Merhum Özgür Konak’ın cenazesi, 14 Haziran 2026 Pazar günü Trabzon’un Maçka ilçesindeki Merkez Camii’nde ikindi namazına müteakip kılınacak cenaze namazının ardından Konakoğlu Aile Mezarlığı’nda toprağa verilecek.

Bir süre sonra iki din görevlisinin suda hareketsiz kaldığını gören vatandaşlar durumu 112 Acil Çağrı Merkezi’ne bildirdi. İhbar üzerine bölgeye sağlık, jandarma ve itfaiye ekipleri sevk edildi.

Ekiplerin çalışması sonucu sudan çıkarılan Mustafa Gedikli ve Rüstem Özdemir’e olay yerinde ilk müdahale yapıldı. Ardından ambulanslarla Arhavi Devlet Hastanesi’ne kaldırılan iki imam, doktorların tüm çabalarına rağmen kurtarılamadı.

Yaşanan olayın ardından Arhavi’de büyük üzüntü yaşanırken, görev yaptıkları camilerin cemaatleri ve yakınları acı haberle sarsıldı. İlçe genelinde derin bir üzüntüye neden olan olay sonrası çok sayıda vatandaş taziye mesajları paylaştı.

Jandarma ekipleri olayla ilgili inceleme başlatırken, kesin ölüm nedenlerinin yapılacak adli ve teknik değerlendirmelerin ardından netlik kazanacağı öğrenildi.

Arhavi’de sevilen din görevlileri olarak bilinen Mustafa Gedikli ve Rüstem Özdemir’in vefatı, başta aileleri olmak üzere görev yaptıkları cami cemaatlerinde büyük üzüntü oluşturdu. Olay, bölgede son yılların en acı vakalarından biri olarak kayıtlara geçti.

Olayın ardından çok sayıda kurtarma ekibi bölgeye sevk edilirken, kazada yaralanan dört personel çevredeki hastanelere kaldırılarak tedavi altına alındı. Yaralıların sağlık durumlarının yakından takip edildiği öğrenildi.

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftci, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görevi başında yaşamını yitiren AFAD personeli Ömer Faruk Özkan için taziye mesajı yayımladı. Bakan Çiftci mesajında, Özkan’a Allah’tan rahmet, ailesine, yakınlarına ve AFAD teşkilatına başsağlığı diledi.

Bakan Çiftci ayrıca, kazada yaralanan personellere geçmiş olsun dileklerini ileterek acil şifalar temennisinde bulundu. Açıklamasında AFAD personelinin zorlu şartlarda büyük fedakârlıkla görev yaptığını vurgulayan Çiftci, tüm arama kurtarma ekiplerine teşekkür etti.

Yaşanan facia, görevleri sırasında hayatlarını riske atan arama kurtarma personelinin karşı karşıya kaldığı zorlukları bir kez daha gözler önüne serdi.

Galatasaray adına son günlerin en ses getiren yabancı basın iddiası Rafael Leao oldu. GOAL’de yer alan haberde sarı kırmızılıların Milan yıldızına yıllık 10 milyon euro civarında bir teklif sunduğu, oyuncunun da kariyerinde yeni bir sayfa açma düşüncesiyle ayrılık seçeneğini değerlendirdiği aktarıldı. Bu dosyada resmi bir aşamadan söz edilmiyor ancak rakamın büyüklüğü ve oyuncunun geleceğine dair belirsizlik, iddiayı yabancı basında manşet seviyesine taşıdı.

Fenerbahçe tarafında en çok yankı uyandıran başlık Mason Greenwood oldu. GOAL’in İngilizce ve Türkçe içeriklerinde, başkan adaylarının Greenwood’u öncelikli hedef olarak gördüğü, hatta Hakan Safi cephesinden oyuncuyla ilgili anlaşma zemini kurulduğu yönünde açıklamalar geldiği aktarıldı. Ancak aynı akış içinde Roma’nın kişisel şartlarda öne geçtiğine dair yeni haberler de yer aldı. Bu nedenle Greenwood dosyası Fenerbahçe için tamamen kapanmış görünmüyor, fakat yabancı basındaki son dalga, sürecin artık daha rekabetli bir zemine kaydığını gösteriyor.

Fenerbahçe ile anılan bir diğer isim Kim Min-jae. Bu başlık diğer üç dosyaya göre daha temkinli okunmalı. Bavarian Football Works’te yer alan son haberlerde Bayern Münih’in oyuncu için bonservis beklentisini aşağı çekebileceği, aynı zamanda Türk kulüplerinin de ilgisinin sürdüğü belirtildi. Yine aynı yayın grubunda, Fenerbahçe’nin olası dönüş adresleri arasında anıldığı ancak oyuncunun Bayern’de kalma ihtimalinin de tamamen masadan kalkmadığı vurgulandı. Bu yüzden Kim dosyası şu an için “güçlü kulis” düzeyinde, ancak Greenwood veya Onana kadar ileri aşama izlenimi vermiyor.

Trabzonspor cephesinde ise Andre Onana dosyası daha somut bir çizgiye oturdu. Sport Witness, Başkan Ertuğrul Doğan’ın oyuncuyla her gün görüştüklerini ve kalıcı transfer konusunda sorun beklemediklerini söylediğini yazdı. talkSPORT da Trabzonspor’un Onana’nın mali şartlarını karşıladığını ve transferi bitirme konusunda iyimser olduğunu aktardı. Yabancı kaynak dili burada diğer dosyalara göre daha net: Trabzonspor, Onana için sadece ilgilenen değil, şartları zorlayan kulüp görüntüsü veriyor.

Bugünkü yabancı basın taramasında tablo şöyle şekilleniyor: Galatasaray cephesinde Leao haberi en yüksek sesli manşet olarak öne çıkıyor. Fenerbahçe’de Greenwood dosyası hâlâ sıcak, Kim Min-jae bağlantısı ise daha ihtiyatlı bir kulis başlığı olarak izleniyor. Trabzonspor’da Onana tarafı ise gerçekleşme ihtimali en yüksek dosyalardan biri gibi duruyor. Kısacası transfer piyasasında Türk kulüpleri için sis perdesi tam kalkmış değil, ancak yabancı basının radarında dört önemli başlık şimdiden netleşmiş durumda.

İddialara göre 58 yaşındaki Ahmet Selçuk Yaşacan, yaşanan tartışmanın ardından evine giderek pompalı tüfeğini aldı. Daha sonra akrabası Behzat Atacan’ın bulunduğu adrese giden Yaşacan, burada silahla ateş açtı. Açılan ateş sonucu ağır yaralanan Behzat Atacan olay yerinde hayatını kaybetti.

Olayın ardından bölgeden ayrılan Ahmet Selçuk Yaşacan’ın Kesikköprü Mahallesi’nde park halindeki aracında olduğu tespit edildi. İhbar üzerine bölgeye sevk edilen güvenlik güçleri, şahsın teslim olması için çağrıda bulundu.

Yetkililerden edinilen bilgilere göre, yapılan çağrılara yanıt vermeyen Yaşacan’ın yanında bulunan silahla yaşamına son verdiği belirlendi.

Yaşanan acı olayın ardından bölgede geniş güvenlik önlemleri alınırken, olay yeri inceleme ekipleri çalışma başlattı. Cumhuriyet savcısının talimatıyla başlatılan soruşturmanın sürdüğü öğrenildi.

Arazi anlaşmazlığı nedeniyle yaşandığı belirtilen olay, Ortayol köyünde ve ilçede büyük üzüntüye neden oldu. Yetkililer, olayın tüm yönleriyle araştırıldığını açıkladı.

Haberde, Amedspor’un İsveç ekibi Hammarby IF forması giyen 21 yaşındaki sağ bek için yaklaşık 2 milyon sterlin seviyesinde bir teklif yaptığı öne sürüldü. Ayrıca Amedspor yöneticilerinin oyuncunun temsilcileriyle görüşmeler gerçekleştirdiği de iddia edildi.

Avrupa Kulüpleri de Takipte

İskoç kaynaklar, genç futbolcuya yalnızca Amedspor’un değil, Almanya, İtalya ve Fransa’dan bazı kulüplerin de ilgi gösterdiğini yazdı. Bu nedenle transfer yarışının önümüzdeki günlerde daha da hareketlenebileceği belirtiliyor.

Hampus Skoglund Kimdir?

2004 doğumlu olan Hampus Skoglund, sağ bek pozisyonunda görev yapıyor. Hızlı oyun yapısı, hücuma katkısı ve genç yaşına rağmen gösterdiği gelişim nedeniyle İsveç futbolunun gelecek vadeden savunmacıları arasında gösteriliyor. Genç oyuncu, son dönemde Hammarby formasıyla dikkat çeken performanslar ortaya koydu.

Amedspor’dan Resmi Açıklama Yok

Transfer iddiaları yabancı basında geniş yer bulurken, Amedspor cephesinden veya Hammarby kulübünden şu ana kadar resmi bir açıklama yapılmadı. Bu nedenle transfer sürecinin henüz iddia aşamasında olduğu ve taraflardan gelecek açıklamaların beklendiği ifade ediliyor.

Amedspor’un yeni sezon hedefleri doğrultusunda Avrupa pazarındaki genç ve potansiyelli oyunculara yönelmesi ise kulübün transfer stratejisi açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Çalışmada üniversitelerin bilimsel yayın üretimi, atıf etkisi, araştırma kalitesi, uluslararası iş birlikleri, akademik itibar ve küresel görünürlük göstergeleri karşılaştırılarak kapsamlı bir performans analizi gerçekleştirildi. Üniversitelerin uluslararası sıralamalardaki konumları ile son yıllardaki akademik gelişimleri birlikte değerlendirilerek bir başarı endeksi oluşturuldu.

İlk 10 Rektör ve Başarı Gerekçeleri

1. Prof. Dr. Kemalettin Aydın

Sağlık Bilimleri Üniversitesi

CWTS Leiden Ranking 2025’te Türkiye birinciliği, Shanghai ARWU 2025’te Türkiye ikinciliği elde eden üniversiteyi yönetmesi nedeniyle listenin ilk sırasında yer aldı. Yayın performansı, atıf etkisi ve uluslararası görünürlükteki yükseliş dikkat çekti.

2. Prof. Dr. Osman Bülent Zülfikar

İstanbul Üniversitesi

Shanghai ARWU 2025’te Türkiye birinciliğini elde eden İstanbul Üniversitesi, köklü araştırma altyapısı ve yüksek bilimsel çıktı performansıyla üst sıralardaki yerini korudu.

3. Prof. Dr. Mehmet Cahit Güran

Hacettepe Üniversitesi

Tıp ve sağlık bilimlerindeki güçlü araştırma performansı, yüksek atıf oranları ve uluslararası sıralamalardaki istikrarlı başarısıyla öne çıktı.

4. Prof. Dr. Necdet Ünüvar

Ankara Üniversitesi

Araştırma kapasitesi, yayın üretimi ve çok disiplinli akademik yapısıyla uluslararası sıralamalarda üst grupta yer alan üniversitelerden biri oldu.

5. Prof. Dr. Hasan Mandal

İstanbul Teknik Üniversitesi

Mühendislik ve teknoloji alanlarındaki araştırma gücü, uluslararası görünürlük ve akademik etki bakımından Türkiye’nin öncü üniversitelerinden birini yönetiyor.

6. Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil

Orta Doğu Teknik Üniversitesi

QS ve THE sıralamalarındaki güçlü konumu, araştırma kalitesi ve uluslararası akademik itibarıyla öne çıktı.

7. Prof. Dr. Metin Sitti

Koç Üniversitesi

Yüksek etkili yayınları, uluslararası araştırma iş birlikleri ve dünya sıralamalarındaki güçlü performansıyla dikkat çekti.

8. Prof. Dr. Musa Alcı

Ege Üniversitesi

Bilimsel üretim, sağlık araştırmaları ve uluslararası görünürlük alanlarında gösterdiği istikrarlı yükselişle ilk 10 içerisinde yer aldı.

9. Prof. Dr. Uğur Ünal

Gazi Üniversitesi

Araştırma performansı, akademik yayın üretimi ve uluslararası sıralamalardaki görünürlüğüyle Türkiye’nin güçlü devlet üniversiteleri arasında bulunuyor.

10. Prof. Dr. Yusuf Leblebici

Sabancı Üniversitesi

Araştırma kalitesi, uluslararası akademik iş birlikleri ve dünya sıralamalarındaki istikrarlı performansıyla listeye girdi.

Akademik Başarıda Yeni Dönem

Tıbbiye Bülteni araştırmacılarının değerlendirmesine göre günümüzde üniversitelerin başarısı yalnızca öğrenci sayısı veya fiziki büyüklükle ölçülmüyor. Bilimsel yayınların etkisi, uluslararası araştırma iş birlikleri, atıf performansı ve küresel sıralamalardaki görünürlük, üniversitelerin ve yöneticilerinin performansını belirleyen temel kriterler arasında yer alıyor.

Çalışma, Türkiye’de yükseköğretim kurumlarının küresel akademik rekabette daha görünür hale geldiğini ve uluslararası sıralamalardaki başarının üniversite yönetimlerinin stratejik vizyonuyla doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.

Not: Bu çalışma, rektörlerin kişisel performanslarını değil; görev yaptıkları üniversitelerin CWTS Leiden, Shanghai ARWU, QS, THE ve URAP verilerindeki akademik performanslarını esas alan istatistiki bir değerlendirmedir.

Esmer, Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde doktorların tüm müdahalesine rağmen hayatını kaybetti. Acı haber, Kayseri’de valilik personeli, mülki idare camiası ve kentteki kamu kurumlarında büyük üzüntüye neden oldu.

Kayseri Valiliği’nin resmi sayfasında Şenol Esmer’in vali yardımcısı olarak görev yaptığı; CİMER, İl Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü, İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü, İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü gibi birçok birimle ilgili iş ve işlemlerden sorumlu olduğu görülüyor.

Esmer’in cenaze programına ilişkin resmi açıklama bekleniyor.

Çalışmada aşı; immünoterapi ilacı atezolizumab ve mFOLFIRINOX kemoterapisiyle birlikte uygulandı. BioNTech’in paylaştığı üç yıllık takip verilerine göre, bağışıklık yanıtı gelişen 8 hastanın 6’sı takip süresince hastalıksız kalırken, yanıt gelişmeyen 8 hastanın 7’sinde nüks görüldü.

Uzmanlara göre sonuçlar dikkat çekici olsa da çalışma henüz erken fazda ve hasta sayısı sınırlı. Bu nedenle aşının standart tedaviye girip girmeyeceğini göstermek için daha geniş, randomize klinik araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.

Çalışmada, 2012-2024 yılları arasında UF Health kayıtları yapay zekâ destekli yöntemlerle analiz edildi. Araştırmacılar, Alzheimer ve ilişkili demans tanısı alan 1.896 kişi ile hafif bilişsel bozukluğu bulunan 2.750 kişinin glukozamin kullandığını belirledi.

Analize göre glukozamin kullanımı, hafif bilişsel bozukluğu olan hastalarda demansa ilerleme olasılığında yüzde 25 artışla ilişkilendirildi. Alzheimer ve ilişkili demans tanısı bulunan kişilerde ise glukozamin kullanımının ölüm riskinde yüzde 25 artışla bağlantılı olduğu bildirildi.

Araştırmacılar, bulguların glukozaminin doğrudan demansa neden olduğunu kanıtlamadığını özellikle vurguladı. Ancak sonuçların, Alzheimer hastalığında metabolik süreçlerin sanılandan daha önemli rol oynayabileceğine işaret ettiği belirtildi.

Çalışmada ayrıca glukozaminin beyinde proteinlere şeker yapılarının eklenmesiyle ilişkili biyokimyasal yolları etkileyebileceği ifade edildi. Alzheimer beyin dokularında bu “şeker etiketleme” sürecinin sağlıklı örneklere göre daha aktif olduğu görüldü.

Fare modellerinde yapılan deneylerde de glukozaminin hücre içi proteinlerde şeker bağlanmasını artırdığı ve sosyal hafıza performansını olumsuz etkilediği bildirildi. Bu sürecin kimyasal olarak azaltılmasıyla hafıza performansında iyileşme gözlendi.

Uzmanlar, özellikle hafif bilişsel bozukluk veya Alzheimer tanısı bulunan kişilerin takviye kullanımını hekimlerine danışmadan sürdürmemesi gerektiğini belirtiyor. Araştırmanın klinik çalışmalarla doğrulanması gerektiği, mevcut bulguların ise ihtiyatlı değerlendirilmesi gerektiği kaydedildi.

Gürkan Toğuş için cenaze töreni bugün Ataköy 5. Kısım Camii’nde ikindi namazının ardından gerçekleştirilecek. Toğuş’un naaşı, cenaze namazının ardından Sarıyer Kilyos Mezarlığı’nda toprağa verilecek.

Toğuş’un vefatı nedeniyle çok sayıda meslektaşı ve seveni taziye mesajları paylaşırken, havacılık camiasında büyük bir üzüntü hâkim oldu.

Transfer kulislerinde en çok konuşulan isimlerden biri Allahyar Sayyadmanesh oldu. Daha önce Türkiye’de Fenerbahçe forması da giyen İranlı futbolcunun adı, son günlerde yeniden Amedspor ile birlikte anılmaya başladı. İran ve Körfez bağlantılı menajer çevrelerinde oyuncunun Türkiye’ye dönüş ihtimalinin konuşulduğu belirtilirken, şu aşamada resmi bir teklif ya da anlaşma bilgisi bulunmuyor.

Amedspor’un gündemine geldiği öne sürülen bir diğer isim ise Musa Juwara. Gambiyalı kanat oyuncusunun dosyasının tamamen kapanmadığı, kulübün hücum hattına hız ve bire bir özellikleri yüksek bir oyuncu kazandırmak istemesi nedeniyle alternatifler arasında tutulduğu iddia ediliyor. Ancak bu dosyada da henüz somut bir gelişme yaşanmış değil.

Kulislerde adı geçen genç forvetlerden biri de Pa Assan Corr. Gambiyalı oyuncunun, Amedspor’un santrfor rotasyonu için değerlendirdiği isimler arasında yer aldığı konuşuluyor. Teknik heyetin özellikle fizik gücü yüksek, gelişime açık ve maliyet dengesi uygun bir hücumcu profili üzerinde durduğu ileri sürülüyor.

İran pazarından gündeme gelen bir başka isim Amirhossein Hosseinzadeh oldu. Hücum hattında farklı bölgelerde görev yapabilen oyuncunun Türkiye ihtimaliyle anıldığı, Amedspor bağlantısının ise henüz zayıf seviyede olduğu belirtiliyor. Bu iddia daha çok sosyal medya ve menajer çevrelerinde dolaşan düşük güvenilirlikli kulisler arasında değerlendiriliyor.

Mehdi Ghayedi ismi de Amedspor çevresinde konuşulan oyuncular arasında yer aldı. Körfez futbolunda forma giyen İranlı kanat oyuncusunun adı bazı transfer hesaplarında geçerken, kulübe yakın kaynaklardan doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. Buna rağmen Ghayedi’nin kanat rotasyonu için takip edilen profillerden biri olabileceği öne sürülüyor.

Taraftar forumlarında ve sosyal medya kulislerinde zaman zaman gündeme gelen en dikkat çekici isimlerden biri ise Yves Bissouma oldu. Premier Lig tecrübesi bulunan orta saha oyuncusunun maliyeti nedeniyle bu ihtimal oldukça düşük görülüyor. Bu nedenle Bissouma iddiası, gerçekçi bir transfer dosyasından çok taraftar beklentisi ve düşük güvenilirlikli söylenti olarak değerlendiriliyor.

Amedspor’un yeni sezon öncesinde önceliğinin yabancı bir 10 numara, kanat oyuncusu ve santrfor takviyesi olduğu konuşuluyor. Kulüp cephesinden bu isimlere ilişkin resmi bir açıklama yapılmazken, transfer döneminin ilerleyen günlerinde Diyarbakır temsilcisinin hücum hattına yönelik hamleleri yakından takip edilecek.

Arama faaliyetleri sırasında ise ikinci bir trajedi yaşandı. AFAD koordinesinde yürütülen çalışmalarda dere üzerinde botla görev yapan 5 kişilik ekip, güçlü akıntıya kapıldı. Olayın ardından bölgeye çok sayıda kurtarma ekibi sevk edildi.

Akıntıya sürüklenen ekipten 4 AFAD görevlisi kurtarılarak sağlık ekiplerine teslim edildi. Yaralı personelin hastanede tedavi altına alındığı öğrenildi.

Yaşanan kazada kaybolan bir AFAD görevlisinin ise yapılan arama çalışmaları sonucunda cansız bedenine ulaşıldı. Böylece bölgede yürütülen arama-kurtarma çalışmaları sırasında yaşanan kaza, bir kurtarma görevlisinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlandı.

Olay yerinde inceleme ve soruşturma çalışmaları sürerken, yetkililer yaşanan kazanın nedenlerine ilişkin detaylı araştırma başlatıldığını bildirdi.

Bölgede hem Volkan Civelekoğlu’nun ölümü hem de görev başındaki AFAD personelinin yaşamını yitirmesi büyük üzüntü yarattı. Arama-kurtarma ekiplerinin çalışmaları ve olayla ilgili resmi incelemeler devam ediyor.

Bölgenin zorlu arazi yapısı nedeniyle ekiplerin olay yerine ulaşmak için yoğun çaba harcadığı öğrenildi. Civelekoğlu’nun bulunduğu noktadan çıkarılması için çalışma yürütülürken, çevrede güvenlik önlemleri artırıldı.

Olayla ilgili inceleme başlatıldı. Volkan Civelekoğlu’nun vefatı, ailesi ve sevenlerini yasa boğdu.

Eğitim Hayatı, Hocaları ve İlmî Çevresi
Akşemseddin’in ilmî kişiliğinin oluşumunda aldığı çok yönlü medrese eğitimi belirleyici olmuştur. Küçük yaşlardan itibaren Arap dili ve edebiyatı, hadis, tefsir, fıkıh, kelâm ve mantık alanlarında eğitim görmüş; bunun yanında dönemin klasik tıp literatürüyle de ilgilenmiştir. XV. yüzyıl Osmanlı medreselerinde dinî ilimlerle aklî ilimlerin birlikte okutulması, onun çok yönlü bir ilim adamı olarak yetişmesine önemli katkı sağlamıştır.
İlk hocası babası Şeyh Hamza olmuş, onun rehberliğinde aldığı temel eğitimin ardından Anadolu’nun ilmî çevrelerinde öğrenimini ilerletmiştir. Genç yaşta müderrislik seviyesine ulaşmış ve ilmî birikimiyle saygı kazanmıştır.
Hayatındaki en önemli dönüm noktası ise Hacı Bayram-ı Velî ile tanışmasıdır. Ankara’da onun sohbetlerine katılan Akşemseddin, zamanla Bayramiyye tarikatına intisap etmiş ve şeyhinin en seçkin halifeleri arasında yer almıştır. Bu süreç yalnızca tasavvufî hayatını değil, ilme ve topluma bakışını da derinden etkilemiş; ilim ile ahlâkın ayrılmaz bir bütün olduğu anlayışını benimsemesini sağlamıştır.
Hacı Bayram-ı Velî’nin vefatından sonra Bayramiyye geleneğinin önde gelen temsilcilerinden biri hâline gelen Akşemseddin, Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde irşat faaliyetlerinde bulunmuş ve çok sayıda talebe yetiştirerek Osmanlı düşünce hayatına önemli katkılar sunmuştur.
Bildiği Diller ve Entelektüel Birikimi
Akşemseddin’in ana dili Türkçe olmakla birlikte, dönemin ilmî geleneğinin gereği olarak Arapçaya ileri düzeyde hâkim olduğu anlaşılmaktadır. Dinî ilimler ve tıp alanındaki klasik kaynakları doğrudan okuyup değerlendirebilecek seviyede Arapça bilgisine sahipti. Ayrıca Farsçaya da aşina olduğu ve tasavvuf literatürünü takip edecek ölçüde bu dili kullandığı kabul edilmektedir.
Bu dil birikimi sayesinde yalnızca dinî ilimlerde değil; tıp, tasavvuf, ahlâk ve düşünce tarihi alanlarında da eserler verebilmiş, disiplinler arası yaklaşımıyla Osmanlı ilim geleneğinin seçkin temsilcileri arasında yer almıştır.
Kimlerden Etkilendi?
Akşemseddin’in ilmî ve fikrî dünyası hem klasik İslam ilim geleneğinden hem de Anadolu tasavvuf ekolünden beslenmiştir. Özellikle İmam Gazzâlî’nin ahlâk ve tasavvuf anlayışı, Fahreddin er-Râzî’nin kelâm geleneği ve İbn Sînâ’nın tıbbî mirası onun düşünce dünyasında iz bırakmıştır.
Ancak hayatındaki en belirleyici isim şüphesiz Hacı Bayram-ı Velî olmuştur. Onun rehberliğinde ilmi yalnızca teorik bilgi olarak değil, insanı ve toplumu olgunlaştıran bir sorumluluk olarak değerlendirmiş; medrese ilmi ile tasavvuf terbiyesini birbirini tamamlayan iki unsur şeklinde görmüştür.
Bu yaklaşım, sonraki yıllarda yetiştirdiği talebelerde ve özellikle Fatih Sultan Mehmed üzerindeki manevî etkisinde açık biçimde kendisini göstermiştir.
Hekimlik Hayatı ve Bilimsel Çalışmaları
Akşemseddin, Osmanlı ilim geleneğinde yalnızca bir mutasavvıf ve din âlimi olarak değil, aynı zamanda tıp alanında eser vermiş ve hekimlik uygulamalarıyla tanınmış seçkin bir bilim insanı olarak kabul edilmektedir. Medrese tahsilinin yanı sıra dönemin klasik tıp literatürünü sistemli biçimde incelemiş, özellikle İbn Sînâ’nın el-Kânûn fi’t-Tıb başta olmak üzere İslam tıbbının temel eserlerinden yararlanmıştır. Kaynaklarda hekimliğiyle de tanınan ve tıp alanında eser vermiş önemli Osmanlı âlimlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Tedavi anlayışında yalnızca fiziksel belirtileri değil, hastanın ruh hâlini, beslenmesini, yaşadığı çevreyi ve yaşam biçimini de dikkate alan bütüncül bir yaklaşım benimsemiştir. Ona göre insan bedeni ile ruhu birbirinden bağımsız düşünülemez; kalıcı sağlık ancak bu iki unsur arasındaki dengenin korunmasıyla mümkündür. Bu yönüyle yaklaşımı, Osmanlı darüşşifalarında uzun yıllar etkisini sürdüren klasik İslam tıbbı anlayışıyla büyük ölçüde örtüşmektedir.
Bulaşıcı Hastalıklar Konusundaki Görüşleri
Akşemseddin’in bilim tarihindeki en dikkat çekici katkılarından biri, bulaşıcı hastalıkların yayılışına ilişkin değerlendirmeleridir. En önemli eserlerinden biri olan Mâddetü’l-Hayât’ta, hastalıkların kendiliğinden oluşmadığını, belirli yollarla insandan insana geçtiğini ve bu süreçte gözle görülmeyen etkenlerin rol oynayabileceğini ifade etmiştir.
Bu düşünceler, XV. yüzyılın bilgi düzeyi dikkate alındığında oldukça ileri gözlemler olarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, bu yaklaşımın modern mikrobiyolojide geliştirilen mikrop teorisiyle özdeşleştirilmesi doğru değildir. Akşemseddin’in görüşleri deneysel laboratuvar çalışmalarına değil, dikkatli gözlem ve akıl yürütmeye dayanmaktadır. Günümüz bilim tarihçileri onu “mikrobun kâşifi” olarak değil, bulaşıcı hastalıkların doğasına ilişkin özgün fikirler geliştiren önemli bir Osmanlı hekimi olarak değerlendirmektedir.
Fatih Sultan Mehmed ile İlişkisi
Akşemseddin’in adı en çok Fatih Sultan Mehmed ile olan yakın ilişkisi sayesinde tanınmıştır. Osmanlı kaynaklarında, genç şehzadenin manevî gelişiminde etkili olan önemli âlimlerden biri olduğu belirtilmektedir. Özellikle İstanbul’un fethi öncesinde ve kuşatma sırasında Fatih Sultan Mehmed’e moral veren, fetih idealini güçlendiren şahsiyetlerden biri olarak öne çıkmıştır.
1453 yılında gerçekleşen İstanbul’un fethi sırasında orduda bulunduğu ve askerlerin maneviyatını yükseltici faaliyetlerde bulunduğu çeşitli tarihî kaynaklarda yer almaktadır. Osmanlı kroniklerinde Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin kabrinin yerinin keşfedilmesine öncülük ettiğine dair rivayetler bulunmaktadır.
Müderrislik ve Talebe Yetiştirme Faaliyetleri
Akşemseddin yalnızca eser kaleme alan bir müellif değil, aynı zamanda güçlü bir eğitimciydi. Medreselerde ve dergâhlarda çok sayıda talebe yetiştirmiş; ilim ile ahlâkın birlikte öğretilmesi gerektiğini savunmuştur. Eğitim anlayışında ezbercilikten ziyade anlama, gözlem yapma ve bilgiyi hayata uygulama ön plandaydı.
Onun nazarında hekimlik yalnızca teknik bilgi gerektiren bir meslek değil; merhamet, sabır ve hikmetle icra edilmesi gereken ahlâkî bir sorumluluktu. Bu yaklaşım, yetiştirdiği öğrenciler ve Bayramiyye geleneği aracılığıyla sonraki nesillere aktarılmıştır.
Eserleri ve İlmî Mirası
Akşemseddin, tasavvuf, ahlâk ve tıp alanlarında kaleme aldığı eserlerle Osmanlı ilim tarihine kalıcı katkılar sağlamıştır. Başlıca eserleri şunlardır:

Mâddetü’l-Hayât: Sağlık, hastalık ve insan tabiatı üzerine değerlendirmeler içeren, bulaşıcı hastalıklarla ilgili dikkat çekici gözlemler barındıran en önemli tıp eseridir.
Makâmâtü’l-Evliyâ: Tasavvufî makamlar, velâyet anlayışı ve manevî eğitim üzerine kapsamlı bilgiler içerir.
Risâletü’n-Nûriyye: Tasavvufî düşünce ve ahlâkî olgunlaşma üzerine yazılmış önemli risalelerden biridir.
Defʿu Metâʿini’s-Sûfiyye: Tasavvufa yöneltilen eleştirilere cevap vermeyi amaçlayan bir savunma eseridir.
Risâle-i Zikrullah ve Nasîhatnâme: Zikir, nefis terbiyesi ve ahlâkî gelişim üzerine kaleme alınmış eserleridir.
Günümüze Ulaşan Yazmaları
Akşemseddin’in eserlerinin önemli bir bölümü yazma nüshalar hâlinde günümüze ulaşmıştır. Bu nüshalar başta Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, Millet Yazma Eser Kütüphanesi ve Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı koleksiyonlarında muhafaza edilmektedir. Ayrıca bazı yazmaların Avrupa ve Orta Doğu’daki koleksiyonlarda da bulunduğu bilinmektedir.
Kimleri Etkiledi?
Akşemseddin’in en önemli etkisi, Fatih Sultan Mehmed ve Bayramiyye geleneği üzerindeki ilmî ve manevî tesiridir. Bunun yanında yetiştirdiği çok sayıdaki talebe ve halife sayesinde fikirleri Anadolu’nun geniş bir coğrafyasına yayılmıştır. Eserleri uzun yıllar medreselerde ve tasavvuf çevrelerinde okunmuş; özellikle ahlâk, irfan ve insan eğitimi konularındaki görüşleri Osmanlı düşünce hayatında etkili olmuştur.
Tıp tarihi açısından ise Mâddetü’l-Hayât’ta yer alan bulaşıcı hastalıklarla ilgili değerlendirmeleri modern dönemde yeniden incelenmiş ve onun gözleme dayalı yaklaşımı bilim tarihçileri tarafından takdir edilmiştir.
Son Yılları, Vefatı ve Kalıcı Mirası
İstanbul’un fethinden sonra daha sakin bir hayatı tercih eden Akşemseddin, Göynük’e çekilerek ilim, irşat ve telif faaliyetlerini sürdürmüştür. Burada hem talebe yetiştirmiş hem de eserlerini kaleme almaya devam etmiştir. Kaynaklar, onun sade bir yaşam sürdüğünü ve ilmi dünyevî makamların üzerinde tuttuğunu göstermektedir.
Hicrî 863 (1459) yılında Göynük’te vefat eden Akşemseddin, burada defnedilmiş olup türbesi günümüzde de ziyaret edilmektedir. Kabri, Osmanlı ilim ve tasavvuf tarihinin önemli ziyaret merkezlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Bilim Tarihi Açısından Değerlendirme
Akşemseddin’in en büyük mirası, yalnızca yazdığı eserler veya tasavvuf alanındaki etkisi değildir. Onun asıl önemi, gözlem ve akıl yürütmeye dayalı düşünceyi teşvik etmesi, insanı beden ve ruh bütünlüğü içinde değerlendirmesi ve bulaşıcı hastalıkların tabiatına ilişkin yaşadığı çağın ötesine geçen fikirler ortaya koymasıdır.

Modern bilim tarihi açısından onun çalışmaları, deneysel mikrobiyolojinin başlangıcı olarak değil; bulaşıcılık fikrine ilişkin erken ve dikkat çekici gözlemler olarak değerlendirilmektedir. Bu yaklaşım, Akşemseddin’i Osmanlı düşünce tarihinin hem ilmî hem de fikrî açıdan seçkin şahsiyetlerinden biri hâline getirmiştir.
Yararlanılan kaynaklar
1- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Akşemseddin” maddesi.
2- Encyclopaedia of Islam, “Ak̲h̲ Shams al-Dīn” maddesi.
3- Akşemseddin, Mâddetü’l-Hayât.
4- Akşemseddin, Makâmâtü’l-Evliyâ.
5- Peter E. Pormann & Emilie Savage-Smith, Medieval Islamic Medicine.
Biyografi ile ilgili yararlanılabilecek kaynaklar
1. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA). “Akşemseddin” maddesi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
2. Encyclopaedia of Islam. “Ak̲h̲ Shams al-Dīn” maddesi. Leiden: Brill.
3. Akşemseddin. Mâddetü’l-Hayât. Yazma nüshalar ve mevcut ilmî neşirler.
4. Akşemseddin. Makâmâtü’l-Evliyâ. Yazma nüshalar ve mevcut neşirler.
5. Akşemseddin. Defʿu Metâʿini’s-Sûfiyye.
6. Akşemseddin. Risâletü’n-Nûriyye.
7. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. Yazma eser katalogları ve dijital koleksiyonları.
8. Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi. Akşemseddin’e ait yazma eser katalog kayıtları.
9. İSAM (İslâm Araştırmaları Merkezi) veri tabanı. Akşemseddin ve Bayramiyye üzerine yayımlanmış akademik makaleler ve bibliyografik kayıtlar.
10. DergiPark’ta yayımlanan, Akşemseddin’in tıp anlayışı, Mâddetü’l-Hayât ve Bayramiyye geleneği üzerine hakemli akademik makaleler.
11. YÖK Ulusal Tez Merkezi. Akşemseddin, Bayramiyye ve Mâddetü’l-Hayât konularında hazırlanmış lisansüstü tezler.
12. Pormann, Peter E., & Savage-Smith, Emilie. Medieval Islamic Medicine. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007.
13. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Devleti’nin İlmiye Teşkilatı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
14. Osmanlı tıp tarihi, Bayramiyye tarikatı ve XV. yüzyıl Osmanlı düşünce

Araştırmada evre I, II veya III düzeyinde akciğer, meme, kolorektal, karaciğer, prostat, böbrek ve pankreas kanseri bulunan 12 bin 112 hastanın sağlık kayıtları incelendi. Hastaların bir kısmı GLP-1 grubu ilaçları, diğer kısmı ise diyabet tedavisinde kullanılan DPP-4 inhibitörlerini kullanıyordu.

Verilere göre akciğer, meme, kolorektal ve karaciğer kanserlerinde GLP-1 kullanan hastalarda evre IV hastalığa ilerleme riski karşılaştırma grubuna göre yüzde 38 ile yüzde 50 arasında daha düşük görüldü. Akciğer kanserinde ilerleme oranı GLP-1 grubunda yüzde 10, karşılaştırma grubunda yüzde 22; meme kanserinde ise yüzde 10’a karşı yüzde 20 olarak bildirildi.

Kolorektal kanserde ilerleme oranı yüzde 13’e karşı yüzde 22, karaciğer kanserinde ise yüzde 19’a karşı yüzde 28 olarak kaydedildi. Prostat, pankreas ve böbrek kanserlerinde de GLP-1 kullananlarda daha düşük ilerleme eğilimi saptansa da bu farkların istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirtildi.

Araştırmacılar, GLP-1 ilaçlarının kanser biyolojisi üzerindeki olası etkisinin yalnızca kilo kaybı ile açıklanamayabileceğini; inflamasyonun azalması, metabolik dengenin iyileşmesi ve bağışıklık yanıtı üzerindeki etkilerin de rol oynayabileceğini değerlendiriyor.

Bununla birlikte çalışma, randomize kontrollü bir klinik araştırma değil; geriye dönük gerçek yaşam verilerine dayanıyor. Bu nedenle sonuçlar GLP-1 ilaçlarının kanseri doğrudan yavaşlattığını kanıtlamıyor. Uzmanlara göre bu bulgular umut verici olsa da tedavi kararlarını değiştirmeden önce kontrollü klinik çalışmalara ihtiyaç var.

GLP-1 ilaçları hâlen diyabet ve obezite tedavisinde hekim kontrolünde kullanılan ilaçlar arasında yer alıyor. Kanser hastalarının bu ilaçları kendi başına kullanmaya başlamaması, mevcut tedavileriyle ilgili tüm kararları onkoloji ve endokrinoloji uzmanlarıyla birlikte değerlendirmesi gerekiyor.

Hollanda’da yürütülen VitaK-CAC çalışmasında, semptomatik koroner arter hastalığı bulunan ve koroner kalsiyum skoru 50 ile 400 Agatston ünitesi arasında değişen 180 yetişkin değerlendirildi. Katılımcılar iki gruba ayrıldı; bir gruba iki yıl boyunca günlük 360 mikrogram menaquinone-7, diğer gruba ise plasebo verildi.

Araştırmada bilgisayarlı tomografi ile koroner arter kalsiyum skoru ve kalsiyum kütlesindeki değişim takip edildi. Bulgulara göre plasebo grubunda kalsiyum skoru iki yıl içinde daha belirgin artarken, menaquinone-7 verilen grupta bu artış daha sınırlı kaldı. Çalışmada ciddi yan etki bildirilmedi.

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların K2 vitamini formu olan menaquinone-7’nin koroner arter hastalarında damar kireçlenmesinin ilerlemesini yavaşlatabileceğini düşündürdüğünü belirtti. Ancak bu etkinin kalp krizi, inme veya ölüm gibi klinik sonuçlara yansıyıp yansımadığının anlaşılması için daha büyük ve uzun süreli çalışmalara ihtiyaç olduğu vurgulandı.

Uzmanlara göre çalışma, K2 vitamini ve damar sağlığı ilişkisine dair dikkat çekici bir veri sunsa da, takviye kullanımının hekim önerisi olmadan başlamaması gerekiyor. Özellikle kan sulandırıcı ilaç kullanan hastalarda vitamin K içeren ürünler ilaç etkileşimi açısından risk oluşturabileceğinden, bireysel değerlendirme önem taşıyor.

En sıcak dosya kuşkusuz Victor Osimhen. İspanyol basınından AS, Galatasaray’ın şampiyonluk yolunda Osimhen’in belirleyici rol oynadığını ve kulübün yıldız golcü için çok yüksek bir çıkış bedeli beklentisi oluşturduğunu yazdı. Haberde Arsenal, Liverpool ve Juventus gibi kulüplerin ilgisinin sürdüğü aktarılırken, Galatasaray’ın pazarlık masasına zayıf oturmak istemediği vurgulandı. Bu nedenle Osimhen cephesi, sarı kırmızılılarda sadece sportif değil, ekonomik açıdan da yazın en kritik başlığı olarak öne çıkıyor.

Takımdan ayrılma ihtimali konuşulan bir diğer önemli isim Gabriel Sara. Sport Witness’ta yer alan son haberlerde Aston Villa ve Napoli bağlantısı öne çıkarılırken, Galatasaray’ın Brezilyalı orta saha için 25 ila 30 milyon euro bandında teklif beklediği belirtildi. Daha önce İngiltere’den farklı kulüplerle de anılan Sara için yeni haberlerin tonunun “takip ediliyor” seviyesinden biraz daha ileri taşındığı görülüyor. Bu da Galatasaray’ın merkez orta saha planlamasını, olası bir satış ihtimaline göre şekillendirebileceği yorumlarına yol açıyor.

Gelen oyuncu tarafında yabancı basının öne çıkardığı isimlerden biri Julian Brandt oldu. GOAL, Borussia Dortmund’dan ayrılması beklenen Alman futbolcu için Galatasaray’ın devreye girdiğini yazdı. Haberde Brandt’ın serbest kalma ihtimalinin bu transferi cazip hale getirdiği, Galatasaray’ın da tecrübesi yüksek bir yaratıcı orta saha fırsatını değerlendirmek istediği aktarıldı. Bu dosyada henüz “ileri aşama” hissi veren somut bir gelişme bulunmasa da, Brandt ismi Galatasaray’ın yaz dönemindeki profil arayışını göstermesi açısından dikkat çekiyor.

Transfer kulislerinin en iddialı başlıklarından biri ise Rafael Leao. GOAL, Galatasaray’ın Portekizli yıldız için yıllık 10 milyon euro civarında bir maaş paketi sunduğunu yazdı. Ancak bu dosyada yabancı basında tam bir görüş birliği yok. Football Italia’da yer alan haberlerde Leao’nun Milan’dan ayrılığa açık olduğu aktarılırken, Türkiye seçeneğine mesafeli durduğu yönünde yorumlar da yer aldı. Bu nedenle Leao başlığını şu aşamada “yüksek sesli kulis” olarak okumak daha doğru görünüyor. Yani manşet değeri yüksek, fakat diğer dosyalar kadar oturmuş değil.

Bugünkü yabancı basın akışına göre Galatasaray’da transferin iki ana ekseni netleşmiş durumda. Birincisi, Osimhen ve Gabriel Sara gibi mevcut yıldızlara gelecek tekliflerin kulübün yaz planını doğrudan etkilemesi. İkincisi ise Brandt ve Leao gibi Avrupa vitrinindeki fırsat isimlerinin nabzının yoklanması. Şu aşamada en somut ve en dikkatle izlenmesi gereken başlıklar Osimhen ile Sara dosyaları olarak öne çıkarken, Brandt ve Leao cephesi daha çok güçlü ihtimal ve üst düzey kulis niteliği taşıyor.

Sayısal Bölüm Kitapçığı için tıklayınız.

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Liselere Geçiş Sistemi kapsamında düzenlenen 2026 LGS merkezi sınavı tamamlandı. Sınavın ardından “LGS 2026 soruları PDF”, “MEB LGS cevap anahtarı 2026”, “LGS puan hesaplama” ve “LGS sonuçları ne zaman açıklanacak?” aramaları gündemin üst sıralarına çıktı.

Soru kitapçıkları ve cevap anahtarları erişime açıldı

MEB’in duyurusuna göre LGS 2026 soru kitapçıkları ve cevap anahtarları sınavın tamamlanmasının ardından yayımlandı. Öğrenciler sözel ve sayısal bölüm kitapçıklarına Bakanlığın resmi internet sitesi üzerinden ulaşabiliyor.

Açıklamada, öğrencilerin kendi sınav kitapçıklarını 15 Haziran Pazartesi günü sınava girdikleri okullardan teslim alabileceği belirtildi.

Sınava 1 milyondan fazla öğrenci başvurdu

2026 LGS merkezi sınavına 8’inci sınıf düzeyinde toplam 1 milyon 22 bin 658 öğrenci başvurdu. Sınav, yurt içinde 81 il ve 920 ilçede, 4 bin 244 okulda ve 64 bin 697 salonda uygulandı.

Yurt dışında ise sınav 8 ülkede, 11 sınav merkezinde ve 40 salonda gerçekleştirildi. Bakanlık, sınavın sorunsuz şekilde tamamlandığını bildirdi.

Sözel ve sayısal oturumlarda kaç soru soruldu?

İki oturum hâlinde yapılan sınavın ilk oturumunda öğrencilere Türkçe, T.C. inkılap tarihi ve Atatürkçülük, din kültürü ve ahlak bilgisi ile yabancı dil derslerinden toplam 50 soru yöneltildi.

İkinci oturumda ise matematik ve fen bilimleri derslerinden toplam 40 soru soruldu. Sınavın ardından öğrenciler ve veliler özellikle matematik, fen ve Türkçe sorularına ilişkin değerlendirmeleri araştırmaya başladı.

LGS puan hesaplama nasıl yapılacak?

LGS puan hesaplama işlemi, öğrencilerin doğru ve yanlış sayılarına göre yapılacak. Ancak merkezi yerleştirmede esas alınacak nihai puanlar, MEB tarafından açıklanacak sınav sonuç belgesinde yer alacak.

Bu nedenle internetteki puan hesaplama araçları yalnızca tahmini sonuç verir. Resmi sonuçlar açıklanmadan öğrencilerin kesin yerleştirme puanı oluşmuş sayılmaz.

LGS 2026 sonuçları ne zaman açıklanacak?

MEB’in duyurusuna göre LGS 2026 sonuçları 10 Temmuz 2026 tarihinde açıklanacak. Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzu da aynı gün yayımlanacak ve tercih süreci başlayacak.

Sonuçların açıklanmasının ardından öğrenciler, tercih işlemlerini yayımlanacak kılavuzda yer alan takvime ve kurallara göre yapacak.

Son durum

LGS 2026 sınavı tamamlandı, soru kitapçıkları ve cevap anahtarları MEB tarafından yayımlandı. Öğrenciler şimdi doğru-yanlış kontrolü, tahmini puan hesaplama ve 10 Temmuz’da açıklanacak resmi sonuçlara odaklandı.

Batı dünyasında uzun yıllar küçük (pulmoner) kan dolaşımının keşfi Michael Servetus ve Realdo Colombo’ya atfedilmiş olsa da, günümüze ulaşan Arapça yazmalar İbnü’n-Nefîs’in bu mekanizmayı yaklaşık üç asır önce ayrıntılı biçimde tanımladığını ortaya koymaktadır. Onun çalışmaları yalnızca bir anatomi düzeltmesi değil, aynı zamanda bilimsel yöntemin temelini oluşturan eleştirel düşüncenin en erken ve en güçlü örneklerinden biridir.

13. Yüzyılda Şam: Bilimin ve Tıp Eğitiminin Merkezi

İbnü’n-Nefîs’in doğduğu dönemde Şam, Eyyûbî Devleti’nin en önemli kültür ve bilim merkezlerinden biriydi. Şehir, medreseleri, kütüphaneleri ve özellikle Nûreddin Mahmud Zengî tarafından kurulan Nûreddin Bîmâristanı ile İslam dünyasının önde gelen tıp merkezleri arasında yer alıyordu.

Bu bîmâristan yalnızca hastaların tedavi edildiği bir kurum değil; aynı zamanda genç hekimlerin yetiştirildiği, klinik vakaların tartışıldığı ve teorik bilginin uygulamayla birleştirildiği ileri düzey bir eğitim merkeziydi. İbnü’n-Nefîs’in bilimsel karakteri işte bu ortamda şekillendi.

Çocukluğu, Ailesi ve İlk Eğitimi

Tam adı Alâeddin Ebü’l-Hasan Ali bin Ebi’l-Hazm el-Kureşî ed-Dımaşkî olan İbnü’n-Nefîs’in 1210 veya 1213 yılında Şam civarında doğduğu kabul edilmektedir. Kaynaklarda ailesine ilişkin ayrıntılı bilgiler sınırlıdır; ancak “el-Kureşî” nisbesi, soyunun Kureyş kabilesine dayandığı yönündeki geleneksel kabulü yansıtır.

Henüz çocuk yaşlarda Kur’an, Arap dili, edebiyat ve temel dinî ilimler eğitimi aldı. Küçük yaşlardan itibaren üstün zekâsı ve öğrenme isteğiyle dikkat çekti. Şam’daki ilmî çevreler içinde yetişmesi, onu erken yaşta tıp eğitimine yönlendirdi.

Hocaları, Eğitimi ve İlmî Kişiliğinin Oluşumu

İbnü’n-Nefîs’in en önemli hocası, dönemin tanınmış hekimi Muhazzebüddin Abdürrahim ibn Ali ed-Dahvâr idi. El-Dahvâr, öğrencilerine yalnızca kitap bilgisi aktarmıyor; klinik gözlem yapmayı, hastayı dikkatle incelemeyi ve akıl yürütmeyi öğretiyordu. Bu yaklaşım, İbnü’n-Nefîs’in ileride geliştireceği bilimsel metodolojinin temelini oluşturdu.

Tıp eğitiminin yanı sıra Şafiî fıkhı, hadis, kelâm, mantık ve Arap dili alanlarında da eğitim gördü. Bu çok yönlü öğrenim, eserlerinde görülen güçlü analitik düşünceyi ve sistematik muhakemeyi açıklayan en önemli etkenlerden biridir.

Kaynaklar onun Yunanca bilmediğini, ancak Huneyn bin İshak ve diğer mütercimler sayesinde Arapçaya çevrilmiş Grek tıp literatürünü derinlemesine incelediğini göstermektedir. Ana çalışma dili Arapçaydı ve eserlerini bu dilde kaleme aldı.

Kimlerden Etkilendi?

İbnü’n-Nefîs kendisinden önce gelen büyük hekimlerin eserlerinden yoğun biçimde yararlanmıştır. Özellikle:

Hipokrat’ın klinik gözlem anlayışından,

Galen’in anatomi ve fizyoloji çalışmalarından,

Huneyn bin İshak’ın çeviri faaliyetleri sayesinde korunan klasik tıp mirasından,

Ebû Bekir er-Râzî’nin deneysel yaklaşımından,

İbn Sînâ’nın sistematik tıp metodolojisinden

önemli ölçüde etkilenmiştir.

Ancak onu farklı kılan özellik, bu isimleri mutlak otorite olarak görmemesi olmuştur. Gözlem ve mantıkla çeliştiğini düşündüğü noktalarda Galen ve hatta İbn Sînâ’yı eleştirmekten çekinmemiştir.

Kahire’ye Göçü ve Hekimlik Kariyeri

Yaklaşık 1236 yılında Kahire’ye göç eden İbnü’n-Nefîs, dönemin en gelişmiş sağlık kurumlarından olan Nâsırî Bîmâristanı’nda hekim olarak göreve başladı. Başarılı teşhisleri ve klinik becerileri sayesinde kısa sürede ün kazandı.

Daha sonra Kalavun (Mansûrî) Bîmâristanı’nda başhekimliğe yükseldi. Burada yalnızca hasta tedavi etmedi; aynı zamanda genç hekimleri yetiştirdi, dersler verdi ve bilimsel toplantılar düzenledi. Hayatının büyük bölümünü Kahire’de geçirdi ve burada İslam dünyasının en saygın tabiplerinden biri hâline geldi.

Kaynaklar onun sade bir yaşam sürdüğünü, servetini kitaplara ve ilme harcadığını, ölümünden önce de zengin kütüphanesini ve mal varlığının önemli bir kısmını vakfettiğini aktarmaktadır.

Küçük Kan Dolaşımının Keşfi

İbnü’n-Nefîs’i ölümsüzleştiren en önemli katkısı, küçük kan dolaşımını doğru biçimde açıklamasıdır.

Yüzyıllar boyunca Galen’in ortaya koyduğu görüşe göre kan, kalbin sağ karıncığından sol karıncığına kalp duvarındaki görünmez deliklerden geçmekteydi. İbnü’n-Nefîs ise bu görüşü reddederek kalp duvarında böyle geçişlerin bulunmadığını açıkça ifade etti.

Ona göre kan:

Sağ karıncıktan akciğerlere gider,

Akciğerlerde hava ile temas eder,

Ardından akciğer toplardamarları yoluyla sol karıncığa ulaşır.

Modern fizyolojide kabul edilen pulmoner dolaşım modeliyle büyük ölçüde örtüşen bu açıklama, bilim tarihinin en önemli keşiflerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Eserleri

İbnü’n-Nefîs son derece üretken bir yazardı. Tıp, anatomi, fıkıh ve felsefe alanlarında çok sayıda eser kaleme aldı.

Şerhu Teşrîhi’l-Kânûn

İbn Sînâ’nın el-Kânûn fi’t-Tıb eserinin anatomi kısmına yazdığı bu şerh, küçük kan dolaşımına ilişkin özgün açıklamaları içerdiği için tarihî önem taşımaktadır ve onun en değerli çalışması kabul edilir.

el-Mûcez fi’t-Tıbb

Pratik tıp eğitimi için hazırlanmış özet bir ders kitabıdır. Memlük ve Osmanlı dönemlerinde medreselerde ve darüşşifalarda uzun yıllar temel kaynak olarak okutulmuştur.

eş-Şâmil fi’s-Sınâʿati’t-Tıbbiyye

Hayatı boyunca üzerinde çalıştığı kapsamlı bir tıp ansiklopedisidir. Tamamlanması hâlinde yüzlerce ciltten oluşması planlanmış, ancak müellifin vefatı nedeniyle bitirilememiştir.

Şerhu Fusûli Bukrât

Hipokrat’ın aforizmalarına yazdığı açıklamalardır. Klasik tıp düşüncesini eleştirel bakış açısıyla yorumlaması bakımından dikkat çekicidir.

Ayrıca Şafiî fıkhı, hadis ve kelâm alanlarında da çeşitli eserler kaleme almış, çok yönlü bir âlim kimliği sergilemiştir.

Eserlerinin Günümüzde Bulunduğu Kütüphaneler

İbnü’n-Nefîs’in eserlerine ait yazma nüshalar dünyanın önemli koleksiyonlarında korunmaktadır. Bunlar arasında:

Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi (İstanbul)

Dârü’l-Kütüb el-Mısriyye (Kahire)

Bodleian Library (Oxford)

Bibliothèque Nationale de France (Paris)

Escorial Kütüphanesi (İspanya)

Berlin Devlet Kütüphanesi

öne çıkan merkezlerdir.

Kimleri Etkiledi?

İbnü’n-Nefîs’in eserleri özellikle Memlük ve Osmanlı dönemlerinde tıp eğitiminde temel başvuru kaynakları arasında yer aldı. Başta el-Mûcez fi’t-Tıbb olmak üzere eserleri üzerine çok sayıda şerh yazıldı ve hekim yetiştiren kurumlarda okutuldu.

Modern dönemde yazmalarının yeniden incelenmesiyle birlikte, küçük kan dolaşımını Avrupa’daki birçok isimden yaklaşık üç yüz yıl önce tarif ettiği anlaşılmış ve dünya bilim tarihindeki yeri yeniden değerlendirilmiştir. Günümüzde birçok araştırmacı onu kardiyovasküler fizyolojinin öncülerinden biri olarak kabul etmektedir.

Son Yılları, Vefatı ve Bilim Tarihindeki Yeri

İbnü’n-Nefîs hayatının son yıllarını Kahire’de öğretim, hekimlik ve telif faaliyetleriyle geçirdi. Öğrencilerine ezbercilikten kaçınmayı, otoriteyi sorgulamayı ve gözleme dayalı düşünmeyi öğütledi.

1288 yılında Kahire’de vefat etti. Ardında yalnızca kitaplar değil, eleştirel düşüncenin ve bilimsel sorgulamanın güçlü bir mirasını bıraktı. Onun küçük kan dolaşımına ilişkin açıklamaları yüzyıllar sonra yeniden keşfedildiğinde, tıp tarihindeki yeri hak ettiği biçimde yeniden değerlendirildi.

İbnü’n-Nefîs’in en büyük mirası yalnızca bir fizyolojik mekanizmayı doğru açıklamış olması değildir. Asıl mirası, otoriteye bağlı kalmaksızın aklı, gözlemi ve bilimsel muhakemeyi esas alan yaklaşımıdır. Bu yönüyle o, yalnızca İslam medeniyetinin yetiştirdiği büyük bir hekim değil; dünya bilim tarihinin en seçkin öncü düşünürlerinden biridir.

Kaynakça (Seçilmiş)

Meyerhof, M. Ibn al-Nafis and His Theory of the Lesser Circulation. Isis.

Haddad, S. I. “Ibn al-Nafis and the Discovery of the Pulmonary Circulation.” Annals of Surgery.

Fancy, N. Science and Religion in Mamluk Egypt: Ibn al-Nafis and His Theory of Pulmonary Transit.

Iskandar, A. Z. “Ibn al-Nafis.” Dictionary of Scientific Biography.

Savage-Smith, E. Islamic Culture and the Medical Arts.

Pormann, P. E., & Savage-Smith, E. Medieval Islamic Medicine.

Ullmann, M. Islamic Medicine.

Bosworth, C. E. (Ed.). Encyclopaedia of Islam, “Ibn al-Nafis” maddesi.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: