.

Bugün bu nedenle antibiyotiklerin gereksiz yere kullanılmaması; doğru antibiyotiğin, gerçekten gerekli olduğunda, uygun doz ve uygun tedavi süresiyle kullanılması önem taşıyor.

Antibiyotikler virüslere karşı da etkili değildir. Grip ve sıradan soğuk algınlığı gibi virüslerin yol açtığı hastalıklarda penisilin veya başka bir antibiyotik virüsü ortadan kaldırmaz.

Fleming’in yaklaşık bir asır önce başlattığı hikâye bu nedenle bugün hâlâ devam ediyor.

Bir kültür kabının kenarında başlayan küçük bir gözlem, önce Oxford’daki laboratuvarlara, ardından hastane odalarına, fabrikalara ve dünyanın dört bir yanındaki eczanelere ulaştı.

Ama penisilinin gerçek hikâyesi yalnızca küfün bakterileri öldürmesi değildir.

Bir bilim insanının fark ettiği şeyi başka bilim insanlarının ciddiye almasının; bir biyoloğun gözlemini kimyacının, hekimin, mühendisin ve sanayicinin tamamlamasının hikâyesidir.

Fleming kültür kabındaki sessizliği gördü.

Florey ve arkadaşları o sessizliğin nedenini hastanın başucuna taşıdı.

Ve tıp tarihinin en önemli derslerinden biri geriye kaldı:

Keşif bazen bir anda doğar; onu insanlığın hizmetine sunmak ise yıllar ve birçok insan ister.

Kaynaklar

[1] Fleming A. On the Antibacterial Action of Cultures of a Penicillium, with Special Reference to Their Use in the Isolation of B. influenzae. British Journal of Experimental Pathology. 1929;10(3):226-236.

[2] Wainwright M, Swan HT. C.G. Paine and the Earliest Surviving Clinical Records of Penicillin Therapy. Medical History. 1986;30(1):42-56.

[3] Chain E, Florey HW, Gardner AD, Heatley NG, Jennings MA, Orr-Ewing J, Sanders AG. Penicillin as a Chemotherapeutic Agent. The Lancet. 1940;236(6104):226-228. DOI: 10.1016/S0140-6736(01)08728-1.

[4] Abraham EP, Chain E, Fletcher CM, Gardner AD, Heatley NG, Jennings MA, Florey HW. Further Observations on Penicillin. The Lancet. 1941;238(6155):177-189. DOI: 10.1016/S0140-6736(00)72122-2.

[5] Nobel Foundation. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945. Nobel Foundation. 1945.

[6] Fleming A. Penicillin. Nobel Lecture. Nobel Foundation. 1945.

Emekli Tabip Tümgeneral Prof. Dr. Ömer Şarlak hayatını kaybetti.

Uzun yıllar Türk Silahlı Kuvvetleri sağlık teşkilatında görev yapan, hekimlik ve akademik kariyerini askerî sağlık alanındaki üst düzey görevlerle birleştiren Şarlak’ın vefatı, Ufuk Üniversitesi tarafından yayımlanan başsağlığı mesajıyla duyuruldu.

GATA’nın eski komutanlarındandı

Tabip Tümgeneral Prof. Dr. Ömer Şarlak, meslek hayatı boyunca askerî tıp ve cerrahi alanında önemli görevler üstlendi.

Gülhane Askerî Tıp Akademisi’nin (GATA) önceki dönem komutanlarından olan Şarlak, hekimliğinin yanı sıra askerî sağlık yönetiminin üst kademelerinde görev yaptı.

Akademik kimliği ve cerrahi alanındaki çalışmalarıyla tanınan Şarlak, askerî hekimlik ile bilimsel ve akademik çalışmaların kesiştiği önemli isimler arasında yer aldı.

Prof. Dr. Ömer Şarlak kimdir?

Prof. Dr. Ömer Şarlak, Türk askerî tıp ve cerrahi camiasında uzun yıllar görev yapan tabip general, cerrah ve akademisyendi.

Hekimlik mesleğini Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde sürdüren Şarlak, akademik kariyerinde profesörlüğe, askerî kariyerinde ise Tabip Tümgeneral rütbesine kadar yükseldi.

Meslek hayatının önemli bölümünü askerî sağlık hizmetleri ve cerrahi alanında geçiren Şarlak, Türkiye’nin köklü askerî tıp kurumlarından Gülhane Askerî Tıp Akademisi’nde üst düzey görevler üstlendi ve GATA komutanlığı yaptı.

Şarlak’ın mesleki faaliyetleri askerî sağlık hizmetleriyle sınırlı kalmadı. Cerrahi eğitimi ve mesleki çalışmalar alanında da sorumluluklar üstlenen Şarlak, Türkiye Modern Cerrahi Eğitim ve Araştırma Derneği Başkanlığı görevinde bulundu.

Ayrıca Türkiye Trafik Kazaları Yardım Vakfı Yönetim Kurulu üyeliği yapan Şarlak, Ufuk Üniversitesi Mütevelli Heyeti üyeliği görevini de üstlendi.

Hekimlikten akademiye, cerrahiden askerî sağlık yönetimine uzanan meslek hayatıyla Şarlak, Türk tıp camiasına uzun yıllar hizmet verdi.

Cerrahi ve askerî tıpta uzun yıllar görev yaptı

Ömer Şarlak’ın meslek hayatında askerî hekimlik ile akademik tıp birlikte ilerledi.

GATA’daki görevlerinin yanı sıra Türkiye Modern Cerrahi Eğitim ve Araştırma Derneği Başkanlığı yapan Şarlak, farklı sağlık ve akademik kuruluşlarda da sorumluluk üstlendi.

Şarlak’ın vefatı dolayısıyla Ufuk Üniversitesi tarafından yayımlanan mesajda ailesine, yakınlarına ve mensubu olduğu camialara başsağlığı dilekleri iletildi.

Ömer Şarlak bugün son yolculuğuna uğurlanacak

Açıklanan cenaze programına göre Emekli Tabip Tümgeneral Prof. Dr. Ömer Şarlak’ın cenazesi, 14 Ağustos 2026 Cuma günü ikindi namazının ardından Ankara Ahmet Hamdi Akseki Camii’nde kılınacak cenaze namazı sonrasında Cebeci Asri Mezarlığı’nda toprağa verilecek.

Şarlak’ın vefatıyla Türk askerî tıp ve cerrahi camiası, uzun yıllar hekimlik, akademisyenlik ve askerî sağlık yönetimi alanlarında görev yapmış önemli isimlerinden birini kaybetti.

İzmir sağlık camiası, kadın hastalıkları ve doğum alanında uzun yıllardır hekimlik yapan Op. Dr. Özlem Gültekin’in vefatıyla sarsıldı.

Gültekin’in hayatını kaybettiği haberi, meslek çevresi ve sevenleri tarafından büyük üzüntüyle karşılandı.

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Mezunuydu

Mesleki yaşamını kadın hastalıkları ve doğum alanında sürdüren Op. Dr. Özlem Gültekin, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunuydu.

Uzmanlık eğitimini de kadın hastalıkları ve doğum alanında tamamlayan Gültekin, İzmir’de hekimlik yapıyor ve hastalarına hizmet veriyordu.

Meslek hayatı boyunca kadın sağlığı, gebelik takibi, doğum ve jinekolojik hastalıklar başta olmak üzere kadın hastalıkları ve doğum uzmanlığının farklı alanlarında çalışmalarını sürdürdü.

Vefat Haberi Büyük Üzüntü Yarattı

Op. Dr. Özlem Gültekin’in vefatının ardından yakınları ve meslek çevresinden başsağlığı mesajları paylaşıldı.

Vefat duyurusunda Gültekin için, “Hayat dolu arkadaşımızı çok zamansız kaybetmenin derin üzüntüsü içindeyiz” ifadelerine yer verildi.

Gültekin’in ölüm nedenine ilişkin çeşitli haberlerde kalp krizi geçirdiği yönünde bilgiler yer almakla birlikte, vefat duyurusunda ölüm nedenine ilişkin ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.

Özlem Gültekin’in Cenazesi Bugün

Op. Dr. Özlem Gültekin için cenaze töreni 14 Ağustos 2026 Cuma günü düzenlenecek.

Gültekin’in cenazesi, Bostanlı Beşikçioğlu Camii’nde ikindi namazının ardından kılınacak cenaze namazı sonrasında Örnekköy Mezarlığı’nda toprağa verilecek.

Op. Dr. Özlem Gültekin’in vefatı dolayısıyla ailesine, yakınlarına, meslektaşlarına ve tüm sağlık camiasına başsağlığı diliyoruz.

336 hasta iki tedavi grubuna ayrıldı

Signal Transduction and Targeted Therapy dergisinde 13 Ağustos 2026’da yayımlanan araştırmaya, ameliyatla tedavi edilemeyen lokal ileri veya ileri evrede, yassı hücreli olmayan küçük hücreli dışı akciğer kanseri bulunan 336 yetişkin katıldı. Hastaların tümünde EGFR geninde L858R mutasyonu veya ekzon 19 delesyonu adı verilen iki yaygın genetik değişiklikten biri bulunuyordu. [1]

Hastalar rastgele iki gruba ayrıldı. 223 kişi günde 60 miligram mefatinib, 113 kişi ise günde 250 miligram gefitinib aldı. Hem hastaların hem de araştırmacıların hangi ilacın verildiğini bilmediği çift kör çalışma tasarımı kullanıldı. [1]

Araştırmanın temel hedefi progresyonsuz sağkalımı değerlendirmekti. Progresyonsuz sağkalım, tedavinin başlamasından sonra kanserin büyümeden veya yayılmadan kontrol altında kaldığı süreyi ifade ediyor. Bu ölçüm, hastanın toplam yaşam süresiyle aynı anlama gelmiyor.

Hastalığın ilerlemediği süre yaklaşık 4 ay daha uzundu

Bağımsız değerlendirme sonuçlarına göre mefatinib kullananlarda medyan progresyonsuz sağkalım 13,7 ay olarak hesaplandı. Gefitinib kullananlarda ise bu süre 9,7 ayda kaldı. [1]

İstatistiksel analizde tehlike oranı, yani hazard ratio (HR), 0,68 bulundu. Bu sonuç, çalışma süresince hastalığın ilerlemesi veya ölüm tehlike oranının mefatinib grubunda gefitinibe göre yaklaşık yüzde 32 daha düşük olduğunu gösteriyor. [1]

Bu oran, “hastaların yüzde 32’sinde kanser ilerlemedi” veya “ölüm riski kesin olarak yüzde 32 azaldı” anlamına gelmiyor. HR, iki grupta olayların zaman içinde gerçekleşme hızını karşılaştıran istatistiksel bir ölçüm.

Tümörün küçülmesi veya belirli ölçüde tedaviye yanıt vermesi açısından değerlendirildiğinde ise gruplar arasındaki fark daha sınırlıydı. Objektif yanıt oranı mefatinib grubunda yüzde 81,2, gefitinib grubunda yüzde 77,9 olarak bildirildi ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı. [1]

L858R mutasyonu taşıyanlarda fark daha belirgindi

Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri EGFR L858R mutasyonu taşıyan hastalarda ortaya çıktı.

Bu grupta mefatinib kullananlarda medyan progresyonsuz sağkalım 13,7 ay, gefitinib kullananlarda ise 8,3 ay olarak ölçüldü. Tehlike oranı 0,55 olarak hesaplandı. [1]

Bu bulgu, çalışma süresi içinde hastalığın ilerlemesi veya ölüm tehlike oranının L858R grubunda mefatinible yaklaşık yüzde 45 daha düşük olduğuna işaret ediyor.

Buna karşılık EGFR ekzon 19 delesyonu bulunan hastalarda iki ilaç arasındaki fark belirgin değildi. Medyan progresyonsuz sağkalım mefatinib grubunda 12,6 ay, gefitinib grubunda 12,5 ay olarak bulundu. [1]

Sonuçlar, mefatinibden elde edilebilecek yararın hastanın taşıdığı EGFR mutasyonunun türüne göre farklılık gösterebileceğini düşündürüyor.

Yaşam süresini uzattığı henüz gösterilmedi

Çalışmada genel sağkalım, yani hastaların tedaviden sonra ne kadar süre yaşadığı da değerlendirildi.

Mevcut analizde medyan genel sağkalım mefatinib grubunda 35,4 ay, gefitinib grubunda 33,3 ay olarak hesaplandı. Ancak iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Genel sağkalım için HR 0,90 olarak bildirildi. [1]

Bu nedenle araştırmadan “mefatinib hastaların yaşam süresini uzatıyor” sonucu çıkarmak henüz mümkün değil.

Çalışma, mefatinibin gefitinibe kıyasla hastalığın ilerlemesini daha uzun süre geciktirdiğini gösteriyor. Bunun genel yaşam süresine de anlamlı biçimde yansıyıp yansımayacağını belirlemek için daha uzun takip verilerine ihtiyaç bulunuyor.

Ağır yan etkiler mefatinib grubunda daha sık görüldü

Tedavinin etkinliği kadar yan etkileri de dikkat çekti. Derece 3 veya daha ağır tedaviyle ilişkili yan etkiler mefatinib kullanan hastaların yüzde 45,7’sinde görülürken, gefitinib grubunda bu oran yüzde 24,8 oldu. [1]

Derece 3 veya üzeri ishal mefatinib grubunda yüzde 20, gefitinib grubunda yüzde 0,9 oranında görüldü. Ağır deri döküntüsü yüzde 11,7’ye karşı yüzde 1,8, ağır stomatit, yani ağız içinde iltihap ve yaralar, yüzde 6,3’e karşı yüzde 0,9 olarak bildirildi. [1]

Bununla birlikte tüm nedenlere bağlı ciddi yan etkilerin toplam oranı iki grupta birbirine oldukça yakındı: mefatinib grubunda yüzde 31,8, gefitinib grubunda yüzde 31,0. [1]

Araştırmacılar daha önce bilinmeyen yeni bir güvenlik sorunu saptamadıklarını bildirse de ağır tedaviye bağlı yan etkilerin mefatinib grubunda daha fazla görülmesi, ilacın yararı değerlendirilirken dikkate alınması gereken önemli bir bulgu.

Mefatinib neden doğrudan güncel standart tedaviyle karşılaştırılmadı?

Mefatinib, EGFR adlı proteinin kanser hücrelerine gönderdiği büyüme sinyallerini baskılamayı amaçlayan ikinci kuşak bir tirozin kinaz inhibitörü. Gefitinib ise aynı hedefe yönelik birinci kuşak ilaçlardan biri.

Çalışmanın önemli sınırlılıklarından biri, mefatinibin daha yeni bir EGFR ilacı yerine gefitinible karşılaştırılmış olması.

Günümüzde birçok ülkede EGFR mutasyonlu ileri küçük hücreli dışı akciğer kanserinin ilk basamak tedavisinde üçüncü kuşak EGFR inhibitörü osimertinib önemli seçeneklerden biri olarak kullanılıyor. Daha önce yayımlanan FLAURA Faz 3 çalışmasında osimertinibin gefitinib veya erlotinibe göre progresyonsuz sağkalımı uzattığı gösterilmişti. [2]

Bu nedenle yeni araştırmanın sonuçları, “mefatinib günümüzde kullanılan bütün EGFR ilaçlarından daha etkilidir” şeklinde yorumlanamaz. Bunun belirlenebilmesi için mefatinibin daha yeni tedavilerle doğrudan karşılaştırıldığı klinik çalışmalara ihtiyaç bulunuyor.

Beyin metastazı bulunan hastalar çalışmaya alınmadı

Araştırmanın sonuçlarını değerlendirirken bir başka önemli sınırlılık da hasta seçimiydi. Beyin metastazı bulunan hastalar Faz 3 çalışmaya dahil edilmedi. [1]

Akciğer kanseri beyne yayılabildiği için bu durum klinik açıdan önem taşıyor. Çalışmadan elde edilen sonuçların beyin metastazı bulunan hastalar için aynı şekilde geçerli olduğu söylenemez.

Araştırmanın yalnızca Çin’de yürütülmüş olması da sonuçların farklı etnik ve coğrafi topluluklara ne ölçüde genellenebileceğini sınırlıyor. Ayrıca çalışma Hangzhou Zhongmei Huadong Pharmaceutical Company tarafından desteklendi. [1]

Buna rağmen 336 hastanın katıldığı randomize, çift kör Faz 3 araştırma, özellikle EGFR L858R mutasyonu taşıyan ileri küçük hücreli dışı akciğer kanseri hastalarında mefatinib için güçlü klinik kanıt sunuyor. İlacın günümüzde kullanılan daha yeni EGFR tedavileri karşısındaki gerçek yerini ise doğrudan karşılaştırmalı çalışmalar, farklı ülkelerden elde edilecek veriler ve daha uzun süreli genel sağkalım sonuçları belirleyecek.

Kaynaklar

[1] Yu J, Xiong A, Wang Q, et al. Mefatinib versus gefitinib as a first-line treatment for EGFR-mutated non-small cell lung cancer: a randomized, double-blind, multicenter phase III study. Signal Transduction and Targeted Therapy. 2026;11:324. DOI: 10.1038/s41392-026-02904-0

[2] Soria JC, Ohe Y, Vansteenkiste J, et al. Osimertinib in Untreated EGFR-Mutated Advanced Non-Small-Cell Lung Cancer. New England Journal of Medicine. 2018;378:113-125. DOI: 10.1056/NEJMoa1713137

Anoreksiya yalnızca “çok zayıf olmak” anlamına gelmez. Kişinin yemek, kilo ve beden algısıyla ilişkisini etkileyen ciddi bir yeme bozukluğudur. Dışarıdan bakıldığında kişinin ne kadar hasta olduğunu anlamak da her zaman mümkün değildir.

Tedavi geciktiğinde yetersiz beslenme kalp ve dolaşım sisteminden kemiklere, kaslardan hormonlara kadar birçok sistemi etkileyebilir. Buna karşılık uygun tedaviyle beslenme düzeninin yeniden kurulması, fiziksel sağlığın toparlanması ve yemek ile beden algısına ilişkin sorunların tedavi edilmesi mümkündür.

Anoreksiya Nervoza Nedir?

Anoreksiya nervoza, kişinin enerji alımını ciddi biçimde kısıtlayabildiği, kilo almaktan yoğun biçimde korkabildiği ve beden ağırlığı veya görünümü konusunda bozulmuş bir algıya sahip olabildiği bir yeme bozukluğudur.

Hastalık çoğu zaman ergenlik veya genç erişkinlik döneminde başlasa da çocuklarda ve daha ileri yaşlarda da görülebilir. Kadınlarda daha sık tanı konulmakla birlikte erkeklerde de anoreksiya gelişebilir.

Anoreksiyanın önemli özelliklerinden biri, kişinin durumunun ciddiyetini fark etmekte zorlanabilmesidir. Bu nedenle aile üyeleri veya yakın çevre bazen değişiklikleri hastadan önce fark edebilir.

Ayrıca kişinin görünümünden yola çıkarak anoreksiya olup olmadığına karar verilemez. Yeme bozuklukları farklı beden ağırlıklarındaki kişilerde ortaya çıkabilir.

Anoreksiya Neden Olur?

Anoreksiya nervozanın tek bir nedeni bulunmuyor. Güncel bilgiler genetik, biyolojik, psikolojik, davranışsal ve sosyal etkenlerin birlikte rol oynayabileceğini gösteriyor.

Ailede yeme bozukluğu veya bazı ruhsal hastalıkların bulunması yatkınlıkla ilişkili olabilir. Kaygı, mükemmeliyetçilik, düşük benlik algısı ve beden görünümüne aşırı önem verme de bazı kişilerde riskle ilişkili özellikler arasında değerlendiriliyor.

Beden ölçüsü ve zayıflık konusunda yoğun sosyal baskıya maruz kalmak, kilo ve görünümün performans açısından ön plana çıktığı bazı spor veya mesleklerle uğraşmak da hassas kişilerde etkili olabilir.

Ancak tek başına bu faktörlerden herhangi birinin anoreksiyaya yol açacağı söylenemez. Hastalık kişinin tercihi, iradesizliği veya yalnızca “zayıflama isteği” ile açıklanabilecek basit bir durum değildir.

Anoreksiya Belirtileri Nelerdir?

Anoreksiya hem yeme davranışında hem de fiziksel ve psikolojik durumda değişikliklere neden olabilir. Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişebilir.

İlk ve Erken Belirtiler

Başlangıçta değişiklikler oldukça sıradan görünebilir. Kişi bazı yiyecekleri beslenmesinden çıkarmaya, porsiyonlarını küçültmeye veya öğün atlamaya başlayabilir.

Yemeklerin kalorisini sürekli hesaplama, sık tartılma, başkalarıyla birlikte yemek yemekten kaçınma, kilo alma konusunda belirgin endişe ve egzersizin giderek katı bir zorunluluğa dönüşmesi de dikkat çekebilir.

Çocuk ve ergenlerde yalnızca kilo kaybına bakılmaz. Büyümenin yavaşlaması veya yaşına göre beklenen kilo artışının gerçekleşmemesi de önemli olabilir.

Sık Görülen Belirtiler

Anoreksiyada görülebilecek belirtiler arasında şunlar bulunabilir:

• Belirgin kilo kaybı veya beklenen kilo artışının gerçekleşmemesi
• Öğün atlama veya çok az yemek yeme
• Bazı yiyecek gruplarını katı biçimde beslenmeden çıkarma
• Kilo almaktan yoğun korku duyma
• Beden ölçüsü ve kilo hakkında sürekli düşünme
• Aşırı veya zorlayıcı egzersiz yapma
• Başkalarının yanında yemek yemekten kaçınma
• Yeme davranışını veya kilosunu gizlemeye çalışma
• Halsizlik ve güçsüzlük
• Baş dönmesi veya bayılma
• Sürekli üşüme
• Kabızlık ve karın yakınmaları
• Cilt kuruluğu ve saçlarda incelme veya dökülme
• Adet düzeninde bozulma
• Cinsel istekte azalma
• Konsantrasyon güçlüğü

Bu belirtilerin tek başına bulunması anoreksiya tanısı anlamına gelmez. Tanı, kişinin fiziksel ve ruhsal durumu birlikte değerlendirilerek konulur.

İleri Dönemde Görülebilecek Belirtiler

Uzun süren veya ağır anoreksiyada yetersiz beslenmenin etkileri belirginleşebilir.

Düşük tansiyon, nabzın yavaşlaması, kalp ritmi sorunları, kas kaybı, kemik yoğunluğunda azalma, kansızlık, ciddi güçsüzlük ve hormonal değişiklikler gelişebilir.

Ağır yetersiz beslenmede vücudun birçok organ sistemi etkilenebilir.

Anoreksiya Nasıl Teşhis Edilir?

Anoreksiya tanısı yalnızca tartıdaki rakama bakılarak konulmaz. Yeme davranışı, kilo değişimi, beden algısı, kilo alma korkusu, fiziksel bulgular ve ruhsal durum birlikte değerlendirilir.

Hekim boy, kilo, nabız, tansiyon ve vücut sıcaklığı gibi temel ölçümleri değerlendirebilir. Kilo kaybına yol açabilecek başka hastalıkların dışlanması ve yetersiz beslenmenin vücuttaki etkilerinin araştırılması için kan ve idrar testleri gerekebilir.

Kan sayımı, elektrolitler ile böbrek, karaciğer ve tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesi sık kullanılan incelemeler arasındadır.

Kalp ritmi açısından elektrokardiyografi yapılabilir. Uzun süreli hastalıkta veya risk bulunan kişilerde kemik yoğunluğunun değerlendirilmesi de gündeme gelebilir.

Ruh sağlığı değerlendirmesinde ise kişinin yemek, kilo ve beden hakkındaki düşünceleri, yeme davranışları ve eşlik edebilecek depresyon, kaygı veya diğer psikiyatrik sorunlar ele alınır.

Anoreksiya Tedavisi Nasıl Yapılır?

Anoreksiya tedavisinin temel amacı yalnızca kişinin kilo almasını sağlamak değildir. Vücudun güvenli biçimde beslenmesini sağlamak, tıbbi sorunları tedavi etmek ve hastalığı sürdüren düşünce ve davranışları değiştirmek birlikte hedeflenir.

Bu nedenle tedavide genellikle hekim, psikiyatri veya ruh sağlığı uzmanı ve beslenme konusunda deneyimli sağlık profesyonellerinin birlikte çalıştığı çok disiplinli yaklaşım tercih edilir.

Tedavinin önemli bileşenleri şunlardır:

• Beslenme durumunun güvenli biçimde düzeltilmesi
• Sağlıklı kilo ve büyümenin yeniden sağlanması
• Fiziksel komplikasyonların izlenmesi ve tedavisi
• Yeme bozukluğuna yönelik psikoterapi
• Sağlıklı yeme davranışının yeniden geliştirilmesi
• Gerektiğinde aile desteğinin tedaviye dahil edilmesi
• Eşlik eden ruhsal sorunların değerlendirilmesi

Erişkinlerde yeme bozukluğuna odaklanan farklı psikoterapi yöntemleri kullanılabilir. Çocuk ve ergenlerde aile temelli tedaviler önemli seçenekler arasındadır.

Anoreksiya nervozanın temel belirtilerini tek başına ortadan kaldıran özel bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Ancak depresyon veya kaygı gibi eşlik eden durumlarda hekim tarafından ilaç tedavisi değerlendirilebilir.

Ciddi yetersiz beslenme, ağır sıvı-elektrolit bozukluğu, tehlikeli kalp ritmi değişiklikleri veya ciddi ruhsal risk bulunduğunda hastanede tedavi gerekebilir.

Tedavi her hasta için aynı değildir. Yaş, hastalığın şiddeti, kilo kaybının seyri, fiziksel komplikasyonlar ve ruhsal durum tedavi planını etkiler.

Güncel Bilimsel Gelişmeler

Anoreksiya araştırmalarında yalnızca kilo değişimine değil, hastalığın biyolojik ve nöropsikolojik mekanizmalarına da giderek daha fazla odaklanılıyor.

Genetik yatkınlık, beynin ödül ve davranış sistemleri, metabolik özellikler ve bağırsak-beyin ilişkisi araştırılan alanlar arasında bulunuyor. Ayrıca mevcut psikoterapilerin daha etkili hale getirilmesi ve tedaviye erişimin artırılması için dijital yöntemler üzerinde çalışmalar sürüyor.

Yeni ilaç ve biyolojik tedavi araştırmaları da bulunmakla birlikte araştırma aşamasındaki yaklaşımlar standart tedavinin yerine geçmiş değildir.

Anoreksiya ile Yaşam

İyileşme yalnızca tartıdaki değişimle ölçülmez. Yemekle daha sağlıklı bir ilişkinin kurulması, kilo ve beden hakkındaki yoğun düşüncelerin azalması, sosyal yaşamın yeniden güçlenmesi ve fiziksel sağlığın toparlanması da tedavinin parçalarıdır.

Kişinin internetten bulunan kısıtlayıcı diyetleri veya kontrolsüz takviyeleri kendi başına uygulaması uygun değildir. Özellikle ciddi yetersiz beslenme bulunan kişilerde beslenmenin yeniden düzenlenmesi tıbbi takip gerektirebilir.

Düzenli kontroller, tedavi planına devam etmek ve yakın çevrenin yargılamadan destek olması iyileşme sürecine katkı sağlayabilir.

Nüks, yani hastalığın belirtilerinin yeniden ortaya çıkması mümkündür. Öğün atlama, yeniden katı beslenme kuralları oluşturma veya kilo ve egzersizle aşırı uğraşmaya başlama gibi eski davranışların geri dönmesi halinde tedavi ekibiyle erken iletişim önemlidir.

Halk Arasında Doğru Bilinen Yanlışlar

Yanlış: Anoreksiya sadece çok zayıf insanlarda görülür.

Doğru: Bir kişinin görünümünden yeme bozukluğunun bulunup bulunmadığı veya ne kadar ciddi olduğu anlaşılamaz.

Yanlış: Anoreksiya yalnızca genç kadınların hastalığıdır.

Doğru: Genç kadınlarda daha sık görülse de erkeklerde, çocuklarda ve farklı yaş gruplarında da ortaya çıkabilir.

Yanlış: Kişi isterse sadece daha fazla yiyerek anoreksiyayı yenebilir.

Doğru: Anoreksiya ciddi bir yeme bozukluğudur ve tedavisi çoğu zaman beslenme desteğinin yanı sıra tıbbi ve psikolojik yaklaşım gerektirir.

Yanlış: Anoreksiya tamamen dış görünüşe önem vermekten kaynaklanır.

Doğru: Hastalığın gelişiminde genetik, biyolojik, psikolojik ve sosyal birçok etken rol oynayabilir.

Yanlış: Kilo normale gelince tedavi bitmiştir.

Doğru: Fiziksel toparlanma çok önemlidir ancak yeme davranışı, beden algısı ve hastalığı sürdüren psikolojik etkenlerin de ele alınması gerekir.

Yanlış: Anoreksiyanın tedavisi yoktur.

Doğru: Anoreksiya tedavi edilebilir. İyileşme süresi kişiden kişiye değişse de uygun profesyonel destekle önemli ölçüde düzelme ve iyileşme mümkündür.

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen anoreksiya, uzun süreli enerji ve besin yetersizliği nedeniyle vücudun birçok sistemini etkileyebilir.

Kemik yoğunluğunda azalma, kas kaybı, kansızlık, hormonal ve üreme sistemi sorunları, böbrek problemleri, sindirim sistemi yakınmaları, düşük tansiyon ve kalp sorunları ortaya çıkabilir.

Elektrolit dengesizlikleri ve kalp ritmi bozuklukları ağır vakalarda yaşamı tehdit edebilir. Çok ciddi yetersiz beslenme birden fazla organın işlevini bozabilir.

Anoreksiya aynı zamanda depresyon, kaygı ve diğer ruhsal sorunlarla birlikte görülebilir. Hastalık ölümcül olabildiği için belirtilerin erken dönemde ciddiye alınması önem taşır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Yeme miktarında belirgin azalma, hızlı veya açıklanamayan kilo kaybı, kilo almaya karşı yoğun korku, sürekli kalori veya kilo hesabı yapma, yemeklerden kaçınma ya da aşırı egzersiz davranışları ortaya çıktığında profesyonel değerlendirme alınmalıdır.

Çocuk ve ergenlerde büyümenin yavaşlaması veya beklenen kilo artışının gerçekleşmemesi özellikle dikkate alınmalıdır.

Kişinin kendisinde sorun olduğunu kabul etmemesi anoreksiyada görülebilir. Bu nedenle yakınları belirgin değişiklikler fark ettiğinde yargılayıcı olmayan bir dille profesyonel yardım almaya teşvik edebilir.

Anoreksiya İçin Hangi Doktora Gidilir?

İlk değerlendirme aile hekimi, iç hastalıkları veya çocuk ve ergenlerde çocuk sağlığı ve hastalıkları hekimi tarafından yapılabilir.

Anoreksiya bir yeme bozukluğu olduğu için psikiyatri değerlendirmesi tedavinin önemli bölümüdür. Çocuk ve ergenlerde çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı devreye girer.

Beslenme tedavisi ve fiziksel komplikasyonların yönetimi için farklı sağlık disiplinlerinin birlikte çalışması gerekebilir.

Acil Müdahale Gerektiren Durumlar

Bayılma, ciddi bilinç değişikliği, belirgin susuzluk, göğüs ağrısı, ciddi çarpıntı veya kalp ritmi sorunu belirtileri, nöbet ya da kişinin fiziksel durumunda hızlı ve ciddi kötüleşme acil değerlendirme gerektirebilir.

Ciddi yetersiz beslenme veya elektrolit bozuklukları dışarıdan tahmin edilenden daha ağır olabilir. Kişinin kendisine zarar verme veya yaşamına son verme düşüncelerinin bulunması da acil profesyonel değerlendirme gerektirir.

GOOGLE’DA EN ÇOK ARANAN 8 SORU

Anoreksiya nedir?

Anoreksiya nervoza, yemek alımının ciddi biçimde kısıtlanabildiği ve kilo alma korkusu ile beden algısındaki bozulmanın öne çıkabildiği bir yeme bozukluğudur. Hem fiziksel hem de ruhsal sağlığı etkileyebilir.

Anoreksiya belirtileri nelerdir?

Öğün atlama, çok az yemek yeme, belirgin kilo kaybı, kilo almaktan yoğun korkma, aşırı egzersiz, sürekli üşüme, halsizlik ve baş dönmesi görülebilir. Belirtiler kişiden kişiye değişebilir.

Anoreksiya nasıl anlaşılır?

Yalnızca düşük kiloya bakılarak anlaşılmaz. Yeme davranışındaki kısıtlama, kilo ve bedenle aşırı uğraşma, kilo alma korkusu ve fiziksel değişiklikler birlikte değerlendirilmelidir.

Anoreksiya neden olur?

Tek bir nedeni bilinmemektedir. Genetik, biyolojik, psikolojik, davranışsal ve sosyal faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

Anoreksiya tedavisi var mı?

Evet. Tedavi genellikle beslenmenin düzeltilmesi, fiziksel sağlığın takip edilmesi ve yeme bozukluğuna yönelik psikoterapinin birlikte uygulanmasını içerir.

Anoreksiya tamamen geçer mi?

İyileşme mümkündür ve birçok kişi uygun tedaviyle önemli ölçüde toparlanabilir. İyileşmenin süresi ve seyri kişiden kişiye farklılık gösterir.

Anoreksiya tehlikeli midir?

Evet, ağır anoreksiya yaşamı tehdit edebilir. Ciddi yetersiz beslenme kalp, kemik, kas, böbrek, hormon ve diğer organ sistemlerini etkileyebilir.

Anoreksiya için hangi doktora gidilir?

Psikiyatri, anoreksiya tedavisindeki temel uzmanlık alanlarından biridir. Fiziksel durumun değerlendirilmesi için aile hekimi, iç hastalıkları veya çocuklarda çocuk sağlığı uzmanı da sürece dahil olabilir.

KAYNAKLAR

National Institute of Mental Health (NIMH)

National Health Service (NHS)

Mayo Clinic

American Psychiatric Association, Yeme Bozukluklarının Tedavisine İlişkin Klinik Uygulama Kılavuzu

Gözün beyaz kısmındaki küçük damarların genişlemesi, gözün normalden daha kırmızı veya kanlanmış görünmesine yol açar. Bunun arkasında alerjiden göz kuruluğuna, enfeksiyondan göz kapağı iltihabına kadar pek çok neden bulunabilir.

Cleveland Clinic göz hastalıkları uzmanları da göz kızarıklığının tek başına bir hastalık değil, farklı sorunların ortak belirtisi olduğuna dikkat çekiyor.

Göz kızarıklığı neden olur?

Göz kızarıklığının nedeni bazen çevrede saklıdır. Polen, ev tozu, hayvan tüyü, duman, kum, klorlu su veya kozmetik ürünler göz yüzeyini tahriş edebilir.

Bazı kişilerde ise sorun gözyaşı tabakasının göz yüzeyini yeterince koruyamamasıyla ilişkilidir. Göz kuruluğunda yanma, batma, kum kaçmış hissi ve kızarıklık birlikte görülebilir.

Enfeksiyonlar, göz kapağı sorunları ve gözün daha derin dokularını etkileyen bazı hastalıklar da kızarıklığa neden olabilir.

Bu nedenle kızarıklığın yanında hangi belirtilerin bulunduğu önem taşır.

Göz kızarıklığının 10 yaygın nedeni

1. Alerji

Polen, ev tozu akarları, küf ve hayvanlardan kaynaklanan alerjenler gözlerde kızarıklığa yol açabilir.

Alerjik göz sorunlarında özellikle kaşıntı dikkat çeker. Sulanma ve göz kapaklarında şişlik de görülebilir. Şikâyetlerin iki gözde birden ortaya çıkması alerji ihtimalini güçlendirebilir.

Mevsimsel alerjisi olanlarda belirtiler yılın belirli dönemlerinde artarken, sürekli alerjen maruziyeti yaşayanlarda sorun daha uzun sürebilir.

2. Gözün tahriş olması

Duman, toz, kum, klor, makyaj ürünleri veya göze kaçan küçük yabancı maddeler göz yüzeyini tahriş ederek kızarıklığa neden olabilir.

Hafif tahrişlerde kızarıklık, tahriş edici etken ortadan kalktıktan sonra azalabilir.

Ancak göze kimyasal madde kaçması sıradan bir tahriş olarak değerlendirilmemelidir. Özellikle temizlik ürünleri ve güçlü kimyasallarla temas acil değerlendirme gerektirebilir.

3. Göz kuruluğu

Göz kuruluğu yalnızca gözün “kuru” hissedilmesi anlamına gelmez. Yanma, batma, kaşıntı, kumlanma hissi, kızarıklık ve hatta zaman zaman aşırı sulanma görülebilir.

Uzun süre bilgisayar, telefon veya tablet ekranına bakmak göz kırpma sıklığını azaltarak şikâyetleri artırabilir. Klima, kuru hava, rüzgâr, bazı ilaçlar ve yaşın ilerlemesi de göz kuruluğuna katkıda bulunabilir.

Özellikle gün boyunca ekran karşısında çalışan kişilerde tekrarlayan kızarıklığın arkasında göz kuruluğu bulunabilir.

Gözdeki kırmızı leke damar çatlaması olabilir

Bazen gözün beyaz kısmında aniden parlak kırmızı, sınırları belirgin bir alan oluşur. Görüntüsü ürkütücü olsa da bu durum çoğu zaman göz yüzeyindeki küçük bir damarın kanamasından kaynaklanır.

Buna subkonjonktival kanama adı verilir.

Şiddetli öksürme, hapşırma, ıkınma, gözü sert biçimde ovalama veya travma sonrasında ortaya çıkabilir. Kan sulandırıcı ilaç kullananlarda da görülebilir.

Basit subkonjonktival kanamada genellikle ağrı ve görme kaybı olmaz. Ancak tekrarlayan kanamalar, travma sonrası gelişen kızarıklık veya başka kanama belirtilerinin bulunması değerlendirme gerektirebilir.

5. Konjonktivit

Halk arasında göz nezlesi veya pembe göz olarak da bilinen konjonktivit, gözün beyaz bölümünü ve göz kapaklarının iç yüzeyini örten ince zarın iltihaplanmasıdır.

Virüsler, bakteriler, alerjenler ve tahriş edici maddeler konjonktivite yol açabilir.

Kızarıklığın yanında sulanma, yanma, kaşıntı, göz kapaklarında şişme veya akıntı görülebilir. Özellikle enfeksiyona bağlı bazı konjonktivit türleri bulaşıcı olabilir.

Her kırmızı göze antibiyotikli damla gerektiği düşüncesi ise doğru değildir. Tedavi, kızarıklığın gerçek nedenine göre değişir.

6. Diğer göz enfeksiyonları

Göz enfeksiyonlarında kızarıklığa ağrı, akıntı, bulanık görme veya ışığa karşı belirgin hassasiyet eşlik edebilir.

Özellikle kontakt lens kullananlarda ağrılı kırmızı göz daha dikkatli değerlendirilmelidir. Çünkü korneayı, yani gözün önündeki saydam tabakayı etkileyen enfeksiyonlar hızlı ilerleyebilir.

Tedavi edilmeyen bazı enfeksiyonlar korneada hasara ve görme sorunlarına yol açabilir.

7. Göz kapağının içindeki arpacık

Arpacık yalnızca göz kapağının dışından görülen küçük bir şişlik şeklinde ortaya çıkmaz. Göz kapağının iç bölümündeki yağ bezlerinin iltihaplanması da ağrı, hassasiyet, batma ve kızarıklığa neden olabilir.

Bu durumda gözde yabancı bir cisim varmış hissi oluşabilir.

Ilık kompres bazı arpacık türlerinde rahatlama sağlayabilir. Ancak geçmeyen, büyüyen veya sık tekrarlayan göz kapağı şişliklerinin değerlendirilmesi gerekir.

8. Kornea ülseri

Gözün önündeki saydam tabaka olan korneada gelişen açık yara ciddi bir durumdur.

Kornea ülserinde kızarıklığın yanında belirgin ağrı, ışığa hassasiyet, akıntı, görmede azalma veya gözde yabancı cisim hissi görülebilir. Kornea üzerinde beyazımsı veya grimsi bir alan fark edilebilir.

Özellikle kontakt lens kullanıcılarında ağrılı kırmızı göz ve görme değişikliği hafife alınmamalıdır.

Kornea ülseri kalıcı görme hasarına yol açabileceğinden hızlı tıbbi değerlendirme gerektirir.

9. Blefarit

Kirpik diplerinde kabuklanma, göz kapaklarında yağlı görünüm, şişlik, kaşıntı ve tekrarlayan göz kızarıklığı varsa göz kapağı iltihabı olarak bilinen blefarit söz konusu olabilir.

Blefarit çoğu zaman kronik seyredebilir. Göz kuruluğuyla birlikte bulunması da mümkündür.

Özellikle sabahları kirpik diplerinde kabuklanma ve gözlerde tahriş hissi yaşayan kişilerde bu olasılık akla gelebilir.

10. İritis ve gözün içindeki iltihaplar

Gözün renkli bölümünün iltihaplanmasına iritis adı verilir ve üveit adı verilen daha geniş bir hastalık grubunun parçası olabilir.

Basit göz tahrişinden farklı olarak kızarıklığa ağrı, bulanık görme ve ışığa karşı belirgin hassasiyet eşlik edebilir. Bazı kişiler görüş alanında uçuşan noktalar da tarif edebilir.

Bu durum evde uygulanacak basit yöntemlerle geçiştirilecek bir göz kızarıklığı değildir. Tedavi edilmediğinde görmeyi etkileyebilecek komplikasyonlara yol açabilir.

Ekrana bakmak gözleri neden kızartabilir?

Bilgisayar ve telefon ekranları doğrudan bütün göz kızarıklıklarının nedeni değildir. Ancak uzun süre ekrana odaklanıldığında göz kırpma sıklığı azalabilir.

Göz kırpmanın azalması gözyaşı tabakasının daha hızlı bozulmasına ve göz yüzeyinin kurumasına katkıda bulunur. Bunun sonucunda yanma, batma, yorgunluk ve kızarıklık gelişebilir.

Ekran başında düzenli aralar vermek, bilinçli olarak göz kırpmak ve çalışma ortamındaki kuru havayı azaltmak bazı kişilerde şikâyetlerin hafiflemesine yardımcı olabilir.

Kontakt lens kullanıyorsanız kızarıklığı daha fazla önemseyin

Kontakt lens kullanan bir kişide yeni başlayan kızarıklık, özellikle ağrı, ışığa hassasiyet veya görme bulanıklığıyla birlikteyse sıradan göz yorgunluğu olarak görülmemelidir.

Lens kullanımı kornea enfeksiyonu açısından önemli bir risk oluşturabilir.

Kızarıklık veya belirgin tahriş geliştiğinde kontakt lensle gözü zorlamaya devam etmek uygun değildir. Ağrı ve görme değişikliği varsa göz hekimi değerlendirmesi geciktirilmemelidir.

Kızarıklık giderici göz damlalarına dikkat

Eczanelerde gözün beyaz görünmesini sağlamak amacıyla satılan bazı “kızarıklık giderici” damlalar yüzeydeki damarları geçici olarak daraltır.

Göz kısa süreliğine daha beyaz görünebilir. Ancak bu etki sorunun gerçek nedenini tedavi etmez.

Bu tür ürünlerin sık ve uzun süre kullanılması bazı kişilerde damlanın etkisi geçtikten sonra kızarıklığın yeniden belirginleşmesine yol açabilir.

Tekrarlayan göz kızarıklığında yalnızca görüntüyü düzeltmeye çalışmak yerine altta yatan nedeni belirlemek daha önemlidir.

Evde ne yapılabilir?

Hafif göz kuruluğu ve çevresel tahrişlerde gözü ovuşturmamak, duman ve benzeri tahriş edicilerden uzak durmak ve ekran kullanımında düzenli molalar vermek yardımcı olabilir.

Göz kuruluğunda suni gözyaşı ürünleri kullanılabilir. Ancak göz damlalarının içerikleri ve kullanım amaçları birbirinden farklıdır. Özellikle sürekli damla ihtiyacı olan kişilerin uygun ürün konusunda sağlık profesyonelinden bilgi alması yararlı olabilir.

Göz kapağı kenarında kabuklanma ve blefarit eğilimi bulunan kişilerde göz kapağı hijyeni ve ılık kompres önerilebilen yaklaşımlar arasındadır.

Buna karşılık antibiyotikli veya kortizon içeren göz damlalarının gelişigüzel kullanılması doğru değildir. Özellikle kortizonlu göz damlaları bazı göz hastalıklarını ağırlaştırabileceği için göz hekimi değerlendirmesi olmadan kullanılmamalıdır.

Göz kızarıklığında ne zaman doktora başvurmalı?

Kızarıklık sürekli tekrarlıyorsa, nedeni belli değilse veya basit önlemlerle düzelmiyorsa göz muayenesi gerekebilir.

Özellikle şu belirtiler önemlidir:

• Belirgin göz ağrısı
• Görmede azalma veya ani görme değişikliği
• Işığa bakmakta zorlanma
• Yoğun veya irinli akıntı
• Kornea üzerinde beyaz veya gri bir alan
• Göz yaralanması
• Göze kimyasal madde kaçması
• Göz ameliyatı sonrasında gelişen kızarıklık
• Kontakt lens kullanırken başlayan ağrılı kızarıklık
• Göz bebeğinin şeklinde veya görünümünde değişiklik

Ani ve şiddetli göz ağrısına bulanık görme, ışıkların çevresinde renkli halkalar, baş ağrısı, bulantı veya kusma eşlik etmesi de acil göz hastalıklarından biri olan akut açı kapanması glokomunu düşündürebilir ve gecikmeden değerlendirilmelidir.

Kızarıklığın kendisinden çok eşlik eden belirtilere bakın

Göz kızarıklığı tek bir hastalığın adı değildir. Aynı görüntünün arkasında göz kuruluğu, alerji ve basit tahriş bulunabileceği gibi kornea enfeksiyonu veya göz içi iltihabı gibi daha ciddi sorunlar da olabilir.

Bu nedenle yalnızca “Gözüm ne kadar kırmızı?” sorusuna değil, “Ağrım var mı, görmem değişti mi, ışık rahatsız ediyor mu, akıntı var mı?” sorularına da dikkat etmek gerekir.

Özellikle ağrı ve görme değişikliğinin eşlik ettiği kırmızı göz, bekleyip geçmesi umulacak sıradan bir göz yorgunluğu olarak değerlendirilmemelidir.

KAYNAKLAR

1. Cleveland Clinic – Why Your Eyes Are Always Red (and How To Fix Them) – Nicole Bajic, MD ve Catherine Hwang, MD – 2026
2. American Family Physician – Diagnosis and Management of Red Eye in Primary Care – Holly Cronau, Ramana Reddy Kankanala, Thomas Mauger – 2010
3. American Academy of Ophthalmology – Red Eye ve göz kızarıklığının değerlendirilmesine ilişkin hasta ve klinik eğitim kaynakları

Siyah-beyazlıların Viking forması giyen 20 yaşındaki futbolcu için yaptığı ilk teklifin reddedilmesinin ardından rakamı yükselttiği bildirildi. Türkiye’de bugün yayımlanan haberlerde, RA Stavanger kaynak gösterilerek Beşiktaş’ın 3,2 milyon euro seviyesindeki teklifinin ardından 4,1 milyon euroya kadar çıktığı aktarıldı.

Viking, Moi’yi bırakmak istemiyor

Transferin önündeki temel engel yalnızca bonservis rakamı değil. Viking’in genç futbolcuyu takımın önemli parçalarından biri olarak değerlendirdiği ve sezonun bu bölümünde kadrodan çıkarmaya sıcak bakmadığı belirtiliyor.

Norveç kaynaklı ilk haberlerde Beşiktaş’ın yaklaşık 3,2 milyon euroluk teklifinin Viking tarafından geri çevrildiği aktarılmıştı.

Son gelişmeler ise Beşiktaş’ın ilk olumsuz cevabın ardından masadan kalkmadığını gösteriyor.

Beşiktaş rakamı 4,1 milyon euroya çıkardı

Beşiktaş’ın yeni hamlesinde teklif seviyesinin 4,1 milyon euroya yükseldiği bildirildi. Fotomaç’ın RA Stavanger’e dayandırdığı haberde, Norveç ekibinin bu teklif karşısındaki tutumunun transferin seyrini belirleyeceği belirtildi.

Bununla birlikte transfer konusunda farklı rakamların dolaşımda olması dikkat çekiyor. Beşiktaşlı yetkililere atfedilen başka bir açıklamada ilk teklifin yaklaşık 2,2 milyon euro olduğu ve reddedildikten sonra transferin şimdilik beklemeye alındığı ileri sürüldü.

Bu nedenle 4,1 milyon euroluk teklifin Viking tarafından kesin biçimde reddedildiği yönündeki bilgiyi, kulüplerden veya ikinci güçlü bir kaynaktan doğrulama gelmeden kesinleşmiş bir gelişme olarak değerlendirmemek gerekiyor.

Tobias Moi kimdir?

3 Mart 2006 doğumlu Tobias Saliou Moi Séne, Viking altyapısından yetişti. Orta sahada görev yapan genç futbolcu, özellikle savunma ağırlıklı orta saha rolünde kullanılabiliyor.

Moi, 2025 sezonunda kısa süreliğine Åsane’ye kiralandıktan sonra Viking’e geri döndü. Genç oyuncunun sözleşmesi Nisan 2026’da yenilendi ve 2029 yılına kadar uzatıldı. Bu uzun sözleşme, Viking’in pazarlık masasındaki konumunu güçlendiren faktörlerden biri.

Norveçli futbolcunun genç yaşı ve gelişim potansiyeli, Beşiktaş açısından transferi yalnızca mevcut kadro ihtiyacı değil, geleceğe yönelik bir yatırım haline getiriyor.

Transferde pazarlık kolay görünmüyor

Viking’in oyuncuyu bırakmak konusunda isteksiz davranması, Beşiktaş’ın önündeki en önemli engel.

Türkiye’de bazı haberlerde Norveç ekibinin beklentisinin 5,5 milyon euro seviyesinde olduğu ileri sürülüyor. Ancak bu rakam için de şu aşamada kulüplerden yapılmış resmî bir açıklama bulunmuyor.

Dolayısıyla Tobias Moi transferinde kesinleşmiş tablo, Beşiktaş’ın oyuncuya ilgisinin bulunduğu ve Viking’in gelen tekliflere direnç gösterdiği yönünde. Yeni teklifin miktarı ve Viking’in son cevabı konusunda ise kaynaklar arasında farklılık bulunuyor.

Giresun’da etkili olan kuvvetli yağış, Keşap ilçesinde endişeli bir bekleyişe neden oldu. Keşap-Karabulduk yolu üzerinde seyir halindeki bir araç, derenin taşmasıyla oluşan güçlü akıntıya kapıldı.

Edinilen bilgilere göre olay, dün akşam saat 21.30 sıralarında meydana geldi. Araçta 50 yaşındaki Ahmet Yılmaz, 45 yaşındaki Mehmet Akkaya ve 16 yaşındaki Muhammed Abdullah Hakkıoğlu bulunuyordu.

Araçtan kendi imkânlarıyla kurtuldu

Sel sularının aracı sürüklemesinin ardından Ahmet Yılmaz, kendi imkânlarıyla araçtan çıkmayı başararak kurtuldu.

Ancak aynı araçta bulunan bilgisayar öğretmeni Mehmet Akkaya ile yeğeni Muhammed Abdullah Hakkıoğlu’ndan haber alınamadı.

Olayın bildirilmesinin ardından bölgede arama kurtarma çalışması başlatıldı.

Araç dere yatağında bulundu

Çalışmalar sırasında sel sularına kapılan araç, Karabulduk beldesi Karadere köyü mevkisindeki dere yatağında ağır hasarlı ve kullanılamaz halde bulundu.

Ekipler, kayıp Mehmet Akkaya ve Muhammed Abdullah Hakkıoğlu’na ulaşabilmek için dere yatağı ve çevresindeki çalışmalarını yoğunlaştırdı.

AFAD, AKUT ve İHH arama kurtarma ekiplerinin iş makinelerinin de desteğiyle bölgede çalışma yürüttüğü bildirildi.

Aramalar geniş bir alanda sürüyor

Şiddetli akıntının etkisi nedeniyle çalışmalar dere güzergâhı boyunca geniş bir alanda sürdürülüyor. Arama kurtarma ekipleri, kayıp iki kişiye ulaşabilmek için bölgedeki çalışmalarına devam ediyor.

Giresun’da etkili olan şiddetli yağışlar Keşap’ın yanı sıra birçok noktada derelerin debisinin yükselmesine ve su baskınlarına neden oldu.

Bakanlığın açıklamasına göre, 10 Ağustos’ta birinci nakil sonuçlarının ilan edilmesinin ardından gerçekleştirilen ikinci nakil süreci de tamamlandı. İkinci nakil için tercih yapan öğrenciler, hangi okula yerleştiklerini sonuç ekranından kontrol edebiliyor.

LGS 2. nakil sonuçları nasıl öğrenilir?

Öğrenciler LGS kapsamında yerleştirmeye esas ikinci nakil sonuçlarına Milli Eğitim Bakanlığının sonuç sistemi üzerinden ulaşabiliyor.

Sonuç sorgulama işlemi için öğrencilerin ilgili ekrandaki kimlik ve öğrenci bilgilerini kullanmaları gerekiyor.

Yerleşemeyen öğrenciler için süreç devam edecek

İkinci nakil sürecinin tamamlanmasıyla birlikte herhangi bir ortaöğretim kurumuna yerleşemeyen öğrenciler için yerleştirme süreci sona ermiyor.

MEB’in 2026 tercih ve yerleştirme takvimine göre, boş kalan kontenjanlar için 17-21 Ağustos 2026 tarihleri arasında il ve ilçe öğrenci yerleştirme ve nakil komisyonlarına başvuru yapılabilecek.

Komisyonlar tarafından yürütülecek yerleştirme işlemlerinin ise 24 Ağustos 2026 tarihinde tamamlanması planlanıyor.

İlk yerleştirmede öğrencilerin yüzde 93,56’sı yerleşmişti

MEB tarafından daha önce açıklanan verilere göre, 13-27 Temmuz tarihleri arasındaki ilk tercih döneminde 1 milyon 29 bin 595 öğrenci tercih yaptı.

İlk yerleştirme sonucunda öğrencilerin yüzde 93,56’sı tercihlerinden birine yerleşti. Sınavla öğrenci alan okullarda açılan 198 bin 905 kontenjanın 190 bin 473’üne öğrenci yerleşirken doluluk oranı yüzde 95,76 olarak gerçekleşti.

İlk yerleştirmenin ardından boş kalan kontenjanlar için iki ayrı nakil dönemi uygulandı.

LGS 2. nakil sonucu nereden sorgulanır?

Öğrenciler sonuçlarını MEB’in resmi sonuç ekranından ve ilgili e-Okul hizmetleri üzerinden kontrol edebilir.

14 Ağustos 1922’de Philadelphia’da yaşamını yitiren Rebecca J. Cole, tıp tarihinin uzun süre gölgede kalmış öncü kadınlarından biri. Cole, 1867’de Woman’s Medical College of Pennsylvania’dan mezun olarak Rebecca Lee Crumpler’dan sonra ABD’de tıp diploması alan ikinci Afro-Amerikalı kadın oldu. Bunu, kadınların ve siyahların yükseköğretime erişiminin ciddi biçimde sınırlı olduğu 19. yüzyıl Amerika’sında başardı. [1]
1867’de tıp diplomasını aldığında tarihe geçti
Rebecca J. Cole, 1846’da Philadelphia’da doğdu. Eğitimini, siyah öğrencilerin öğrenim gördüğü dönemin önemli kurumlarından Institute for Colored Youth’ta sürdürdü ve 1863’te buradan mezun oldu. Ardından Woman’s Medical College of Pennsylvania’ya girdi. [1]
Cole’un tıp eğitimi aldığı yıllarda kadınların hekim olması dahi toplumun önemli bir kesimi tarafından sıra dışı görülüyordu. Siyah bir kadın için ise hem cinsiyet hem de ırk ayrımcılığının oluşturduğu daha ağır engeller söz konusuydu.
Cole bütün bu koşullara rağmen eğitimini tamamladı ve 1867’de tıp diplomasını aldı. Woman’s Medical College of Pennsylvania’nın ilk Afro-Amerikalı kadın mezunu olurken, ABD’de tıp diploması alan ikinci Afro-Amerikalı kadın olarak tarihe geçti. Ondan üç yıl önce Rebecca Lee Crumpler, 1864’te bu alanda bir ilke imza atmıştı. [1]
Cole’un mezuniyet çalışması da günümüze ulaştı. “The Eye and Its Appendages”, Türkçesiyle “Göz ve Ekleri” başlıklı 1867 tarihli tezi bugün Drexel Üniversitesi’nin tarihî koleksiyonlarında korunuyor. [2]
Elizabeth Blackwell ile çalıştı
Rebecca Cole’un mezuniyetinin ardından yolu, ABD’de tıp diploması alan ilk kadın olarak bilinen Elizabeth Blackwell ile kesişti.
Cole, Blackwell’in New York’ta kurduğu New York Infirmary for Women and Children’da çalışmaya başladı. Kurum özellikle kadınlara ve çocuklara sağlık hizmeti sunuyor, aynı zamanda kadın hekimlere mesleklerini sürdürebilecekleri önemli bir çalışma alanı sağlıyordu. [1]
Cole’un görevi yalnızca hastane içinde hasta muayene etmekle sınırlı değildi. Yoksul ailelerin yaşadığı mahallelere gidiyor ve sağlık bilgisini doğrudan insanların evlerine taşıyordu.
Burada “sanitary visitor” olarak görev yaptı. Bugünün diliyle bu görev; aileleri evlerinde ziyaret ederek annelere bebek bakımı, temizlik, hastalıklardan korunma ve aile sağlığı konusunda bilgi verilmesini içeren bir toplum sağlığı çalışmasına benziyordu. [1]
Elizabeth Blackwell de daha sonra Cole’un bu görevi dikkatli ve başarılı biçimde yürüttüğünü aktardı. Cole’un çalışmaları, sağlık hizmetinin yalnızca hastane odalarında değil, insanların yaşadığı evlerde ve mahallelerde de sürdürülmesi gerektiğini gösteren erken örneklerden biri oldu. [1]
Yoksul kadınlar ve çocuklar meslek hayatının merkezindeydi
Rebecca Cole’un hekimlik anlayışında sağlık hizmetine ulaşmakta zorlanan insanların özel bir yeri vardı.
New York’taki çalışmalarından sonra farklı şehirlerde görev yapan Cole, meslek hayatının önemli bir bölümünde kadınlara, çocuklara ve ekonomik güçlük yaşayan ailelere sağlık hizmeti sunmaya devam etti. [1]
Drexel Üniversitesi arşiv kayıtlarına göre Cole, Dr. Charlotte Abbey ile birlikte 1894’te Philadelphia’da “Physician Woman’s Directory” adlı bir oluşum kurdu. Yapının özellikle evlilik dışı çocuk sahibi kadınlara destek sağlamayı, annelerin çocuklarından ayrılmak zorunda kalmalarının önüne geçmeyi ve kadınların uygun işlere yönlendirilmesine yardımcı olmayı amaçladığı belirtiliyor. [2]
Cole daha sonra Washington’da yoksul siyah kadınlara ve çocuklara hizmet veren Association for the Relief of Destitute Colored Women and Children bünyesindeki bir kurumun yöneticiliğini üstlendi. 1899 yılına ait kayıtlarda Cole’un deneyimi, enerjisi ve insanlarla iletişimindeki başarısı özellikle vurgulanıyordu. [2]
Hastalığın yalnızca hastanede başlamadığını gördü
Rebecca Cole’un dikkat çekici yönlerinden biri, insanların sağlık durumunun yalnızca tıbbi nedenlerle açıklanamayacağını erken dönemde fark etmiş olmasıydı.
yüzyılın sonlarında yoksul siyah topluluklarda görülen bazı hastalıklar zaman zaman kişisel temizlik alışkanlıklarının yetersizliğiyle açıklanıyordu. Cole ise yıllarca yoksul mahallelerde çalışan bir hekim olarak bu yaklaşımın tek başına yeterli olmadığını savundu.
Kalabalık yaşam koşulları, kötü konutlar, yoksulluk ve sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan güçlüklerin de hastalıkların ortaya çıkması ve yayılmasında etkili olduğuna dikkat çekti. [3]
Bu yaklaşım, bugün “sağlığın sosyal belirleyicileri” olarak adlandırılan anlayışla dikkat çekici bir paralellik taşıyor. Bu kavram; gelir, eğitim, barınma koşulları ve sağlık hizmetlerine erişim gibi sosyal şartların insanların sağlık durumunu etkileyebilmesini ifade ediyor.
Yaklaşık 50 yıllık hekimlik hayatı
Cole, 1867’de tıp diplomasını aldıktan sonra yaklaşık 50 yıl hekimlik yaptı. Meslek yaşamının önemli bir bölümünü kadınlara, çocuklara ve sağlık hizmetine ulaşmakta güçlük yaşayan topluluklara ayırdı. [1]
Rebecca J. Cole, 14 Ağustos 1922’de Philadelphia’da 76 yaşında yaşamını yitirdi. [3]
Bugün, 14 Ağustos 2026’da ölümünün üzerinden 104 yıl geçti.
Onu gösteren doğrulanmış bir fotoğraf bilinmiyor
Rebecca Cole’un hikâyesindeki en dikkat çekici ayrıntılardan biri, uzun hekimlik hayatına rağmen kendisine ilişkin çok az kişisel belgenin günümüze ulaşmış olması.
ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi kayıtları, Cole’a ait doğrulanmış bir fotoğrafın bilinmediğini gösteriyor. Drexel Üniversitesi arşivlerinde yer alan 1870 tarihli bir gravürdeki kadınlardan birinin Rebecca Cole olabileceği değerlendirilse de bu kişinin Cole olduğu kesin olarak doğrulanmış değil. [1] [2]
Bu nedenle bugün Rebecca Cole’un yüzünü kesin olarak bildiğimizi söylemek mümkün değil.
Ancak yaptığı işler çok daha belirgin biçimde tarihteki yerini koruyor. Kadınların tıp eğitimi almakta zorlandığı, siyahların eğitim ve sağlık alanlarında ağır ayrımcılıkla karşılaştığı bir dönemde hekim oldu. Yaklaşık yarım yüzyıl boyunca çalıştı ve özellikle sağlık hizmetine ulaşmakta en fazla güçlük çeken insanların yanında yer aldı.
Rebecca J. Cole’un ölümünden 104 yıl sonra yeniden hatırlanan hikâyesi, tıp tarihinin yalnızca büyük keşifleri yapan bilim insanlarından veya ünlü cerrahlardan oluşmadığını gösteriyor. Bazen tarihte kalıcı izi bırakanlar, sağlık hizmetini hastanenin kapısından çıkarıp insanların yaşadığı sokaklara ve evlere taşıyan hekimler oluyor.
Kaynaklar
[1] National Library of Medicine. Dr. Rebecca J. Cole. Changing the Face of Medicine. U.S. National Library of Medicine.
[2] Grimm L. From the Collections: Dr. Rebecca Cole. The Legacy Center Archives and Special Collections, Drexel University College of Medicine. 2009.
[3] LaBalle C. Cole, Rebecca J. 1846–1922. Contemporary Black Biography.

14 Ağustos sabahı yayımlanan haberlerde Trabzonspor’un 29 yaşındaki ön libero için girişimlerini hızlandırdığı ve oyuncunun transfer şartlarını araştırdığı belirtildi.

Stuttgart ile görüşme iddiası

Transfer kulislerine yansıyan son bilgilere göre Trabzonspor’un ilgisi yalnızca oyuncunun listeye alınması aşamasında değil. Bordo-mavililerin Atakan Karazor’un menajeri ve Stuttgart ile görüşmeler yürüttüğü öne sürülüyor.

Ancak transfer konusunda Trabzonspor veya Stuttgart tarafından yapılmış resmî bir açıklama bulunmuyor. Bu nedenle görüşmelerin anlaşmaya dönüştüğü yönünde kesin bir değerlendirme yapmak için henüz erken.

Trabzonspor neden Atakan Karazor’u istiyor?

Bordo-mavililerin bu transferde öne çıkan gerekçelerinden biri orta sahadaki ihtiyaç ve yabancı oyuncu kontenjanı.

1,91 metre boyundaki Karazor, ağırlıklı olarak ön libero pozisyonunda görev yapıyor. Fizik gücü, savunma katkısı ve merkez orta sahadaki oyunuyla tanınan milli futbolcunun yerli statüsünde olması da Trabzonspor açısından önemli bir avantaj oluşturuyor.

Karazor’un Stuttgart’ta kaptanlık yapmış olması ve Bundesliga tecrübesi de transferi dikkat çekici hale getiriyor.

En önemli konu sözleşmesi

Transferin kolay görünmeyen tarafı ise Atakan Karazor’un Stuttgart ile olan kontratı.

29 yaşındaki futbolcunun Alman kulübüyle 30 Haziran 2028’e kadar sözleşmesi bulunuyor. Dolayısıyla Trabzonspor’un transferi sonuçlandırabilmesi için Stuttgart ile bonservis konusunda anlaşması gerekiyor.

Transferde kritik süreç

Şu anki tablo Atakan Karazor’un Trabzonspor’un orta saha adayları arasında ciddi biçimde değerlendirildiğini gösteriyor. Özellikle 14 Ağustos sabahı gelen yeni haberlerde menajer ve kulüp tarafıyla görüşmelerin sürdüğünün belirtilmesi, dosyayı sıradan bir transfer söylentisinin üzerine taşıyor.

Bununla birlikte henüz anlaşma sağlandığına veya resmî teklifin kabul edildiğine ilişkin doğrulanmış bir açıklama yok. Transferin seyri Stuttgart’ın talep edeceği şartlara ve oyuncunun vereceği karara bağlı olacak.

Uruguaylı orta saha oyuncusunun sarı-kırmızılı yönetimden ayrılık talebinde bulunduğu öne sürüldü. İddia kısa sürede taraftarlar arasında geniş yankı bulurken, Torreira cephesinden bu yönde doğrulanmış yeni bir açıklama bulunmaması dikkat çekiyor.

Torreira’nın son açıklamaları iddiayla örtüşmüyor

Torreira’nın daha önce özellikle Boca Juniors’a yönelik ilgisini açık biçimde dile getirmesi, ayrılık söylentilerinin uzun süredir gündemde kalmasına neden oldu.

Ancak Uruguaylı futbolcu, mart ayında yaptığı açıklamada Galatasaray’dan ayrılmak istemediğini ve İstanbul’da kendisini değerli ve mutlu hissettiğini söylemişti.

Haziran ayında da Galatasaray ile yeni sözleşme görüşmelerinin sürdüğünü belirten Torreira, kariyerini sarı-kırmızılı takımda devam ettirme isteğini ortaya koydu.

Temmuz sonunda yaptığı açıklamalar ise daha da dikkat çekiciydi. Galatasaray’daki beşinci sezonuna aynı tutkuyla hazırlandığını belirten deneyimli orta saha, sözleşmesinde iki yıl daha bulunduğunu ve önümüzdeki yıllarda yeni şampiyonluklar kazanmayı umduğunu ifade etti.

Boca Juniors hayali biliniyor

Torreira’nın Güney Amerika’ya dönme ihtimalinin sık sık gündeme gelmesinin temelinde Boca Juniors’a duyduğu ilgi bulunuyor.

Uruguaylı yıldız daha önce kariyerinin bir bölümünde Boca Juniors forması giymek istediğini gizlememiş, mayıs ayında Arjantin ekibinin bir karşılaşmasını tribünden takip etmesi de transfer söylentilerini artırmıştı.

Bununla birlikte Boca Juniors’ta oynama hayali ile Galatasaray’dan hemen ayrılmak istediği iddiasının birbirinden ayrılması gerekiyor.

Gözler Galatasaray ve Torreira cephesinde

Gelinen noktada “Torreira ayrılık talebinde bulundu” iddiasını kesinleşmiş bir gelişme olarak değerlendirmek için yeterli doğrulama bulunmuyor.

Üstelik oyuncunun yakın tarihteki açıklamalarında Galatasaray’da kalmak, sözleşmesini sürdürmek ve yeni sezonda mücadele etmek istediğini belirtmesi, söz konusu iddiaya temkinli yaklaşılmasını gerektiriyor.

Galatasaray yönetimi veya Torreira cephesinden ayrılık talebini doğrulayan resmî bir açıklama gelmesi halinde transfer dosyasında tablo değişebilir.

13 Ağustos 2026’da yeniden gündeme gelen çalışmaların en dikkat çekici sonuçlarından biri, MD Anderson Cancer Center araştırmacılarının yer aldığı ve Nature Medicine’da yayımlanan Nous-209 çalışmasından geldi. Faz 1b/2 düzeyindeki araştırmada 45 Lynch sendromu taşıyıcısı değerlendirildi. Araştırmanın orijinal bilimsel makalesi 16 Ocak 2026’da yayımlandı.

Bağışıklık sistemi 209 farklı hedefe karşı eğitildi

Lynch sendromu, DNA çoğalması sırasında meydana gelen hataların düzeltilmesinde görev alan genlerden birindeki kalıtsal değişikliklerden kaynaklanıyor. Bu durum, hücrelerde zaman içerisinde mutasyonların birikmesini kolaylaştırarak başta kolorektal kanser olmak üzere bazı kanserlerin gelişme riskini artırıyor.

Nouscom tarafından geliştirilen Nous-209 aşısı ise Lynch sendromuyla ilişkili kanser öncüsü hücrelerde ve tümörlerde görülebilen 209 ortak anormal hedefi bağışıklık sistemine tanıtmak üzere tasarlandı.

Bilim insanlarının hedefi, bağışıklık sisteminin özellikle T hücrelerini bu anormal proteinleri taşıyan hücreleri tanıyabilecek şekilde hazırlamak ve böylece kanserleşme sürecine mümkün olduğunca erken müdahale etmek.

45 kişiyle yapılan Faz 1b/2 çalışmadan ilk sinyal

Çok merkezli ve açık etiketli Faz 1b/2 çalışmaya kanser tanısı bulunmayan 45 Lynch sendromu taşıyıcısı dahil edildi.

Nature Medicine’da yayımlanan sonuçlara göre aşı, hedeflenen anormal proteinlere karşı geniş kapsamlı T hücresi yanıtları oluşturdu. Araştırmacılar bu bağışıklık yanıtlarının kalıcılığını ve işlevsel özelliklerini de değerlendirdi.

Katılımcıların yaklaşık bir yıl sonraki kolonoskopi takiplerinde kanser öncüsü oluşumların sayısında azalma yönünde bir sinyal gözlendi ve ileri düzey polip saptanmadı.

Ancak bu sonuç, aşının kolon kanserini önlediği anlamına gelmiyor. Çalışma küçük katılımcı grubuyla yürütülen erken aşama bir araştırma olduğundan, kanser görülme sıklığını azaltıp azaltmadığının belirlenmesi için daha büyük ve kontrollü klinik çalışmalar gerekiyor.

Daha büyük klinik çalışma gündemde

Çalışmanın önde gelen araştırmacılarından MD Anderson Cancer Center’dan Dr. Eduardo Vilar-Sanchez, erken bulguların ardından daha büyük bir araştırmaya geçilmesinin planlandığını belirtti. Yeni çalışmanın 2027’nin başlarında başlaması bekleniyor.

Araştırmanın yanıt aradığı temel sorulardan biri, aşıyla güçlendirilen bağışıklık sisteminin Lynch sendromunun neden olduğu sürekli kanserleşme baskısına uzun vadede karşı koyup koyamayacağı.

Çalışmadaki bazı katılımcılara ilk aşılamadan yaklaşık bir yıl sonra hatırlatma dozu da uygulandı. Bu gruba ilişkin ek sonuçların 2026 sonbaharında açıklanması bekleniyor.

Moderna’nın mRNA aşısı da klinik araştırmaya giriyor

Lynch sendromunda kanseri ortaya çıkmadan engellemeyi amaçlayan çalışmalar Nous-209 ile sınırlı değil.

Oxford Üniversitesi ile Moderna’nın iş birliğinde geliştirilen mRNA-4194 adlı deneysel aşı için İngiltere’de Faz 1 INTERCEPT-Lynch çalışmasına izin verildi. İngiltere İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu tarafından yetkilendirilen araştırmanın ilk aşamasında güvenlilik, bağışıklık yanıtı ve ileri çalışmalar için uygun doz değerlendirilecek.

Aşı, COVID-19 döneminde geniş ölçekte kullanılan mRNA platformundan yararlanarak bağışıklık sisteminin Lynch sendromuyla bağlantılı kanser öncesi değişiklikleri tanımasını sağlamayı amaçlıyor.

Oxford Üniversitesi, ilk katılımcının 2026 yazında aşılanmasının planlandığını, çalışmanın ikinci aşamasının ise 2027’de İngiltere’deki başka merkezlere genişletilmesinin öngörüldüğünü açıkladı.

Üçüncü aşı yaklaşımının sonuçları bekleniyor

Araştırmacıların takip ettiği bir diğer yaklaşım ise ImmunityBio tarafından geliştirilen Tri-Ad5 aşısı.

Bu aşıda farklı kanser belirteçlerinin bağışıklık sistemine tanıtılması hedefleniyor. Tri-Ad5’in plaseboyla karşılaştırıldığı klinik araştırmadan gelecek sonuçların, Lynch sendromuna yönelik koruyucu kanser aşılarının potansiyelini değerlendirmede yeni veriler sağlaması bekleniyor.

Böylece Lynch sendromu için farklı teknolojilere dayanan en az üç koruyucu aşı yaklaşımı klinik geliştirme sürecinde bulunuyor.

Hedef kanseri tedavi etmek değil, oluşmasını engellemek

Kanserden korunmada aşı yaklaşımı tamamen yeni değil. HPV ve hepatit B aşıları, kansere neden olabilen viral enfeksiyonları engelleyerek bazı kanserlerin gelişme riskini azaltabiliyor.

Lynch sendromuna yönelik çalışmaların farkı ise doğrudan kalıtsal genetik değişikliklerin tetiklediği kanserleşme sürecinde ortaya çıkan anormal proteinleri hedeflemeleri.

Bu yaklaşımda amaç, bağışıklık sistemini bir tümör ortaya çıktıktan sonra harekete geçirmek yerine, kanser öncüsü hücrelerin taşıdığı değişiklikleri daha erken aşamada tanıyabilecek şekilde hazırlamak.

Henüz koruyucu kanser aşısı olarak onaylanmadı

Erken safha bulgularına göre Nous-209’un güçlü bağışıklık yanıtı oluşturabilmesi araştırmacılar açısından önemli bir sinyal olarak değerlendiriliyor. Bununla birlikte hiçbir sonuç, aşının kolon kanserini kesin olarak önlediğini göstermiyor.

Nous-209, mRNA-4194 ve Tri-Ad5 halen araştırma aşamasındaki deneysel aşılar. Lynch sendromuna bağlı kanserleri önlemek amacıyla rutin klinik kullanım için onaylanmış aşılar değiller.

Bulguların daha geniş katılımcı gruplarında, kontrollü araştırmalar ve uzun süreli takiplerle doğrulanması gerekiyor. Özellikle aşıların gerçekten kanser görülme oranını azaltıp azaltmadığı, koruyucu bağışıklığın ne kadar sürdüğü ve hatırlatma dozlarının gerekli olup olmadığı ileri klinik çalışmalarla belirlenecek.

Çalışmalar başarıya ulaşırsa onkolojide önemli bir yaklaşım değişikliğinin kapısı açılabilir: Yüksek genetik risk taşıyan kişilerde kanseri yalnızca erken teşhis etmek yerine, bağışıklık sistemini önceden hazırlayarak tümör oluşum sürecini kesintiye uğratmak.

KAYNAKLAR

• Nature Medicine
• MD Anderson Cancer Center
• University of Oxford
• Oxford Cancer
• Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA)

Tıp ve Sağlık Eğitimi Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği (TSEDAD), 2026 yılında faaliyete başlayan yeni yapısıyla tıp ve sağlık eğitiminin değerlendirilmesi, kalite süreçlerinin geliştirilmesi ve akreditasyon alanında çalışmalar yürütmek üzere yola çıktı.

Derneğin kuruluşu, yükseköğretimde yalnızca eğitim programlarının içeriğinin değil; öğrenme çıktılarının, ölçme ve değerlendirme sistemlerinin, sürekli iyileştirme mekanizmalarının ve kurumsal kalite kültürünün de giderek daha fazla önem kazandığı bir döneme denk geldi.

TSEDAD tıp ve sağlık eğitiminde kaliteye odaklanacak

TSEDAD’ın ismi ve kurumsal kimliği, faaliyet alanının merkezine tıp ve sağlık eğitiminin değerlendirilmesi ile akreditasyonu yerleştirdiğini ortaya koyuyor.

Yeni derneğin, sağlık alanında eğitim veren yükseköğretim kurumları ile akademisyenleri bir araya getiren; kalite, değerlendirme ve akreditasyon konularında bilgi ve deneyim paylaşımını destekleyen bir platform oluşturması bekleniyor.

Türkiye’de program akreditasyonu uzun süredir yükseköğretimde kalite güvencesinin önemli araçlarından biri olarak kullanılıyor. Tıp eğitimi ve sağlık bilimlerinin farklı alanlarında faaliyet gösteren akreditasyon kuruluşları da bulunuyor. Bu nedenle TSEDAD’ın bundan sonraki kurumsallaşma süreci, çalışma kapsamı ve geliştireceği değerlendirme yaklaşımı sağlık eğitimi çevreleri açısından yakından izlenecek.

İlk güçlü gündem: Yükseköğretimde değişim, kalite ve akreditasyon

TSEDAD, kuruluşunun ardından akademik çevreleri buluşturacak ilk çalışmalarından birini “Yükseköğretimde Değişim, Kalite ve Akreditasyon” başlığıyla gerçekleştirmeye hazırlanıyor.

1 Eylül 2026 Salı günü saat 10.00’da TSEDAD Merkezi’nde düzenlenecek bilgilendirme toplantısının konuşmacısı, Kocaeli Sağlık ve Teknoloji Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Muzaffer Elmas olacak.

Çevrim içi katılım seçeneğinin de bulunacağı toplantıda yükseköğretimde kalite güvencesi ve akreditasyon süreçlerindeki güncel gelişmelerin ele alınması, Prof. Dr. Elmas’ın bu alandaki görüş ve deneyimlerini katılımcılarla paylaşması planlanıyor.

Yükseköğretimde “kalite” artık merkezi başlıklardan biri

Üniversitelerde kalite güvencesi artık yalnızca belirli dönemlerde yapılan bir değerlendirme faaliyeti olarak görülmüyor. Eğitim programlarının düzenli biçimde izlenmesi, öğrenci ve diğer paydaşların süreçlere katılması, ölçülebilir öğrenme çıktıları oluşturulması ve elde edilen sonuçların programların geliştirilmesinde kullanılması çağdaş yükseköğretim sisteminin temel unsurları arasında yer alıyor.

Türkiye’de de farklı disiplinlerde program değerlendirme ve akreditasyon kuruluşları uzun süredir faaliyet gösteriyor. Tıp eğitimi alanındaki mevcut akreditasyon yapılarının yanında sağlık bilimlerinin farklı programlarına yönelik kuruluşlar da kalite güvencesi sisteminin parçası durumunda.

TSEDAD’ın bu ekosistemde nasıl bir çalışma modeli geliştireceği, hangi eğitim alanlarında faaliyet göstereceği ve değerlendirme-akreditasyon süreçlerine ilişkin oluşturacağı kurumsal çerçeve, derneğin önümüzdeki dönemdeki çalışmalarıyla daha belirgin hale gelecek.

Tıp ve sağlık eğitiminde değişim kaçınılmaz

Sağlık hizmetlerindeki teknolojik dönüşüm, yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, dijital sağlık sistemleri, yeni eğitim modelleri ve değişen toplumsal ihtiyaçlar, sağlık profesyonellerinin eğitiminde de sürekli yenilenmeyi zorunlu kılıyor.

Bu dönüşüm, üniversitelerin yalnızca güncel bilgiyi aktarmasını değil; eleştirel düşünebilen, bilimsel kanıtı değerlendirebilen, teknolojiyle çalışabilen ve mesleki gelişimini sürdürebilen sağlık profesyonelleri yetiştirmesini gerekli kılıyor.

Akreditasyon ve kalite güvencesi mekanizmaları ise bu dönüşümün eğitim programlarına sistematik biçimde yansıtılmasında önemli araçlar arasında bulunuyor.

TSEDAD’ın yol haritası merakla bekleniyor

2026’da kurumsal kimliğiyle yola çıkan TSEDAD’ın önündeki dönemde düzenleyeceği toplantılar, eğitim faaliyetleri ve akademik çalışmalarla tıp ve sağlık eğitiminin geleceğine ilişkin tartışmalara yeni bir platform kazandırması bekleniyor.

Derneğin ilk bilgilendirme toplantısının doğrudan “değişim, kalite ve akreditasyon” ekseninde şekillenmesi de yeni yapının önceliklerine ilişkin önemli bir işaret olarak değerlendiriliyor.

TSEDAD’ın bundan sonraki süreçte ortaya koyacağı standartlar, iş birlikleri, değerlendirme modelleri ve kurumsal yol haritası, Türkiye’deki tıp ve sağlık eğitimi açısından yeni oluşumun konumunu belirleyecek.

Gençlerbirliği de transferi duyurarak İrfan Can Eğribayat ile 2 yıllık sözleşme imzalandığını bildirdi.

İki kulüpten de resmî açıklama

Transferin duyurusu önce Fenerbahçe cephesinden geldi. Sarı-lacivertliler, İrfan Can Eğribayat’ın Gençlerbirliği’ne transferi konusunda anlaşmaya varıldığını kamuoyuna açıkladı.

Ardından başkent temsilcisi de anlaşmayı resmileştirdi ve deneyimli kaleciyi kadrosuna kattığını ilan etti.

Böylece transfer, kulis veya görüşme aşamasından çıkarak tamamen resmî hale geldi.

Gençlerbirliği kaleyi güçlendirdi

Gençlerbirliği, yeni sezon öncesinde kaleci rotasyonuna önemli bir takviye yaptı.

Süper Lig tecrübesi bulunan İrfan Can Eğribayat’ın kadroya katılmasıyla başkent ekibi kalede rekabeti artırmayı hedefliyor.

28 yaşındaki kaleci, kariyerinde Göztepe ve Fenerbahçe formaları giyerken üst düzey lig tecrübesi kazandı.

Fenerbahçe’de 53 resmî maç

İrfan Can Eğribayat, Fenerbahçe kariyeri boyunca farklı kulvarlarda forma şansı buldu.

Sarı-lacivertli formayla 53 resmî karşılaşmaya çıkan deneyimli kaleci, zaman zaman ilk 11’de görev aldı ve özellikle kupa maçlarında sorumluluk üstlendi.

Geçen sezonun ikinci yarısını ise Samsunspor’da kiralık olarak geçirdi.

Fenerbahçe’de kaleci planlaması değişiyor

İrfan Can Eğribayat’ın ayrılığı, Fenerbahçe’nin kaleci rotasyonunda yeni bir dönemin işaretlerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Sarı-lacivertlilerin Berke Özer başta olmak üzere farklı kaleci seçenekleriyle ilgilendiğine ilişkin haberlerin gündemde olduğu süreçte gerçekleşen bu ayrılık, yeni bir kaleci hamlesinin önünü daha da açabilir.

Ancak İrfan Can transferinden bağımsız olarak Fenerbahçe’nin yeni kaleci planlamasında hangi isimle sonuç alacağı henüz resmiyet kazanmış değil.

Ankara’da yeni sayfa

İrfan Can Eğribayat için kariyerinde yeni bir dönem başlıyor.

Gençlerbirliği ile 2 yıllık anlaşma imzalayan 28 yaşındaki kaleci, bundan sonraki süreçte başkent temsilcisinin başarısı için mücadele edecek.

Transferin resmileşmesiyle birlikte dosyadaki tablo net:

İrfan Can Eğribayat artık Gençlerbirliği oyuncusu.

Galatasaray’ın 10 numara transferi için gündeminde bulunan Rodrigo Mora dosyasında Portekiz’den yeni bir gelişme geldi.

Record’un aktardığı son bilgilere göre sarı-kırmızılılar, Roma ile Porto arasındaki görüşmelerde yaşanan çıkmazın ardından 19 yaşındaki futbolcu için yeniden devreye girdi. Galatasaray’ın oyuncunun temsilcisi Jorge Mendes ile yeniden iletişim kurarak transfer şartları konusunda bilgi aldığı bildirildi.

Bu gelişme, daha önce Roma’nın transfer yarışında öne geçtiği yönündeki haberlerin ardından dosyanın yeniden hareketlendiğini gösteriyor.

Porto 50 milyon euroluk paketten geri adım atmıyor

Transferdeki düğümün önemli bölümünü Porto’nun mali beklentileri oluşturuyor.

A Bola’nın haberine göre Roma, Porto ile görüşmeleri yeniden başlatmazken Portekiz kulübü toplam 50 milyon euro değerindeki transfer paketinden geri adım atmıyor.

Porto’nun 10 milyon euroluk kiralama bedeli ile 40 milyon euroluk satın alma bedelinden oluşan bir yapı istediği aktarılıyor. Portekiz ekibinin satın alma şartlarının kolay gerçekleştirilebilir kriterlere bağlanmasını talep ettiği de belirtiliyor.

Roma cephesinin ise satın alma yükümlülüğünü daha zor şartlara bağlamak istemesi görüşmelerin önündeki temel sorunlardan biri olarak gösteriliyor.

Galatasaray için yeni fırsat oluştu

Roma’nın transferi sonuçlandıramaması Galatasaray açısından yeni bir pazarlık alanı oluşturdu.

Sarı-kırmızılıların daha önce Mora ile ilgilenmesi yeni bir gelişme değil. Dosyayı yeniden haber değerine taşıyan nokta, Roma-Porto görüşmelerindeki tıkanıklığın ardından Galatasaray’ın Jorge Mendes ile yeniden temas kurması oldu.

A Bola da Roma’nın sessizliğinin Galatasaray’a yeniden kapı açtığını ve sarı-kırmızılıların ilgisinin canlandığını bildiriyor.

Ancak Porto’nun yüksek mali beklentisi transferin önündeki en önemli engel olmaya devam ediyor.

Rodrigo Mora kimdir?

Rodrigo Mora, 5 Mayıs 2007 doğumlu Portekizli hücum oyuncusu. Ağırlıklı olarak 10 numara pozisyonunda görev yapan genç futbolcu, Porto altyapısından yetişti.

Mora’nın Porto ile sözleşmesi 2030 yılına kadar devam ediyor. Portekiz kulübünün 2025’te yaptığı sözleşme yenilemesinde oyuncunun serbest kalma bedelinin 70 milyon euro olduğu açıklanmıştı.

Genç futbolcu özellikle teknik kapasitesi, dar alandaki etkinliği ve skor üretme potansiyeliyle Avrupa kulüplerinin dikkatini çekiyor.

Galatasaray’ın önündeki en büyük engel mali şartlar

Transferin gerçekleşebilmesi için Galatasaray’ın öncelikle Porto’nun istediği mali yapıya yaklaşması gerekiyor.

Roma’nın yeniden masaya dönmesi ihtimali de sarı-kırmızılıların karşısındaki diğer önemli değişken.

Şu aşamada Porto veya Galatasaray tarafından anlaşma sağlandığına ilişkin resmî bir açıklama bulunmuyor. Bu nedenle dosya yeniden temas ve şartların değerlendirilmesi aşamasında bulunuyor.

Doğrulama kaynaklarının özeti

Portekiz gazetesi Record, Galatasaray’ın Roma-Porto görüşmelerindeki tıkanıklığı değerlendirdiğini ve Jorge Mendes ile yeniden iletişim kurduğunu bildirdi. A Bola ise Roma’nın Porto ile görüşmeleri yeniden başlatmadığını, Porto’nun 50 milyon euroluk paket beklentisini koruduğunu ve bu durumun Galatasaray için yeniden fırsat oluşturduğunu aktardı.

Kaynak güveni: ★★★★☆
Transfer aşaması: Yeniden temas / şartların değerlendirilmesi
Erkenlik puanı: 7,5/10

Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi (KSBÜ) Sağlık Bilimleri Fakültesi öğrencisi Belenay Balcıoğlu hayatını kaybetti.

Üniversite tarafından yayımlanan taziye mesajında Balcıoğlu’nun vefatı duyurularak ailesine ve yakınlarına başsağlığı dilekleri iletildi.

Genç öğrencinin, Bursa’da ağustos ayının başında meydana gelen trafik kazasında yaralandığı ve kazanın ardından tedavi altına alındığı öğrenildi.

Kaza Bursa’nın Yıldırım ilçesinde meydana geldi

Belenay Balcıoğlu’nun da aralarında bulunduğu 7 kişinin yaralandığı trafik kazası, 2 Ağustos 2026 gecesi saat 02.00 sıralarında Bursa’nın Yıldırım ilçesi Millet Mahallesi 11 Eylül Bulvarı’nda meydana geldi.

Kaza haberlerine göre Sema M. yönetimindeki otomobil ile Mustafa M. idaresindeki otomobil bulvar üzerinde çarpıştı.

Kazada sürücü Sema M. ile aynı araçta bulunan Belenay B., Sıla U. ve Ela B.; diğer otomobilde bulunan Nihat M., Deniz M. ve Nezaket M. yaralandı.

İhbar üzerine bölgeye polis ve 112 Acil Sağlık ekipleri sevk edildi. Yaralılara olay yerinde yapılan ilk müdahalenin ardından ambulanslarla çevredeki hastanelere sevk edildi.

Ters yönden bulvara çıktığı iddia edilmişti

Kazaya ilişkin ilk haberlerde, Sema M. yönetimindeki otomobilin ters istikametten 11 Eylül Bulvarı’na katılmaya çalıştığı sırada seyir halindeki diğer otomobille çarpıştığı bilgisi yer aldı.

Kazanın ardından polis ekipleri olay yerinde güvenlik önlemleri alırken, kazanın meydana geliş nedeninin belirlenmesi amacıyla inceleme başlatıldı.

Belenay Balcıoğlu’nun beyin kanaması geçirdiği belirtildi

Kazanın ardından Belenay Balcıoğlu’nun durumunun ağır olduğu, beyin kanaması geçirdiği ve yoğun bakımda tedavi gördüğü yakınları tarafından yapılan paylaşımlara yansıdı.

Yaklaşık iki haftalık tedavi sürecinin ardından Balcıoğlu’ndan acı haber geldi. Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi de öğrencisinin hayatını kaybettiğini duyurdu.

Balcıoğlu’nun vefatı ailesi ve yakınlarının yanı sıra eğitim gördüğü KSBÜ’de büyük üzüntüye neden oldu.

Üniversiteden taziye mesajı

Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi tarafından yapılan duyuruda, Sağlık Bilimleri Fakültesi öğrencisi Belenay Balcıoğlu’nun vefat ettiği belirtilerek öğrenciye Allah’tan rahmet, ailesi ve yakınlarına başsağlığı dilendi.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: