Üçlü negatif meme kanseri (Triple-Negative Breast Cancer, TNBC), tedavi seçeneklerinin sınırlı olması nedeniyle en zor tedavi edilen meme kanseri alt tiplerinden biri olarak kabul ediliyor. ABD’de Baylor College of Medicine öncülüğünde yürütülen yeni araştırma, LIG1 (DNA Ligaz I) geninin bir kopyasının kaybedildiği ve aynı zamanda TP53 mutasyonu taşıyan tümörlerde yeni bir tedavi açığı tespit etti. Bulgular, Molecular Cancer Therapeutics dergisinde yayımlandı.[1]

Araştırma neyi ortaya koydu?

Araştırmacılar daha önce yaptıkları proteogenomik analizlerde, LIG1 gen kaybının özellikle platin bazlı kemoterapilere karşı direnç gelişmesiyle ilişkili olduğunu göstermişti.[1]

Yeni çalışmada ise bilim insanları bu direncin altında yatan DNA onarım mekanizmalarını ayrıntılı olarak inceledi. Elde edilen sonuçlar, LIG1 kaybı bulunan kanser hücrelerinin farklı bir DNA onarım yoluna bağımlı hale geldiğini ortaya koydu.[1]

Bu bağımlılık ise yeni bir tedavi hedefi oluşturdu.

İki hedefe yönelik ilaç birlikte daha etkili bulundu

Araştırmada FDA onaylı olaparib (PARP inhibitörü) ile deneysel aşamadaki ceralasertib (ATR inhibitörü) birlikte değerlendirildi.

Laboratuvar hücrelerinde ve hayvan modellerinde bu iki ilacın birlikte kullanılması, tek başına uygulanmalarına göre tümör büyümesini daha etkili biçimde baskıladı.[1][2]

Araştırmacılar bunun, kemoterapiye direnç geliştiren TNBC hücrelerinde yeni bir tedavi stratejisi oluşturabileceğini belirtiyor.[1]

LIG1 testi gelecekte tedavi seçiminde kullanılabilir

Çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri ise LIG1 düzeyinin biyobelirteç (tedavi seçimine yardımcı biyolojik gösterge) olarak kullanılabilecek olması.

Araştırmacılara göre tedavi öncesinde tümörde LIG1 kaybının belirlenmesi, hangi hastaların PARP ve ATR inhibitörü kombinasyonundan daha fazla yarar görebileceğini öngörmeye yardımcı olabilir.[1][2]

Bu yaklaşım, gelecekte kişiselleştirilmiş kanser tedavilerinin önemli bir parçası haline gelebilir.

Çalışma henüz klinik uygulamaya geçmedi

Araştırma laboratuvar çalışmaları ve hayvan modelleri üzerinde gerçekleştirildi. İnsanlarda bu tedavi yaklaşımının güvenliği ve etkinliği henüz kanıtlanmış değil.

Bilim insanları şimdi LIG1 düzeyi düşük hastaların yer alacağı yeni klinik çalışmaların planlanmasının önemli olduğunu belirtiyor.[1]

Dolayısıyla elde edilen sonuçlar umut verici olsa da, bu ilaç kombinasyonu şu aşamada rutin klinik uygulamanın bir parçası değil.

Sonuç

Yeni çalışma, kemoterapi direnci oluşturan genetik değişikliklerin aynı zamanda yeni tedavi fırsatları da oluşturabileceğini gösteriyor.[1] LIG1 kaybının biyobelirteç olarak doğrulanması halinde, üçlü negatif meme kanserinde daha hedefe yönelik ve kişiselleştirilmiş tedavi seçeneklerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Ancak bu yaklaşımın standart tedaviye dönüşebilmesi için insanlar üzerinde yapılacak klinik çalışmaların sonuçları bekleniyor.[1][2]

Kaynaklar

[1] Molecular Cancer Therapeutics – LIG1 Loss in TP53-mutant Triple Negative Breast Cancer Rewires DNA Repair and Confers Sensitivity to PARP-ATR Inhibitor Combinations

[2] Baylor College of Medicine – Turning the Tables on Chemotherapy Resistance: LIG1 Loss Exposes a Therapeutic Vulnerability in Triple-Negative Breast Cancer

Vücudun ihtiyaç duyduğu vitamin ve mineraller, “mikro besin ögeleri” olarak adlandırılıyor. Miktar olarak az gereksinim duyulsa da bu besinler, hücrelerin normal çalışması, bağışıklık sistemi, kemik yapısı, kas fonksiyonları ve metabolizma için kritik önem taşıyor.[1][2]

Vitamin ve mineraller neden önemli?

Vitaminler ve mineraller, enerji sağlamaz ancak enerji üretiminde görev alan enzimlerin çalışmasına yardımcı olur. Ayrıca kemiklerin güçlenmesi, kırmızı kan hücrelerinin üretimi, sinir sistemi fonksiyonları ve bağışıklık yanıtı gibi birçok biyolojik süreçte rol oynarlar.[1]

Yetersiz alımları zamanla eksiklik belirtilerine yol açabilir. Ancak her yorgunluk veya halsizlik vitamin eksikliği anlamına gelmez. Tanı ve tedavi için laboratuvar değerlendirmesi gerekir.

Hangi vitamin hangi besinlerde bulunuyor?

Uzmanlara göre günlük beslenmede farklı besin gruplarına yer vermek, birçok vitamin ve minerali doğal yoldan karşılamaya yardımcı olur.[1][2]

A vitamini

A vitamini; görme fonksiyonu, bağışıklık sistemi ve cilt sağlığı açısından önem taşır.

Başlıca kaynaklar:

* Havuç
* Tatlı patates
* Ispanak
* Kara lahana
* Yumurta
* Karaciğer

B grubu vitaminleri

B vitaminleri enerji metabolizması, sinir sistemi ve kan hücrelerinin üretiminde görev alır.

Öne çıkan kaynaklar:

* Tam tahıllar
* Et
* Balık
* Tavuk
* Yumurta
* Süt ve süt ürünleri
* Baklagiller

Özellikle B12 vitamini büyük ölçüde hayvansal kaynaklı besinlerde bulunur. Vegan bireylerde eksiklik riski daha yüksek olabilir.[2]

C vitamini

C vitamini, antioksidan özellik gösterir ve bağ dokusunun temel yapı taşı olan kolajen üretimine katkı sağlar.

Başlıca kaynaklar:

* Portakal
* Mandalina
* Kivi
* Çilek
* Kırmızı biber
* Brokoli

D vitamini

D vitamini, kalsiyum emilimi ve kemik sağlığı için gereklidir.

Kaynakları:

* Güneş ışığı
* Yağlı balıklar
* Güçlendirilmiş süt ürünleri
* Yumurta sarısı

Bazı kişilerde beslenme tek başına yeterli olmayabilir ve hekim önerisiyle takviye gerekebilir.[1]

E ve K vitamini

E vitamini antioksidan savunmada görev alırken, K vitamini kanın pıhtılaşması ve kemik metabolizmasında rol oynar.

Başlıca kaynaklar:

* Badem
* Ay çekirdeği
* Bitkisel yağlar
* Ispanak
* Brokoli
* Yeşil yapraklı sebzeler

Mineraller hangi besinlerde bulunuyor?

Kalsiyum

Kemik ve diş sağlığı için temel mineraldir.

Kaynakları:

* Süt
* Yoğurt
* Peynir
* Kalsiyumla zenginleştirilmiş ürünler

Demir

Demir, oksijen taşıyan hemoglobinin yapısında bulunur.

Başlıca kaynaklar:

* Kırmızı et
* Karaciğer
* Mercimek
* Fasulye
* Ispanak

Bitkisel kaynaklı demirin emilimi, C vitamini içeren besinlerle birlikte tüketildiğinde artabilir.[1]

Magnezyum

Kas fonksiyonları, sinir sistemi ve yüzlerce biyokimyasal reaksiyonda görev alır.

Kaynakları:

* Kabak çekirdeği
* Badem
* Fındık
* Ispanak
* Tam tahıllar

Çinko

Bağışıklık sistemi, yara iyileşmesi ve hücre yenilenmesi açısından önemlidir.

Kaynakları:

* Kırmızı et
* Deniz ürünleri
* Kabak çekirdeği
* Kurubaklagiller

Potasyum

Kas kasılması ve tansiyonun düzenlenmesine katkı sağlar.

Başlıca kaynaklar:

* Muz
* Patates
* Avokado
* Ispanak
* Fasulye

Takviye kullanmak gerekli mi?

Uzmanlar, vitamin ve mineral gereksiniminin mümkün olduğunca besinlerden karşılanmasını öneriyor.[1] Takviyeler ise yalnızca eksiklik saptandığında veya gebelik, ileri yaş, vegan beslenme ya da bazı kronik hastalıklar gibi özel durumlarda sağlık profesyonelinin önerisiyle kullanılmalı.[1][2]

Yağda çözünen A, D, E ve K vitaminlerinin gereğinden fazla alınması vücutta birikerek istenmeyen etkilere yol açabilir. Demir ve selenyum gibi bazı minerallerde de yüksek dozlar sağlık riski oluşturabilir.[1]

Sonuç

Vitamin ve mineraller sağlıklı yaşamın vazgeçilmez parçalarıdır. Ancak tek bir besin veya tek bir takviye, tüm beslenme ihtiyacını karşılayamaz. Uzmanlar, farklı besin gruplarını içeren dengeli bir beslenme planının mikro besin gereksinimini karşılamada en güvenilir yöntem olduğunu belirtiyor.[1][2]

Kaynaklar

[1] WebMD, Vitamins and Minerals: Good Food Sources; Vitamins and Minerals: How Much Should You Take?

[2] WebMD, What to Know About Micronutrients

Böbrek hastalığı, erken evrelerinde belirgin yakınmalara yol açmayabilir. Ancak böbreklerin kandaki atıkları süzme görevini yeterince yerine getirememesiyle birlikte vücutta bazı değişiklikler ortaya çıkabilir. Uzmanlara göre bu belirtiler tek başına böbrek hastalığı anlamına gelmese de özellikle diyabet, yüksek tansiyon veya aile öyküsü bulunan kişilerde tıbbi değerlendirme gerektirebilir.[1][2]

Sürekli yorgunluk dikkat çekebilir

Böbrekler, eritropoietin adı verilen ve kırmızı kan hücresi üretimini uyaran hormonu salgılar. Böbrek fonksiyonlarının bozulması bu hormonun azalmasına, buna bağlı kansızlığa (anemi) ve sürekli yorgunluk hissine yol açabilir. Konsantrasyon güçlüğü ve halsizlik de tabloya eşlik edebilir.[1]

Ayaklarda ve yüzde şişlik görülebilir

Böbrekler sodyumu ve fazla sıvıyı yeterince uzaklaştıramadığında ayak, ayak bileği, bacak ve yüzde şişlik oluşabilir. Özellikle sabahları göz çevresindeki şişlik, idrarla protein kaçağının işaretlerinden biri olabilir.[1][2]

İdrardaki değişiklikler önem taşıyor

Köpüklü idrar, idrarda protein bulunmasına işaret edebilir. Kahverengi, çok açık renkli veya kanlı idrar da böbrek hastalığı dışında enfeksiyon ya da böbrek taşı gibi farklı sağlık sorunlarının belirtisi olabilir. Bu nedenle idrar renginde veya görünümünde kalıcı değişiklikler değerlendirilmelidir.[1][2]

Kas krampları ve nefes darlığı gelişebilir

Böbrek fonksiyonlarının bozulması, sodyum, potasyum ve kalsiyum gibi elektrolitlerin (sinir ve kasların çalışmasını sağlayan mineraller) dengesini etkileyebilir. Bunun sonucu olarak kas krampları görülebilir. İleri evrelerde ise kansızlık ve sıvı birikimine bağlı nefes darlığı gelişebilir.[1]

Ciltte kaşıntı ve kuruluk görülebilir

Kandaki atık maddelerin birikmesi ve mineral dengesinin bozulması, yaygın kaşıntıya ve cilt kuruluğuna neden olabilir. Bu belirtiler özellikle kronik böbrek hastalığının ilerleyen dönemlerinde daha belirgin hale gelebilir.[1]

İştahsızlık ve ağız kokusu da belirti olabilir

Böbreklerin atıkları uzaklaştıramaması sonucu gelişen üremi (kanda atık maddelerin birikmesi), ağızda metalik tat, kötü ağız kokusu, mide bulantısı ve iştahsızlık gibi yakınmalara yol açabilir. Uzun süre devam eden iştahsızlık istemsiz kilo kaybıyla sonuçlanabilir.[1]

Uyku sorunları ve zihinsel bulanıklık görülebiliyor

Araştırmalar, kronik böbrek hastalığı ile uyku apnesi arasında çift yönlü bir ilişki olabileceğini gösteriyor. Ayrıca toksinlerin kanda birikmesi ve kansızlık nedeniyle dikkat dağınıklığı, unutkanlık ve zihinsel performansta azalma görülebiliyor.[1]

Kimler daha dikkatli olmalı?

Diyabet, yüksek tansiyon, ileri yaş, ailede böbrek hastalığı öyküsü ve kalp-damar hastalıkları bulunan kişiler kronik böbrek hastalığı açısından daha yüksek risk taşıyor. Bu gruplarda düzenli kan ve idrar testleri erken tanı açısından önem taşıyor.[2]

Belirtiler tek başına tanı koydurmaz

Uzmanlar, bu belirtilerin yalnızca böbrek hastalıklarında görülmediğini, farklı sağlık sorunlarından da kaynaklanabileceğini belirtiyor. Ancak yakınmaların uzun sürmesi veya birden fazlasının birlikte görülmesi halinde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması öneriliyor.[2]

Böbrek hastalıkları erken dönemde saptandığında yaşam tarzı değişiklikleri ve uygun tedaviyle ilerlemesi yavaşlatılabiliyor. Bu nedenle vücudun verdiği kalıcı sinyalleri göz ardı etmemek ve risk grubunda bulunan kişilerin düzenli sağlık kontrollerini aksatmaması büyük önem taşıyor.[2]

Kaynaklar

[1] WebMD, Warning Signs of Kidney Problems
[2] WebMD, What Are the Symptoms of Kidney Disease?

Trabzonspor Akpe Victory transferinde son durum

Trabzonspor’un Macaristan ekibi Zalaegerszegi’de forma giyen Nijeryalı stoper Akpe Victory’yi transfer listesine aldığı öne sürüldü. Yabancı transfer kaynaklarına göre bordo mavililer, oyuncunun durumunu uzun süredir scout ekibi aracılığıyla takip ediyor ve savunmadaki olası ayrılıklar nedeniyle ilk temaslarını gerçekleştirdi.

Avrupa devleri de yarışta

19 yaşındaki savunmacı yalnızca Trabzonspor’un radarında değil. Basel, Rangers, Benfica ve Strasbourg’un da oyuncuyla ilgilendiği, özellikle İsviçre ekibi Basel’in transfer için önemli mesafe kat ettiği aktarılıyor. Bu nedenle Karadeniz temsilcisinin transfer yarışında güçlü rakiplerle karşı karşıya olduğu ifade ediliyor.

Scout raporlarında öne çıkan isim

1.95 metre boyundaki Akpe Victory, hava toplarındaki başarısı, fizik gücü ve geriden oyun kurma becerisiyle dikkat çekiyor. Genç yaşına rağmen Avrupa futboluna kısa sürede uyum sağlaması, birçok kulübün scout departmanının ilgisini çekmiş durumda.

Trabzonspor neden istiyor?

Bordo mavili ekibin savunmada uzun vadeli bir yatırım hedeflediği, Akpe Victory’nin de yaş profili ve gelişim potansiyeli nedeniyle bu plana uygun görüldüğü belirtiliyor. Kulübün genç oyuncuları geliştirerek değer kazandırma stratejisi kapsamında Nijeryalı stoperin değerlendirildiği konuşuluyor.

Transferde dikkat çeken gelişme

Akpe Victory ile ilgili Trabzonspor iddiaları gündemde olsa da son günlerde Basel’in transferde öne geçtiği ve oyuncunun İsviçre ekibine imza attığının duyurulduğu haberleri de yayımlandı. Bu nedenle Trabzonspor bağlantısı, resmî olarak sonuçlanmış bir transfer girişimi değil; daha çok oyuncunun izlenmesi ve ilk temas aşamasını yansıtan bir süreç olarak değerlendiriliyor.

Son durum

Trabzonspor’un Akpe Victory’yi yakından takip ettiği ve oyuncu hakkında çalışma yaptığı yönünde güçlü iddialar bulunuyor. Ancak mevcut bilgiler, futbolcunun Basel’e transfer olduğu yönünde de önemli işaretler içeriyor. Bu nedenle bordo mavililerin ilgisi bulunsa da transferin gerçekleşme ihtimali şu aşamada düşük görünüyor.

Metformin, kan şekerini düşürmek ve vücudun insülini daha etkili kullanmasını sağlamak amacıyla tip 2 diyabet tedavisinde yaygın biçimde kullanılan reçeteli bir ilaç. Son yıllarda ilacın yalnızca diyabet üzerindeki etkisi değil, sağlıklı yaşam süresi ve yaşlanmayla ilişkili hastalıklar üzerindeki olası rolü de araştırılıyor [1,2].

Yeni yayımlanan sistematik derlemede araştırmacılar, metformin kullanımının tip 2 diyabetli kişilerde ölüm riski ile kalp-damar hastalıkları, kanser ve demans gelişimi üzerindeki etkilerini değerlendirdi [1].

130 çalışma incelendi, 27 araştırma değerlendirmeye alındı

Araştırmacılar Medline, Embase ve Scopus veri tabanlarında yayımlanan çalışmaları taradı. İlk aşamada incelenen 130 makaleden 27’si belirlenen bilimsel ölçütleri karşıladı [1].

Değerlendirmeye alınan çalışmaların:

• 5’i tüm nedenlere bağlı ölüm riskini,
• 17’si kanser gelişimini,
• 3’ü kalp-damar hastalıklarını,
• 4’ü demans riskini inceledi [1].

Araştırmaların tamamı gözlemsel kohort çalışmalarından oluştu. Derlemeye uygun randomize kontrollü klinik çalışma bulunamadı. Çalışmalar arasındaki yöntem ve katılımcı farklılıkları nedeniyle ortak bir meta-analiz de yapılamadı [1].

Ölüm ve kalp-damar hastalığı riski daha düşük bulundu

Derlemenin sonuçlarına göre metformin kullanan tip 2 diyabet hastalarında, tüm nedenlere bağlı ölüm riskinin daha düşük olduğu görüldü. Metformin kullanımı ayrıca kalp-damar hastalıklarının görülme sıklığındaki azalmayla ilişkilendirildi [1].

Bu sonuçlar, daha önce yayımlanan bazı sistematik derleme ve meta-analizlerle de genel olarak uyum gösteriyor. Önceki araştırmalarda metformin kullanan diyabet hastalarında ölüm ve bazı yaşlanma bağlantılı hastalıkların daha düşük görülebildiği bildirilmişti [2,3].

Ancak bu bulgular, metforminin insan ömrünü uzattığını veya yaşlanmayı doğrudan yavaşlattığını göstermiyor. Metformin kullanan kişilerin diğer tedavileri, hastalıklarının şiddeti, yaşam tarzları ve sağlık hizmetine erişimleri gibi faktörler sonuçları etkilemiş olabilir.

Demans riskinde azalma bağlantısı

İncelenen çalışmalarda metformin kullanan tip 2 diyabet hastalarında demans gelişme riskinin daha düşük olduğu bildirildi [1].

Bazı araştırmalar metforminin bilişsel gerilemenin yavaşlamasıyla ilişkili olabileceğini de öne sürüyor. Bununla birlikte bu alandaki kanıtlar gözlemsel verilere dayanıyor. İlacın Alzheimer hastalığını veya diğer demans türlerini önlediğini söylemek için yeterli klinik kanıt bulunmuyor [1,4].

Kanser sonuçları her tür için aynı değil

Metforminin kanser üzerindeki olası etkileri daha karmaşık bir tablo ortaya koydu. Derlemede metformin kullanımı prostat kanseri riskinin azalmasıyla ilişkilendirildi [1].

Buna karşılık kolon, meme, rahim ve diğer kanser türlerinde sonuçlar birbiriyle tutarlı değildi. Bazı çalışmalarda risk azalması bildirilirken bazı araştırmalarda belirgin bir fark görülmedi [1].

Bu nedenle metforminin genel anlamda kanseri önlediğini söylemek mümkün değil. Kanser türü, kullanılan doz, tedavi süresi ve hastaların metabolik özellikleri sonuçları değiştirebilir.

Metformin yaşlanma ilacı olarak kabul edilmiyor

Metforminin hücresel enerji kullanımı, iltihaplanma, mitokondri işlevleri ve hücresel temizlik mekanizmaları üzerinde etkili olabileceği düşünülüyor. Bu mekanizmalar yaşlanma biyolojisiyle yakından ilişkili olduğu için ilaç, uzun yaşam araştırmalarının ilgi odağında bulunuyor [5].

Bununla birlikte bilimsel literatürde metforminin yaşlanma karşıtı etkisi konusunda önemli belirsizlikler bulunuyor. Eleştirel değerlendirmeler, olumlu sonuçların önemli bölümünün gözlemsel çalışmalardan geldiğini ve yaşam süresini uzattığına ilişkin kanıtların hâlâ tartışmalı olduğunu vurguluyor [6].

Dolayısıyla metformin günümüzde sağlıklı kişilere yaşlanmayı geciktirmek amacıyla önerilen veya bu amaçla onaylanmış bir ilaç değil.

Doktor önerisi olmadan kullanılmamalı

Metformin reçeteli bir ilaçtır. En sık görülen yan etkiler arasında bulantı, ishal, gaz, hazımsızlık ve karın rahatsızlığı yer alıyor [7].

İlaç nadir durumlarda laktik asidoz adı verilen ciddi bir tabloya yol açabilir. Özellikle böbrek, karaciğer veya kalp hastalığı bulunan kişilerde dikkatli değerlendirme gerekir. Tedavi sırasında böbrek fonksiyonlarının takip edilmesi önem taşır [7].

Yalnızca daha uzun yaşamak veya yaşlanmayı yavaşlatmak amacıyla doktor değerlendirmesi olmadan metformin kullanılmamalıdır. Halen metformin kullanan hastalar da tedavilerini kendi kararlarıyla kesmemeli veya dozlarını değiştirmemelidir.

Araştırmanın asıl sonucu ne?

Yeni derleme, tip 2 diyabetli kişilerde metformin kullanımının daha düşük ölüm, kalp-damar hastalığı ve demans riskiyle ilişkili olabileceğini gösteriyor [1].

Ancak mevcut bulgular ilişki ortaya koyuyor, neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. Metforminin yaşlanmayı yavaşlatıp yavaşlatmadığını ve diyabeti olmayan sağlıklı kişilerde fayda sağlayıp sağlamadığını belirlemek için geniş kapsamlı, randomize kontrollü insan çalışmalarına ihtiyaç bulunuyor.

Kaynaklar

[1] Journal of Pharmacy Practice
Impact of Metformin on Healthspan-Related Outcomes and Incidence of Diseases of Aging in People with Type 2 Diabetes Mellitus: A Systematic Review

[2] Ageing Research Reviews
Metformin Reduces All-Cause Mortality and Diseases of Ageing Independent of Its Effect on Diabetes Control: A Systematic Review and Meta-Analysis

[3] Cardiovascular Diabetology
Effect of Metformin on All-Cause and Cardiovascular Mortality in Patients With Coronary Artery Diseases: A Systematic Review and Updated Meta-Analysis

[4] Diabetes Care
Metformin Use Is Associated With Slowed Cognitive Decline and Reduced Incident Dementia in Older Adults With Type 2 Diabetes

[5] Cell Metabolism
Metformin as a Tool to Target Aging

[6] GeroScience
A Critical Review of the Evidence That Metformin Is a Putative Anti-Aging Drug That Enhances Healthspan and Extends Lifespan

[7] MedlinePlus – U.S. National Library of Medicine
Metformin Drug Information

Galatasaray Danilo transferinde son durum

Transfer döneminde orta saha rotasyonunu güçlendirmek isteyen Galatasaray’ın, Botafogo’nun 24 yaşındaki yıldızı Danilo’yu gündemine aldığı iddia edildi. Brezilya kaynaklı haberlere göre sarı kırmızılı kulüp, oyuncunun mali şartlarını öğrenmek amacıyla ilk temaslarını gerçekleştirdi. Ancak şu aşamada kulüpler arasında resmî teklif veya anlaşma doğrulanmış değil.

Bonservis beklentisi değişti

Haberlere göre Botafogo, daha önce yaklaşık 40 milyon avro seviyesinde değerlendirdiği Danilo için beklentisini yaklaşık 30 milyon avroya çekmeye hazırlanıyor. Kulübün bu değişiklikte oyuncunun son dönemde beklenen süreleri alamamasını da dikkate aldığı öne sürülüyor.

Avrupa’dan yoğun rekabet

Danilo yalnızca Galatasaray’ın radarında değil. Newcastle United, Roma, Zenit ve Chelsea’nin de oyuncuyu takip ettiği veya bilgi aldığı yönünde haberler bulunuyor. Bu nedenle transfer yarışının önümüzdeki günlerde daha da hareketlenmesi bekleniyor.

Danilo nasıl bir oyuncu?

Brezilya Milli Takımı formasını da giyen Danilo, ön libero ve merkez orta saha pozisyonlarında görev yapabiliyor. Top kazanma becerisi, pas kalitesi ve oyunun iki yönünü oynayabilmesiyle dikkat çeken futbolcu, Avrupa’da potansiyeli en yüksek orta sahalardan biri olarak gösteriliyor.

Transferde son tablo

Galatasaray’ın oyuncu tarafıyla ilgilendiği ve şart araştırması yaptığı yönünde güçlü iddialar bulunuyor. Ancak henüz resmî teklif yapılmadığı ve transfer görüşmelerinin erken aşamada olduğu belirtiliyor. Taraflardan doğrulayıcı bir açıklama gelene kadar dosya erken kulis niteliğini koruyor.

Soluduğumuz hava yalnızca oksijen taşımaz. Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre, havadaki çok küçük kirletici parçacıklar akciğerlerden kana geçerek vücudun farklı organlarına ulaşabilir ve uzun vadede çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilebilir.[1]

Hava kirliliği neden tüm vücudu etkileyebiliyor?

Akciğerler, solunan havadaki oksijeni kana aktaran en önemli organlardan biridir. Ancak özellikle PM2.5 olarak bilinen 2,5 mikrometreden küçük ince partiküller, akciğerlerin derin bölgelerine kadar ilerleyebilir. Bu parçacıkların bir kısmı kan dolaşımına geçerek kalp, beyin, böbrekler ve diğer organlara ulaşabilir.[1]

Bilim insanları, bu sürecin vücutta iltihabi yanıt (inflamasyon) ve oksidatif stres olarak adlandırılan hücresel hasar mekanizmalarını tetikleyebileceğini ifade ediyor.[1]

Araştırmalar hangi sağlık sorunlarıyla ilişki buldu?

Mevcut bilimsel kanıtlar, uzun süre hava kirliliğine maruz kalmanın şu sağlık sorunlarıyla ilişkili olduğunu gösteriyor:[1][2]

• Kalp krizi ve inme riski
• Kalp-damar hastalıkları
• Astım ve KOAH alevlenmeleri
• Akciğer kanseri
• Solunum yolu enfeksiyonları
• Diyabet gelişme riskinde artış
• Bilişsel işlevlerde bozulma ve bazı nörolojik hastalıklarla olası ilişki

Araştırmalar bu sonuçların çoğunda güçlü bir ilişki ortaya koysa da, her bireyde aynı etkinin görüleceği veya tek başına hava kirliliğinin doğrudan neden olduğu söylenemiyor.[1]

Kimler daha fazla risk altında?

Uzmanlara göre hava kirliliğinin etkileri herkesi ilgilendirse de bazı gruplar daha hassas kabul ediliyor.[3]

Bunlar arasında:

• Çocuklar
• Yaşlılar
• Astım veya KOAH hastaları
• Kalp-damar hastalığı bulunan kişiler
• Diyabet hastaları
• Hamileler

Bu kişilerde kirli hava, mevcut sağlık sorunlarını kötüleştirebilir veya komplikasyon riskini artırabilir.[1][3]

Günlük yaşam için ne anlama geliyor?

Bilimsel veriler, hava kalitesinin yalnızca nefes almayı değil, genel sağlığı da etkileyebileceğini gösteriyor. Özellikle hava kirliliğinin yüksek olduğu günlerde dış ortam aktivitelerini planlarken hava kalite indeksinin takip edilmesi, yoğun trafik bölgelerinde gereksiz maruziyetin azaltılması ve kapalı alanların uygun şekilde havalandırılması öneriliyor.[2]

Ancak bu bulgular, tek başına kısa süreli maruziyetin mutlaka ciddi hastalığa yol açacağı anlamına gelmiyor. Risk; maruz kalınan kirletici düzeyi, süresi ve kişinin mevcut sağlık durumuna göre değişiyor.[1]

Sık Sorulan Sorular

Hava kirliliği sadece akciğerleri mi etkiler?

Hayır. İnce partiküller kan dolaşımına geçebildiği için kalp, beyin ve diğer organlar da etkilenebilir.[1]

PM2.5 nedir?

Çapı 2,5 mikrometreden küçük ince parçacıklardır. Bu parçacıklar akciğerlerin derin bölgelerine ulaşabilir ve bir kısmı kana karışabilir.[1][3]

Sağlıklı kişiler de etkilenebilir mi?

Evet. Etki herkeste aynı düzeyde olmasa da, uzun süreli maruziyet sağlıklı bireylerde de sağlık riskleriyle ilişkilendiriliyor.[1]

Hava kirliliği tamamen önlenebilir mi?

Tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak hava kalitesinin kötü olduğu dönemlerde maruziyeti azaltmak riski düşürmeye yardımcı olabilir.[2]

Sonuç

Bilimsel kanıtlar, soluduğumuz havanın yalnızca akciğer sağlığını değil, tüm vücudu etkileyebileceğini gösteriyor. Özellikle ince partiküllerin kan dolaşımına ulaşabilmesi, hava kirliliğinin kalp, beyin ve diğer organlarla ilişkilendirilmesinin temel nedenlerinden biri olarak kabul ediliyor.[1]

Bununla birlikte mevcut araştırmalar, bireysel riskin maruz kalınan hava kirliliği düzeyi, süre ve kişisel sağlık özelliklerine göre değiştiğini ortaya koyuyor. Uzmanlar, temiz hava politikalarının toplum sağlığını korumada önemli bir halk sağlığı önlemi olduğuna dikkat çekiyor.[1][2]

Kaynaklar

[1] Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Air Quality, Energy and Health: Health Impacts.
[2] National Institutes of Health (NIH), Protect Against Air Pollution.
[3] Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Air Pollutants.

İhbar üzerine bölgeye sevk edilen itfaiye ve sağlık ekipleri yangına müdahale ederken, olayda 7 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. İlk bilgilere göre yaşamını yitirenlerden 6’sının Türk vatandaşı, 1’inin ise Mısır vatandaşı olduğu belirtildi.

Yangının çıkış nedeninin belirlenmesi için Suudi Arabistan güvenlik ve itfaiye ekipleri tarafından geniş çaplı inceleme başlatıldı. Olay yerinde soğutma çalışmaları sürerken, adli makamlar da can kayıplarının kimlik tespitine yönelik çalışmalarını sürdürüyor.

Hayatını kaybeden Türk vatandaşlarının kimlikleri ve hangi illere kayıtlı olduklarına ilişkin resmî açıklama ise henüz yapılmadı. Türkiye’nin Riyad Büyükelçiliği ile Suudi Arabistan makamlarından konuya ilişkin açıklama bekleniyor.

Yangının kesin çıkış nedeni yapılacak teknik incelemenin ardından netlik kazanacak.

Aşırı terleme (primer hiperhidroz), uzun yıllardır çoğunlukla stres, heyecan veya ter bezlerinin aşırı çalışmasıyla ilişkilendiriliyordu. Ancak yeni bir araştırma, bazı hastalarda sorunun temelinde ter bezlerinden çok bu bezleri yöneten sinir sistemindeki genetik değişikliklerin bulunabileceğini ortaya koydu. Bulgular, gelecekte hastalığın biyolojik nedenine göre kişiselleştirilmiş tedavilerin geliştirilebileceğine işaret ediyor. [1]

Araştırma ne ortaya koydu?

Belçika’daki Vrije Universiteit Brussel ile ABD’deki Johns Hopkins Üniversitesi’nin de yer aldığı uluslararası araştırma ekibi, yaklaşık 10 yıl süren çalışmada 180’den fazla primer hiperhidroz hastasının genetik verilerini analiz etti. [1]

İncelemeler sonucunda en dikkat çekici bulgu, SCN10A adlı gendeki nadir değişikliklerin bazı kalıtsal hiperhidroz vakalarıyla ilişkili olması oldu. Bu gen, sinir hücrelerinde bulunan NaV1.8 isimli bir sodyum kanalını kodluyor. Bu kanal, sinir hücrelerinin elektriksel uyarı oluşturmasını sağlayan biyolojik yapı taşlarından biri olarak görev yapıyor. [1]

Araştırmacılar, özellikle p.R14L adı verilen genetik değişikliğin NaV1.8 kanalının daha aktif çalışmasına neden olduğunu ve böylece ter bezlerini kontrol eden sinirlerin normalden daha kolay uyarıldığını gösterdi. [1]

Sorun yalnızca ter bezlerinde olmayabilir

Çalışma, primer hiperhidrozun bazı hastalarında asıl problemin ter bezlerinin kendisi değil, bu bezlere sinyal gönderen sempatik sinir ağı olabileceğini düşündürüyor. [1]

Bu durum, stres veya heyecan sırasında terlemenin neden bazı kişilerde çok daha belirgin olduğunu da açıklayabilir. Araştırmacılara göre stres yalnızca tetikleyici olabilir; altta yatan biyolojik mekanizma ise genetik olarak daha hassas hale gelmiş sinir sistemi olabilir. Bu nedenle hiperhidrozun psikolojik bir sorun olarak değerlendirilmesi doğru olmayabilir. [1][2]

Fare deneylerinde ilaçlarla terleme azaldı

Araştırmacılar, insanlarda görülen genetik değişikliği taşıyan özel bir fare modeli geliştirdi.

Farelerde yapılan deneylerde, NaV1.8 kanalını hedefleyen deneysel bileşikler ve farklı hastalıklarda kullanılan bazı ilaçlarla sinirsel uyarılma baskılandığında terleme belirgin şekilde azaldı. [1]

Ancak bu sonuç yalnızca deney hayvanlarında gösterildi.

Araştırma, bu ilaçların hiperhidroz hastalarında güvenli ve etkili olduğunu göstermiyor. İnsanlarda kullanılabilmesi için kontrollü klinik çalışmaların tamamlanması gerekiyor. [1]

Hiperhidroz tek bir hastalık olmayabilir

Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de tüm hiperhidroz hastalarının aynı biyolojik mekanizmaya sahip olmadığının anlaşılması oldu.

Araştırmacılar, farklı bir genetik değişiklik nedeniyle ter bezlerinde su taşınmasını etkileyen başka bir biyolojik yolun da aşırı terlemeye neden olabileceğini gösterdi. [1]

Bu bulgu, gelecekte hiperhidrozun tek bir hastalık yerine farklı biyolojik alt gruplardan oluşan bir durum olarak değerlendirilebileceğini düşündürüyor.

Bu bulgular tedaviyi değiştirebilir mi?

Günümüzde primer hiperhidroz tedavisinde;

• Topikal terlemeyi azaltıcı ürünler,
• İyontoforez,
• Botulinum toksini uygulamaları,
• Ağızdan kullanılan ilaçlar,
• Uygun hastalarda endoskopik torasik sempatektomi uygulanabiliyor. [3][4]

Ancak her hasta bu tedavilere aynı yanıtı vermiyor.

Yeni çalışma, gelecekte hangi hastanın sinir sistemi hedefli tedavilerden, hangisinin doğrudan ter bezini hedefleyen yöntemlerden daha fazla yarar görebileceğinin belirlenmesine katkı sağlayabilir. Bunun için ise daha geniş insan çalışmalarına ihtiyaç bulunuyor. [1]

Araştırmanın güçlü ve zayıf yönleri

Bu çalışma, hakem değerlendirmesinden geçmiş Science Advances dergisinde yayımlandı ve hem insan genetik analizlerini hem de fare deneylerini birlikte değerlendirdi. [1]

Bununla birlikte bazı önemli sınırlılıklar bulunuyor:

• Bulgular primer hiperhidrozun yalnızca belirli genetik alt tipini kapsıyor.
• İlaç deneyleri yalnızca farelerde gerçekleştirildi.
• İnsanlarda yeni bir tedavi henüz onaylanmış değil.
• Bulguların daha büyük hasta gruplarında doğrulanması gerekiyor. [1]

Sık Sorulan Sorular

Aşırı terleme artık genetik bir hastalık mı?

Hayır. Araştırma, yalnızca bazı primer hiperhidroz vakalarında genetik değişikliklerin rol oynayabileceğini gösteriyor. Tüm hastalarda aynı neden bulunmuyor. [1]

Araştırma insanlarda mı yapıldı?

Genetik analizler insanlardan elde edilen verilerle gerçekleştirildi. Ancak ilaçların etkisi yalnızca fare modelinde test edildi. [1]

Yeni tedavi kullanıma girdi mi?

Hayır. Çalışma yeni bir tedaviyi onaylamıyor. İnsanlarda etkinlik ve güvenliğin klinik araştırmalarla gösterilmesi gerekiyor. [1]

Genetik test yaptırmak gerekiyor mu?

Mevcut çalışma doğrultusunda rutin klinik uygulamada önerilen bir genetik test bulunmuyor. Bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç var. [1]

Sonuç

Yeni araştırma, primer hiperhidrozun bazı kalıtsal vakalarında aşırı terlemenin arkasında sinir sistemini etkileyen genetik değişikliklerin bulunabileceğini gösteriyor. Bu bulgu, hastalığın yalnızca “fazla terleme” değil, biyolojik temeli olan bir sağlık sorunu olduğuna ilişkin kanıtları güçlendiriyor. [1]

Bununla birlikte çalışma henüz yeni bir tedavi sunmuyor. Bulgular umut verici olsa da, farelerde elde edilen sonuçların insanlar için geçerli olup olmayacağı kontrollü klinik çalışmalarla netleşecek.

Kaynaklar

[1] Science Advances, A Neurocutaneous NaV1.8 Channelopathy Underlies a Genetic Subtype of Primary Idiopathic Hyperhidrosis.

[2] Vrije Universiteit Brussel, araştırma açıklaması.

[3] International Hyperhidrosis Society, primer hiperhidroz tanı ölçütleri ve tedavi seçenekleri.

[4] American Academy of Dermatology, hiperhidroz tanı ve tedavi bilgileri.

Trabzonspor’da santrfor transferi için Luka Jović ismi gündeme geldi. Bordo-mavililerin, Yunanistan temsilcisi AEK’de forma giyen 28 yaşındaki futbolcunun transfer şartlarını araştırmaya başladığı öne sürüldü.

Transfer kulislerine yansıyan bilgilere göre Trabzonspor, Luka Jović’in sözleşme durumu, bonservis bedeli ve maaş beklentisi hakkında bilgi aldı. Yapılan görüşmelerin şu aşamada nabız yoklama niteliği taşıdığı ve AEK’ye henüz resmî bir teklif sunulmadığı belirtiliyor.

Trabzonspor Luka Jović’i Transfer Edecek mi?

Luka Jović transferinin önündeki en önemli engel AEK’nin bonservis beklentisi. Sırp golcünün Yunanistan’da gösterdiği performansın ardından değerini yeniden yükselttiği ve kulübünün düşük bir bedelle ayrılığa izin vermek istemediği ifade ediliyor.

AEK’nin Luka Jović’in sözleşmesine yüksek bir serbest kalma maddesi eklediği yönünde haberler bulunuyor. Trabzonspor’un bu nedenle doğrudan bonservis ödemek yerine kiralama, satın alma opsiyonu veya performansa bağlı bonuslar içeren farklı modelleri değerlendirebileceği öne sürülüyor.

Taraflar arasında ilerlemiş veya tamamlanmış bir anlaşma bulunmuyor.

Luka Jović AEK’de Yeniden Çıkış Yakaladı

Real Madrid, Milan, Fiorentina ve Eintracht Frankfurt gibi Avrupa’nın önemli kulüplerinde görev yapan Luka Jović, kariyerindeki durgun dönemin ardından AEK formasıyla yeniden çıkış yakaladı.

Yunanistan temsilcisinde düzenli forma şansı bulan Sırp santrfor, lig ve Avrupa maçlarında gösterdiği gol performansıyla dikkat çekti. Jović’in fiziksel durumunu toparlaması ve yeniden istikrarlı biçimde skor üretmeye başlaması, transfer piyasasındaki değerini artırdı.

Trabzonspor teknik heyetinin, ceza sahası içindeki bitiriciliği ve Avrupa tecrübesi nedeniyle oyuncuyu değerlendirdiği iddia ediliyor.

Trabzonspor Santrfor Transferinde Arayışını Sürdürüyor

Bordo-mavili yönetim, hücum hattındaki rekabeti artırabilecek ve doğrudan skor katkısı verebilecek bir santrfor arıyor. Luka Jović’in yanı sıra farklı liglerden alternatif oyuncularla da temasların sürdüğü belirtiliyor.

Trabzonspor’un transferde mali dengeleri korumak istediği, bu nedenle AEK’nin talep edeceği bonservis bedelinin belirleyici olacağı değerlendiriliyor. Yunan kulübünün yüksek rakamlarda ısrar etmesi halinde bordo-mavililerin diğer santrfor adaylarına yönelebileceği ifade ediliyor.

Luka Jović Kimdir?

23 Aralık 1997 tarihinde Sırbistan’ın Loznica kentinde dünyaya gelen Luka Jović, santrfor pozisyonunda görev yapıyor. Profesyonel kariyerine Kızılyıldız’da başlayan golcü futbolcu, daha sonra Benfica ve Eintracht Frankfurt formalarını giydi.

Frankfurt’taki performansının ardından 2019 yılında 60 milyon avro bedelle Real Madrid’e transfer olan Jović, İspanya sonrasında Fiorentina ve Milan’da görev yaptı. Sırp futbolcu, 2025 yazında AEK’ye katıldı.

Ceza sahası içindeki bitiriciliği, doğru pozisyon alması ve iki ayağını da kullanabilmesiyle tanınan Jović, Sırbistan Milli Takımı’nda da forma giyiyor.

Trabzonspor’un ilgisi şu aşamada şartları araştırma ve ilk temas seviyesinde bulunuyor. Transferin somutlaşması için bordo-mavili kulübün AEK’ye resmî teklif sunması gerekiyor.

Eyüpspor’un savunma transferi için gündemine aldığı Dylan Batubinsika dosyasında beklemeye geçtiği iddia edildi. Eflatun-sarılıların 30 yaşındaki stoperle daha önce görüşme yaptığı ancak kadroya katılan yeni savunmacıların ardından transferi ikinci plana aldığı öne sürülüyor.

Batubinsika’nın sözleşmesinin sona ermesi nedeniyle bonservis bedeli ödenmeden transfer edilebilmesi, Eyüpspor’un oyuncuyu tamamen listesinden çıkarmamasını sağlayan önemli bir avantaj olarak görülüyor.

Batubinsika Transferi Neden Geride Kaldı?

Eyüpspor’un savunma hattına yaptığı yeni transferlerin ardından yabancı stoper ihtiyacının azaldığı değerlendiriliyor. Kadrodaki yabancı oyuncu sayısı ve diğer bölgelere yapılması planlanan takviyeler de Batubinsika dosyasının beklemeye alınmasına neden olmuş olabilir.

İstanbul ekibinin mevcut stoperlerinden birinin ayrılması veya teknik heyetin yeni bir savunmacı talep etmesi halinde Kongolu futbolcuyla görüşmelerin yeniden hızlanabileceği belirtiliyor.

Dylan Batubinsika Kimdir?

15 Şubat 1996 doğumlu Dylan Batubinsika, Demokratik Kongo Cumhuriyeti Milli Takımı’nda forma giyiyor. Fransa’da yetişen tecrübeli savunmacı daha önce Paris Saint-Germain altyapısı, Royal Antwerp, Famalicão, Maccabi Haifa ve Saint-Étienne gibi takımlarda görev yaptı.

Batubinsika, 1,85 metrelik boyu, fizik gücü ve hava toplarındaki etkinliğiyle tanınıyor. Sağ stoper olarak görev yapan futbolcu, üçlü savunmanın merkezinde de oynayabiliyor.

Eyüpspor Bedelsiz Transfer Fırsatını İzliyor

Eyüpspor’un oyuncuya bonservis ödemeyecek olması transferi ekonomik açıdan cazip hale getiriyor. Ancak maaş talebi, yabancı oyuncu kontenjanı ve savunmadaki mevcut oyuncu sayısı karar sürecinde belirleyici olacak.

Transferin şu anda sonuçlanmaya yakın olmadığı, Batubinsika’nın alternatif isim olarak listede tutulduğu değerlendiriliyor. Kulüpten veya oyuncu cephesinden resmî bir açıklama yapılmış değil.

Eyüpspor’da genç futbolcu arayışları kapsamında Yaroslav Koshevich ismi gündeme geldi. Eflatun-sarılı kulübün Zenit bünyesinde forma giyen 18 yaşındaki sağ kanat için görüşmelere başladığı öne sürüldü.

Transfer iddiasına göre Koshevich’in ismi teknik direktör Özhan Pulat tarafından yönetime sunuldu. Eyüpspor’un oyuncu cephesinden olumlu sinyaller aldığı ve Zenit ile transfer şartlarını görüşmeye başladığı belirtiliyor.

Kulüpler tarafından henüz resmî bir açıklama yapılmadı.

Yaroslav Koshevich Eyüpspor’a Transfer Olacak mı?

Yaroslav Koshevich transferinin bonservisli veya satın alma opsiyonlu kiralama modeliyle gerçekleşebileceği değerlendiriliyor. Zenit’in genç oyuncunun gelişimini sürdürebileceği ve düzenli forma giyebileceği bir kulübe gitmesine olumlu yaklaşabileceği öne sürülüyor.

Eyüpspor’un ise transferde düşük maliyetli ve ileride yüksek satış değeri oluşturabilecek genç oyunculara yöneldiği görülüyor. Koshevich dosyası da bu transfer politikasına uygun bir hamle olarak dikkat çekiyor.

Yaroslav Koshevich Kimdir?

29 Mayıs 2007 doğumlu Yaroslav Koshevich, sağ kanat pozisyonunda görev yapıyor. Rusya altyapı milli takımlarında da forma giyen genç futbolcu, sürati, çizgi üzerindeki hareketliliği ve rakip ceza alanına yaptığı koşularla öne çıkıyor.

Koshevich’in gerektiğinde sol kanatta ve hücum hattının farklı bölgelerinde görev yapabildiği belirtiliyor. Eyüpspor teknik heyetinin genç oyuncuyu kısa vadeli rotasyon seçeneği ve uzun vadeli yatırım olarak değerlendirdiği iddia ediliyor.

Transferin ilerlemesi için Eyüpspor ile Zenit arasında bonservis, kiralama süresi ve sonraki satıştan pay gibi konuların netleşmesi gerekiyor.

Şu an için transfer görüşmesi iddiası bulunurken, oyuncunun İstanbul’a geldiğine veya anlaşma imzaladığına ilişkin doğrulanmış bir gelişme bulunmuyor.

27 yaşındaki ön libero için Eyüpspor’un daha önce yaptığı görüşmeleri yeniden hızlandırdığı belirtiliyor. İstanbul temsilcisinin Camará’ya uzun süreli sözleşme önerebileceği, ancak transferin henüz sonuçlanmadığı ifade ediliyor.

Ibrahima Camará Transferinde Romanya Rekabeti

Ibrahima Camará için Eyüpspor’un yanı sıra Romanya’dan CFR Cluj ve Dinamo Bükreş’in de devrede olduğu bildiriliyor. Özellikle CFR Cluj’un oyuncu tarafıyla görüşmelerini ilerlettiği yönündeki haberler, Eyüpspor’un transferde hızlı hareket etmesi gerektiğini gösteriyor.

İngiltere Championship’ten bazı kulüplerin de Camará’nın durumunu takip ettiği iddia ediliyor. Bu nedenle transfer yarışının yalnızca Türkiye ve Romanya kulüpleriyle sınırlı kalmayabileceği değerlendiriliyor.

Radomiak Radom Bonservis Bekliyor

Ibrahima Camará’nın Radomiak Radom ile 30 Haziran 2027’ye kadar sözleşmesi bulunuyor. Polonya kulübünün sözleşmesi devam eden oyuncusunu bedelsiz bırakması beklenmiyor.

Eyüpspor’un bonservis bedeli, başarı bonusları ve ödeme planı üzerinde çalıştığı öne sürülüyor. Taraflar arasında anlaşma sağlanması halinde Gineli futbolcunun İstanbul’a gelerek sağlık kontrolünden geçmesi beklenebilir.

Ibrahima Camará Kimdir?

25 Ocak 1999 doğumlu Ibrahima Camará, 1,90 metrelik boyuyla ön libero bölgesinde görev yapıyor. Fizik gücü, ikili mücadele performansı ve savunma hattının önündeki alan kapatma özelliğiyle öne çıkıyor.

Gineli futbolcu, merkez orta saha pozisyonunda da görev yapabiliyor. Eyüpspor’un Camará’yı savunma direncini artıracak ve orta sahaya fizik güç kazandıracak bir profil olarak değerlendirdiği belirtiliyor.

Kulüplerden henüz resmî açıklama yapılmazken, Romanya ekiplerinin rekabeti transferin seyrini belirleyecek en önemli unsur olarak görülüyor.

Transfer kulislerinde yer alan bilgilere göre Eyüpspor yönetimi, Ahmed Kutucu için Galatasaray’a kiralama teklifini iletti. Taraflar arasında henüz resmî bir anlaşma bulunmasa da görüşmelerin önümüzdeki günlerde hız kazanabileceği konuşuluyor.

Eyüpspor Ahmed Kutucu’yu Neden İstiyor?

Ahmed Kutucu, Eyüpspor formasıyla gösterdiği performansla kulübün Süper Lig’e yükselmesinde önemli rol oynamıştı. Hücum hattında hem santrfor hem sol kanat hem de ikinci forvet olarak görev yapabilen milli oyuncu, teknik heyetin yeniden görmek istediği isimler arasında yer alıyor.

Eyüpspor’un yerli oyuncu rotasyonunu güçlendirmek istemesi de transfer ihtimalini artıran unsurlar arasında gösteriliyor.

Galatasaray’ın Kararı Bekleniyor

Galatasaray cephesinin Ahmed Kutucu’yu bonservisiyle göndermeye sıcak bakmadığı, öncelikli seçeneklerden birinin kiralama modeli olduğu ifade ediliyor. Sarı kırmızılı yönetimin oyuncunun düzenli forma giyebileceği bir kulübe gitmesine olumlu yaklaşabileceği belirtiliyor.

Öte yandan Ahmed Kutucu’ya Süper Lig’den başka kulüplerin de ilgi gösterdiği biliniyor. Son günlerde Çaykur Rizespor’un da milli futbolcuyu transfer listesine aldığı yönünde haberler yayımlandı.

Transfer sürecinde belirleyici unsurun Galatasaray’ın vereceği karar ve kiralama şartları olması bekleniyor. Şu an için taraflardan resmî bir açıklama yapılmış değil.

Galatasaray’da Can Uzun transferi için hareketlilik yaşanıyor. Almanya basınında yer alan iddialara göre sarı-kırmızılı yönetim, Eintracht Frankfurt forması giyen milli futbolcunun temsilcileriyle görüşmelere başladı.

Henüz Eintracht Frankfurt’a sunulmuş ve resmiyet kazanmış bir teklif bulunduğuna ilişkin doğrulanmış bilgi paylaşılmadı. Ancak oyuncu tarafıyla kurulduğu belirtilen temas, Galatasaray’ın Can Uzun’u transfer listesindeki önemli isimlerden biri olarak değerlendirdiğini gösteriyor.

Can Uzun Galatasaray’a Transfer Olacak mı?

Can Uzun’un Galatasaray’a transferi henüz kesinleşmedi. Görüşmelerin şu aşamada oyuncunun temsilcileri üzerinden yürütüldüğü ve olası transfer şartlarının değerlendirildiği öne sürülüyor.

Galatasaray’ın öncelikle Can Uzun’un Türkiye’ye dönmeye yaklaşımını, sözleşme beklentisini ve Eintracht Frankfurt’un talep edeceği bonservis bedelini öğrenmeye çalıştığı belirtiliyor.

Alman kulübüyle doğrudan pazarlıkların başlayıp başlamadığı ise henüz netlik kazanmadı.

Eintracht Frankfurt Can Uzun’u Bırakmak İstemiyor

Can Uzun’un Eintracht Frankfurt ile 30 Haziran 2029’a kadar sözleşmesi bulunuyor. Bu nedenle Alman ekibinin transfer görüşmelerinde güçlü bir konumda olduğu değerlendiriliyor.

Frankfurt yönetiminin genç oyuncuyu gelecek planlarının önemli parçalarından biri olarak gördüğü ve düşük bir bonservis bedeliyle ayrılığına izin vermeyeceği ifade ediliyor.

Can Uzun’un Bundesliga’daki performansı ve gelişim potansiyeli nedeniyle Avrupa’nın farklı liglerinden kulüplerin de oyuncuyu takip ettiği belirtiliyor. Galatasaray’ın bu nedenle transfer sürecinde ciddi bir mali rekabetle karşılaşabileceği kaydediliyor.

Galatasaray Neden Can Uzun’u İstiyor?

Sarı-kırmızılıların Can Uzun ilgisinin yalnızca gelecek vadeden bir futbolcu transferi olmadığı değerlendiriliyor. Genç oyuncunun Türkiye Milli Takımı’nı tercih etmesi, yerli statüsünde forma giyebilmesi ve hücum hattında farklı görevleri üstlenebilmesi transferi stratejik hâle getiriyor.

Can Uzun;

• On numara,
• İkinci forvet,
• Hücuma dönük merkez orta saha,
• Gerektiğinde santrfor

pozisyonlarında görev yapabiliyor.

Teknik kapasitesi, ceza sahasına yaptığı koşular ve gol vuruşlarındaki sakinliğiyle öne çıkan milli futbolcu, Galatasaray’ın hem yerli rotasyonunu güçlendirebilecek hem de ilerleyen yıllarda yüksek satış değeri oluşturabilecek bir profil taşıyor.

Can Uzun Kimdir?

Can Yılmaz Uzun, 11 Kasım 2005 tarihinde Almanya’nın Regensburg kentinde dünyaya geldi. Futbol eğitimini Almanya’da alan genç oyuncu, özellikle Nürnberg formasıyla gösterdiği performansla dikkatleri üzerine çekti.

Nürnberg’deki çıkışının ardından 2024 yazında Eintracht Frankfurt’a transfer olan Can Uzun, Alman kulübüyle beş yıllık sözleşme imzaladı.

Almanya ve Türkiye arasında milli takım tercihi yapma hakkına sahip olan Can Uzun, tercihini Türkiye’den yana kullandı. Genç futbolcu, Türkiye A Milli Futbol Takımı’nın gelecekteki önemli hücum oyuncuları arasında gösteriliyor.

Galatasaray Transferde Bonservis Formülü Arıyor

Can Uzun transferinin önündeki en önemli engelin bonservis bedeli olduğu belirtiliyor. Eintracht Frankfurt’un oyuncunun yaşı, sözleşme süresi ve Avrupa’dan gördüğü ilgi nedeniyle yüksek bir rakam talep etmesi bekleniyor.

Galatasaray’ın transferi ilerletmesi hâlinde sabit bonservis, başarı bonusları ve sonraki satıştan pay içeren bir teklif modeli hazırlayabileceği değerlendiriliyor.

Sarı-kırmızılıların resmi teklif sunmadan önce oyuncu cephesinden olumlu yanıt almaya çalıştığı, ardından Frankfurt yönetimiyle masaya oturmayı planladığı öne sürülüyor.

Can Uzun transferindeki belirleyici aşama, Galatasaray ile Eintracht Frankfurt arasında doğrudan görüşmelerin başlayıp başlamaması olacak. Şu an için transferde ilgi ve temsilci görüşmesi iddiası bulunurken, kulüpler arasında tamamlanmış bir anlaşma bulunmuyor.

24 Nisan’da New Ercan Havalimanı yolunda meydana gelen trafik kazasında ağır yaralanan elektrikli scooter sürücüsü Serkan Şahin’den acı haber geldi. Kazanın ardından hastaneye kaldırılarak tedavi altına alınan 44 yaşındaki Şahin, yaklaşık üç aydır sürdürdüğü yaşam mücadelesini kaybetti.

Edinilen bilgilere göre, kaza sonrası durumu kritik olan Serkan Şahin, yoğun bakım ünitesinde doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

Şahin’in vefat haberi ailesi, yakın çevresi ve kendisini tanıyanlar arasında büyük üzüntüye neden oldu. Kazayla ilgili yürütülen adli sürecin ise ilgili makamlar tarafından sürdürüldüğü öğrenildi.

Elektrikli scooterların trafikte güvenli kullanımı ve sürücülerin korunmasına yönelik önlemler, bu acı olayın ardından bir kez daha gündeme geldi.

Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde aile hekimi olarak görev yapan Dr. Muhammed Furkan Balkan’dan haber alamayan yakınları ve çevresindeki kişiler, durumu 112 Acil Çağrı Merkezi’ne bildirdi.

İhbar üzerine Balkan’ın Ayvanat Mahallesi’ndeki evine sağlık ve polis ekipleri sevk edildi. Eve giren sağlık görevlileri, 34 yaşındaki doktorun yaşamını yitirdiğini belirledi.

Şekerli Aile Sağlığı Merkezi’nde görev yapıyordu

Dr. Muhammed Furkan Balkan’ın Siverek Şekerli Aile Sağlığı Merkezi’nde aile hekimi olarak görev yaptığı öğrenildi. Merkezin güncel kadro bilgilerinde de Balkan’ın aile hekimleri arasında yer aldığı görülüyor.

Genç doktorun vefatı, birlikte görev yaptığı sağlık çalışanları ile hastaları arasında büyük üzüntüye neden oldu.

Kesin ölüm nedeni araştırılıyor

Polis ekipleri, Dr. Balkan’ın bulunduğu evde ve çevresinde inceleme gerçekleştirdi. Cenazenin, kesin ölüm nedeninin belirlenmesi amacıyla hastane morguna kaldırıldığı bildirildi.

Olayla ilgili soruşturma sürerken, ölüm nedenine ilişkin henüz resmî bir açıklama yapılmadı. Kesin nedenin adli tıp incelemesi ve otopsi sonucunda netlik kazanması bekleniyor.

Kanser henüz teşhis edilmeden önce vücutta yaşlanmayla ilişkili bazı biyolojik ve işlevsel değişiklikler başlamış olabilir.

DO-HEALTH araştırmasının verilerini inceleyen bilim insanları, başlangıçta kanser tanısı bulunmayan sağlıklı yaşlı yetişkinleri üç yıl boyunca takip etti. Bu sürede invaziv kanser tanısı alan katılımcıların, kanser gelişmeyen kişilere kıyasla bazı epigenetik ölçümlerde biyolojik olarak daha yaşlı göründüğü belirlendi [1].

Epigenetik yaş 3,5 ila 6,8 ay ilerideydi

Araştırmada biyolojik yaş, kandaki DNA metilasyonu değişikliklerinden yararlanan farklı “epigenetik saatlerle” değerlendirildi.

Üç yıllık takip sırasında kanser tanısı alan katılımcıların başlangıçtaki biyolojik yaşı;

* Horvath saatine göre yaklaşık 3,5 ay,
* Hannum saatine göre yaklaşık 5 ay,
* PhenoAge ölçümüne göre yaklaşık 6,8 ay

daha ileride bulundu [1].

Bu farklılıklar takvim yaşından bağımsız olarak hesaplandı. Başka bir ifadeyle aynı kronolojik yaştaki kişiler arasında, daha sonra kanser tanısı alan grubun bazı moleküler yaşlanma göstergeleri başlangıçta biraz daha ileri görünüyordu.

Kas gücü ve oturup kalkma performansı daha hızlı geriledi

Araştırmacılar yalnızca kandaki biyolojik yaş göstergelerini değil, katılımcıların fiziksel performansındaki değişimi de değerlendirdi.

Kanser tanısı alan kişilerde üç yıl boyunca;

* El kavrama gücünün daha fazla azaldığı,
* Beş kez oturup kalkma testini tamamlama süresinin daha fazla uzadığı

belirlendi [1].

Oturup kalkma testindeki ortalama fark yaklaşık 0,64 saniye olarak hesaplanırken el kavrama gücündeki düşüş de kanser gelişmeyen gruba göre daha belirgindi.

Bu sonuçlar, bazı kişilerde kanser klinik olarak saptanmadan önce kas gücü ve fiziksel dayanıklılık gibi sağlıklı yaşlanma göstergelerinde değişiklikler başlayabileceğini düşündürüyor.

Kanser mi yaşlandırıyor, yaşlanma mı kanser riskini artırıyor?

Çalışma, biyolojik yaşlanmanın kansere neden olduğunu kanıtlamıyor.

İki olasılık üzerinde duruluyor. Hızlanmış biyolojik yaşlanma; kronik iltihaplanma, bağışıklık sistemindeki değişiklikler, DNA hasarı ve hücresel onarım kapasitesindeki azalma üzerinden kanser gelişimine elverişli bir ortam oluşturabilir.

Diğer taraftan henüz belirti vermeyen ve teşhis edilmemiş bir tümör de vücuttaki metabolik, bağışıklık ve epigenetik süreçleri etkileyerek biyolojik yaşlanma göstergelerini değiştirmiş olabilir.

Araştırmanın gözlemsel niteliği nedeniyle bu iki olasılığın birbirinden ayrılması mümkün değil.

Yaşlanma hızında takip boyunca kesin fark bulunmadı

Araştırmanın dikkat çeken ayrıntılarından biri, kanser tanısı alan kişilerle almayanlar arasında üç yıllık süreçte epigenetik yaşın değişim hızında tutarlı ve belirgin bir fark gösterilememesi oldu [1].

Temel farklılık, daha sonra kanser tanısı alan kişilerin çalışmanın başlangıcında bazı epigenetik saatlere göre zaten biraz daha yaşlı görünmesiydi.

Bu nedenle sonuçlar, “kanser ortaya çıkmadan hemen önce biyolojik yaş aniden hızlanıyor” şeklinde yorumlanmamalı. Daha doğru ifade, ileride kanser tanısı alan bazı kişilerin başlangıçta hızlanmış biyolojik yaşlanma işaretleri taşıdığıdır.

Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu: Biyolojik yaş tek başına kanser testi değildir

Çalışmayı değerlendiren Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu, epigenetik yaş ölçümlerinin kanser biyolojisini anlamada önemli ipuçları sağlayabileceğini ancak sonuçların erken tanı testi gibi yorumlanmaması gerektiğini belirtti.

Yılancıoğlu, “Biyolojik yaşlanma; DNA hasarı, kronik iltihaplanma, bağışıklık sistemindeki değişimler ve hücresel onarım kapasitesinin azalmasıyla yakından ilişkilidir. Bunların tamamı kanser gelişiminde de rol oynayabilir. Bu nedenle daha sonra kanser tanısı alan bireylerde bazı epigenetik yaş göstergelerinin daha ileri bulunması bilimsel açıdan dikkat çekicidir. Ancak birkaç aylık biyolojik yaş farkı, tek başına bir kişide kanser bulunduğunu ya da ileride kesin olarak gelişeceğini göstermez” değerlendirmesinde bulundu.

Epigenetik saatlerin henüz rutin klinik kullanım için yeterli olmadığını vurgulayan Yılancıoğlu, “Bu testlerin güvenilir bir tarama aracına dönüşebilmesi için çok daha büyük hasta gruplarında doğrulanması, farklı kanser türleriyle ilişkisinin ayrı ayrı incelenmesi ve mevcut tarama yöntemlerine gerçekten ek fayda sağladığının gösterilmesi gerekir. Bugün için mamografi, kolonoskopi ve diğer kanıta dayalı tarama programlarının yerini tutmaları mümkün değildir” ifadelerini kullandı.

Yılancıoğlu ayrıca kas gücü ve fiziksel performanstaki gerilemenin de tek başına kansere özgü olmadığını belirterek, bu değişimlerin yaşlanma, kronik hastalıklar, hareketsizlik ve beslenme yetersizlikleri gibi çok sayıda etkenden kaynaklanabileceğini söyledi.

Biyolojik yaş testi kanseri önceden gösterebilir mi?

Henüz hayır.

Araştırmada görülen birkaç aylık ortalama fark, bireysel düzeyde kimin kanser geliştireceğini güvenilir biçimde tahmin etmek için yeterli değil. Epigenetik saatler; yaş, sigara kullanımı, beslenme, egzersiz, kronik hastalıklar, bağışıklık sistemi ve çevresel etkenlerden de etkilenebiliyor [2].

Bu testlerin kanser taramasında kullanılabilmesi için farklı yaş ve toplum gruplarında yürütülecek daha büyük araştırmalara ihtiyaç var. Ayrıca epigenetik ölçümlerin mamografi, kolonoskopi, akciğer görüntülemesi veya diğer yerleşik kanser taramalarına ek fayda sağlayıp sağlamadığı da gösterilmeli.

Araştırma yine de kanser ile yaşlanma biyolojisinin birbirinden tamamen bağımsız olmadığını ortaya koyan yeni kanıtlardan biri olarak değerlendiriliyor. Gelecekte biyolojik yaş saatleri, kas gücü ve fiziksel performans ölçümleriyle birlikte kullanılarak yüksek riskli kişilerin daha yakından izlenmesine yardımcı olabilir.

Ancak bugün için epigenetik yaş testleri kanser tanısı koymaz ve mevcut kanser taramalarının yerini tutmaz.

Kaynaklar

[1] npj Aging – Trajectories of Physical Function and Biological Aging in Generally Healthy Older Adults With Incident Cancer: Findings From the DO-HEALTH Study

[2] EBioMedicine – Blood Epigenetic Age May Predict Cancer Incidence and Mortality

Adalet Bakanlığı bünyesinde kurulan Faili Meçhul Suçları Araştırma Daire Başkanlığının geçmiş yıllara ait dosyalar üzerindeki çalışmaları sürüyor. Adalet Bakanı Akın Gürlek, kapsamlı incelemeler sonucunda farklı illerde işlenen ve uzun yıllar çözülemeyen 6 cinayetin aydınlatıldığını bildirdi.

Yeniden açılan soruşturmalarda olay yerlerinden elde edilen biyolojik bulgular, güncel DNA teknolojileriyle tekrar incelendi. HTS kayıtları, eski tanık anlatımları, yeni ifadeler, asılsız ihbarlar ve şüpheliler arasındaki bağlantılar da ayrıntılı şekilde analiz edildi.

Esra Aşık’ın kapanan dosyası yeniden açıldı

Balıkesir’de 2005 yılında kundaklanan bir evde yaşamını yitiren çocuk Esra Aşık’ın dosyası, elde edilen yeni deliller üzerine yeniden açıldı. Yürütülen soruşturma kapsamında olayla bağlantılı olduğu değerlendirilen bir şüpheli tutuklandı.

Mehmet Ali Türkmen cinayetinde iki tutuklama

Denizli’de 2006 yılında iş yerinde bıçaklanarak öldürülen Mehmet Ali Türkmen’in dosyası da yeniden ele alındı. HTS kayıtları ile yeni tanık beyanlarının birlikte değerlendirilmesi sonucunda cinayetin aydınlatıldığı, iki şüphelinin tutuklandığı açıklandı.

Selbi Uyğur’un kemiklerine ulaşıldı

Hatay’da 2012 yılında kaybolan Selbi Uyğur’un dosyasında alınan bir cinayet itirafı soruşturmanın yönünü değiştirdi. Gösterilen bölgede gerçekleştirilen kazıda insan kemikleri bulundu. Kalıntıların DNA incelemesi sonucunda Selbi Uyğur’a ait olduğunun belirlenmesiyle adli süreç başlatıldı.

Biyolojik bulgular yıllar sonra şüpheliyle eşleşti

İstanbul Bayrampaşa’da 2014 yılında öldürülen Gültekin Yıldırım’a ait dosyada, olay yerinden elde edilen biyolojik bulgular yeniden incelendi. Bulguların bir şüphelinin DNA profiliyle eşleşmesi üzerine soruşturmada önemli bir aşama kaydedildi. Şüpheli çıkarıldığı mahkemece tutuklandı.

Yusuf Sayaner cinayetinde itiraf geldi

İstanbul Fatih’te 2016 yılında öldürülen Yusuf Sayaner’in dosyası da yeniden açıldı. Soruşturma kapsamında ifadesi alınan şüphelinin suçunu itiraf ettiği ve ardından tutuklandığı bildirildi.

Asılsız ihbar cinayetin çözülmesini sağladı

Samsun’da 2007 yılında öldürülen Ali Sarıoğlu’nun dosyasında ise soruşturmayı yanlış yöne sevk eden asılsız ihbarın kaynağı araştırıldı. Teknik analizler ve bağlantı incelemeleri sonucunda belirlenen 4 şüpheli tutuklandı.

Eski dosyalar yeni teknolojilerle inceleniyor

Adalet Bakanı Akın Gürlek, yıllar önce meydana gelen olayların aradan geçen zamana rağmen kararlılıkla soruşturulduğunu belirtti. Gürlek, yeni delil elde etme yöntemleri ve gelişen kriminal teknolojiler sayesinde kapanan ya da sonuçlandırılamayan dosyaların yeniden aydınlatılabildiğini vurguladı.

Soruşturmalarda adı geçen kişiler hakkındaki kesin hükmü, devam eden yargılama süreçlerinin ardından mahkemeler verecek.

Araç kullanırken cep telefonuyla mesajlaşmanın trafik güvenliği üzerindeki etkisini anlatmak için sık sık kullanılan “23 kat risk” ifadesi bilimsel bir araştırmaya dayanıyor. Ancak bu çarpıcı rakamın doğru anlaşılması için araştırmanın kimler üzerinde ve hangi koşullarda yapıldığına dikkat etmek gerekiyor.

Virginia Tech Transportation Institute tarafından yürütülen doğal sürüş araştırmasında ağır vasıta sürücülerinin gerçek trafik koşullarındaki davranışları incelendi. Araştırmacılar, sürücülerin araç kullanırken mesaj yazdığı anlarda kaza veya kazaya ramak kala yaşanan kritik olay riskinin normal sürüşe göre yaklaşık 23 kat yükseldiğini tespit etti.

23 kat risk ne anlama geliyor?

Araştırmadaki 23 katlık oran, telefonla konuşmak, navigasyona bakmak veya müzik değiştirmek gibi bütün cep telefonu kullanımlarını kapsamıyor. Bulgular özellikle ağır vasıta sürücülerinin araç kullanırken mesaj yazdığı durumları ifade ediyor.

Bu nedenle “telefon kullanan herkesin kaza riski 23 kat artıyor” şeklindeki genellemeler bilimsel açıdan doğru kabul edilmiyor. Risk oranı; sürücünün kullandığı araç türüne, telefonla yaptığı işleme, trafik yoğunluğuna, sürüş hızına ve dikkatin yoldan ne kadar süre ayrıldığına göre değişebiliyor.

Bununla birlikte araştırma, mesajlaşmanın sürüş sırasında en tehlikeli dikkat dağıtıcı davranışlardan biri olduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.

Gözler saniyelerce yoldan ayrılıyor

Mesaj yazmak yalnızca sürücünün elini direksiyondan çekmesine neden olmuyor. Sürücü aynı anda ekrana bakıyor, yazacağı mesajı düşünüyor ve aracın kontrolünü sürdürmeye çalışıyor.

Bu durum görsel, fiziksel ve zihinsel dikkatin aynı anda sürüşten uzaklaşması anlamına geliyor. Özellikle yüksek hızda ilerleyen bir araçta birkaç saniyelik dikkatsizlik, aracın sürücünün çevresini takip etmeden onlarca metre yol almasına yol açabiliyor.

Ağır vasıtalarda ise aracın ağırlığı, fren mesafesi ve manevra kabiliyetinin sınırlı olması olası sonuçları daha ağır hale getirebiliyor.

Telefon elde olmasa bile dikkat dağılabilir

Trafik güvenliği uzmanları, yalnızca telefonu elde tutmanın değil, sürüş sırasında yoğun zihinsel dikkat gerektiren görüşmelerin de tehlike oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Eller serbest sistemler fiziksel müdahaleyi azaltabilse de sürücünün zihinsel olarak trafikten kopmasını tamamen engellemiyor.

Ancak mesajlaşma; ekrana bakma, yazma ve düşünme süreçlerini aynı anda gerektirdiği için diğer telefon kullanımlarından daha yüksek risk taşıyor.

Bilimsel rakamlar doğru bağlamla aktarılmalı

“23 kat risk” ifadesi kamuoyunun dikkatini trafik güvenliğine çekmek açısından güçlü bir veri olsa da araştırmanın kapsamı belirtilmeden kullanıldığında yanlış anlaşılabiliyor.

Doğru ifade, ağır vasıta sürücülerinin mesajlaşırken kaza veya kazaya ramak kala kritik olay yaşama riskinin araştırmada yaklaşık 23 kat yüksek bulunduğudur. Bu oran bütün sürücüler için değişmez bir kural değildir.

Araştırmanın temel mesajı ise oldukça nettir: Araç hareket halindeyken mesajlaşmak, sürücünün çevresindeki tehlikeleri fark etmesini ciddi biçimde geciktiriyor ve trafik kazası riskini belirgin ölçüde artırıyor.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: