Bağırsak bakterilerinin yalnızca sindirim sistemiyle değil, insanın biyolojik yaşlanma hızıyla da bağlantılı olabileceğine ilişkin yeni bulgular elde edildi. Hawaii Üniversitesi Manoa öncülüğündeki araştırmada, 17 ile 82 yaş arasındaki 123 katılımcıdan aynı gün alınan dışkı ve kan örnekleri incelendi. Araştırmacılar, bağırsak bakterilerinin bileşimini DNA metilasyonuna dayalı biyolojik yaş ölçümleriyle karşılaştırdı.[1][2]

14 Temmuz 2026’da yayımlanan çalışma, bağırsak mikrobiyomundan elde edilen bilgilerin kişinin yalnızca kronolojik yaşını değil, vücudunun hangi hızda yaşlandığını yansıtan moleküler göstergelerle de bağlantılı olabileceğini ortaya koydu.[1]

123 Kişinin Bağırsak ve Kan Verileri Birlikte İncelendi

Araştırmada katılımcıların bağırsak mikrobiyomu 16S rRNA gen dizilemesiyle analiz edildi. Kan örneklerinden ise monosit olarak adlandırılan bağışıklık hücreleri ayrıştırılarak DNA metilasyon profilleri çıkarıldı.[1]

Çalışmada klasik Horvath, Levine ve GrimAge2 epigenetik saatlerinin yanı sıra DunedinPACE adlı yeni nesil biyolojik yaşlanma göstergesi kullanıldı.

DunedinPACE, kişinin “kaç yaşında göründüğünü” hesaplamak yerine biyolojik yaşlanmanın hangi hızda ilerlediğini ölçmeyi amaçlayan DNA metilasyonu temelli bir biyobelirteç olarak geliştirildi.[1]

Araştırmacılar daha sonra bağırsak bakterilerinden elde edilen verilerle epigenetik yaşlanma göstergelerini tahmin etmek amacıyla makine öğrenmesi modelleri oluşturdu.

Bağırsak Mikrobiyomu Yaşlanma Hızındaki Farkın Yaklaşık Yüzde 15’ini Açıklayabildi

Çalışmanın en dikkat çekici sonucu DunedinPACE analizinde ortaya çıktı.

Tür düzeyinde oluşturulan en başarılı makine öğrenmesi modeli, katılımcılar arasındaki biyolojik yaşlanma hızı farklılığının yaklaşık yüzde 15,2’sini açıklayabildi. Cins düzeyindeki modelde bu oran yaklaşık yüzde 9,9 olarak hesaplandı.[1][2]

Araştırmacılar modele kişinin kronolojik yaşını eklediklerinde tahmin performansının iyileşmediğini belirledi. Bu sonuç, bağırsak mikrobiyomundaki sinyalin yalnızca kişinin daha genç veya daha yaşlı olmasından kaynaklanmayabileceğini düşündürdü.[1]

Bununla birlikte araştırmacılar yüzde 15’lik değerin “bağırsak bakterileri yaşlanmanın yüzde 15’ine neden oluyor” şeklinde yorumlanamayacağını özellikle belirtti. Biyolojik yaşlanma; genetik, beslenme, fiziksel aktivite, çevresel maruziyetler, hastalıklar ve çok sayıda başka faktörden etkileniyor.[1]

Bifidobacterium adolescentis Daha Yavaş Yaşlanmayla İlişkili Bulundu

Makine öğrenmesi analizinde Bifidobacterium adolescentis, daha yavaş biyolojik yaşlanmayla ilişkili en güçlü bakteri türü olarak öne çıktı.[1]

Bu bakterinin göreceli miktarı arttıkça DunedinPACE tarafından ölçülen yaşlanma hızının daha düşük olma eğiliminde olduğu görüldü.[1]

Bifidobacterium cinsi genel olarak bağırsak mikrobiyotasının bilinen üyelerinden biri. Ancak araştırmanın sonucu, Bifidobacterium adolescentis içeren bir probiyotiğin insanların biyolojik yaşını yavaşlattığını göstermiyor.

Çalışmada herhangi bir bakteri takviyesi verilmedi ve katılımcıların mikrobiyomu deneysel olarak değiştirilmedi.

Bir Bakteri Türü Daha Hızlı Yaşlanmayla Bağlantılı Çıktı

Analizde Succinivibrio dextrinosolvens ise daha hızlı biyolojik yaşlanmayla ilişkili en güçlü mikrobiyal göstergelerden biri olarak belirlendi.[1]

Parabacteroides merdae, Gemmiger formicilis, Prevotella stercorea ve Megamonas rupellensis gibi bazı türler de makine öğrenmesi modeline katkı sağladı.

Araştırmacılar, bu sonuçların tek tek bakterileri “iyi” veya “kötü” olarak sınıflandırmak için yeterli olmadığını vurguladı. Bağırsak mikrobiyomu binlerce mikroorganizmanın birbirleriyle ve insan metabolizmasıyla sürekli etkileşim halinde olduğu karmaşık bir ekosistem olarak değerlendiriliyor.[1]

Eski Biyolojik Yaş Saatlerinde Aynı Sonuç Görülmedi

Araştırmanın bilimsel açıdan önemli ayrıntılarından biri de farklı epigenetik yaş ölçümlerinin aynı sonucu vermemesi oldu.

Bağırsak bakterilerinden elde edilen veriler, Horvath, Levine ve GrimAge2 gibi geleneksel epigenetik yaşlanma saatlerinin hızlanma ölçümlerini anlamlı biçimde tahmin edemedi.[1]

Buna karşılık DunedinPACE için hem tür hem de cins düzeyindeki modeller istatistiksel olarak anlamlı sonuç verdi.[1]

Araştırmacılara göre bu farklılık, biyolojik yaş saatlerinin yaşlanmanın aynı yönlerini ölçmediğini gösterebilir. Geleneksel saatler kişinin biyolojik yaşının kronolojik yaşından ne kadar farklı olduğunu tahmin etmeye çalışırken, DunedinPACE doğrudan yaşlanmanın hızını ölçmeye odaklanıyor.[1]

Yaşlanma Hızı ile Kilo ve Kan Şekeri Arasında da Bağlantı Bulundu

Çalışmada DunedinPACE değerleri ile vücut kitle indeksi ve HbA1c arasında da pozitif ilişki saptandı.[1]

Tip 2 diyabeti bulunan katılımcıların ortalama DunedinPACE değeri, diyabeti olmayanlara göre daha yüksek bulundu. Obezitesi bulunan kişilerde de normal kilodaki katılımcılara kıyasla daha hızlı biyolojik yaşlanma göstergeleri görüldü.[1]

Bu sonuçlar da gözlemsel nitelikte. Araştırma, obezitenin veya bağırsak bakterilerinin tek başına biyolojik yaşlanmaya doğrudan neden olduğunu kanıtlamıyor.

Çalışma Yeni Bir “Biyolojik Yaş Testi” Anlamına Gelmiyor

Araştırmacılar sonuçların bireysel düzeyde tanı amacıyla kullanılamayacağını özellikle belirtti.

Çalışmanın toplam 123 kişiyle yapılmış olması, makine öğrenmesi açısından nispeten küçük bir örneklem oluşturuyor. Test grubunda yalnızca 37 kişinin bulunması da modelin kesinliğini sınırlayan faktörlerden biri.[1]

Ayrıca katılımcıların yüzde 63’ünün Yerli Hawaiili ve Pasifik Adalı topluluklardan gelmesi sağlık eşitliği araştırmaları açısından önemli bir güç oluştururken, belirlenen mikrobiyal özelliklerin diğer toplumlara doğrudan genellenmesini zorlaştırıyor.[1]

Araştırmacılar sonuçların farklı ülkelerde ve daha büyük insan gruplarında bağımsız olarak doğrulanması gerektiğini belirtiyor.

Longevity Araştırmalarında Mikrobiyom Yeni Bir Katman Açıyor

Bağırsak mikrobiyomu beslenme, yaşam tarzı, çevre, ilaç kullanımı ve metabolik sağlık gibi çok sayıda etkenden etkilenebiliyor.[2]

Bu nedenle bilim insanları mikrobiyomu, genetik yapı ile günlük yaşam arasındaki etkileşimi yansıtabilecek dinamik biyolojik sistemlerden biri olarak değerlendiriyor.

Yeni çalışma, gelecekte biyolojik yaşlanmanın yalnızca insan DNA’sına bakılarak değil, bağırsakta yaşayan mikroorganizmaların oluşturduğu biyolojik örüntülerle birlikte değerlendirilmesi ihtimalini güçlendiriyor.

Ancak şu aşamada belirli bir bakteriyi artırmanın veya azaltmanın insanlarda biyolojik yaşlanmayı yavaşlattığı gösterilmiş değil. Araştırmanın asıl yeniliği, bağırsak mikrobiyomunda ölçülebilir bir yaşlanma hızı imzasının bulunabileceğine ilişkin insan verisi sunması.[1][2]

KAYNAKLAR

[1] Scientific Reports

[2] University of Hawaiʻi at Mānoa

Fenerbahçe ile Napoli Arasında Lukaku Görüşmeleri

Fenerbahçe’nin Romelu Lukaku transferi için yürüttüğü temaslarda dikkat çeken bir gelişme yaşandı.

İtalya’dan gelen son bilgilere göre sarı-lacivertli yönetim ile Napoli arasındaki bonservis görüşmeleri ilerledi. Alfredo Pedullà’nın aktardığı bilgilere göre taraflar yaklaşık 7 milyon avroluk bonservis bedeli üzerinden anlaşma zemini arıyor.

Napoli’nin de görüşmelerde ortaya çıkan bu seviyeye olumlu yaklaşabileceği belirtiliyor.

Bu gelişme, Lukaku dosyasında daha önce gündeme gelen oyuncu tarafıyla yapılan temasların ardından kulüpler arasındaki pazarlığın da önemli bir aşamaya ulaştığını gösteriyor.

İtalyan Basını Görüşmelerin İlerlediğini Bildirdi

İtalya’dan transferle ilgili gelen bilgiler yalnızca tek bir kaynakla sınırlı değil.

La Gazzetta dello Sport tarafından aktarılan bilgilere göre de Fenerbahçe ile Napoli arasındaki Lukaku görüşmelerinde önemli mesafe kaydedildi. Tarafların kalan şartlar üzerinde çalıştığı ve sürecin kısa süre içerisinde daha da netleşebileceği ifade edildi.

Buna karşın Fenerbahçe veya Napoli tarafından transfer konusunda henüz resmî bir açıklama yapılmadı.

Bu nedenle Lukaku’nun transferinin tamamlandığını söylemek için henüz erken.

Lukaku 33 Yaşında

13 Mayıs 1993 doğumlu Romelu Lukaku, 33 yaşında ve santrfor mevkisinde görev yapıyor.

Belçikalı golcü kariyerinde Anderlecht, Chelsea, West Bromwich Albion, Everton, Manchester United, Inter ve Roma gibi önemli kulüplerin formasını giydi.

Belçika Milli Takımı’nın da uzun yıllardır önemli isimlerinden biri olan Lukaku; fizik gücü, ceza sahası etkinliği ve golcülüğüyle öne çıkıyor.

Napoli ile sözleşmesi Haziran 2027’ye kadar devam eden deneyimli santrforun geleceği, yaz transfer döneminin dikkat çeken dosyalarından biri haline geldi.

Fenerbahçe’nin Hücum Planlaması

Lukaku transferinin gerçekleşmesi halinde Fenerbahçe, hücum hattına Avrupa futbolunda önemli tecrübeye sahip bir santrfor kazandırmış olacak.

Sarı-lacivertliler açısından transferin belirleyici başlıklarını bonservis bedeli, oyuncunun mali şartları ve Napoli ile yapılacak görüşmelerin sonucu oluşturuyor.

İtalya’dan gelen son bilgiler kulüpler arasındaki mesafenin azaldığına işaret etse de süreç henüz resmiyet kazanmış değil.

Doğrulama Kaynaklarının Özeti

Transferdeki yeni gelişme İtalya kaynaklı iki ayrı kanaldan aktarılıyor. Alfredo Pedullà, Fenerbahçe ile Napoli arasında yaklaşık 7 milyon avroluk bonservis bedeli üzerinden anlaşma zemini oluştuğunu bildirirken, La Gazzetta dello Sport da görüşmelerin ileri aşamaya ulaştığını aktardı.

Henüz kulüplerden resmî açıklama bulunmadığından transfer aktif görüşme ve pazarlık aşamasında değerlendiriliyor.

Kaynak güveni: ★★★★☆
Transfer aşaması: 7/10 – Aktif pazarlık

Traktör kontrolden çıkarak dereye yuvarlandı

Kaza, gece saatlerinde Bahçe ilçesine bağlı Kaman köyü yakınlarında meydana geldi.

Edinilen bilgilere göre Mehmet Say’ın kullandığı traktör, seyir halindeyken kontrolden çıkarak yoldan savruldu. Traktör ve arkasındaki römork dereye yuvarlandı.

Kazayı görenlerin durumu bildirmesi üzerine bölgeye sağlık, jandarma ve itfaiye ekipleri sevk edildi.

Mehmet ve Elif Say kurtarılamadı

Ekiplerin olay yerinde yaptığı kontrolde traktörün altında kalan Mehmet Say ile eşi Elif Say’ın hayatını kaybettiği belirlendi.

Çiftin bulunduğu yerden çıkarılması için ekipler yaklaşık bir saat çalışma yürüttü. Mehmet ve Elif Say’ın cenazeleri, işlemlerin ardından otopsi yapılmak üzere hastane morguna kaldırıldı.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı

Kazanın traktörün arkasındaki römorkun yan yatmasının ardından sürücünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi sonucu meydana geldiği değerlendiriliyor.

Jandarma ekipleri kazanın kesin nedeninin belirlenmesi için inceleme başlattı.

Yeşil-kırmızılı ekibin, Fransa temsilcisi Stade de Reims’in 22 yaşındaki Fildişi Sahilli santrforu Oumar Diakité için girişimlerini ilerlettiği iddia edildi.

İlk olarak transfer çevrelerinde ortaya çıkan iddia, daha sonra Fildişi Sahili futbolunu takip eden bölgesel Afrika basınına da yansıdı.

Reims ile Anlaşma İddiası

Son bilgilere göre Amedspor’un Oumar Diakité’nin bonservisi konusunda Stade de Reims ile anlaşmaya vardığı öne sürülüyor.

Ancak transfer henüz tamamlanmış değil.

Oyuncu tarafıyla görüşmelerin devam ettiği ve kişisel şartlarda anlaşma sağlanması halinde transfer sürecinin sonuçlanabileceği belirtiliyor.

Amedspor veya Stade de Reims tarafından transfer konusunda henüz resmî açıklama yapılmadığı için süreç anlaşma iddiası olarak değerlendiriliyor.

Geçen Sezon Belçika’da Oynadı

Oumar Diakité, geçtiğimiz sezon Stade de Reims tarafından Belçika ekibi Cercle Brugge’e kiralandı.

Genç santrfor Belçika Ligi’nde 25 karşılaşmada görev yaparken 7 gol kaydetti.

Kiralık döneminin tamamlanmasının ardından Reims’e dönen Diakité’nin Fransız kulübüyle sözleşmesi 30 Haziran 2028’e kadar devam ediyor.

Fildişi Sahili Milli Takımı’nda Oynuyor

20 Aralık 2003 tarihinde Fildişi Sahili’nin Bingerville kentinde dünyaya gelen Diakité, santrforun yanı sıra hücum hattının sağında da görev yapabiliyor.

ASEC Mimosas altyapısından yetişen oyuncu daha sonra Avrupa’ya geçerek Salzburg organizasyonuna katıldı.

FC Liefering formasıyla gösterdiği performansın ardından 2023 yılında Stade de Reims’e transfer oldu.

Diakité aynı zamanda Fildişi Sahili Milli Takımı formasını giyiyor. Genç hücum oyuncusu, ülkesinin Afrika Uluslar Kupası’nı kazanan kadrosunda da yer aldı.

Amedspor İçin Dikkat Çeken Transfer

Diakité’nin yaşı, milli takım tecrübesi ve Avrupa’da düzenli forma giymiş olması transfer iddiasının önemini artırıyor.

Amedspor açısından dosyadaki en kritik aşama ise oyuncuyla yürütüldüğü belirtilen görüşmeler olacak.

Kulüpler arasındaki anlaşma iddiasının ardından oyuncu tarafıyla da şartların sağlanması durumunda transfer sürecinin hızlanabileceği değerlendiriliyor.

Şu aşamada sağlık kontrolü, Türkiye’ye seyahat veya imza programına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Kaynaklar

[1] Fildişi Sahili ve Afrika futbol basını, Ağustos 2026.

[2] Reims çevresi transfer yayınları, Ağustos 2026.

[3] Güncel futbolcu ve müsabaka kayıtları, Ağustos 2026.

Kamerun futbolunu takip eden kaynaklar, geçtiğimiz haftalarda Gaziantep FK’nin Marsilya forması giyen 26 yaşındaki santrfor için kiralama seçeneğini değerlendirdiğini ve Fransız kulübüyle temas kurulduğunu bildirmişti.

Ancak Gaziantep’te kulüp çevresini takip eden yerel kaynaklardan gelen son bilgiler, transfer ihtimalinin zayıfladığına işaret ediyor.

Gaziantep FK’nin Oyuncuyu Reddettiği İddiası

Yerel basında yer alan son haberde Faris Moumbagna’nın Gaziantep FK’ye önerildiği ancak kırmızı-siyahlı yönetimin oyuncunun sakatlık geçmişini değerlendirdikten sonra transfere sıcak bakmadığı öne sürüldü.

Bu bilgi, Kamerun kaynaklarında daha önce yer alan “Gaziantep FK görüşmelere başladı” iddiasından farklı bir tablo ortaya koyuyor.

Kulüpten konuya ilişkin resmî bir açıklama yapılmadığı için transferin tamamen kapandığını söylemek mümkün değil. Bununla birlikte yerel kaynaklardan gelen son sinyal, Moumbagna seçeneğinin şu aşamada geri plana düştüğünü gösteriyor.

Faris Moumbagna Kimdir?

1 Temmuz 2000 tarihinde Kamerun’da dünyaya gelen Faris Moumbagna, santrfor mevkisinde görev yapıyor.

Kariyerinde Kristiansund ve Bodø/Glimt formaları giyen Moumbagna, Norveç’teki performansının ardından Marsilya’ya transfer oldu.

Kamerun Milli Takımı’nda da görev yapan 1,85 metre boyundaki futbolcu, fizik gücü ve ceza sahası etkinliğiyle tanınıyor.

Moumbagna’nın Marsilya ile sözleşmesinin 2028 yılına kadar devam etmesi nedeniyle olası transfer seçenekleri arasında kiralama modeli de bulunuyor.

Gaziantep FK açısından ise yeni bir gelişme yaşanmadığı sürece Moumbagna dosyasının transfer listesindeki öncelikli seçeneklerden biri olmadığı değerlendiriliyor.

Kaynaklar

Kamerun futbol basını, Faris Moumbagna transfer haberleri, Temmuz-Ağustos 2026.

Volgens de bekendgemaakte informatie vindt de uitvaart van Şenol Demirtaş plaats op dinsdag 11 augustus 2026.

De uitvaart en begrafenis vinden om 15.00 uur plaats op Gedenkpark Leijsenakkers in Oosterhout.

Familieleden, vrienden en bekenden zijn geïnformeerd over de uitvaart. Over de oorzaak van zijn overlijden is geen informatie bekendgemaakt.

Wij wensen de familie, vrienden en nabestaanden van Şenol Demirtaş veel sterkte en betuigen onze oprechte deelneming.

Hollanda’da yaşayan Türk toplumunu üzen bir vefat haberi Oosterhout kentinden geldi. Sinoplu olduğu belirtilen Şenol Demirtaş’ın 44 yaşında vefat ettiği duyuruldu.

Demirtaş’ın vefat haberi, ailesi ve yakınlarının yanı sıra Hollanda’daki Türk toplumu arasında da üzüntüyle karşılandı.

Cenazesi Oosterhout’ta Defnedilecek

Paylaşılan cenaze duyurusuna göre Şenol Demirtaş için cenaze işlemleri 11 Ağustos 2026 Salı günü gerçekleştirilecek.

Cenaze programının saat 15.00’te, Oosterhout’ta bulunan Gedenkpark Leijsenakkers’ta yapılacağı bildirildi. Demirtaş’ın burada son yolculuğuna uğurlanacağı belirtildi.

Vefat haberinin ardından Demirtaş’ın ailesi, yakınları ve sevenlerine taziye mesajları iletildi.

Şenol Demirtaş Kimdir?

Şenol Demirtaş’ın Sinoplu olduğu ve Hollanda’nın Oosterhout kentinde yaşadığı belirtildi. 44 yaşında vefat eden Demirtaş’ın ölüm nedenine ilişkin paylaşılan duyuruda herhangi bir bilgi yer almadı.

İvermektinin geliştirilmesine temel oluşturan keşifler, William C. Campbell ve Satoshi Ōmura’ya 2015 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü kazandırdı.

Son yıllarda ise bilim insanlarının ilgisi ivermektinin antiparaziter etkisinin ötesindeki potansiyeline yönelmiş durumda.

Kanser Araştırmalarında Dikkat Çeken Bulgular

İvermektinle ilgili en dikkat çekici araştırma alanlarından biri kanser.

Hücre kültürü ve hayvan modellerinde gerçekleştirilen çeşitli çalışmalarda ivermektinin bazı kanser hücrelerinin çoğalmasını baskılayabildiği, programlanmış hücre ölümünü etkileyebildiği ve tümör gelişiminde rol oynayan bazı hücresel sinyal yollarına müdahale edebildiği bildirildi.

Araştırmalarda meme, yumurtalık, kolon, akciğer ve bazı kan kanseri modelleri dahil olmak üzere farklı kanser türleri incelendi.

Bilim insanlarının özellikle üzerinde durduğu konulardan biri de ilaç direnci.

Bazı deneysel araştırmalar ivermektinin kanser hücrelerinin tedavilere karşı geliştirdiği direnç mekanizmalarını etkileyebileceğini ve bazı antikanser ilaçlarının etkinliğini artırabilecek kombinasyonların araştırılabileceğini düşündürüyor.

Ancak bu sonuçların büyük bölümünün hücre ve hayvan çalışmalarından geldiğinin altı çiziliyor. İvermektinin kanseri tedavi ettiği veya kemoterapinin yerine kullanılabileceği henüz klinik olarak gösterilmiş değil.

Antienflamatuvar Etkileri de Araştırılıyor

İvermektinin bilim dünyasında araştırılan bir diğer özelliği ise enflamasyon üzerindeki etkileri.

Deneysel çalışmalarda ilacın enflamatuvar yanıtla ilişkili bazı moleküler yolları etkileyebildiğine ilişkin bulgular elde edildi.

Bu nedenle ivermektinin antiparaziter etkilerinin dışında immün sistem ve enflamasyon üzerindeki etkilerinin hangi hastalıklarda klinik açıdan anlamlı olabileceği araştırılıyor.

Ancak romatoid artrit, Crohn hastalığı, ankilozan spondilit veya diğer otoimmün hastalıkların ivermektinle tedavi edilebildiğini gösteren yeterli klinik kanıt bulunmuyor.

Antiviral Özellikleri Laboratuvarda Gösterildi

İvermektinin bazı virüslere karşı etkileri de uzun süredir araştırılıyor.

Laboratuvar çalışmalarında çeşitli RNA ve DNA virüslerinin çoğalmasını etkileyebildiğine ilişkin sonuçlar bildirildi. SARS-CoV-2 üzerinde gerçekleştirilen hücre kültürü çalışmaları da bu araştırmaların önemli örneklerinden biri oldu.

Ancak laboratuvarda görülen antiviral etkinin insanlarda aynı şekilde ortaya çıkması garanti değil.

Nitekim COVID-19 döneminde gerçekleştirilen büyük randomize klinik araştırmalar ivermektinin hastaneye yatış veya ölüm riskini anlamlı biçimde azalttığını doğrulamadı.

Bu nedenle ivermektinin antiviral özellikleri bilimsel araştırma açısından ilgi çekici olsa da COVID-19 için kanıtlanmış bir tedavi olarak kabul edilmiyor.

Metabolizma Üzerindeki Etkileri de İnceleniyor

İvermektin konusunda daha erken aşamada bulunan araştırma alanlarından biri de metabolizma.

Hayvan ve laboratuvar çalışmalarında glikoz metabolizması, insülin duyarlılığı ve yağ metabolizması üzerinde olası etkiler araştırıldı.

Bu çalışmalar yeni araştırma alanlarının önünü açabilecek nitelikte görülse de ivermektinin diyabet, yüksek kolesterol veya karaciğer yağlanmasının tedavisinde kullanılmasını destekleyen yeterli klinik kanıt henüz bulunmuyor.

Eski Bir İlaç İçin Yeni Araştırma Alanları

İvermektin örneği, tıpta giderek önem kazanan “ilaçların yeniden konumlandırılması” yaklaşımının dikkat çekici örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Bu yaklaşımda uzun yıllardır kullanılan ilaçların bilinen hedeflerinin dışında başka hastalıklarda etkili olup olamayacağı araştırılıyor.

İvermektinin avantajlarından biri, insanlardaki farmakolojisi ve bilinen kullanım alanlarının uzun yıllardır incelenmiş olması.

Bununla birlikte deneysel bir etkinin gerçek bir tedaviye dönüşebilmesi için kontrollü insan çalışmalarında hem etkinliğin hem de güvenliğin gösterilmesi gerekiyor.

En Çok Kanser Araştırmaları Merak Uyandırıyor

Bugünkü bilimsel veriler ivermektinin en güçlü ve tartışmasız kullanım alanının paraziter hastalıklar olduğunu gösteriyor.

Bunun yanında kanser hücrelerinin çoğalması, tedavi direnci, hücresel sinyal mekanizmaları ve enflamasyon üzerindeki deneysel etkileri yeni araştırmalar için dikkat çekici ipuçları sunuyor.

Özellikle kanser alanındaki preklinik bulgular, ivermektinin gelecekte mevcut tedavilerle birlikte kullanılabilecek bir ilaç olup olamayacağının daha kapsamlı klinik çalışmalarla araştırılması gerektiğine işaret ediyor.

Ancak mevcut veriler ivermektinin kanser veya diğer kronik hastalıkların kanıtlanmış tedavisi olduğunu göstermiyor. Bu nedenle ilacın bu amaçlarla hekim kontrolü dışında kullanılması önerilmiyor.

Kaynaklar

1. World Health Organization – Ivermectin ve paraziter hastalıkların kontrolündeki kullanımı.
2. Nobel Prize – 2015 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, William C. Campbell ve Satoshi Ōmura.
3. Anticancer Research – Ivermektinin antikanser potansiyeline ilişkin deneysel çalışmalar.
4. Pharmacological Research – Ivermektinin farklı hastalıklarda yeniden konumlandırılmasına yönelik araştırmalar.
5. New England Journal of Medicine – TOGETHER randomize ivermektin çalışması.
6. JAMA – ACTIV-6 ivermektin randomize klinik çalışmaları.

Dövme yaptırmak giderek yaygınlaşırken, bilim dünyası mürekkebin vücuttaki uzun vadeli etkilerini daha yakından araştırıyor. Son yıllarda yayımlanan çalışmalar, dövme ile bazı kanser türleri arasında olası bir ilişkiye işaret etti. Ancak mevcut bulgular, “dövme kanser yapar” demek için yeterli değil.

Araştırmaların odağındaki konulardan biri, dövme pigmentlerinin deri altında tamamen sabit kalmaması. Mürekkep deriye verildiğinde bağışıklık sistemi bunu yabancı bir madde olarak algılıyor. Pigmentlerin bir bölümü bağışıklık hücreleri tarafından tutulurken bazı parçacıklar lenf sistemi aracılığıyla lenf düğümlerine taşınabiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü’ne bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), dövme pigmentlerinin lenf düğümlerine ve potansiyel olarak başka organlara ulaşabildiğinin bilindiğini belirtiyor. Bazı dövme mürekkeplerinde kanserojen, muhtemel kanserojen veya olası kanserojen olarak sınıflandırılmış maddeler de tespit edilmiş durumda. Ancak IARC, dövme yaptırmayı veya belirli dövme mürekkeplerini şu anda kanserojen olarak sınıflandırmış değil. [1]

Dövmeli kişilerde lenfoma riski yüzde 21 daha yüksek bulundu

Dikkat çeken araştırmalardan biri 2024 yılında eClinicalMedicine’de yayımlandı.

İsveç’te gerçekleştirilen nüfus temelli araştırmada, 20-60 yaşları arasında lenfoma tanısı alan kişiler ile benzer yaş ve cinsiyetteki kontrol grubu karşılaştırıldı.

Araştırmanın analizine göre dövmesi bulunan kişilerde genel malign lenfoma riski, dövmesi bulunmayanlara kıyasla yüzde 21 daha yüksek hesaplandı. [2]

Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Yüzde 21 rakamı göreli risk artışını ifade ediyor. Bir kişinin kanser olma ihtimalinin yüzde 21 olduğu anlamına gelmiyor.

Üstelik genel lenfoma için bulunan risk tahmininin güven aralığı 0,99-1,48 olarak bildirildi. Bu nedenle sonuç dikkat çekici olsa da tek başına kesin bir nedensellik kanıtı olarak değerlendirilemiyor.

Araştırmacılar da dövmenin lenfomaya neden olduğunu söylemiyor. Bulgular, daha kapsamlı çalışmalarla araştırılması gereken bir ilişkiye işaret ediyor.

Melanom araştırmasında yüzde 29’luk fark

Dövme ve kanser tartışmasını güçlendiren ikinci önemli çalışma ise melanom üzerine yapıldı.

Lund Üniversitesi araştırmacıları, 20-60 yaşları arasında melanom tanısı konulan 2 bin 880 kişiyi belirledi ve her hasta için aynı yaş ve cinsiyette üç kontrol seçti.

Katılımcıların güneşe maruz kalması, solaryum kullanımı ve cilt tipi gibi melanom riskini etkileyebilecek faktörler de değerlendirmeye alındı.

Melanom tanısı alanların yüzde 22’sinin, kontrol grubunun ise yüzde 20’sinin dövmeli olduğu belirlendi.

Diğer faktörler hesaba katıldığında araştırmacılar, dövmeli kişilerde melanom için yüzde 29 daha yüksek göreli risk hesapladı. [3]

Bu sonuç da “dövme melanom riskini kesin olarak yüzde 29 artırır” şeklinde yorumlanmamalı. Araştırmacılar, bulgunun toplum düzeyinde istatistiksel bir ilişki olduğunu ve neden-sonuç bağlantısını göstermek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç bulunduğunu özellikle belirtiyor.

Her cilt kanseri için aynı sonuç çıkmadı

Bilimsel tablo aslında sosyal medyada dolaşan iddialardan daha karmaşık.

Dövme ile bütün cilt kanserlerini aynı başlık altında değerlendirmek doğru değil.

Lund Üniversitesi araştırmacıları, başka bir çalışmalarında dövme ile skuamöz hücreli cilt kanseri arasında ilişki saptamadı. [3]

Dahası, IARC ve ortaklarının Fransa’da yaklaşık 13 bin dövmeli ve 100 bin dövmesiz katılımcıyı içeren araştırmasında, yalnızca dövmeye sahip olmak ile genel olarak cilt kanseri gelişmesi arasında ilişki bulunmadı. Araştırmacılar mevcut sonuçların dikkatle yorumlanması ve daha büyük, ileriye dönük çalışmalar yapılması gerektiğini bildirdi. [4]

Dolayısıyla mevcut bilimsel veriler, tüm cilt kanserlerinin dövme nedeniyle arttığını göstermiyor.

Dövme mürekkebi neden araştırılıyor?

Bilim insanlarının üzerinde durduğu temel noktalardan biri mürekkebin içeriği.

Dövme mürekkeplerinin kimyasal analizlerinde bazı metaller, polisiklik aromatik hidrokarbonlar ve aromatik aminler gibi sağlık açısından önem taşıyan maddeler tespit edilebiliyor.

Bir başka konu ise pigmentlerin vücuttaki yolculuğu.

Deriye enjekte edilen pigmentlerin bir kısmının zaman içinde lenf düğümlerine ulaşabildiği biliniyor. Lenf düğümleri bağışıklık sisteminin önemli parçalarından biri olduğu için araştırmacılar burada oluşabilecek uzun süreli maruziyetin sonuçlarını inceliyor. [1]

Olası mekanizmalardan biri kronik iltihap, yani bağışıklık sisteminin uzun süre düşük düzeyde aktif kalması. Ancak bugün için dövmenin kronik iltihaba yol açarak kansere neden olduğu şeklinde kesinleşmiş bir mekanizma bulunmuyor.

Dövme sildirmek kanser riskini artırıyor mu?

Sosyal medyada dikkat çeken bir başka iddia, lazerle dövme silmenin kanser riskini iki katına çıkardığı yönünde.

Bu konuda kesin konuşmak için bilimsel kanıt yetersiz.

Lazer uygulamasında pigmentler daha küçük parçalara ayrılıyor. IARC, bazı pigmentlerin lazer ışığı altında parçalanmasının potansiyel olarak toksik ürünlerin açığa çıkmasına yol açabileceğini, ancak lazerle dövme silmenin uzun vadeli sağlık sonuçlarına ilişkin çalışmaların yetersiz olduğunu belirtiyor. [1]

Dolayısıyla “lazerle dövme silmek kanser riskini ikiye katlıyor” ifadesi bugün için kanıtlanmış bir tıbbi bilgi olarak sunulmamalı.

Dövmesi olanlar endişelenmeli mi?

Mevcut araştırmalar dövmesi bulunan herkesin kanser açısından yüksek risk altında olduğu anlamına gelmiyor.

IARC’nin güncel değerlendirmesi de oldukça temkinli. İsveç araştırmasında lenfoma açısından artış görülmesine karşılık, Kanada ve ABD’de yapılan başka epidemiyolojik çalışmalarda genel lenfoma riskinde artış saptanmadı. IARC bu nedenle mevcut çalışmaların bazı kan kanserleri açısından sınırlı işaretler verdiğini, fakat kesin sonuca ulaşmaya yetmediğini bildiriyor. [1]

Kanser riskini değerlendirirken yaş, genetik yatkınlık, ultraviyole ışınlarına maruz kalma, sigara kullanımı ve diğer çevresel faktörler de önem taşıyor.

Özellikle melanom açısından güneşten ve solaryumdan kaynaklanan ultraviyole ışınları, bilimsel olarak çok daha iyi ortaya konmuş bir risk faktörü. [5]

Bu nedenle yeni araştırmalar önemli bir soru işareti yaratıyor, fakat henüz son noktayı koymuyor.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Dövme yaptırılacaksa hijyen standartlarına uyan ve güvenilir malzemeler kullanan profesyonel merkezler tercih edilmeli.
• Kullanılan mürekkebin içeriği ve mevzuata uygunluğu sorgulanmalı.
• Dövmeli deri de güneşten korunmalı ve solaryumdan kaçınılmalı.
• Dövme üzerinde veya çevresinde yeni oluşan, büyüyen, şekli ya da rengi değişen benler göz ardı edilmemeli.
• Lazerle dövme silme işlemi bilinmeyen ürünlerle veya kontrolsüz yöntemlerle yapılmamalı.
• Sosyal medyadaki “dövme kanser yapıyor” veya “lazer riski iki katına çıkarıyor” gibi kesin ifadeler bilimsel kanıt olarak kabul edilmemeli.

Kaynaklar

1. International Agency for Research on Cancer (IARC), Research on Potential Long-Term Health Effects of Tattooing, güncel değerlendirme.
2. Nielsen C, Jerkeman M, Jöud AS. Tattoos as a risk factor for malignant lymphoma: a population-based case-control study. eClinicalMedicine, 2024;72:102649.
3. Rietz Liljedahl E ve ark. Does tattoo exposure increase the risk of cutaneous melanoma? A population-based case-control study. European Journal of Epidemiology, 2025.
4. Mo T ve ark. Tattoos and risk of cutaneous melanoma and non-melanoma skin cancer in France. Journal of the National Cancer Institute, 2025.
5. International Agency for Research on Cancer (IARC), European Code Against Cancer, Ultraviolet Radiation and Cancer.

Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, Büyüktaş’ın geçirdiği rahatsızlık sonucu hayatını kaybettiği bildirildi.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı da Büyüktaş’ın vefatı dolayısıyla taziye mesajı yayımladı. Yumaklı, Büyüktaş’ın vefatını derin bir üzüntüyle öğrendiğini belirterek ailesine, yakınlarına ve sevenlerine başsağlığı dileklerini iletti.

Muhammed Hamdi Büyüktaş kimdir?

Muhammed Hamdi Büyüktaş, Tarım ve Orman Bakanlığı Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanlığı bünyesinde Yayın ve Tanıtım Hizmetleri Daire Başkanı olarak görev yapıyordu.

Büyüktaş, görevi kapsamında Bakanlığın yayın, tanıtım ve tarımsal yayım faaliyetlerinde yer aldı. Temmuz 2026’da Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanı Dr. Bülent Kahraman Çolakoğlu ile birlikte Mardin, Şırnak ve Hakkari’deki çeşitli program ve incelemelere katılmıştı.

Büyüktaş’ın vefatı, Tarım ve Orman Bakanlığı camiasında üzüntüyle karşılandı.

Lefkoşa’nın Gönyeli bölgesinde meydana gelen olayda, 26 yaşındaki Sudan uyruklu bir kadın çıkan tartışma sırasında yaralandı. Olayla ilgili B.H. polis tarafından gözaltına alınarak mahkemeye çıkarıldı.

Polisin mahkemede aktardığı bilgilere göre B.H., yaklaşık üç yıldır tanıdığı ve iki gündür evinde misafir olarak kalan kadınla cinsel ilişki talebi nedeniyle tartışmaya başladı.

Tartışmanın büyümesi üzerine B.H.’nin kadını bacağından bıçakla yaraladığı iddia edildi.

Yaralı kadın hastaneye kaldırıldı

İhbar üzerine olay yerine giden polis ekipleri, şüpheliyi apartmanın merdivenlerinde, yaralı kadını ise evin salonunda buldu.

Ambulansla Lefkoşa Devlet Hastanesi’ne kaldırılan kadının yaralarına müdahale edildi. Tedavisinin tamamlanmasının ardından sağlık durumunun iyi olduğu belirtilen kadın taburcu edildi.

Olayda kullanıldığı değerlendirilen bıçak bulundu

Polis ekiplerinin evde yaptığı incelemede, olayda kullanıldığı değerlendirilen bıçak koltuk yastıkları arasında bulunarak emare olarak alındı.

Yaralanan kadının B.H.’den şikâyetçi olduğu belirtilirken, polis olayla ilgili soruşturmanın sürdüğünü mahkemeye bildirdi.

Mahkeme, soruşturmanın devam ettiği gerekçesiyle B.H.’nin 3 gün süreyle tutuklu kalmasına karar verdi.

Çengel’in vefatının ardından Ege Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu tarafından yayımlanan taziye mesajında, yaşanan kayıptan duyulan derin üzüntü ifade edilerek ailesine ve sevenlerine başsağlığı dilekleri iletildi.

Yabancı Diller Yüksekokulu’nda yöneticilik yaptı

Mengü Noyan Çengel, Ege Üniversitesi’nde yabancı dil eğitimi alanında uzun yıllar görev yaptı. Ege Üniversitesi Yabancı Diller Bölümünün 2010 yılında Yabancı Diller Yüksekokuluna dönüştürülmesinin ardından Çengel, yüksekokulun müdür yardımcılığı görevine getirildi. Dönemin kayıtlarında akademik unvanı “Öğretim Görevlisi” olarak yer aldı.

Çengel’in ayrıca Ege Üniversitesi Hazırlık Bölümünde yöneticilik yaptığı ve yabancı dil eğitimi alanındaki çeşitli çalışmalarda görev aldığı biliniyor.

Emekliliğinin ardından da eğitim vermeyi sürdürdü

Çengel, Ege Üniversitesi’ndeki görevinden emekli olduktan sonra da eğitim çalışmalarından kopmadı. Ege Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi bünyesinde İngilizce çeviri ile günlük ve akademik İngilizce konuşma programlarında eğitmenlik yaptı. Üniversitenin 2018 yılı etkinlik programında da “Öğ. Gör. Mengü Noyan Çengel” adıyla eğitmen olarak yer aldı.

Ege Üniversitesi tarafından yayımlanan akademik ve kültürel yayınlarda çeviri çalışmalarına da katkı sunan Çengel’in adı, üniversite yayınlarında “Öğr. Gör. Mengü Noyan Çengel” şeklinde kaydedildi.

Çengel’in vefatı, başta ailesi ve yakınları olmak üzere Ege Üniversitesi camiası ile yetiştirdiği öğrenciler arasında üzüntüye neden oldu.

Yeşil-kırmızılı ekibin, Fransa’da Amiens forması giyen Rayan Lutin’in durumunu takip ettiği öne sürülüyor.

23 yaşındaki futbolcu, hücum hattının farklı bölgelerinde görev yapabilmesiyle dikkat çekiyor. Sol ayağını kullanan Lutin, ağırlıklı olarak ofansif orta saha ve kanat pozisyonlarında forma giyiyor.

Amiens’ten Ayrılabilir

Rayan Lutin’in geleceğine ilişkin Fransa’da da transfer hareketliliği bulunuyor.

Fransız basınında haziran ayında yayımlanan haberde Amiens’in oyuncunun ayrılığına sıcak bakabileceği ve Rodez ile Sochaux’nun da Lutin’e ilgi gösterdiği belirtilmişti.

Bu gelişme, oyuncunun yaz transfer döneminde takım değiştirme ihtimalini güçlendiren sinyaller arasında yer alıyor.

Amedspor İddiasında Temkinli Bekleyiş

Amedspor ile Rayan Lutin arasında görüşmeler gerçekleştirildiğine yönelik iddialar bulunmasına rağmen, güncel taramada transferin tamamlandığını veya kulüpler arasında anlaşmaya varıldığını doğrulayacak resmî bir açıklamaya ulaşılamadı.

Bu nedenle transfer şu aşamada iddia ve takip edilen dosya niteliğini koruyor.

Rayan Lutin Kimdir?

16 Ocak 2003 tarihinde Fransa’nın Villepinte kentinde dünyaya gelen Rayan Lutin, Komorlar Milli Takımı’nı tercih etti.

Paris FC, Reims ve Auxerre altyapılarından geçen Lutin, daha sonra Amiens’e katıldı ve burada profesyonel seviyeye yükseldi.

2025-2026 sezonunda Amiens formasıyla Ligue 2’de 26 karşılaşmada görev alan hücum oyuncusu 2 gol ve 2 asistlik katkı sağladı.

Komorlar Milli Takımı formasını da giyen Lutin’in Amiens ile sözleşmesinin 2027 yılına kadar devam ettiği belirtiliyor.

Amedspor’un oyuncuya yönelik ilgisinin somut bir transfere dönüşüp dönüşmeyeceği önümüzdeki süreçte netlik kazanacak.

Kaynaklar

[1] Fransa yerel ve futbol basınında Rayan Lutin’in transfer durumuna ilişkin haberler, Haziran-Ağustos 2026.

[2] Güncel futbolcu ve müsabaka kayıtları, Ağustos 2026.

Kasımpaşa’nın İlgisi Daha Güçlü

29 Temmuz 2026 tarihli haberde, Kasımpaşa’nın 21 yaşındaki savunmacıyı yaz transfer dönemindeki öncelikli seçeneklerden biri olarak değerlendirdiği öne sürüldü.

Aynı haberde Bursaspor ve Gençlerbirliği’nin de Seydou Sano ile ilgilenen Türk kulüpleri arasında bulunduğu ifade edildi. Henüz Bursaspor tarafından oyuncuyla ilgili resmî bir açıklama yapılmadı. (AfricaFoot⁠)

Avrupa’da Oynamak İstiyor

Sano’nun Katar ekibi Al Gharafa’dan ayrıldıktan sonra kariyerine Avrupa’da devam etmek istediği belirtiliyor. Güncel oyuncu kayıtlarında Senegalli futbolcu serbest oyuncu statüsünde gösteriliyor. (Transfermarkt⁠)

Bu durum, transferde bonservis maliyetinin bulunmaması nedeniyle oyuncuya yönelik ilgiyi artıran unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Seydou Sano Kimdir?

28 Ekim 2004 doğumlu Seydou Sano, stoper mevkisinde görev yapıyor.

Senegal’de US Gorée forması giydikten sonra Portekiz ekibi Braga’ya transfer olan genç savunmacı, daha sonra Katar temsilcisi Al Gharafa’nın kadrosuna katıldı.

Sano, Senegal’in 2023 Afrika U20 Uluslar Kupası’nı kazanan kadrosunda yer aldı. Genç savunmacı daha sonra Senegal A Milli Takımı’na da yükseldi ve ilk A Milli maçına 22 Mart 2024 tarihinde çıktı. (AfricaFoot⁠)

Al Gharafa’daki üç sezonunda tüm kulvarlarda 83 karşılaşmaya çıktığı, 8 gol ve 2 asist ürettiği belirtiliyor. (AfricaFoot⁠)

Bursaspor Transferde Yarışabilir

Bursaspor, 2026-2027 sezonunda 1. Lig’de mücadele ediyor ve yeni sezona Bodrum FK deplasmanında aldığı 2-0’lık galibiyetle başladı. (Bursaspor Kulübü Resmi İnternet Sitesi⁠)

Seydou Sano konusunda şu aşamada imza veya anlaşmaya ilişkin doğrulanmış bir gelişme bulunmuyor. Ancak oyuncunun serbest statüde olması ve Bursaspor’un adının yabancı kaynaklarda transfer yarışının içinde gösterilmesi, dosyanın takip edilmesini önemli hale getiriyor.

Sabah İlk Adımlarda Topuğunuz Ağrıyorsa Dikkat

Sabah yataktan kalkıyorsunuz ve ayağınızı yere bastığınız anda topuğun altında keskin bir ağrı hissediyorsunuz. Birkaç dakika yürüdükten sonra ağrı azalıyor, ancak uzun süre ayakta kalınca yeniden belirginleşiyor. Bu tablo, plantar topuk ağrısının ve plantar fasya sorunlarının en tipik özelliklerinden biridir. [1][2]

Topuk dikeni ise topuk kemiğinde röntgende görülebilen kemiksi bir çıkıntıdır. Önemli ayrıntı şu: Röntgende topuk dikeni görülmesi, ağrının mutlaka bu çıkıntıdan kaynaklandığı anlamına gelmez. Topuk dikeni bulunan birçok kişide hiçbir ağrı olmayabilir. [1][3]

Topuk Dikeni Nedir?

Topuk dikeni, topuk kemiği üzerinde zaman içinde gelişebilen kemiksi çıkıntıdır. Genellikle topuğun alt kısmında görülür ve plantar fasya problemleriyle birlikte bulunabilir. [1]

Plantar fasya ise topuk kemiğinden ayak parmaklarına doğru uzanan, ayak tabanındaki kalın bağ dokusu bandıdır. Bu dokunun aşırı yüklenmesi ve tekrarlayan zorlanması plantar topuk ağrısına yol açabilir. [1][2]

Bu nedenle günlük dilde “topuk dikeni ağrısı” denilen şikâyetin arkasında çoğu zaman yalnızca kemiksi çıkıntı değil, plantar fasya ve çevresindeki dokuların aşırı yüklenmesi vardır.

Plantar fasya kaynaklı topuk ağrısı özellikle 40-60 yaş arasında daha sık görülür. Koşucular, uzun süre ayakta çalışanlar ve fazla kilolu kişiler de risk altındadır. [2][3]

Topuk Dikeni Neden Olur?

Topuk dikeni ve plantar topuk ağrısı tek bir nedene bağlanamaz. Ayağa tekrarlayan mekanik yük binmesi önemli bir etkendir.

Riski artırabilecek başlıca durumlar şunlardır: [2][3]

• Uzun süre ayakta kalmak
• Uzun mesafe yürümek veya koşmak
• Egzersiz miktarını aniden artırmak
• Sert zeminde yoğun egzersiz yapmak
• Fazla kilo
• Ayak tabanına yeterli destek sağlamayan ayakkabılar
• Baldır ve Aşil tendonunda gerginlik
• Ayak bileği hareket açıklığının azalması
• Düztabanlık
• Ayak kavsinin normalden yüksek olması
• Ayağın yük dağılımındaki biyomekanik bozukluklar
• Yaşla birlikte dokuların esnekliğinin azalması

Genetik özellikler ayak yapısını ve biyomekaniğini etkileyebilse de topuk dikeni basit biçimde “genetik bir hastalık” olarak değerlendirilmez.

Topuk Dikeni Belirtileri Nelerdir?

En karakteristik şikâyet topuğun altında ağrıdır. Ağrı bazen ayak kavsına doğru yayılabilir. [1][2]

Sık görülen belirtiler:

• Sabah yataktan kalkınca ilk adımlarda topuk ağrısı
• Uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkınca ağrı
• Topuğun altına basınca hassasiyet
• Uzun süre ayakta kaldıktan sonra artan ağrı
• Uzun yürüyüş veya koşu sonrasında belirginleşen şikâyetler
• Ayak tabanı gerildiğinde ağrı
• Merdiven çıkarken rahatsızlık

Tipik olarak kişi hareket etmeye başladıktan sonra ağrıda bir miktar azalma hissedebilir. Ancak uzun süre ayakta durmak, yürümek veya koşmak ağrıyı yeniden artırabilir. [1]

Topuk Dikeni Nasıl Teşhis Edilir?

Tanının ilk basamağı hastanın şikâyetlerinin dinlenmesi ve fizik muayenedir. Hekim ağrının yerini, ayağın yapısını, hassas bölgeleri ve yürüme biçimini değerlendirir. [1][3]

Her hastada röntgen, ultrason veya MR gerekmez.

Röntgen gerektiğinde topuk kemiğindeki kemiksi çıkıntıyı gösterebilir. Ancak görüntüde topuk dikeni bulunması tek başına ağrının nedenini kanıtlamaz. [1]

MR veya başka görüntüleme yöntemleri; stres kırığı veya başka bir hastalıktan şüphelenildiğinde ya da şikâyetler beklenen şekilde düzelmediğinde kullanılabilir. [1][3]

Topuk dikeni için rutin bir kan testi yoktur. Ancak hekimin romatizmal veya sistemik bir hastalıktan şüphelenmesi durumunda nedene yönelik laboratuvar incelemeleri istenebilir.

Topuk Dikeni Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavinin amacı röntgende görülen çıkıntıyı ortadan kaldırmaktan çok ağrıyı azaltmak, plantar fasyanın yükünü düzenlemek ve ayağın işlevini iyileştirmektir.

Plantar fasya kaynaklı topuk ağrılarının büyük bölümü cerrahi dışı yöntemlerle zaman içerisinde düzelir. [1][3]

Tedavide hastaya göre şu yöntemlerden yararlanılabilir:

• Ağrıyı artıran aktivitelerin geçici olarak azaltılması
• Plantar fasya germe egzersizleri
• Baldır ve Aşil tendonuna yönelik germe çalışmaları
• Uygun egzersiz programı
• Fizik tedavi
• Ayağı destekleyen uygun ayakkabı
• Gerektiğinde tabanlık veya ark desteği
• Bazı hastalarda gece atelleri
• Kısa süreli soğuk uygulama
• Uygun hastalarda ağrı kesici/antiinflamatuvar ilaçlar
• Dirençli vakalarda enjeksiyon veya şok dalga tedavisi gibi seçenekler

İlaç kullanımı kişinin diğer hastalıkları ve kullandığı ilaçlar dikkate alınarak hekim veya eczacı önerisiyle planlanmalıdır.

Topuk Dikenine Hangi Egzersizler İyi Gelir?

Tedavide en önemli yaklaşımlardan biri plantar fasya ve baldır kaslarının esnekliğini artırmaya yönelik egzersizlerdir. [1][4]

Özellikle:

• Plantar fasya germe
• Baldır germe
• Aşil tendonuna yönelik germe
• Ayak ve alt ekstremite kaslarını güçlendirme

programları kullanılabilir.

Egzersiz sırasında keskin veya giderek artan ağrı oluşuyorsa zorlamaya devam edilmemelidir. Egzersizin türü ve yoğunluğu kişiye göre fizyoterapist veya hekim tarafından düzenlenebilir.

Topuk Dikeninde Ayakkabı Seçimi Önemli mi?

Evet. Yetersiz destek ve yastıklama sağlayan ayakkabılar şikâyetleri artırabilir. [2][4]

Ayağı yeterince destekleyen, uygun taban yapısına sahip ve aşınmamış ayakkabılar tercih edilmelidir. Özellikle sert zeminde uzun süre çıplak ayakla yürümek bazı hastalarda şikâyetleri artırabilir.

Kişiye özel tabanlık ise herkese zorunlu değildir. Gereklilik ayak yapısı ve şikâyetlere göre değerlendirilmelidir.

Kilo Vermek Topuk Dikeni Ağrısını Azaltabilir mi?

Fazla kilo plantar fasyanın maruz kaldığı mekanik yükü artırabilir ve plantar fasya kaynaklı topuk ağrısı için bilinen risk faktörlerinden biridir. [2][3]

Bu nedenle fazla kilosu bulunan kişilerde sağlıklı ve sürdürülebilir kilo kontrolü, tedavi planının yardımcı parçalarından biri olabilir.

Topuk Dikeni İçin İğne Tedavisi Yapılır mı?

Bazı dirençli vakalarda enjeksiyon tedavileri değerlendirilebilir. Kortikosteroid enjeksiyonları kısa dönem ağrı kontrolünde kullanılabilse de tekrarlayan enjeksiyonların plantar fasyayı zayıflatma gibi riskleri bulunduğundan her hasta için uygun değildir. [1]

PRP gibi uygulamalar da araştırılmıştır. Ancak hangi enjeksiyon yönteminin hangi hasta için en uygun olduğu konusunda kanıtlar ve tedavi protokolleri aynı düzeyde değildir.

Bu nedenle enjeksiyon tedavileri rutin bir “topuk dikeni çözümü” şeklinde görülmemelidir.

Şok Dalga Tedavisi Topuk Dikeninde Etkili mi?

Ekstrakorporeal şok dalga tedavisi (ESWT), özellikle standart konservatif tedavilere rağmen devam eden plantar fasya kaynaklı topuk ağrısında kullanılan cerrahi dışı seçeneklerden biridir. [4][5]

2024 yılında yayımlanan randomize çalışmaların sistematik inceleme ve meta-analizinde ESWT’nin üç aylık değerlendirmelerde kortikosteroid enjeksiyonlarına kıyasla ağrı ve ayak fonksiyonunda avantaj sağlayabildiği bildirildi. Ancak tedavinin etkisi uygulama protokolüne ve hastanın özelliklerine göre değişebilir. [5]

Güncel Bilimsel Gelişmeler

Son yıllardaki araştırmalar topuk ağrısında yalnızca röntgende görülen kemiğe odaklanmak yerine plantar fasya dokusunun yüklenmesi ve fonksiyonunun düzeltilmesine ağırlık veriyor.

Şok dalga tedavisi ve PRP gibi cerrahi dışı seçenekler özellikle kronik ve standart tedaviye dirençli vakalarda araştırılmaya devam ediyor. 2024 tarihli bir meta-analiz PRP ile ESWT’yi karşılaştıran randomize kontrollü çalışmaları değerlendirdi. [5]

Bununla birlikte bu yöntemler herkes için ilk basamak tedavi değildir. Egzersiz, yük yönetimi ve uygun ayakkabı gibi konservatif yaklaşımlar tedavinin temelini korumaktadır.

Topuk Dikeni ile Yaşam ve Günlük Alışkanlıklar

Topuğu tamamen hareketsiz bırakmak yerine ağrıyı artıran yükleri kontrollü biçimde azaltmak genellikle daha uygun bir yaklaşımdır.

Günlük yaşamda:

• Egzersiz yükünü birden artırmayın.
• Uzun süre sert zeminde ayakta kalmayı mümkün olduğunca azaltın.
• Destekleyici ve rahat ayakkabı kullanın.
• Eskimiş spor ayakkabılarını değiştirin.
• Germe egzersizlerini düzenli uygulayın.
• Ağrıyı artırıyorsa koşu yerine geçici olarak düşük darbeli aktiviteleri değerlendirin.
• Fazla kilo varsa sağlıklı kilo yönetimini hedefleyin.
• Ağrıya rağmen yoğun egzersizi sürdürmeyin.

[1][2][4]

Halk Arasında Doğru Bilinen Yanlışlar

Yanlış: “Röntgende topuk dikeni varsa ağrının nedeni kesinlikle odur.”
Doğru: Topuk dikeni bulunan birçok kişide ağrı yoktur. Kemiksi çıkıntı ile ağrı arasında bire bir ilişki bulunmaz. [1]

Yanlış: “Topuk dikeninin mutlaka kırılması gerekir.”
Doğru: Tedavinin temel hedefi kemiği “kırmak” değil, ağrıya yol açan dokusal ve mekanik sorunları yönetmektir.

Yanlış: “Topuk dikeni olan herkes ameliyat olmalıdır.”
Doğru: Hastaların büyük bölümünde cerrahi gerekmez. Konservatif tedaviler ilk seçenektir. [1]

Yanlış: “Ağrı varsa mümkün olduğunca yürüyerek ayağı açmak gerekir.”
Doğru: Aşırı yüklenme şikâyetleri artırabilir. Aktivite yükünün kontrollü düzenlenmesi gerekir.

Yanlış: “Topuk dikeni yalnızca yaşlılarda görülür.”
Doğru: Orta yaşta daha sık görülse de koşucular ve yoğun fiziksel aktivite yapan daha genç kişilerde plantar topuk ağrısı gelişebilir. [2]

Yanlış: “Tek bir krem veya ev yöntemi topuk dikenini tamamen yok eder.”
Doğru: Böyle bir tedavinin etkinliğini destekleyen güçlü bilimsel kanıt yoktur. Tedavi şikâyetin gerçek nedenine göre planlanmalıdır.

Topuk Dikeni Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Topuk dikeni görüntüsünün kendisi mutlaka tedavi edilmesi gereken bir hastalık değildir. Tedavi gereksinimini belirleyen esas unsur hastanın ağrısı ve fonksiyon kaybıdır.

Plantar fasya kaynaklı ağrı uzun süre devam ederse kronik topuk ağrısına dönüşebilir ve kişinin yürümesini, egzersiz yapmasını ve günlük aktivitelerini kısıtlayabilir. [1][2]

Kişi ağrıdan kaçınmak amacıyla yürüyüş şeklini değiştirdiğinde ayak, diz, kalça veya bel bölgesinde ek mekanik sorunlar ortaya çıkabilir. [2]

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Topuk ağrısı günlük yaşamı etkiliyorsa, tekrarlıyorsa veya evde alınan önlemlere rağmen düzelmiyorsa değerlendirme gerekir.

Ortopedi ve Travmatoloji veya Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon polikliniklerine başvurulabilir. Gerektiğinde fizyoterapi değerlendirmesi yapılabilir.

Acil Değerlendirme Gerektiren Durumlar

Topuk ağrısına şu bulgulardan biri eşlik ediyorsa sıradan bir “topuk dikeni” olduğu varsayılmamalıdır:

• Travma sonrasında aniden başlayan şiddetli ağrı
• Ayağın üzerine basamama
• Belirgin şişlik veya şekil bozukluğu
• Yaralanma sırasında kopma/patlama sesi hissedilmesi
• Aşil tendonunun kopmasından şüphelenilmesi
• Kırık şüphesi
• Ateşle birlikte kızarıklık, sıcaklık artışı veya hızla artan şişlik

Bu belirtiler farklı ve daha ciddi nedenlerin araştırılmasını gerektirebilir.

Google’da En Çok Aranan 8 Soru

1. Topuk dikeni nasıl geçer?

Çoğu hastada aktivitenin düzenlenmesi, uygun ayakkabı, plantar fasya ve baldır germe egzersizleri ile fizik tedavi gibi cerrahi dışı yöntemler kullanılır. İyileşme haftalar veya aylar sürebileceğinden sabırlı ve düzenli tedavi önemlidir. [1]

2. Topuk dikenine ne iyi gelir?

Uygun ayakkabı, kontrollü aktivite, germe egzersizleri ve kısa süreli soğuk uygulama ağrının kontrolüne yardımcı olabilir. Dirençli şikâyetlerde tedavi seçenekleri hekim tarafından genişletilebilir. [1][2]

3. Topuk dikeni neden olur?

Topuk dikeni uzun süreli mekanik yüklenmeyle ilişkili olabilir. Plantar topuk ağrısında ise aşırı yüklenme, fazla kilo, uzun süre ayakta kalma, koşu, ayak yapısı ve yetersiz ayakkabı desteği gibi birçok faktör rol oynayabilir. [2][3]

4. Topuk dikeni belirtileri nelerdir?

En tipik şikâyet topuğun altında ağrıdır. Özellikle sabah ilk adımlarda veya uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkıldığında ağrının belirginleşmesi plantar fasya kaynaklı ağrı açısından karakteristiktir. [1]

5. Topuk dikeni için hangi doktora gidilir?

Ortopedi ve Travmatoloji veya Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon uzmanına başvurulabilir. Hekim muayene sonucuna göre fizyoterapi veya başka değerlendirmeler önerebilir.

6. Topuk dikeni ameliyatsız geçer mi?

Evet. Plantar fasya kaynaklı topuk ağrısı bulunan hastaların büyük bölümünde cerrahi dışı tedaviler yeterlidir ve cerrahi nadiren gündeme gelir. [1][3]

7. Topuk dikeni röntgende belli olur mu?

Topuk kemiğindeki kemiksi çıkıntı röntgende görülebilir. Ancak röntgende diken görülmesi ağrının kesin olarak bu çıkıntıdan kaynaklandığını göstermez. [1]

8. Topuk dikeni olan kişi yürüyüş yapabilir mi?

Tamamen hareketsiz kalmak genellikle gerekli değildir ancak ağrıyı belirgin artıran yürüyüş ve egzersiz yükünün azaltılması gerekebilir. Aktivitenin miktarı kişinin ağrısına ve tedavi planına göre kademeli biçimde düzenlenmelidir. [1][4]

Kaynaklar

[1] Mayo Clinic – Plantar Fasciitis: Symptoms, Causes, Diagnosis and Treatment
[2] National Health Service (NHS) – Plantar Fasciitis and Heel Pain
[3] National Library of Medicine / NCBI – Plantar Fasciitis, StatPearls ve InformedHealth
[4] American Physical Therapy Association / Orthopaedic Physical Therapy ve güncel konservatif tedavi yaklaşımları
[5] PubMed – Plantar fasiit tedavisinde ekstrakorporeal şok dalga tedavisi, kortikosteroid ve PRP üzerine sistematik inceleme ve meta-analizler

Daha da ilginci, meyvelerin bilimsel sınıflandırılması günlük hayatta kullandığımız isimlerden oldukça farklı olabiliyor. İşte meyve ve sebzeler hakkında pek bilinmeyen 11 bilgi:

1. Biber aslında bir meyve

Biberi salatada, yemekte ve dolmada kullandığımız için onu doğal olarak sebze olarak görüyoruz. Botanik açıdan ise biber bir meyve.

Bunun nedeni oldukça basit: Bitkinin çiçeğinden gelişiyor ve içerisinde tohum taşıyor.

Aynı bilimsel sınıflandırmaya göre domates, salatalık, kabak ve balkabağı da botanik açıdan meyve kabul ediliyor.

2. Muz botanikte üzümsü meyve sayılıyor

Muzla ilgili en şaşırtıcı bilgilerden biri bilimsel sınıflandırması.

Botanikte meyveler yalnızca tatlarına veya büyüklüklerine göre sınıflandırılmıyor. Meyvenin çiçekten nasıl geliştiğine, iç yapısına ve tohumlarının nasıl yerleştiğine bakılıyor.

Bu özellikler dikkate alındığında muz, botanikte “üzümsü meyve” olarak adlandırılan gruba giriyor.

Yani günlük hayatta üzümle pek benzetmediğimiz muz, bilimsel açıdan üzüm ve domates gibi üzümsü meyvelerle aynı temel sınıflandırmada değerlendirilebiliyor.

3. Brokoliyi nasıl pişirdiğiniz önemli

Sebzelerden alınan besin öğelerini yalnızca ne yediğimiz değil, onları nasıl hazırladığımız da etkiliyor.

Brokoliyi uzun süre bol suda haşlamak, özellikle suda çözünen bazı vitaminlerin pişirme suyuna geçmesine neden olabilir.

Bu nedenle kısa süreli buharda pişirme iyi seçeneklerden biri. Brokolinin gereğinden fazla pişirilmemesi hem dokusunun hem de bazı besin öğelerinin korunmasına yardımcı olabilir.

4. Avokado sebze değil, meyve

Salatalarda kullanılması ve tatlı olmaması nedeniyle avokado çoğu kişinin zihninde sebze olarak yer etmiş durumda.

Ancak avokado botanik açıdan bir meyve.

Beslenme açısından da diğer birçok meyveden farklı bir özelliğe sahip. Avokadonun yağ oranı görece yüksek ve içerdiği yağların önemli bölümünü doymamış yağlar oluşturuyor.

Aynı zamanda lif ve çeşitli vitamin ve mineraller sağlıyor.

5. Potasyum denildiğinde yalnızca muz düşünmeyin

Muz denildiğinde akla gelen ilk minerallerden biri potasyum. Ancak muz bu mineralin tek önemli kaynağı değil.

Patates de potasyum sağlayan besinler arasında.

Potasyum; kasların çalışması, sinir iletimi ve vücuttaki sıvı dengesinin korunması gibi birçok işlevde rol oynuyor.

Bu nedenle potasyum ihtiyacını karşılamak için tek bir besine yönelmek yerine farklı sebze ve meyveleri tüketmek daha dengeli bir yaklaşım.

6. Domates mutfakta sebze, botanikte meyve

Domates belki de “meyve mi, sebze mi?” tartışmasının en bilinen örneği.

Botanik açısından cevap açık: Domates çiçekten gelişiyor ve içerisinde tohum taşıyor. Bu nedenle meyve olarak sınıflandırılıyor.

Mutfakta ise tatlı olmaması ve yemeklerde kullanılması nedeniyle sebze gibi değerlendiriliyor.

Bu konu geçmişte hukuki bir tartışmaya dahi dönüştü. ABD Yüksek Mahkemesi 1893 yılında görülen bir gümrük vergisi davasında domatesi günlük kullanım açısından sebze olarak değerlendirdi.

7. Kuru incir kalsiyum da içeriyor

Kalsiyum denildiğinde çoğu kişinin aklına öncelikle süt ve süt ürünleri geliyor. Ancak bazı bitkisel besinler de kalsiyum sağlayabiliyor.

Kuru incir bunlardan biri.

Aynı zamanda lif de içeriyor. Ancak meyve kurutulduğunda su miktarı azaldığı için şeker ve enerji daha yoğun hale geliyor.

Bu nedenle kuru meyvelerde porsiyon miktarına dikkat etmek önemli.

8. Çilek ve böğürtlenin botanik sınıflandırması şaşırtıyor

Günlük hayatta küçük, yumuşak ve sulu meyveleri aynı grupta düşünmeye alışığız. Botanikte ise sınıflandırma çok daha farklı.

Örneğin çilek, ahududu ve böğürtlen bilimsel açıdan gerçek üzümsü meyveler arasında değerlendirilmiyor.

Ahududu ve böğürtlen, çok sayıda küçük meyve yapısının birleşmesiyle meydana geliyor.

Çileğin üzerindeki küçük noktalar da düşündüğümüzden daha ilginç. Meyvenin üzerinde gördüğümüz ve çoğunlukla “tohum” dediğimiz yapıların her biri botanik açıdan ayrı bir meyve yapısının parçası.

9. Kivi güçlü bir C vitamini kaynağı

C vitamini denildiğinde portakal ve mandalina ilk akla gelen meyveler arasında. Ancak kivi de önemli miktarda C vitamini içeriyor.

Üstelik kivi yalnızca C vitamini sağlamıyor. Lif, potasyum ve çeşitli bitkisel bileşikler de içeriyor.

Bu durum, sağlıklı beslenmede meyve çeşitliliğinin neden önemli olduğunun güzel örneklerinden biri.

10. Elma ile gül aslında akraba

Bir elmayla bahçedeki gül arasında ilk bakışta bağlantı kurmak zor.

Ancak botanik sınıflandırmada elma, armut, kiraz, şeftali, erik ve çilek gibi birçok tanıdık meyve gülgiller ailesinde yer alıyor.

Yani soframızdaki elma ile bahçedeki gül, aynı geniş bitki ailesinin üyeleri.

Elma aynı zamanda özellikle kabuğuyla tüketildiğinde lif sağlayan meyvelerden biri.

11. Küçük paket havuçların hepsi gerçekten “bebek havuç” değil

Marketlerde paketler içerisinde satılan küçük ve düzgün şekilli havuçları henüz büyümemiş havuçlar sanabilirsiniz.

Ancak yaygın olarak satılan küçük havuçların önemli bir bölümü aslında daha büyük havuçların kesilip yuvarlatılarak şekillendirilmesiyle hazırlanıyor.

Bu havuçların yüzeyinde zaman zaman görülen beyazlaşma da her zaman küf veya bozulma anlamına gelmiyor. Nem kaybı yüzeyde beyaz bir görünüm oluşturabiliyor.

Bununla birlikte kötü koku, sümüksü yapı veya belirgin bozulma belirtileri bulunan ürünler tüketilmemeli.

Meyve ve sebzelerde asıl önemli olan çeşitlilik

Muzun botanikte üzümsü meyve sayılması veya biberin aslında meyve olması ilginç bilgiler. Ancak beslenme açısından asıl önemli mesaj çok daha basit: Çeşitlilik.

Farklı renklerde meyve ve sebzeler tüketmek; lif, vitamin, mineral ve farklı bitkisel bileşiklerin beslenmeye dahil edilmesini kolaylaştırıyor.

Tek bir yiyeceği “süper besin” ilan etmek yerine, sofrada çeşitliliği artırmak daha sağlıklı ve sürdürülebilir bir yaklaşım.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Her gün farklı renklerde meyve ve sebzelere yer verin.
• Brokoli gibi sebzeleri gereğinden uzun süre pişirmeyin.
• Potasyum için yalnızca muza bağlı kalmayın; farklı sebze ve meyveleri tüketin.
• Kuru meyvelerde porsiyon miktarını kontrol edin.
• Meyve suyu yerine mümkün olduğunca meyvenin kendisini tercih edin.
• Tek bir “mucize besin” aramak yerine çeşitli ve dengeli beslenmeye odaklanın.

Kaynaklar

1. WebMD. Fun Facts About Fruits and Vegetables.
2. WebMD. Raw or Cooked? How to Get the Most Out of Fruits and Veggies.
3. WebMD. How Much Fruit Is Too Much?
4. Penn State Health PRO Wellness. Fun Facts About Fruits and Vegetables.

Karaciğer, yediğimiz besinlerden gelen maddelerin işlenmesinden enerji depolanmasına kadar çok sayıda hayati görev üstleniyor. Bu nedenle karaciğer için en iyi ve en kötü yiyecekler söz konusu olduğunda mesele tek tek besinlerden çok, beslenmenin bütünü.

Özellikle metabolik işlev bozukluğu ile ilişkili yağlı karaciğer hastalığında (MASLD) beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri tedavinin temel parçalarından biri. Güncel öneriler, sebze ve meyvenin bol olduğu, tam tahılları, baklagilleri, balığı ve doymamış yağları öne çıkaran Akdeniz tipi beslenme modelini destekliyor.

Peki günlük sofrada hangi yiyecekleri daha sık, hangilerini daha seyrek tüketmek gerekiyor?

1. Sebzeler: Tabağın en geniş bölümünü ayırın

Brokoli, ıspanak, havuç, kabak, domates, biber ve diğer sebzeler lif, vitamin, mineral ve çeşitli bitkisel bileşikler açısından zengindir.

Mayo Clinic, özellikle yağlı karaciğer hastalığı bulunan kişiler için Akdeniz tipi beslenme kapsamında sebzelerin günlük beslenmenin önemli bir bölümünü oluşturmasını öneriyor.

Buradaki önemli nokta çeşitlilik. Sürekli tek bir sebzeye yüklenmek yerine farklı renklerde sebzeleri dönüşümlü tüketmek daha dengeli bir yaklaşım.

2. Kahve: Karaciğer dostu seçeneklerden biri olabilir

Şekersiz kahve, karaciğer sağlığı araştırmalarında dikkat çeken içeceklerden biri. Kahvede bulunan polifenoller, antioksidan ve iltihap karşıtı özelliklere sahip bitkisel bileşiklerdir.

Mayo Clinic de şekersiz kahveyi, su ve çayla birlikte uygun içecek seçenekleri arasında gösteriyor.

Ancak kahvenin içine bol miktarda şeker, şurup veya krema eklemek aynı avantajı sağlamayabilir. Ayrıca kahve bir karaciğer hastalığının tedavisi değildir.

3. Yulaf ve tam tahıllar: Beyaz undan daha iyi seçenek

Yulaf, tam tahıllı ekmek, bulgur ve esmer pirinç gibi tam tahıllar lif açısından daha zengin seçeneklerdir.

Buna karşılık beyaz ekmek ve diğer rafine karbonhidratların sık tüketilmesi kan şekerinde daha hızlı yükselmelere yol açabilir.

NIDDK, yağlı karaciğer hastalığında çoğu sebze, meyve ve tam tahıl gibi kan şekerini daha yavaş yükselten besinlerin tercih edilmesini öneriyor.

4. Balık: Özellikle yağlı balıklar öne çıkıyor

Somon, sardalya, uskumru ve benzeri balıklar protein sağlarken omega-3 yağ asitleri açısından da zengin olabilir.

Akdeniz tipi beslenmede balık önemli bir yere sahip. Mayo Clinic, özellikle yağlı soğuk su balıklarının omega-3 içeriğine dikkat çekiyor.

Burada pişirme yöntemi de önemli. Balığı sürekli kızartarak tüketmek yerine fırınlama, ızgara veya buharda pişirme tercih edilebilir.

5. Ceviz ve diğer kuruyemişler: Küçük porsiyon yeterli

Ceviz, badem ve diğer tuzsuz kuruyemişler doymamış yağlar, lif ve çeşitli bitkisel bileşikler içerir.

Ancak enerji yoğun oldukları için “sağlıklı” olmaları sınırsız tüketilebilecekleri anlamına gelmez. Küçük bir avuç çoğu öğün planı için daha makul bir porsiyondur.

Mayo Clinic’in Akdeniz tipi beslenme önerileri de kuruyemiş ve tohumlara düzenli olarak yer veriyor.

6. Baklagiller: Karaciğer dostu tabağın güçlü oyuncularından

Mercimek, nohut, kuru fasulye ve bezelye hem bitkisel protein hem de lif sağlar.

Et tüketiminin bir bölümünü baklagillerle değiştirmek, doymuş yağ tüketiminin azaltılmasına da yardımcı olabilir. Akdeniz tipi beslenmede baklagiller haftalık beslenmenin düzenli bir parçasıdır.

7. Zeytinyağı: Tereyağının yerine düşünülebilir

Karaciğer sağlığı açısından yağın yalnızca miktarı değil, türü de önemli.

NIDDK, doymuş ve trans yağların yerine doymamış yağların tercih edilmesini öneriyor. Zeytinyağı da Akdeniz tipi beslenmenin temel yağ kaynaklarından biri.

Ancak zeytinyağı da yüksek kalorili. Bu nedenle “ne kadar çok, o kadar iyi” yaklaşımı doğru değil.

Karaciğer İçin Sınırlandırılması Gereken Yiyecekler

Karaciğeri korumak yalnızca sağlıklı besinleri sofraya eklemekle bitmiyor. Bazı yiyecek ve içeceklerin azaltılması da en az bunun kadar önemli.

1. Şekerli içecekler

Gazlı içecekler, şeker eklenmiş çaylar, enerji ve spor içecekleri ile bazı hazır meyve içecekleri yüksek miktarda basit şeker içerebilir.

Özellikle fruktoz içeriği yüksek şekerli içeceklerin fazla tüketilmesi yağlı karaciğer açısından olumsuz bir beslenme alışkanlığı olarak değerlendiriliyor.

NIDDK, MASLD bulunan kişilerin yüksek miktarda basit şeker, özellikle fruktoz içeren yiyecek ve içecekleri sınırlandırmasını öneriyor.

2. Beyaz ekmek ve rafine karbonhidratlar

Beyaz ekmek, hamur işleri, bazı paketli atıştırmalıklar ve rafine tahıllardan yapılan ürünler lif açısından genellikle daha fakirdir.

Bunların yerine yulaf, bulgur ve tam tahıllı ürünlere ağırlık vermek daha uygun bir tercih olabilir.

3. Kızartmalar ve doymuş yağdan zengin yiyecekler

Patates kızartması, yüksek yağlı fast food ürünleri, fazla miktarda tereyağı ve yağlı etler doymuş yağ ve enerji alımını artırabilir.

Mayo Clinic, yağlı karaciğer açısından doymuş yağ oranı yüksek yiyeceklerin ve yoğun işlenmiş ürünlerin sınırlandırılmasını öneriyor.

4. İşlenmiş etler

Sosis, salam ve benzeri işlenmiş et ürünlerinin sık tüketilmesi yerine balık, baklagiller ve daha az yağlı protein kaynaklarının tercih edilmesi Akdeniz tipi beslenmeye daha uygun.

Kırmızı ve işlenmiş etlerin azaltılması, Mayo Clinic’in MASLD için beslenme önerileri arasında da bulunuyor.

5. Aşırı işlenmiş yiyecekler

Hazır paketli ürünler, bazı dondurulmuş hazır yemekler, şekerli kahvaltılık gevrekler, paketli hamur işleri ve benzeri ürünler genellikle şeker, tuz, rafine karbonhidrat veya doymuş yağ açısından yoğun olabilir.

Bu nedenle günlük beslenmenin temelini bu ürünlerin değil, mümkün olduğunca az işlenmiş gıdaların oluşturması öneriliyor.

6. Alkol

Karaciğer söz konusu olduğunda alkol özel bir yere sahip. Alkol doğrudan karaciğer hasarına yol açabilir ve mevcut karaciğer hastalıklarını ağırlaştırabilir.

Özellikle siroz gibi ileri karaciğer hastalıklarında alkolün tamamen bırakılması öneriliyor. Yağlı karaciğer hastalığında da alkol konusunda kişisel riskin sağlık profesyoneliyle değerlendirilmesi önem taşıyor.

Karaciğer için en iyi beslenme modeli hangisi?

Tek tek “karaciğeri temizleyen” yiyecekler aramak yerine genel beslenme düzenini değiştirmek daha anlamlı.

Akdeniz tipi beslenme bu noktada en güçlü seçeneklerden biri olarak öne çıkıyor. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, balık, kuruyemiş ve zeytinyağını merkeze alan bu model; şekerli içecekleri, rafine karbonhidratları, aşırı işlenmiş yiyecekleri ve doymuş yağdan zengin ürünleri sınırlandırıyor.

Özellikle fazla kilosu ve MASLD’si bulunan kişilerde kilo kaybı da önemli. Mayo Clinic, başlangıç kilosunun yüzde 3 ila 5’inin verilmesinin bile yarar sağlayabileceğini, daha yüksek ve sürdürülebilir kilo kaybının daha fazla fayda sağlayabileceğini bildiriyor. Kilo kaybının hızlı değil, kontrollü olması gerekiyor.

Pratik olarak tabak nasıl hazırlanabilir?

Günlük hayatta karmaşık hesaplamalar yapmak yerine basit bir tabak modeli kullanılabilir:

• Tabağın yaklaşık yarısını sebzelere ayırın.
• Dörtte birinde balık, tavuk veya baklagil gibi protein kaynaklarına yer verin.
• Kalan dörtte birini bulgur, esmer pirinç veya diğer tam tahıllarla tamamlayın.
• Yemeklerde tereyağı yerine ölçülü miktarda zeytinyağı kullanın.
• Şekerli içecek yerine su, şekersiz çay veya kahve tercih edin.
• Meyveyi mümkün olduğunca meyve suyu yerine bütün olarak tüketin.

Sonuç: Karaciğer için tek bir süper besin yok

Karaciğer için en iyi ve en kötü yiyecekler listesinin verdiği asıl mesaj oldukça basit: Tek bir besin karaciğeri “temizlemez”, tek bir yiyecek de tek başına karaciğer yağlanmasının nedeni değildir.

Sebze, tam tahıl, baklagil, balık, kuruyemiş ve zeytinyağının ağırlıkta olduğu; şekerli içeceklerin, aşırı işlenmiş gıdaların, rafine karbonhidratların ve doymuş yağların sınırlandığı bir beslenme düzeni karaciğer sağlığı açısından daha güçlü bir yaklaşım oluşturuyor.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Her öğünde sebzelere daha fazla yer ayırın.
• Beyaz ekmek yerine tam tahıllı seçenekleri tercih edin.
• Haftalık menüde balık ve baklagillere düzenli yer verin.
• Şekerli içecekleri günlük alışkanlık olmaktan çıkarın.
• Kızartma yerine fırın, ızgara veya buharda pişirmeyi tercih edin.
• İşlenmiş etleri ve aşırı işlenmiş paketli ürünleri sınırlandırın.
• “Karaciğer detoksu” adıyla satılan ürünlere temkinli yaklaşın. Bazı bitkisel ürünler karaciğere zarar verebilir.
• Karaciğer hastalığınız varsa vitamin, bitkisel ürün veya takviyeleri gelişigüzel kullanmayın.

Kaynaklar

1. WebMD, Best and Worst Foods for Your Liver.
2. Mayo Clinic, Fatty Liver Disease (MASLD) Diet, 2025.
3. Mayo Clinic, Fatty Liver Disease (MASLD): Diagnosis and Treatment, 2026.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), Eating, Diet & Nutrition for NAFLD & NASH.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), Eating, Diet & Nutrition for Cirrhosis.

Uzun yıllar İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi’nde akademik çalışmalar yürüten Özdemir’in vefatı, tıp ve akademi camiasında üzüntüyle karşılandı.

İstanbul Tabip Odası Yönetim Kurulu tarafından yapılan açıklamada, Özdemir’in bilim insanı, öğretim üyesi ve meslek örgütündeki çalışmalarıyla güçlü bir bilimsel ve mesleki miras bıraktığı belirtildi.

Prof. Dr. Coşkun Özdemir Kimdir?

Prof. Dr. Coşkun Özdemir, Türkiye’de nöroloji ve özellikle kas hastalıkları alanının gelişimine katkı sağlayan hekim ve akademisyenlerden biriydi.

1952 yılında İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi’nden mezun olan Özdemir, Ruh ve Sinir Hastalıkları (Nöropsikiyatri) alanında uzmanlaştı. Meslek yaşamını nöroloji alanındaki klinik, akademik ve bilimsel çalışmalara adadı.

Özdemir, ilerleyen yıllarda İstanbul Tıp Fakültesi bünyesinde akademik çalışmalarını sürdürerek nöroloji alanında önemli görevler üstlendi.

Türkiye Kas Hastalıkları Derneği’nin Kurucu Başkanlığını Üstlendi

Prof. Dr. Coşkun Özdemir’in meslek yaşamındaki önemli çalışmalarından biri kas hastalıkları alanında oldu.

1978 yılında Türkiye Kas Hastalıkları Derneği’nin kurucu başkanlığını üstlenen Özdemir, Türkiye’de kas hastalıklarına yönelik bilimsel çalışmaların gelişmesine ve bu alandaki farkındalığın artmasına katkıda bulundu.

Özdemir, nöromüsküler hastalıklar alanındaki çalışmalarıyla da nöroloji camiasında tanınan isimlerden biri oldu.

İstanbul Tabip Odası Başkanlığı Yaptı

Prof. Dr. Coşkun Özdemir, akademik çalışmalarının yanı sıra hekimlerin meslek örgütlerinde de aktif görev aldı.

12 Eylül 1980 darbesinin ardından İstanbul Tabip Odası Başkanlığı görevini üstlenen Özdemir, demokratik hakların ve meslek örgütlerinin yoğun baskı altında bulunduğu dönemde görev yaptı.

İstanbul Tabip Odası, Özdemir’in bu süreçte hekimlik değerlerini ve meslek örgütlenmesini savunarak önemli sorumluluk üstlendiğini bildirdi.

İstanbul Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Başkanlığı Yaptı

Akademik kariyerini İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi’nde sürdüren Prof. Dr. Coşkun Özdemir, 1989-1996 yılları arasında Nöroloji Anabilim Dalı Başkanlığı görevini yürüttü.

Özdemir, akademisyenliği boyunca nöroloji ve kas hastalıkları alanındaki bilimsel çalışmaların gelişmesine katkıda bulunurken, hekimlerin ve akademisyenlerin yetişmesinde de rol aldı.

Prof. Dr. Coşkun Özdemir’in Ardında Bıraktığı Miras

Prof. Dr. Coşkun Özdemir, hekimlik ve akademik yaşamının yanı sıra meslek örgütlerindeki çalışmalarıyla da tanındı.

İstanbul Tabip Odası Yönetim Kurulu, Özdemir’in vefatının ardından yayımladığı mesajda kendisini saygı, minnet ve özlemle andıklarını belirterek ailesine, yakınlarına, meslektaşlarına ve sevenlerine başsağlığı dileklerini iletti.

Özdemir, Türkiye’de nöroloji ve kas hastalıkları alanındaki çalışmaları, akademik görevleri ve meslek örgütlenmesine katkılarıyla tıp camiasının önemli isimleri arasında yer aldı.

Prof. Dr. Coşkun Özdemir’in Biyografisi

Mezuniyet: İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi, 1952
Uzmanlık alanı: Ruh ve Sinir Hastalıkları (Nöropsikiyatri) / Nöroloji
1978: Türkiye Kas Hastalıkları Derneği Kurucu Başkanı
1980 sonrası: İstanbul Tabip Odası Başkanı
1989-1996: İstanbul Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Başkanı
Çalışma alanları: Nöroloji, kas ve nöromüsküler hastalıklar
Mesleği: Hekim, akademisyen ve bilim insanı

İstanbul’un Beyoğlu ilçesinde yaşayan 64 yaşındaki Agop Demircioğlu cinayete kurban gitti. Şehit Muhtar Mahallesi’ndeki bir binada yaşayan Demircioğlu, evinde hayatını kaybetmiş halde bulundu.

Edinilen bilgilere göre Demircioğlu’nun alt komşusu, eve girdiğinde kendisini hareketsiz halde gördüğünü belirterek durumu polis ekiplerine bildirdi.

İhbar üzerine adrese polis ve sağlık ekipleri sevk edildi. Yapılan kontrolde Demircioğlu’nun hayatını kaybettiği belirlendi.

İncelemede Cinayet Ortaya Çıktı

Olay yerinde yapılan incelemede Demircioğlu’nun vücudunda kesici alet yaraları tespit edildi. Bulgular üzerine olayın cinayet olduğu değerlendirilerek soruşturma genişletildi.

Polis ekipleri, Demircioğlu’nu ölü bulduğunu söyleyerek ihbarda bulunan komşusu Mehmet Şerif T.’yi gözaltına aldı.

Şüphelinin emniyetteki sorgusunda cinayeti itiraf ettiği öne sürüldü. İlk bilgilere göre taraflar arasında kira meselesi nedeniyle anlaşmazlık bulunduğu ve olay günü yaşanan tartışmanın ardından cinayetin gerçekleştiği iddia edildi.

Şüpheli Tutuklandı

Emniyetteki işlemlerinin tamamlanmasının ardından adliyeye sevk edilen Mehmet Şerif T., çıkarıldığı mahkeme tarafından tutuklanarak cezaevine gönderildi.

Agop Demircioğlu’nun kesin ölüm nedenine ilişkin adli işlemler sürerken olayla ilgili soruşturmanın devam ettiği bildirildi.

4. kattan düştüğü bildirildi

Van yerel basınında 10 Ağustos’ta yayımlanan bilgilere göre Dr. Abdullah Şamil Çağlar, 4. kattan düşerek ağır yaralandı. Çağlar’ın olayın ardından yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamadığı belirtildi.

Olayın nasıl ve hangi nedenle gerçekleştiğine ilişkin resmî makamlardan doğrulanmış ayrıntılı bir açıklama ise henüz yapılmadı. Bu nedenle olayın nedenine ilişkin yerel basında ve sosyal medyada yer alan iddialar kesinleşmiş bilgi olarak değerlendirilmemeli.

Kardiyoloji Asistan Doktoru olarak görev yapıyordu

SBÜ Van Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin resmî personel kayıtlarında Abdullah Şamil Çağlar’ın Kardiyoloji Kliniğinde Asistan Doktor olarak görev yaptığı yer alıyor.

Çağlar’ın vefatının ardından Van İl Sağlık Müdürlüğü tarafından taziye mesajı yayımlandı. Van-Hakkâri Tabip Odası da ailesine, yakınlarına ve çalışma arkadaşlarına başsağlığı dileklerini iletti.

Dr. Abdullah Şamil Çağlar’ın cenaze ve defin programına ilişkin doğrulanmış ayrıntılı bilgi ise henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: