Araştırma, 8 Eylül 2025’te medRxiv adlı ön baskı platformunda yayımlandı. Çalışma Ağustos 2026 itibarıyla hakemli bir bilimsel dergide yayımlanmış değil. Bu nedenle sonuçlar, bağımsız bilimsel hakem değerlendirmesinden henüz geçmemiş ön bulgular olarak değerlendirilmelidir. [1]

Takvim yaşı ile organ yaşı aynı şey olmayabilir

Takvim yaşı, doğduğumuz günden itibaren geçen süreyi gösteriyor. Biyolojik yaş ise hücrelerin, dokuların veya organların yaşlanma sürecinde hangi noktada bulunduğunu tahmin etmeye çalışan bir kavram.

Bu nedenle aynı gün doğmuş iki kişinin kalbi, beyni veya böbrekleri biyolojik açıdan aynı yaşta olmak zorunda değil. Bir kişinin kalbindeki moleküler değişiklikler yaşıtlarının ortalamasından daha ileri görünürken başka bir kişinin kalbi daha genç bir protein profiline sahip olabilir.

Araştırmacılar bu farklılığı “proteomik yaş saatleri” adı verilen modellerle değerlendirdi. Proteomik, vücuttaki çok sayıdaki proteinin birlikte incelenmesi anlamına geliyor. Kandaki bazı proteinlerin düzeyleri yaşla birlikte değiştiğinden, bu örüntüler makine öğrenmesi yöntemleriyle birleştirilerek organların biyolojik yaşına ilişkin tahminler yapılabiliyor. [1]

Organlara özgü bu yaklaşımın temeli, Stanford Üniversitesi araştırmacılarının 2023 yılında Nature dergisinde yayımladığı daha önceki bir çalışmaya dayanıyor. Bu araştırmada da kan proteinleri kullanılarak organlara özgü biyolojik yaş tahminleri yapılmış ve hızlanmış organ yaşlanmasının bazı hastalıklar ve ölüm riskiyle ilişkili olabileceği gösterilmişti. [2]

10.776 protein hedefi ne anlama geliyor?

Yeni çalışmanın dikkat çekici yönlerinden biri, SomaScan adı verilen özel bir ölçüm teknolojisiyle kandaki 10.776 plazma protein hedefinin değerlendirilmesi oldu. Ancak bu sayı, 10.776 proteinin tamamının doğrudan organ yaşını hesaplamak için kullanıldığı anlamına gelmiyor. [1]

Araştırmacılar organ yaşlarını tahmin ederken daha önce geliştirilmiş proteomik yaş modellerinden ve belirli organlarla ilişkili protein gruplarından yararlandı. Daha geniş 10.776 protein hedefinden oluşan tarama ise özellikle yaşam süresi, biyolojik yaşlanma ve yaşam boyunca biriken sosyal ve davranışsal özelliklerle ilişkili proteinleri belirlemek amacıyla kullanıldı. [1]

Bu ayrım önemli. Araştırma, bugün rutin bir hastane laboratuvarında 10.776 proteine bakılarak kişinin organ yaşının doğrudan öğrenilebildiğini göstermiyor. Çalışmada özel laboratuvar teknolojileri ile gelişmiş istatistiksel ve makine öğrenmesi modelleri kullanıldı.

Aynı yaşta olmalarına rağmen organ yaşları farklı çıktı

Araştırmaya katılanların önemli bir özelliği, hepsinin 1946’da aynı hafta doğmuş olmasıydı. Kan örnekleri alındığında katılımcıların ortalama yaşı 63,2 idi. [1]

Bu durum araştırmacılara önemli bir avantaj sağladı. Katılımcılar arasında büyük takvim yaşı farkları olmadığı için kandaki protein örüntülerinde görülen değişikliklerin biyolojik yaşlanmayla ilişkisini daha ayrıntılı değerlendirmek mümkün oldu.

Buna rağmen organların biyolojik yaş tahminleri kişiler arasında belirgin biçimde farklıydı. Bazı katılımcıların kalbi veya böbreği yaşıtlarının ortalamasından daha yaşlı bir protein profili gösterirken, bazı kişilerde aynı organlar daha genç görünüyordu. [1]

Araştırmada “aşırı yaşlanmış organ” tanımı da kullanıldı. Ancak bu ifade, örneğin “kalp gerçekten 10 yıl daha yaşlı” anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, her organ için hesaplanan biyolojik yaş farkında en yüksek yüzde 10’luk grupta bulunan kişileri bu şekilde sınıflandırdı. [1]

Birden fazla yaşlanmış organ daha güçlü bir risk işaretiydi

Katılımcılar kan örneklerinin alınmasının ardından ortalama yaklaşık 15 yıl boyunca izlendi. Bu sürede 281 kişi hayatını kaybetti. [1]

Bir organın ileri biyolojik yaş profili göstermesi ölüm riskiyle ilişkili bulundu. Özellikle kalbi “aşırı yaşlanmış” grupta yer alan kişilerde takip süresindeki ölüm tehlike oranı yaklaşık 2,96 kat daha yüksekti. [1]

Birden fazla organın aynı anda ileri yaşlanma profili göstermesiyle ilişkinin daha da güçlendiği görüldü. Bir aşırı yaşlanmış organı bulunanlarda tehlike oranı 1,57, iki organda 2,04, üç organda 3,50 ve dört organda 6,62 olarak hesaplandı. [1]

Buradaki 6,62 rakamı, “kişinin ölme ihtimali yüzde 662 arttı” şeklinde yorumlanmamalı. Araştırmada kullanılan hazard ratio, yani tehlike oranı, iki grubun takip süresi boyunca bir olayla karşılaşma hızlarını karşılaştıran istatistiksel bir ölçüdür. Bir kişinin ne kadar yaşayacağını tek başına göstermez.

Çalışma gözlemsel olduğu için yaşlanmış protein profilinin ölümün doğrudan nedeni olduğu da söylenemez. Bu moleküler değişiklikler başka sağlık sorunlarının, yaşam tarzının veya yıllar boyunca biriken biyolojik etkilerin göstergesi olabilir.

10.776 hedef arasından 143 protein öne çıktı

Araştırmacılar geniş protein taramasını yaşam süresi açısından da değerlendirdi. Toplam 10.776 plazma protein hedefi içinden geliştirilen modelde 143 protein hedefi yaşam süresini tahmin etmede öne çıktı. [1]

Bunlar arasında GDF-15, NT-proBNP ve troponin-T gibi kalp, damar ve genel sağlık durumuyla ilişkileri daha önce araştırılmış proteinlerin yanı sıra daha az bilinen moleküller de bulunuyordu.

Araştırmada dikkat çeken proteinlerden biri MED9 oldu. MED9, hücrelerde genlerin ne zaman ve ne ölçüde çalışacağını düzenleyen moleküler sistemlerden birinin parçası.

MED9 düzeyleri; fiziksel aktivite, sigara kullanımı, eğitim düzeyi ve yaşam boyunca karşılaşılan bazı sosyal koşullarla ilişkili bulundu. Ancak bu sonuç MED9’un yaşamı uzattığı veya yaşlanmayı yavaşlattığı anlamına gelmiyor. Protein şimdilik yaşlanma ve uzun yaşam arasındaki biyolojik bağlantıları anlamak için araştırılması gereken bir aday olarak değerlendiriliyor. [1]

Gençlik yıllarının izi onlarca yıl sonra kanda görülebilir mi?

Çalışmanın en dikkat çekici özelliklerinden biri, katılımcıların sağlık ve yaşam koşullarının çocukluk döneminden itibaren uzun yıllar boyunca kaydedilmiş olmasıydı.

Araştırmacılar, ergenlik döneminde fazla kilolu olmanın yaklaşık 50 yıl sonra ölçülen genel proteomik biyolojik yaşta ortalama 1,13 yıllık hızlanmayla ilişkili olduğunu bildirdi. [1]

Daha uzun süre eğitim görmek ve yetişkinlik boyunca fiziksel olarak aktif kalmak ise daha genç biyolojik yaş profilleriyle ilişkili bulundu. Sigara kullanımı ve yaşam boyunca biriken ekonomik veya psikososyal güçlükler de bazı organlarda daha ileri yaşlanma profilleriyle bağlantılıydı. [1]

Bu sonuçlar neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. Başka bir ifadeyle araştırma, “belirli bir davranış organları şu kadar yıl gençleştirir” sonucuna ulaşmıyor. Bulgular, yaşamın farklı dönemlerindeki koşullar ile onlarca yıl sonra kanda ölçülebilen yaşlanma işaretleri arasında bağlantılar olabileceğini gösteriyor.

Kan testiyle organ yaşımızı öğrenebilecek miyiz?

Araştırmanın uzun vadede en dikkat çekici ihtimali burada ortaya çıkıyor. Gelecekte tek bir kan örneğindeki proteinlerin ayrıntılı biçimde incelenmesi, kişinin yalnızca genel biyolojik yaşını değil, farklı organlarının yaşlanma durumunu da ayrı ayrı değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Böyle bir yaklaşım farklı toplumlarda doğrulanırsa, belirgin hastalık ortaya çıkmadan önce kalp, böbrek veya bağışıklık sistemindeki hızlanmış yaşlanma işaretlerinin fark edilmesine katkı sağlayabilir. Araştırmacılar ayrıca yaşam tarzı değişiklikleri veya tedavilerden sonra organ yaşlanması göstergelerinin değişip değişmediğini de gelecekte inceleyebilir.

Ancak bugün için böyle bir rutin “organ yaşı kan testi” bulunmuyor. Araştırmada kullanılan ölçüm sıradan kan tahlillerinden farklı ve hesaplanan organ yaşı doğrudan ölçülen bir değer değil; protein örüntülerinden istatistiksel olarak tahmin edilen bir sonuç.

Araştırmanın önemli sınırlılıkları bulunuyor

Çalışmanın sonuçlarını değerlendirirken katılımcı grubunun yapısı önemli. Araştırmadaki kişiler aynı doğum kuşağından geliyordu ve örneklemin etnik çeşitliliği sınırlıydı. Bu nedenle bulunan ilişkilerin farklı ülkelerde, farklı etnik gruplarda ve farklı yaşlardaki insanlarda aynı şekilde geçerli olup olmadığı henüz bilinmiyor. [1]

Protein ölçümleri de yaşamın yalnızca belirli bir döneminde yapıldı. Bu nedenle araştırma organların biyolojik yaşını yıllar boyunca tekrar tekrar ölçerek gerçek yaşlanma hızını doğrudan izlemedi.

En önemli sınırlılıklardan biri ise çalışmanın yayın durumu. Araştırma medRxiv’de ön baskı olarak yayımlandı ve Ağustos 2026 itibarıyla hakemli bir bilimsel dergide yayımlanmış değil. Bu nedenle sonuçların bağımsız bilim insanları tarafından değerlendirilmesi, farklı topluluklarda tekrarlanması ve hakemli çalışmalarla doğrulanması gerekiyor. [1]

Bu nedenle çalışma bugün için “kan testiyle ne kadar yaşayacağımızı öğrenebiliriz” sonucuna varmıyor. Buna karşılık kandaki proteinlerin, farklı organlarda biriken biyolojik yaşlanmanın izlerini taşıyabileceğine ilişkin bilimsel kanıtlara yeni veriler ekliyor. Yöntem gelecekte doğrulanırsa yaşlanmayı yalnızca doğum tarihine göre değil, organların biyolojik durumuna göre değerlendiren yeni nesil kan testlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

Kaynaklar

[1] Groves JW, Bot VA, Ding DY, Nicholas JM, Farinas A, See-Oh H, James SN, Wong A, Williams DM, King-Robson J, Chaturvedi N, Richards M, Wyss-Coray T, Schott JM. Eight decades of follow-up link life course exposures to proteomic organ ageing and longevity. medRxiv. 2025. Ön baskı; hakem değerlendirmesinden geçmemiştir. DOI: 10.1101/2025.09.07.25335188.

[2] Oh HSH, Rutledge J, Nachun D, Pálovics R, Abiose O, Moran-Losada P, Channappa D, Urey DY, Kim K, Sung YJ, Wang L, Timsina J ve ark. Organ aging signatures in the plasma proteome track health and disease. Nature. 2023;624:164-172. DOI: 10.1038/s41586-023-06802-1.

SEO Başlık: Kan Testiyle Organ Yaşı Tahmini: 1.803 Kişiden Yeni Bulgular

Meta Açıklama: 1.803 kişilik araştırma, kandaki protein örüntülerinin organların biyolojik yaşı ve uzun yaşamla ilişkili işaretler taşıyabileceğini gösterdi.

URL Önerisi: kan-testi-organ-yasi-1803-kisi-protein-arastirmasi

Alternatif Başlıklar:

• 10.776 Protein Hedefi İncelendi: Organ Yaşı Kandan Okunabilir mi?
• Aynı Yaş, Farklı Organlar: Kan Proteinleri Yaşlanmayı Gösteriyor
• 1.803 Kişilik Araştırma: Organların Biyolojik Yaşı Kanda İz Bırakıyor
• Kan Proteinleri Kalp ve Beynin Yaşlanması Hakkında Ne Söylüyor?
• Birden Fazla Organın Hızlı Yaşlanması Hangi Riski Gösteriyor?

Selçuk Üniversitesi açıklamasında, 1984-1995 yılları arasında rektörlük görevini yürüten Prof. Dr. Cin’in üniversitenin gelişimine ve akademik birikimine önemli katkılar sunduğu vurgulanarak ailesine, yakınlarına ve üniversite camiasına başsağlığı dilendi.

Üniversitenin resmî geçmiş rektörler kaydı da Prof. Dr. Halil Cin’in 1984-1995 yılları arasında Selçuk Üniversitesi Rektörü olarak görev yaptığını doğruluyor.

Prof. Dr. Halil Cin kimdir?

1942 yılında Mersin’in Gülnar ilçesinde doğan Prof. Dr. Halil Cin, Türkiye’de özellikle hukuk tarihi alanındaki akademik çalışmalarıyla tanındı. Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi kayıtlarında da Cin’in doğum yılı 1942 olarak yer alıyor.

Hukuk alanında uzun yıllar akademik çalışmalar yürüten Cin, özellikle Türk hukuk tarihi, İslam hukuku ve Osmanlı hukuk tarihi konularındaki çalışmalarıyla hukuk literatürüne katkıda bulundu.

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi arşivlerinde Cin’in akademik çalışmalarının izlerine de rastlanıyor. Örneğin 1989 yılında yayımlanan çalışmaları arasında Osmanlı döneminde Filistin topraklarının hukuki statüsünü ele alan kapsamlı bir makalesi bulunuyor. 1990 yılında ise İslam ve Türklerin Mağrip ülkeleri üzerindeki idari ve hukuki etkilerini inceleyen akademik çalışması yayımlandı.

Türk hukuk tarihi alanında eserler bıraktı

Prof. Dr. Halil Cin’in hukuk eğitiminin temel kaynakları arasında yer alan eserlerinden biri “Türk Hukuk Tarihi” oldu. Türk Tarih Kurumu kayıtlarında, Prof. Dr. Gül Akyılmaz ile hazırladığı aynı adlı 509 sayfalık eser yer alıyor. Cin’in Ahmet Akgündüz ile hazırladığı Türk Hukuk Tarihi çalışmasının daha eski baskıları da bulunuyor.

Cin ayrıca İslam ve Osmanlı hukukunda evlilik gibi özel hukuk meseleleri üzerinde de çalıştı. Selçuk Üniversitesi arşivinde bulunan “İslâm ve Osmanlı Hukukunda Evlenme” adlı eseri, bu alandaki çalışmalarından biri olarak öne çıkıyor.

Selçuk Üniversitesi’nde 11 yıllık rektörlük dönemi

Prof. Dr. Halil Cin’in akademik hayatındaki en önemli görevlerden biri Selçuk Üniversitesi Rektörlüğü oldu.

Üniversitenin resmî kayıtlarına göre Cin, 1984 yılında başladığı rektörlük görevini 1995 yılına kadar sürdürdü. Böylece üniversitenin yaklaşık 11 yıllık dönemine rektör olarak liderlik etti.

Türk Maarif Ansiklopedisi’nde Selçuk Üniversitesi’nin tarihsel gelişimi anlatılırken de Halil Cin dönemi özellikle üniversitenin fiziksel ve kurumsal büyümesinin hızlandığı yıllar arasında gösteriliyor. Bu dönemde Konya’nın ilçeleri ile çevre illerde yeni akademik birimlerin açıldığı, bilimsel faaliyetlerin arttığı belirtiliyor.

Cin ayrıca Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinde de yöneticilik yaptı. Üniversitenin kayıtlarına göre 9 Haziran 1992 ile 14 Kasım 1995 tarihleri arasında Hukuk Fakültesi Dekanlığı görevini rektör uhdesinde yürüttü.

Akademi dünyasında iz bıraktı

Prof. Dr. Halil Cin, uzun akademik kariyeri boyunca hukuk tarihi üzerine kaleme aldığı kitap ve makalelerle hukuk öğrencileri ve araştırmacılar için önemli bir akademik miras bıraktı.

Özellikle Selçuk Üniversitesi’nin büyüme dönemlerinden birinde üstlendiği uzun süreli rektörlük görevi nedeniyle Cin’in adı, üniversitenin kurumsal tarihinde de önemli bir yer edindi.

Prof. Dr. Halil Cin’in vefatı, başta ailesi ve yakınları olmak üzere Selçuk Üniversitesi ve hukuk camiasında üzüntüyle karşılandı.

Merhuma Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, öğrencilerine ve akademi camiasına başsağlığı diliyoruz.

Onaran’ın vefat haberi 11 Ağustos 2026 tarihinde kamuoyuna yansırken, Ankara’daki defin kayıtlarında da Nural Onaran adına Karşıyaka Mezarlığı’nda kayıt bulunduğu bildirildi.

Selçuk Öztürk’ten Taziye Mesajı

KTO Karatay Üniversitesi Mütevelli Heyeti Başkanı ve Konya Ticaret Odası Başkanı Selçuk Öztürk, Prof. Dr. Nural Onaran’ın vefatının ardından taziye mesajı yayımladı.

Öztürk mesajında, Onaran’a Allah’tan rahmet dileyerek ailesine, yakınlarına ve üniversite camiasına başsağlığı dileklerini iletti.

Prof. Dr. Nural Onaran Kimdir?

Prof. Dr. Nural Onaran, tıbbi patoloji ve özellikle sitoloji alanında akademik çalışmalar yürüten bir tıp akademisyeniydi.

Bilimsel kaynaklarda adı Nural Onaran Erdoğan olarak da geçen Onaran’ın akademik geçmişinin önemli bir bölümünün Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi ile bağlantılı olduğu görülüyor. 2021 yılında yayımlanan bilimsel bir çalışmada Onaran, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı, Sitoloji Bilim Dalı emekli öğretim üyesi olarak belirtiliyor.

Bu kayıt, Onaran’ın KTO Karatay Üniversitesi’ndeki görevinden önce Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi bünyesinde akademik çalışmalar yürüttüğünü ortaya koyuyor.

Patoloji ve Sitoloji Alanında Çalıştı

Prof. Dr. Nural Onaran’ın bilimsel çalışmalarında özellikle sitopatoloji, kanser tanısı ve hücresel düzeyde ayırıcı tanı konularının öne çıktığı görülüyor.

Onaran’ın araştırmacıları arasında bulunduğu çalışmalardan biri, malign mezotelyoma ile reaktif mezotelyal hiperplazinin birbirinden ayrılmasında bazı immünohistokimyasal belirteçlerin tanısal değerini ele aldı. Çalışmada GLUT-1, CD147 ve ProExC gibi belirteçler değerlendirildi.

Onaran ayrıca Sitopatoloji Derneği’nin yayımlanan üye listesinde de yer alıyor.

KTO Karatay Üniversitesi’nde Öğrenci Yetiştiriyordu

Akademik kariyerini KTO Karatay Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde sürdüren Prof. Dr. Nural Onaran, üniversitenin resmi akademik kadro sayfasında Prof. Dr. unvanıyla öğretim üyesi olarak yer alıyordu. Üniversitenin 2024 tarihli personel kayıtlarında ise Tıp Fakültesi Cerrahi Tıp Bilimleri kadrosunda gösteriliyor.

KTO Karatay Üniversitesi’nin 2025-2026 eğitim dönemine ilişkin ders kayıtlarında da Nural Onaran Erdoğan adına öğretim elemanı kaydı bulunuyor.

Onaran’ın vefatıyla tıp dünyası, uzun yıllarını akademiye, patoloji ve sitoloji alanındaki çalışmalara ve hekimlerin yetişmesine ayıran bir öğretim üyesini kaybetti.

Prof. Dr. Nural Onaran’a Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, öğrencilerine ve KTO Karatay Üniversitesi camiasına başsağlığı diliyoruz.

Bir yapay zekâ uygulamasını piyasaya sürmeden önce milyonlarca farklı insan üzerinde deneyebilseydiniz ne olurdu?

Yaşlılar, gençler, teknolojiye mesafeli olanlar, fiyat değişikliklerine farklı tepki verenler, yapay zekâ hata yaptığında uygulamayı terk edenler veya kullanmaya devam edenler…

Araştırmacıların geliştirdiği MatrAIx, tam olarak bu sorunun peşinden gidiyor.

“MatrAIx: Simulating the World with 8.3 Billion Persona Agents” başlıklı araştırmada, yapay zekâ sistemleri ve dijital ürünlerin insan çeşitliliğini temsil eden simüle edilmiş kullanıcılarla değerlendirilmesini sağlayan nüfus ölçekli bir altyapı tanıtıldı. Çalışma arXiv’de ön baskı olarak yayımlandı.

8,3 milyar sanal profil ne anlama geliyor?

Araştırmanın en çarpıcı rakamı kuşkusuz 8,3 milyar.

Ancak bu rakamın doğru anlaşılması gerekiyor.

Araştırmacılar dünyadaki 8,3 milyar gerçek insanın birebir dijital kopyasını çıkarmadı. Sistem, insan çeşitliliğini nüfus ölçeğinde temsil etmek üzere 8,3 milyar persona kaydından oluşan bir yapı sunuyor.

Persona 8B adı verilen bu bölümde her persona 1.290 kategorik boyut üzerinden temsil ediliyor. Profillerin bir bölümü özellikler arasındaki ilişkileri korumayı amaçlayan bir bağımlılık grafiğinden örneklenirken, bir bölümü insan tarafından hazırlanmış profillerden türetiliyor.

Bu nedenle MatrAIx’i “8,3 milyar insanın dijital ikizi” olarak tanımlamak doğru değil.

Daha doğru ifade şu:

8,3 milyar farklı insan profilini temsil etmeyi amaçlayan dev bir sanal kullanıcı evreni.

Yaklaşık 1 milyon persona araştırmacılara sunuluyor

8,3 milyarlık yapı kadar önemli bir başka ayrıntı daha var.

Araştırmacılar yaklaşık 1 milyon personalık kalite filtresinden geçirilmiş bir çekirdek veri setini yayımladıklarını bildiriyor.

Bunun 599 bin 847’si insan temelli, 400 bini ise sentetik persona kayıtlarından oluşuyor.

Böylece araştırmacılar yalnızca teorik bir nüfus modeli önermek yerine, yapay zekâ sistemlerinin farklı kullanıcı profilleri karşısındaki davranışlarının araştırılabileceği geniş bir deney altyapısı ortaya koymayı hedefliyor.

“Sanal insanlar” ne yapıyor?

MatrAIx’i sıradan bir veri tabanından ayıran nokta burada ortaya çıkıyor.

Persona kayıtları büyük dil modelleriyle birleştirildiğinde, belirli özellikleri temsil eden yapay kullanıcı ajanları oluşturulabiliyor.

Araştırmacılar bu ajanların dijital ürünlerle etkileşimini değerlendirmek için dört ortam belirledi:

Anket, yapay zekâ sohbet robotu, web sitesi ve uygulama.

Böylece farklı özelliklere sahip kullanıcıların aynı yapay zekâ sistemine veya dijital ürüne farklı biçimlerde nasıl tepki verebileceği simüle edilebiliyor.

Sağlık dahil 25’ten fazla alan

MatrAIx’in kullanım alanı yalnızca sohbet robotlarıyla sınırlı değil.

Araştırmada 1.010 farklı uygulama görevinin oluşturulduğu ve bunların 25’ten fazla alanı kapsadığı belirtiliyor.

Bu alanlar arasında ticaret, yazılım ve finansın yanı sıra sağlık da bulunuyor.

Sağlık teknolojileri açısından düşünüldüğünde yaklaşım özellikle dikkat çekici.

Örneğin gelecekte bir dijital sağlık uygulaması veya hasta bilgilendirme sistemi gerçek kullanıcılara sunulmadan önce çok farklı kullanıcı profilleriyle simülasyona sokulabilir.

Bir sağlık chatbotunun verdiği yanıtların farklı kullanıcı grupları tarafından nasıl karşılandığı veya bir kullanıcının sistem hata yaptıktan sonra uygulamayı kullanmaya devam edip etmeyeceği gibi sorular önceden araştırılabilir.

Ancak bunun gerçek hasta araştırmalarının veya klinik çalışmaların yerine geçmesi söz konusu değil. Sentetik kullanıcıların gerçek insanların biyolojik, psikolojik ve sosyal karmaşıklığını kusursuz biçimde temsil ettiği henüz gösterilmiş değil.

18 binden fazla deney gerçekleştirildi

Araştırmacılar sistemi yalnızca oluşturmakla kalmadı, farklı senaryolarda test de etti.

Çalışmada sekiz temsili görev üzerinde toplam 18 bin 189 değerlendirme deneyi gerçekleştirildi.

Persona ajanlarının çalıştırılmasında GPT-5.5, Claude Opus 4.8 ve Claude Haiku 4.5 modellerinden yararlanıldı.

Araştırmacılar bu deneylerde kullanıcı profillerinin karar ve tercihlere nasıl yansıyabileceğini değerlendirdi.

Örneğin bir ürünün fiyatı yükseldiğinde kullanıcının tereddüt edip etmemesi, bir yapay zekâ asistanının başarısızlığından sonra kullanmaya devam etme isteği ve gecikmeye tolerans gibi davranışlar incelendi.

Yüzde 91,5 sonucu neyi gösteriyor?

Çalışmanın dikkat çeken sonuçlarından biri yüzde 91,5 oranı.

Araştırmacılar 400 kontrollü deneyde, 10 davranışsal özellik üzerinden persona ajanlarının kendilerine tanımlanan davranış özelliklerine bağlı kalıp kalmadığını değerlendirdi.

Tanımlanan davranışın gösterilmesi veya gösterilmemesi gereken durumda doğru biçimde bastırılması 400 deneyin 366’sında gerçekleşti. Bu da yüzde 91,5’e karşılık geliyor.

Burada kritik bir bilimsel ayrım bulunuyor:

Bu sonuç, yapay zekânın gerçek insanların davranışlarını yüzde 91,5 doğrulukla tahmin edebildiği anlamına gelmiyor.

Rakam, oluşturulan persona ajanlarının kendilerine tanımlanan davranış özelliklerine uyumuyla ilgili.

Yapay zekâ araştırmalarında yeni bir alan büyüyor

MatrAIx aslında daha geniş bir bilimsel eğilimin son halkalarından biri.

Araştırmacılar birkaç yıldır büyük dil modellerinden yararlanarak insan davranışlarını temsil eden üretken ajanlar üzerinde çalışıyor. 2023’te yayımlanan etkili “Generative Agents” araştırması, 25 yapay ajanın hatırlama, planlama ve birbirleriyle etkileşim kurma davranışlarını deneysel bir ortamda incelemişti.

2024’te yayımlanan Persona Hub araştırmasında ise sentetik veri üretimi amacıyla 1 milyar persona ölçeğine ulaşılmıştı.

MatrAIx ise bu yaklaşımı nüfus ölçeğine taşıma iddiasıyla dikkat çekiyor.

Bir ürün piyasaya çıkmadan önce “sanal toplumda” denenebilir mi?

MatrAIx’in uzun vadede ortaya çıkardığı asıl soru bu olabilir.

Bugün şirketler, üniversiteler ve araştırma kuruluşları yeni dijital ürünleri gerçek kullanıcı gruplarıyla test ediyor. Ancak binlerce farklı sosyoekonomik ve davranışsal profili aynı araştırmaya dahil etmek oldukça zor.

Yapay zekâ tabanlı kullanıcı simülasyonları burada yeni bir ara katman oluşturabilir.

Gelecekte geliştirilen bir ürün önce binlerce veya milyonlarca sanal kullanıcı üzerinde sınanabilir. Problemli noktalar belirlenebilir. Ardından kritik sonuçlar gerçek kullanıcı araştırmalarıyla doğrulanabilir.

Böyle bir model, özellikle büyük ölçekli kullanıcı testlerinin başlangıç aşamalarını önemli ölçüde değiştirebilir.

Fakat sanal insan, gerçek insan değildir

Teknolojinin büyüklüğü kadar sınırlarını da görmek gerekiyor.

İnsan davranışı yalnızca yaş, eğitim, gelir veya belirli tercihlerin toplamından oluşmuyor. Kültür, geçmiş deneyimler, duygular, sosyal çevre ve içinde bulunulan koşullar kararlarımızı sürekli değiştiriyor.

Nitekim yapay zekâ personaları üzerine yapılan araştırmalar, LLM tabanlı simülasyonların gerçek insan çeşitliliğini temsil etmekte önemli sınırlılıklarının bulunabileceğine de işaret ediyor. Bazı çalışmalar, persona tanımları karmaşıklaştıkça modeller arasındaki davranışsal farklılığın beklenen ölçüde artmayabileceğini gösteriyor.

Dolayısıyla MatrAIx’i “insanlığı kusursuz biçimde simüle eden sistem” olarak görmek için henüz çok erken.

Çalışmanın ayrıca hakemli bir bilimsel dergide yayımlanmış nihai araştırma değil, ön baskı olduğu da unutulmamalı.

Geleceğin test laboratuvarı sanal bir dünya olabilir

Buna rağmen MatrAIx’in ortaya koyduğu fikir güçlü.

Yapay zekânın gelişiminde uzun süre temel soru, “Makine insan gibi düşünebilir mi?” oldu.

Şimdi buna başka bir soru ekleniyor:

“Makine, milyarlarca farklı insanın aynı teknoloji karşısında nasıl davranabileceğini simüle edebilir mi?”

Bu sorunun cevabı henüz verilmiş değil.

Fakat 25 yapay ajandan 1 milyar personalık sistemlere, oradan 8,3 milyarlık nüfus ölçekli modellere uzanan araştırma çizgisi, dijital dünyanın yeni bir laboratuvar kurmaya başladığını gösteriyor.

Bu laboratuvarın denekleri gerçek insanlar değil.

Onların yapay zekâ tarafından oluşturulan dijital temsilleri.

Kaynaklar

• Li X, Hao Y, Hou J, Huang J, Wen Q ve ark. MatrAIx: Simulating the World with 8.3 Billion Persona Agents. arXiv, 2026.
• Park JS, O’Brien JC, Cai CJ, Morris MR, Liang P, Bernstein MS. Generative Agents: Interactive Simulacra of Human Behavior. arXiv, 2023.
• Ge T, Chan X, Wang X, Yu D, Mi H, Yu D. Scaling Synthetic Data Creation with 1,000,000,000 Personas. arXiv, 2024.
• Bhattacharyya A, Singla YK, Shah RR, Chen C, Ajmera J. How Well Do Large Language Models Capture Human Personality? 2026.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), infertilitenin yaşam boyunca yaklaşık her 6 kişiden 1’ini etkilediğini bildiriyor. Erkeklerde sperm sayısının az olması kadar spermlerin hareketliliği ve normal yapısal özellikleri de üreme sağlığının değerlendirilmesinde önem taşıyor. [1]

Peki sperm kalitesini desteklemek için ne yemeli? Hangi alışkanlıklardan uzak durmalı?

Bilimsel veriler tek bir “mucize gıda” yerine sağlıklı beslenme ve yaşam tarzının bütün olarak ele alınması gerektiğini gösteriyor.

1. Balığı Beslenmenize Ekleyin

Somon, sardalya, uskumru ve hamsi gibi yağlı balıklar omega-3 yağ asitleri açısından zengin.

Omega-3 yağ asitleri hücre zarlarının yapısında önemli rol oynuyor. Balık ve deniz ürünlerinin yer aldığı sağlıklı beslenme modelleri bazı araştırmalarda daha iyi semen parametreleriyle ilişkilendiriliyor.

Bu nedenle haftalık beslenmede balığa yer verilmesi hem genel sağlık hem de dengeli beslenme açısından iyi bir seçenek olabilir.

2. Ceviz ve Diğer Kuruyemişlere Yer Verin

Ceviz denildiğinde erkek üreme sağlığı konusunda dikkat çeken bazı araştırmalar bulunuyor.

Ceviz; sağlıklı yağlar, E vitamini ve çeşitli antioksidan bileşikler içeriyor. Kuruyemiş tüketimini inceleyen kontrollü çalışmalarda sperm hareketliliği, canlılığı ve morfolojisi gibi bazı semen özelliklerinde olumlu değişiklikler bildirildi. [2]

Cevizin yanı sıra fındık ve badem gibi tuzsuz kuruyemişler de dengeli beslenmenin bir parçası olabilir.

Ancak kuruyemişlerin enerji içeriğinin yüksek olduğu unutulmamalı.

3. Domatesi Sofradan Eksik Etmeyin

Domates, likopen açısından önemli besin kaynaklarından biri.

Likopen güçlü antioksidan özellikleri nedeniyle erkek üreme sağlığı araştırmalarında da inceleniyor.

Domates ve domates ürünleri sağlıklı beslenmenin bir parçası olabilir. Ancak yalnızca domates tüketmenin sperm sayısını artırdığı veya infertiliteyi tedavi ettiği söylenemez.

4. Yeşil Yapraklı Sebzeleri Artırın

Ispanak, roka, brokoli, pazı ve diğer yeşil sebzeler folat başta olmak üzere çok sayıda vitamin, mineral ve bitkisel bileşik içeriyor.

Tek bir sebzeye yoğunlaşmak yerine tabağın önemli bölümünü farklı renklerde sebzelerden oluşturmak daha dengeli bir yaklaşım.

Sebze ve meyveden zengin beslenme aynı zamanda sağlıklı vücut ağırlığının korunmasına da yardımcı olabilir.

5. Yumurta Kaliteli Protein Kaynaklarından Biri

Yumurta; protein, selenyum ve çeşitli vitamin ve mineralleri bir arada bulunduran besinlerden biri.

Bu besin öğelerinin yeterli alınması genel sağlık ve normal vücut fonksiyonları açısından önemli.

Ancak internette sıkça karşılaşılan “yumurta sperm sayısını artırır” şeklindeki kesin ifadeler bilimsel açıdan doğru kabul edilmemeli.

Yumurta, sperm tedavisi değil sağlıklı ve dengeli beslenmenin bir parçasıdır.

6. Portakal, Kivi, Çilek ve Renkli Meyveleri Tüketin

Portakal, mandalina, kivi, çilek ve benzeri meyveler C vitamini ve çeşitli antioksidan bileşikler içeriyor.

Antioksidanlardan zengin beslenme modeli sperm sağlığı açısından araştırılan konular arasında bulunuyor.

Burada önemli olan tek bir meyveyi aşırı miktarda tüketmek yerine farklı meyve ve sebzelerden çeşitlilik sağlamak.

7. Baklagilleri Unutmayın

Mercimek, nohut, fasulye ve bezelye; bitkisel protein, lif, folat ve çeşitli mineraller açısından zengin.

Baklagiller özellikle Akdeniz tipi beslenmenin önemli parçalarından biri.

Haftalık beslenmede baklagillere düzenli yer verilmesi, işlenmiş et ağırlıklı beslenmenin azaltılmasına da yardımcı olabilir.

8. Zeytinyağını Temel Yağlardan Biri Olarak Tercih Edin

Akdeniz tipi beslenme erkek üreme sağlığı alanında en fazla araştırılan beslenme modellerinden biri.

Bu beslenme düzeninde zeytinyağı önemli yer tutarken sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, balık ve kuruyemiş tüketimi de öne çıkıyor.

Bazı araştırmalarda Akdeniz tipi beslenmeye daha yüksek uyum ile daha iyi semen kalitesi arasında ilişki saptandı. Ancak bu ilişkinin tek başına infertilite tedavisi anlamına gelmediği unutulmamalı.

9. Kabak Çekirdeği Gibi Çinko İçeren Besinlere Yer Verin

Çinko normal üreme fonksiyonlarında rol oynayan minerallerden biri.

Kabak çekirdeğinin yanı sıra et, deniz ürünleri, süt ürünleri, yumurta ve bazı kuruyemişler de çinko sağlayabilir.

Burada önemli bir ayrım var:

Çinko içeren besin tüketmek ile yüksek doz çinko takviyesi almak aynı şey değil.

Eksiklik saptanmadan kullanılan yüksek doz takviyelerin sperm kalitesini mutlaka artıracağı düşünülmemeli.

10. Ultra İşlenmiş Gıdaları Sınırlandırın

Sperm sağlığını destekleyen beslenme yalnızca “ne yemeli?” sorusundan ibaret değil.

“Ne daha az tüketilmeli?” sorusu da önemli.

İşlenmiş etlerin, aşırı şekerli yiyecek ve içeceklerin, trans yağ içeriği yüksek ürünlerin ve yoğun ultra işlenmiş gıda tüketiminin azaltılması genel sağlığın korunmasına yardımcı olabilir.

En doğru yaklaşım tek bir ürünü yasaklamak yerine genel beslenme kalitesini yükseltmek.

11. Sağlıklı Kiloyu Koruyun

Vücut ağırlığı erkek üreme sağlığı açısından göz ardı edilmemeli.

Obezite hormonal sistemde değişikliklere yol açabilir ve bazı çalışmalarda daha düşük semen kalitesiyle ilişkilendirilmiştir.

Bu nedenle fazla kilosu bulunan kişilerde hızlı ve kontrolsüz diyetler yerine sürdürülebilir şekilde sağlıklı vücut ağırlığına ulaşmak hedeflenmeli.

12. Sigara Kullanmayın

Sperm sağlığını korumak isteyen erkeklerin değiştirebileceği en önemli alışkanlıklardan biri sigara kullanımı.

Sigara kullanımı daha düşük sperm sayısı ve sperm kalitesindeki bazı bozulmalarla ilişkilendiriliyor.

WHO da gebelik planlayan bireyler ve çiftlerde tütün kullanımının bırakılmasını yaşam tarzı önerileri arasında gösteriyor. [1]

13. Aşırı Alkol Tüketiminden Kaçının

Yoğun alkol kullanımı testosteron düzeylerini, sperm üretimini ve cinsel fonksiyonları olumsuz etkileyebilir.

Özellikle düzenli ve yüksek miktarda alkol tüketiminin erkek üreme sağlığı açısından risk oluşturabileceği belirtiliyor. [3]

Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin aşırı alkol tüketiminden kaçınması önemli.

14. Aşırı Sıcak Maruziyetine Dikkat Edin

Testislerin normal sperm üretimini sürdürebilmesi için vücut sıcaklığından biraz daha düşük bir ortam gerekiyor.

Bu nedenle testis sıcaklığını uzun süre yükselten koşullar erkek üreme sağlığı açısından araştırılıyor.

Sık ve uzun süreli sauna veya sıcak küvet kullanımı gibi yoğun ısı maruziyetlerinin sınırlandırılması düşünülebilir. [3]

Günlük yaşamda paniğe kapılmaya gerek yok. Buradaki temel mesele uzun süreli ve tekrarlayan aşırı sıcak maruziyetidir.

15. Düzenli Hareket Edin, Anabolik Steroidlerden Uzak Durun

Düzenli fiziksel aktivite sağlıklı kilonun korunmasına, metabolik sağlığın iyileştirilmesine ve genel sağlığın desteklenmesine yardımcı oluyor.

WHO da gebelik planlayan bireylerde fiziksel aktiviteyi sağlıklı yaşam önerileri arasında değerlendiriyor. [1]

Ancak spor salonlarında kas geliştirme amacıyla kullanılan anabolik steroidler erkek üreme sağlığı açısından ciddi bir risk oluşturabilir.

Dışarıdan alınan testosteron ve anabolik steroidler vücudun kendi hormonal sistemini baskılayarak sperm üretimini önemli ölçüde azaltabilir. Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin testosteron veya hormon içeren ürünleri doktor değerlendirmesi olmadan kullanmaması gerekiyor. [4]

Sperm Kalitesi İçin Örnek Bir Günlük Beslenme Nasıl Olabilir?

Karmaşık listelere gerek yok.

Kahvaltıda yumurta, domates, yeşillik ve tam tahıllı ekmek; ara öğünde bir avuç tuzsuz ceviz veya fındık tercih edilebilir.

Öğle öğününde mercimek, nohut veya fasulye gibi baklagillerin yanında bol salata tüketilebilir.

Akşam öğününde balık, sebze ve tam tahıllara yer verilebilir.

Meyve olarak kivi, portakal, çilek, nar veya mevsim meyveleri dönüşümlü olarak tercih edilebilir.

Temel hedef her gün aynı “sperm artırıcı” besini tüketmek değil; sebze, meyve, balık, baklagil, tam tahıl, zeytinyağı ve kuruyemiş çeşitliliğini artırmak.

Sperm Kalitesi İçin Vitamin veya Takviye Kullanılmalı mı?

Bu noktada özellikle dikkatli olmak gerekiyor.

Piyasada “erkek fertilite vitamini”, “sperm güçlendirici” veya “sperm sayısını artıran takviye” gibi ifadelerle satılan çok sayıda ürün bulunuyor.

Ancak Amerikan Üroloji Derneği ve Amerikan Üreme Tıbbı Derneği erkek infertilitesi kılavuzu, antioksidan ve vitamin takviyelerinin klinik yararının belirsiz olduğunu ve belirli bir ürün önermek için mevcut verilerin yetersiz kaldığını belirtiyor. [4]

Bu nedenle çinko, selenyum, folat, C ve E vitamini veya diğer antioksidanların yüksek dozlarda gelişigüzel kullanılmasından kaçınılmalı.

Eksiklik şüphesi varsa gerekli değerlendirme hekim tarafından yapılmalı.

Sperm Kalitesi Birkaç Günde Değişir mi?

Hayır.

Sperm üretimi devamlı gerçekleşen biyolojik bir süreç. Bu nedenle bugün beslenmesini değiştiren bir kişinin birkaç gün sonra semen analizinde büyük bir değişiklik görmesi beklenmemeli.

Beslenme, sigarayı bırakma, kilo kontrolü ve diğer yaşam tarzı değişiklikleri kısa süreli bir “kür” yerine sürdürülebilir alışkanlıklar olarak görülmeli.

Sperm Kalitesi Nasıl Anlaşılır?

Bir erkeğin sperm kalitesinin yalnızca görünüşten veya semen miktarından anlaşılması mümkün değil.

Değerlendirmede semen analizi kullanılıyor.

Sperm konsantrasyonu ve toplam sperm sayısının yanı sıra hareketlilik ve morfoloji gibi özellikler inceleniyor. WHO, erkek infertilitesinin düşük veya hiç sperm bulunmaması ile spermlerin hareket veya şekil bozukluklarından kaynaklanabileceğini belirtiyor. [1]

Tek bir semen analizi sonucu da her durumda tek başına kesin tanı anlamına gelmeyebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 12 ay veya daha uzun sürede gebelik oluşmaması infertilite değerlendirmesini gündeme getiriyor. [1]

Ancak bilinen testis hastalığı, varikosel, geçirilmiş ameliyat veya travma, hormonal problem, cinsel fonksiyon bozukluğu ya da daha önce anormal semen analizi sonucu bulunan erkeklerde daha erken değerlendirme gerekebilir.

Beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri sperm sağlığını destekleyebilir ancak varikosel, hormonal bozukluklar, genetik nedenler veya diğer tıbbi sorunların tedavisinin yerini tutmaz.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

Sperm sağlığı için tek bir mucize besin veya hızlı çözüm yerine bütüncül yaklaşım öne çıkıyor.

Balık, sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, zeytinyağı ve kuruyemişlerden zengin dengeli beslenmek; sağlıklı kiloyu korumak, sigaradan uzak durmak, aşırı alkolden ve uzun süreli aşırı sıcak maruziyetinden kaçınmak, düzenli hareket etmek ve anabolik steroid kullanmamak erkek üreme sağlığını desteklemek için atılabilecek temel adımlar arasında.

Kaynaklar

[1] World Health Organization (WHO). Guideline for the Prevention, Diagnosis and Treatment of Infertility. 2025.

[2] Salas-Huetos A, et al. Effect of Nut Consumption on Semen Quality and Functionality in Healthy Men Consuming a Western-Style Diet: A Randomized Controlled Trial. American Journal of Clinical Nutrition.

[3] Mayo Clinic. Healthy Sperm: Improving Your Fertility.

[4] American Urological Association (AUA) / American Society for Reproductive Medicine (ASRM). Diagnosis and Treatment of Infertility in Men: AUA/ASRM Guideline.

[5] World Health Organization (WHO). Infertility – Fact Sheet. 2025.

[6] World Health Organization (WHO). WHO Laboratory Manual for the Examination and Processing of Human Semen. Sixth Edition.

[7] European Association of Urology (EAU). Guidelines on Sexual and Reproductive Health – Male Infertility.

[8] Mediterranean Diet, Semen Quality, and Medically Assisted Reproductive Outcomes in the Male Population: A Systematic Review and Meta-Analysis. 2025.V

Edinilen bilgilere göre olay, Zengin’in oğlu ve gelininin evlerinin önünde bir grup şahısla yaşadığı tartışmayla başladı. Taraflar arasındaki tartışmanın kısa sürede kavgaya dönüştüğü belirtildi.

Oğlunu Korumak İçin Dışarı Çıktı

Yaşananları evinden gören Güner Zengin, oğlunu korumak ve olaya müdahale etmek amacıyla dışarı çıktı.

Zengin’in bu sırada gruptaki şahısların fiziksel saldırısına maruz kaldığı öne sürüldü. Olayda Zengin’in yanı sıra ailesinin de saldırıdan etkilendiği bildirildi.

Olay Adli Makamlara Taşındı

Yaşananların ardından olayın adli makamlara intikal ettiği ve saldırıyla ilgili hukuki sürecin başlatıldığı öğrenildi.

BBP Trabzon teşkilatı da Güner Zengin ve ailesine yönelik saldırıya tepki göstererek olayın takipçisi olacaklarını bildirdi.

Saldırının çıkış nedeni, olaya karışan kişi sayısı ve tarafların ifadelerine ilişkin resmi makamların yapacağı açıklamalar bekleniyor.

Menopoz döneminde görülen sıcak basmaları ve gece terlemelerine karşı geliştirilen uzun etkili, hormonal olmayan yeni bir tedavi yaklaşımından umut veren sonuçlar geldi.

AbCellera, 10 Ağustos 2026’da ABCL635 adlı deneysel monoklonal antikorun Faz II klinik çalışma sonuçlarını açıkladı. Şirket tarafından paylaşılan ilk verilere göre tedavi, orta ve şiddetli vazomotor semptomların hem sıklığını hem de şiddetini plaseboya kıyasla istatistiksel olarak anlamlı ölçüde azalttı. [1]

ABCL635, menopozdaki sıcak basmalarının düzenlenmesinde rol oynayan nörokinin-3 reseptörünü (NK3R) hedefleyen uzun etkili bir antikor olarak geliştiriliyor.

Çalışmaya 92 kadın katıldı

Çok merkezli, randomize, çift kör ve plasebo kontrollü Faz II bölümüne orta veya şiddetli sıcak basmaları yaşayan 92 postmenopozal kadın katıldı.

Katılımcıların başlangıçta günde ortalama yaklaşık 10 orta veya şiddetli sıcak basması yaşadığı bildirildi.

Kadınlar iki gruba ayrılarak tek doz 600 miligram ABCL635 veya plasebo aldı. Tedavi deri altına enjeksiyon yoluyla uygulandı. [1]

ClinicalTrials.gov kayıtlarına göre çalışma ABCL635’in güvenliliği, tolere edilebilirliği, farmakokinetik özellikleri ve menopozla ilişkili vazomotor semptomlar üzerindeki etkisini değerlendirmek üzere tasarlandı. [2]

Dört haftada yüzde 83 azalma bildirildi

Klinik çalışmada elde edilen ilk verilere göre ABCL635 alan kadınlarda dört haftanın sonunda orta ve şiddetli sıcak basmalarının günlük sayısı başlangıca göre ortalama 8,8 azaldı.

Plasebo grubundaki azalma ise günlük ortalama 3,5 olarak kaydedildi.

Böylece iki grup arasındaki plaseboya göre düzeltilmiş fark günlük 5,3 sıcak basması oldu. Sonucun istatistiksel olarak anlamlı olduğu bildirildi. [1]

Oransal olarak değerlendirildiğinde sıcak basması sıklığında ABCL635 grubunda yüzde 83, plasebo grubunda ise yüzde 33 azalma görüldü.

Semptomların şiddetinde de benzer yönde sonuç elde edildi. ABCL635 grubunda şiddet skorunda yüzde 58, plasebo grubunda yüzde 12 azalma bildirildi. [1]

Uyku üzerinde de olumlu sinyal

Araştırmada yalnızca sıcak basmalarının sayısı değerlendirilmedi. Hasta tarafından bildirilen uyku skorları ve genel değişim değerlendirmelerinde de ABCL635 lehine iyileşmeler gözlendi. [1]

Bu bulgu özellikle önem taşıyor. Menopozla ilişkili vazomotor semptomlar yalnızca gün içinde sıcak basmalarına yol açmıyor; gece terlemeleri üzerinden uyku kalitesini ve günlük yaşamı da etkileyebiliyor.

Bilim insanlarına göre NK3R yolu, menopoz döneminde vücut sıcaklığının düzenlenmesinde rol oynayan sinirsel mekanizmaların önemli bileşenlerinden biri.

ABCL635’in farkı ise bu hedefi uzun etkili bir monoklonal antikorla baskılamayı amaçlaması.

Hormonal olmayan uzun etkili seçenek hedefleniyor

Tedavinin geliştirilmesindeki temel hedeflerden biri, menopoz belirtileri için hormonal olmayan ve günlük ilaç kullanımını gerektirmeyen daha uzun etkili bir seçenek oluşturmak.

ABCL635 henüz aylık kullanım için onaylanmış bir tedavi değil. Ancak geliştirici şirket, ilacın farmakolojik özelliklerinin gelecekte yaklaşık ayda bir uygulanabilecek bir tedavi rejimine olanak sağlayabileceğini değerlendiriyor. [1]

Bu nedenle mevcut veriler “aylık menopoz iğnesi geliştirildi” şeklinde yorumlanmamalı. Uygun doz aralığının ileri klinik çalışmalarla kesinleştirilmesi gerekiyor.

İlk güvenlilik verileri olumlu

Dört haftalık değerlendirme döneminde ciddi advers olay, şiddetli advers olay veya yan etki nedeniyle çalışmayı bırakma bildirilmedi.

ABCL635 grubunda plaseboya göre daha sık görülen yan etkiler arasında baş ağrısı, yorgunluk ve enjeksiyon bölgesi reaksiyonları yer aldı. [1]

Bununla birlikte çalışma yalnızca 92 katılımcının yer aldığı erken aşamadaki bir klinik değerlendirmeye dayanıyor.

Bu nedenle uzun dönem güvenlilik hakkında kesin sonuç çıkarmak için henüz erken.

Faz III sonuçları belirleyici olacak

Virginia Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Prof. Dr. JoAnn Pinkerton, açıklanan dört haftalık verilerin sıcak basmalarının sıklığı ve şiddetindeki azalmayla birlikte uyku üzerindeki iyileşme açısından dikkat çekici olduğunu belirtti.

Pinkerton’a göre sonuçların Faz III çalışmalarda doğrulanması halinde ABCL635, daha seyrek dozlama olanağı sağlayabilecek yeni bir tedavi seçeneği oluşturabilir. [1]

Ancak mevcut sonuçların önemli bir sınırlılığı bulunuyor: Veriler şirket tarafından açıklanan topline sonuçlardan oluşuyor ve henüz hakemli bilimsel makale olarak yayımlanmış değil.

Bulguların daha geniş katılımcı gruplarıyla ve daha uzun takip süreleriyle doğrulanması gerekiyor.

Menopoz tedavisinde yeni bir yaklaşım olabilir

ABCL635’in Faz III çalışmalarında da benzer etkinlik ve güvenlilik göstermesi durumunda, menopozdaki sıcak basmalarının tedavisinde yeni bir ilaç sınıfının önü açılabilir.

Özellikle hormon tedavisi kullanmak istemeyen veya çeşitli nedenlerle hormonal tedavilerin uygun olmadığı kadınlar açısından uzun etkili hormonal olmayan seçenekler önem taşıyor.

Ancak ABCL635 halen deneysel bir ilaç. Düzenleyici kurumlar tarafından menopoz tedavisi için onaylanmış değil ve rutin klinik kullanımda bulunmuyor.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Tanı, tedavi veya ilaç kullanım önerisi niteliği taşımaz. Menopoz belirtileri ve tedavi seçenekleri için hekime başvurulmalıdır.

Kaynaklar

[1] AbCellera Biologics

[2] ClinicalTrials– ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi

Fenerbahçe’nin Romelu Lukaku transferi için yürüttüğü görüşmelerde süreç ilerliyor.

İtalya’dan gelen son bilgilere göre sarı-lacivertliler ile Napoli arasında Belçikalı santrforun transferi konusunda anlaşma sağlandı.

İtalyan transfer gazetecisi Gianluca Di Marzio’ya dayandırılan haberlerde, kulüpler arasındaki görüşmelerin olumlu sonuçlandığı ve transfer işlemlerinin tamamlanmasına yönelik sürecin devam ettiği belirtildi.

Bu gelişme, daha önce bonservis bedeli üzerinde pazarlık yaptığı bildirilen iki kulüp arasındaki görüşmelerde yeni bir aşamaya geçildiğine işaret ediyor.

Sağlık Kontrolü İddiası

Transferle ilgili İtalya’dan gelen bir diğer önemli bilgi ise sağlık kontrolü konusunda oldu.

Corriere dello Sport’a dayandırılan haberlerde Lukaku’nun sağlık kontrollerinden geçtiği ve transferin tamamlanmasına yönelik işlemlerin sürdüğü öne sürüldü.

Sağlık kontrolü bilgisi henüz Fenerbahçe veya Napoli tarafından resmî olarak açıklanmadı.

Bu nedenle transferin tamamlandığına ilişkin kesin bir ifade kullanmak için kulüplerden gelecek açıklamanın beklenmesi gerekiyor.

Önce Pazarlık, Şimdi Anlaşma İddiası

Lukaku dosyasındaki son gelişme, önceki haberlerden bu yönüyle ayrılıyor.

İtalya’dan daha önce gelen bilgilerde Fenerbahçe ile Napoli’nin bonservis bedeli üzerinde pazarlık yaptığı ve yaklaşık 7 milyon avroluk bir anlaşma zemininin oluştuğu bildirilmişti.

Yeni bilgilerde ise görüşmelerin kulüpler arası anlaşma aşamasına ulaştığı aktarılıyor.

Böylece transfer sürecinin aktif pazarlık aşamasından resmiyet öncesindeki işlemlere doğru ilerlediği değerlendiriliyor.

Romelu Lukaku Kimdir?

13 Mayıs 1993 doğumlu Romelu Lukaku, 33 yaşında ve santrfor mevkisinde görev yapıyor.

Profesyonel kariyerine Anderlecht’te başlayan Belçikalı futbolcu; Chelsea, West Bromwich Albion, Everton, Manchester United, Inter ve Roma gibi Avrupa’nın önemli kulüplerinde forma giydi.

Belçika Milli Takımı’nın uzun yıllardır önemli hücum oyuncularından biri olan Lukaku, fizik gücü, ceza sahasındaki etkinliği ve golcülüğüyle tanınıyor.

Deneyimli santrforun Napoli ile sözleşmesi Haziran 2027’ye kadar devam ediyor.

Gözler Resmî Açıklamada

Fenerbahçe açısından Lukaku transferinde bundan sonraki en önemli aşama kulüplerden gelecek resmî açıklama olacak.

İtalyan kaynaklarının kulüpler arası anlaşma ve sağlık kontrolü yönündeki haberleri transferin önemli ölçüde ilerlediğini gösterse de Fenerbahçe henüz Lukaku’nun transfer edildiğini resmen duyurmadı.

Bu nedenle süreç şu aşamada anlaşma ve resmiyet öncesi işlemler seviyesinde değerlendiriliyor.

Doğrulama Kaynaklarının Özeti

İtalya’dan gelen son haberlerde Gianluca Di Marzio’ya dayandırılarak Fenerbahçe ile Napoli’nin Lukaku transferi konusunda anlaşmaya vardığı bildirildi. Corriere dello Sport kaynaklı haberlerde ise Belçikalı futbolcunun sağlık kontrolü sürecinden geçtiği öne sürüldü.

Sağlık kontrolü ve transferin tamamlandığı bilgileri henüz kulüpler tarafından resmen açıklanmadı.

Kaynak güveni: ★★★★☆
Transfer aşaması: 9/10 – Anlaşma / resmiyet öncesi işlemler

Çalışmada inflamasyon, mitokondri işlevleri ve hücresel yaşlanmayla ilişkili bazı genlerin farklı tür ve dokularda benzer biçimde değiştiği görüldü; ancak geliştirilen sistem henüz kişilerin ne kadar yaşayacağını söyleyen klinik bir test değil.
ABD’de Brigham and Women’s Hospital ve Harvard Medical School araştırmacılarının öncülüğündeki uluslararası ekip, 25’ten fazla dokudan elde edilen toplam 11.165 gen aktivitesi profilini bir araya getirdi. Nature dergisinde 27 Mayıs 2026’da yayımlanan araştırmada fare, sıçan, makak maymunu ve insan verileri birlikte değerlendirilerek yaşlanmanın farklı memelilerde ortak moleküler özellikleri araştırıldı. [1]
Genlerin Kendisi Değil, Çalışma Biçimleri İncelendi
Araştırmanın merkezinde “transkriptom” bulunuyor.
Transkriptom, bir hücre veya dokuda belirli bir anda hangi genlerin ne kadar aktif olduğunu gösteren RNA moleküllerinin bütünü olarak açıklanabilir. Genetik şifre büyük ölçüde aynı kalsa da hangi genlerin ne kadar çalıştığı yaş, hastalık, çevre ve hücrenin durumuna göre değişebiliyor.
Bilim insanları bu nedenle yalnızca DNA dizisine değil, genlerin yaş ilerledikçe nasıl çalıştığına baktı.
Araştırmada kalite kontrolün ardından 3.876 fare, 663 sıçan, 2.623 makak ve 4.003 insan örneği olmak üzere toplam 11.165 transkriptom profili kullanıldı. İnsan verileri arasında beyin, iskelet kası, deri ve kan gibi farklı dokular bulunurken, hayvan verileri çok daha geniş bir doku yelpazesini kapsıyordu. [1]
Bu büyük veri seti, farklı yaş ve türlerde tekrar eden ortak yaşlanma değişikliklerini belirlemek için analiz edildi.
Yaşlanmanın Ortak Moleküler İzleri Ortaya Çıktı
Türler farklı olsa da yaşlanmayla birlikte bazı biyolojik yolların benzer yönde değiştiği görüldü.
İnflamasyon, yani vücudun hasar ve strese karşı verdiği iltihabi yanıtla ilişkili interferon ve TNF sinyalleri ile hücresel stres yanıtında görev alan p53 yolu yaşla birlikte daha aktif bir görünüm sergiledi. [1]
Buna karşılık mitokondri işlevleri, DNA onarımı ve enerji üretimiyle bağlantılı bazı süreçlerde azalma gözlendi.
Özellikle oksidatif fosforilasyon ve mitokondriyal protein üretimi dikkat çekti. Oksidatif fosforilasyon, mitokondrilerin besinlerden hücrenin kullanabileceği enerjiyi üretmesini sağlayan temel süreçlerden biri.
Araştırmada ayrıca kromatin düzenlenmesi ve hücre dışı matriks adı verilen, hücrelere yapısal destek sağlayan dokusal sistemlerde de yaşlanmayla ilişkili değişiklikler belirlendi. [1]
Bu tablo, yaşlanmanın tek bir “yaşlanma geni” tarafından yönetilmediğini gösteriyor. Enerji üretimi, inflamasyon, hücresel stres, DNA düzenlenmesi ve dokuların yapısal bütünlüğü gibi birçok sistem birlikte değişiyor.
Araştırmacılar Moleküler Yaş Saatleri Geliştirdi
Bilim insanları gen aktivitesindeki bu değişiklikleri kullanarak “transkriptomik saatler” geliştirdi.
Transkriptomik saat, bir dokudaki RNA ve gen aktivitesi profilinden yaşlanma veya ölüm riskiyle ilişkili moleküler durumu tahmin etmeye çalışan matematiksel bir model.
Araştırmacılar yalnızca tek bir genel model oluşturmadı. Birlikte çalışan genleri biyolojik gruplara ayırarak inflamasyon, kromatin düzenlenmesi, mitokondri işlevleri ve başka hücresel sistemler için ayrı moleküler göstergeler geliştirdi. [1]
Kromatin, DNA’nın hücre çekirdeğinde düzenlenmesini ve paketlenmesini sağlayan yapı. Kromatinin nasıl düzenlendiği, hangi genlerin aktif olup olmayacağını etkileyebiliyor.
Bu yaklaşım, yalnızca “doku yaşlı görünüyor” demek yerine hangi biyolojik sistemlerin yaşlanma ve ölüm riskiyle daha güçlü ilişkili olduğunu göstermeyi amaçlıyor.
CDKN1A ve LGALS3 Dikkat Çeken Genler Arasında
Araştırmada yaşlanma ve ölümle tutarlı ilişkiler gösteren genler arasında CDKN1A ve LGALS3 özellikle öne çıktı. GPNMB de mortaliteyle ilişkili modellerde dikkat çeken genlerden biri oldu. [1]
CDKN1A, hücre bölünmesinin kontrolü ve hücresel senesens adı verilen süreçle ilişkili.
Senesens, hasar görmüş veya yaşlanmış bir hücrenin bölünmeyi kalıcı biçimde bırakması anlamına geliyor. Bu hücreler tamamen ortadan kaybolmayabilir ve çevrelerindeki dokuları etkileyen çeşitli maddeler salgılayabilir.
LGALS3 ise bağışıklık sistemi, inflamasyon ve doku hasarıyla ilişkili galektin-3 adlı proteinin üretiminde görev alan gen.
Bu genlerle ilişkili değişikliklerin farklı türler ve dokular arasında tekrar etmesi, araştırmacıların yaşlanmanın memelilerde ortak bazı biyolojik imzaları olabileceği görüşünü güçlendirdi. [1]
50 Binden Fazla İnsanın Kan Verileri de İncelendi
Araştırmacılar hayvan ve doku analizlerinden ortaya çıkan bazı moleküler işaretleri geniş insan verilerinde ayrıca değerlendirdi.
UK Biobank verilerinde GPNMB için 50.117, CDKN1A için 51.276 ve LGALS3 için 51.647 kişinin plazma protein ölçümleri incelendi. [1]
Bu proteinlerin daha yüksek düzeyleri tüm nedenlere bağlı ölümün yanı sıra kalp yetmezliği, diyabet, böbrek yetmezliği, karaciğer sirozu ve ateroskleroz gibi çeşitli sağlık sonuçlarıyla pozitif ilişkili bulundu. [1]
Ateroskleroz, damar duvarlarında yağ ve başka maddelerin birikmesi sonucu damarların sertleşmesi ve daralması anlamına geliyor.
Ancak burada önemli bir ayrım var.
Bir proteinin yüksek olmasıyla hastalık veya ölüm riskinin birlikte görülmesi, o proteinin doğrudan hastalığa neden olduğunu göstermiyor. Bu moleküller, vücuttaki yaşlanma, inflamasyon veya hastalık yükünün göstergeleri olabilir.
Framingham Verilerinde Ölüm Riskiyle İlişki Test Edildi
Araştırmacılar geliştirdikleri transkriptomik ölüm saatlerini Framingham Heart Study verilerinde de değerlendirdi.
RNA profilleri bulunan 3.709 katılımcıdan takip verileri uygun olan 3.698 kişi mortalite analizine dahil edildi. [1]
Bazı transkriptomik saatlerin, kişinin takvim yaşı ve cinsiyeti hesaba katıldıktan sonra bile sonraki ölüm zamanı ile istatistiksel ilişki gösterdiği bildirildi.
Bazı modellerin performansı, biyolojik yaşlanmayı değerlendirmek için kullanılan ikinci nesil DNA metilasyon saatlerine benzer düzeydeydi. [1]
DNA metilasyon saatleri, DNA üzerindeki bazı kimyasal işaretleri ölçerek biyolojik yaş hakkında tahminde bulunan yöntemler. Bu yaklaşım longevity araştırmalarında uzun süredir kullanılıyor. [2]
Yeni çalışmanın farkı, DNA üzerindeki kimyasal işaretler yerine RNA üzerinden genlerin o anda ne kadar aktif olduğunu değerlendirmesi ve hangi biyolojik yolların tahmine katkıda bulunduğunu daha ayrıntılı göstermeye çalışması.
Bu Test Kaç Yıl Yaşayacağımızı Söyleyebilir mi?
Henüz hayır.
Araştırmada geliştirilen saatler büyük insan gruplarında ölüm riski ve yaşlanmayla ilişkili moleküler değişimler hakkında istatistiksel tahminler yapabiliyor.
Bu durum, bugün tek bir kişiden kan alıp “şu kadar yıl ömrünüz kaldı” denilebileceği anlamına gelmiyor.
Modellerin farklı toplumlarda, yaş gruplarında ve klinik koşullarda bağımsız biçimde doğrulanması gerekiyor.
Ayrıca bir moleküler göstergenin yaşlanma veya ölüm riskiyle ilişkili olması, o göstergenin ilaç, beslenme veya başka bir müdahaleyle değiştirilmesinin insan ömrünü uzatacağını da kanıtlamıyor.
Araştırmanın bir başka önemli noktası, analizlerin insan verilerinin yanı sıra fare, sıçan ve makaklardan elde edilen çok sayıda dokuyu içermesi. Türler arasındaki ortaklık bilimsel açıdan değerli olsa da hayvanlarda gözlenen her mekanizmanın insanlarda aynı biçimde işlediği varsayılamaz.
Nature’daki çalışma yine de longevity araştırmaları açısından önemli bir yaklaşım sunuyor. Yaşlanmayı tek bir rakama indirgemek yerine inflamasyon, mitokondri, kromatin ve diğer hücresel sistemleri ayrı ayrı izlemek gelecekte daha anlamlı biyolojik yaş modelleri geliştirilmesine yardımcı olabilir. Ancak bu moleküler haritanın günlük tıpta kullanılabilecek kişisel bir “ömür testi”ne dönüşmesi için daha fazla insan araştırmasına ihtiyaç var.
Kaynaklar
[1] Tyshkovskiy A, Kholdina D, Davitadze M, et al. Universal transcriptomic hallmarks of mammalian ageing and mortality. Nature. 2026;654:173-188. DOI: 10.1038/s41586-026-10542-3.
[2] Horvath S, Raj K. DNA methylation-based biomarkers and the epigenetic clock theory of ageing. Nature Reviews Genetics. 2018;19:371-384. DOI: 10.1038/s41576-018-0004-3.

Narkolepsi Tedavisinde Yeni Dönem

ABD Gıda ve İlaç Dairesi, tip 1 narkolepsi tedavisinde önemli bir düzenleyici karara imza attı. FDA, Orzeyful (oveporexton) tabletlerini tip 1 narkolepsisi bulunan yetişkinlerin tedavisinde onayladı. [1]

FDA’nın 5 Ağustos 2026 tarihli açıklamasına göre Orzeyful, tip 1 narkolepsinin altında yatan oreksin sinyal kaybını doğrudan hedefleyen ilk onaylı ilaç olma özelliği taşıyor. FDA ayrıca ilacı, hastalığı yalnızca tek tek belirtiler üzerinden değil, tip 1 narkolepsinin geniş semptom yelpazesi üzerinden ele alan ilk tedavi olarak tanımlıyor. [1]

Bu özellik, mevcut tedavi seçeneklerinden ayrıldığı en önemli noktalardan biri olarak gösteriliyor.

Oreksin Eksikliğini Hedefliyor

Tip 1 narkolepsi, beyinde oreksin üreten sinir hücrelerinin kaybıyla ilişkili kronik nörolojik bir hastalık. Oreksin; uyanıklık, uyku ve kas tonusunun düzenlenmesinde önemli görev üstlenen bir nöropeptit. [1][2]

Oreksin sinyalinin azalması sonucunda hastalarda gün içinde aşırı uyku hali görülebiliyor. Katapleksi olarak bilinen ani kas tonusu kaybı, bilişsel yakınmalar ve gece uykusunun bozulması da hastalığın önemli belirtileri arasında bulunuyor. [1]

ABD’de tip 1 narkolepsinin yaklaşık her 2 bin kişiden birini etkilediği tahmin ediliyor. [1]

Orzeyful Nasıl Çalışıyor?

Oveporexton, ağızdan kullanılan seçici bir oreksin reseptörü 2 (OX2R) agonisti olarak geliştirildi.

İlacın temel yaklaşımı, tip 1 narkolepside eksilen oreksin sinyalini yeniden harekete geçirmek. Başka bir ifadeyle tedavi, yalnızca uykululuk gibi tek bir belirtiyi baskılamaya çalışmak yerine hastalığın temel biyolojik mekanizmalarından birine müdahale ediyor. [1][3]

FDA’nın değerlendirmesinde bu mekanizma özellikle öne çıkarıldı.

Klinik Araştırmalarda Ne Bulundu?

Oveporexton ile ilgili daha önce yayımlanan randomize, plasebo kontrollü Faz 2 çalışmasında 112 tip 1 narkolepsi hastası değerlendirildi. Bunların 90’ı farklı dozlarda oveporexton, 22’si plasebo aldı. [2]

Sekiz haftalık araştırmada oveporexton verilen gruplarda uyanıklığın sürdürülmesi, gündüz uykululuğu ve bazı doz gruplarında katapleksi sıklığı açısından plaseboya kıyasla anlamlı iyileşmeler bildirildi. [2]

Örneğin Uyanıklığı Sürdürme Testi’nde ortalama uykuya dalma süresindeki değişim, kullanılan doz rejimine göre yaklaşık 12,5 ile 25,4 dakika arasında artarken, plasebo grubunda 1,2 dakikalık azalma görüldü. [2]

Epworth Uykululuk Ölçeği’ndeki ortalama düşüş ise oveporexton gruplarında 8,9 ile 13,8 puan arasında gerçekleşirken plasebo grubunda 2,5 puan olarak kaydedildi. [2]

Bu sonuçlar, ilacın geliştirilmesinin arkasındaki bilimsel zemini güçlendiren bulgular arasında yer aldı.

Yan Etkiler de Değerlendirildi

Faz 2 araştırmasında en sık bildirilen yan etkiler arasında uykusuzluk, idrar yapma aciliyeti ve sık idrara çıkma yer aldı. Araştırmacılar bu çalışmada hepatotoksisite saptanmadığını bildirdi. [2]

Bununla birlikte klinik araştırmalardaki sonuçlar, ilacın her hasta için aynı yarar-risk profiline sahip olacağı anlamına gelmiyor. Tedavinin uygunluğu, dozlama ve güvenlilik açısından hastaların hekim tarafından bireysel olarak değerlendirilmesi gerekiyor.

ABD’de Hemen Kullanıma Sunulmayacak

FDA onayı, ilacın ABD’deki düzenleyici sürecinde önemli bir aşamayı tamamlıyor ancak üretici Takeda’nın açıklamasına göre Orzeyful’un piyasaya sunulabilmesi için ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesinin (DEA) sınıflandırma sürecinin tamamlanması bekleniyor. [3]

Dolayısıyla FDA onayı, ilacın ABD’deki eczanelerde hemen erişilebilir olduğu anlamına gelmiyor.

Ayrıca söz konusu karar ABD için geçerli bir FDA onayıdır. Türkiye’deki ruhsatlandırma ve erişim durumu ayrı düzenleyici süreçlere tabidir.

Neden Önemli?

Tip 1 narkolepsi tedavisinde yıllardır gündüz uykululuğu ve katapleksi gibi belirtilerin kontrolüne yönelik farklı ilaç seçenekleri kullanılıyor.

Oveporextonu farklılaştıran nokta ise oreksin reseptörünü doğrudan uyararak hastalıkta eksik olan oreksin sinyalini hedeflemesi. Bu nedenle FDA kararı yalnızca yeni bir ilacın onaylanması değil, narkolepsi tedavisinde yeni bir ilaç sınıfının klinik kullanıma girmesi açısından da önem taşıyor. [1][2]

Bununla birlikte Orzeyful tip 1 narkolepsiyi tamamen ortadan kaldıran bir “kür” olarak değerlendirilmemeli. FDA’nın açıklaması, ilacın hastalığın altında yatan biyolojik mekanizmayı hedeflediğini belirtiyor; bu ifade hastalığın kalıcı olarak iyileştirildiği anlamına gelmiyor. [1]

Kaynaklar

[1] ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA)
[2] New England Journal of Medicine
[3] Takeda Pharmaceutical Company

Vücutta yeni fark edilen bir kitle veya görüntüleme sırasında saptanan tümör, çoğu kişide doğrudan kanser endişesine yol açıyor. Ancak tıbbi açıdan “tümör” ile “kanser” aynı anlama gelmiyor.

Tümörler genel olarak iyi huylu ve kötü huylu olmak üzere farklı özellikler gösterebiliyor. İyi huylu tümörler kanserli değilken, kötü huylu tümörler kanser olarak değerlendiriliyor. Bununla birlikte bir kitlenin niteliğini yalnızca büyüklüğüne, sertliğine veya büyüme hızına bakarak kesin biçimde belirlemek mümkün değil. [1][2]

En önemli ayrım: Çevre dokulara yayılıyor mu?

İyi huylu tümörlerin temel özelliklerinden biri çevredeki dokuları istila etmemeleri ve vücudun uzak bölgelerine metastaz yapmamaları.

Kötü huylu tümörlerde ise kanser hücreleri kontrolsüz biçimde çoğalabiliyor, çevredeki sağlıklı dokulara ilerleyebiliyor ve bazı durumlarda kan ya da lenf sistemi aracılığıyla vücudun başka bölgelerine ulaşabiliyor. [1][2]

Kanser hücrelerinin başladıkları bölgeden ayrılarak başka bir bölgede yeni tümör oluşturmasına metastaz adı veriliyor. Metastaz, iyi ve kötü huylu tümörler arasındaki en önemli biyolojik ayrımlardan biri olarak kabul ediliyor. [1]

Büyüme hızı tek başına kanser göstergesi değil

Yaygın inanışlardan biri, hızlı büyüyen her kitlenin kanser olduğu yönünde.

Oysa büyüme hızı önemli bir klinik bulgu olsa da tek başına kesin tanı koydurmuyor. Bazı iyi huylu oluşumlar büyüyebilirken, bazı kanser türleri görece yavaş ilerleyebiliyor. [2]

Bu nedenle bir kitlenin kısa sürede büyümesi tıbbi değerlendirme gerektirebilir ancak tek başına “kötü huylu” olduğu anlamına gelmez.

İyi huylu tümörler de sorun oluşturabilir

İyi huylu olması, bir tümörün her durumda zararsız olduğu anlamına da gelmiyor.

Bu tümörler metastaz yapmasalar bile bulundukları bölgeye ve büyüklüklerine bağlı olarak çevredeki organlara, sinirlere veya diğer önemli yapılara baskı uygulayabiliyor.

Özellikle beyin gibi sınırlı bir anatomik alanda gelişen iyi huylu tümörler ciddi sağlık sorunlarına neden olabiliyor. Bu nedenle tümörün iyi veya kötü huylu olmasının yanı sıra bulunduğu yer, büyüklüğü ve çevre dokular üzerindeki etkisi de klinik açıdan önem taşıyor. [1]

Görüntüleme önemli ancak her zaman yeterli değil

Ultrason, bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme gibi yöntemler bir kitlenin yapısı, büyüklüğü, sınırları ve çevredeki dokularla ilişkisi hakkında önemli bilgiler sağlayabiliyor.

Ancak görüntüleme yöntemlerinden elde edilen bulgular her zaman tek başına kesin tanı anlamına gelmiyor.

Bir kitlenin iyi veya kötü huylu olup olmadığının belirlenmesinde gerektiğinde biyopsiye başvuruluyor. Biyopsi sırasında kitleden alınan hücre veya doku örneği laboratuvarda incelenerek yapının özellikleri değerlendiriliyor. [2][3]

Patoloji tanıda kritik rol oynuyor

Biyopsiyle alınan örneklerin patolog tarafından incelenmesi, kanser tanısının en önemli aşamalarından birini oluşturuyor.

Hücrelerin görünümü, dokudaki yerleşimleri ve normal hücrelerden ne ölçüde farklılaştıkları değerlendirilirken gerekli durumlarda ek laboratuvar incelemeleri de yapılabiliyor.

Bu değerlendirme yalnızca kitlenin iyi veya kötü huylu olduğunun belirlenmesinde değil, kanser saptanması halinde tümörün türünün ve bazı biyolojik özelliklerinin ortaya konulmasında da önem taşıyor. [2][3]

İyi huylu ile kanser arasında bir kategori daha var

Tıbbi değerlendirmede bütün oluşumlar yalnızca “iyi huylu” veya “kötü huylu” şeklinde iki gruba ayrılmıyor.

Bazı dokularda kanser öncüsü olarak değerlendirilen değişiklikler gelişebiliyor. Bu hücresel değişiklikler henüz kanser anlamına gelmese de ilerleyen dönemde kansere dönüşme potansiyeli taşıyabiliyor.

Kolondaki bazı polipler bu durumun bilinen örneklerinden biri. Bazı polip türleri başlangıçta kanserli olmamasına rağmen zaman içinde kansere dönüşebildiğinden tarama sırasında saptanmaları ve uygun şekilde değerlendirilmesi önem taşıyor. [2]

Kist ve tümör aynı şey değil

Vücutta saptanan her kitle tümör de olmayabilir.

Kist ile tümör birbirinden farklı yapılar. Kistler genellikle sıvı, hava veya başka maddeler içerebilen kesecikler şeklinde oluşurken, tümörler doku kitlesi olarak ortaya çıkıyor.

Kistlerin büyük bölümü iyi huylu olsa da görüntülemede katı bölümler içeren veya şüpheli özellik gösteren oluşumların ileri değerlendirilmesi gerekebiliyor. [3]

Bir kitlenin görünümünden kesin sonuç çıkarılmamalı

Uzman sağlık kuruluşlarının bilgileri, vücutta fark edilen bir kitlenin yalnızca sert, hareketli, ağrısız veya hızlı büyüyor olmasına bakılarak kanserli olup olmadığının belirlenemeyeceğini ortaya koyuyor. [1][2][3]

Klinik muayene ve görüntüleme yöntemleri önemli ipuçları sağlasa da şüpheli oluşumlarda kesin değerlendirme için patolojik inceleme gerekebiliyor.

Bu nedenle yeni ortaya çıkan, büyüyen veya yapısında değişiklik fark edilen kitlelerin tıbbi olarak değerlendirilmesi önem taşıyor.

KAYNAKLAR

[1] National Cancer Institute

[2] The University of Texas MD Anderson Cancer Center

[3] Mayo Clinic

Dosya Yeniden Ele Alındı

Adalet Bakanı Akın Gürlek, saldırıya ilişkin dosyanın Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan Faili Meçhul Suçları Araştırma Daire Başkanlığının çalışmaları kapsamında yeniden ele alındığını açıkladı.

Soruşturma kapsamında geçmişte elde edilen veriler, gelişen teknolojik imkânlardan yararlanılarak yeniden incelendi. Özellikle HTS kayıtları ve baz istasyonu verileri üzerinde gerçekleştirilen yeni analizler sonucunda soruşturmanın seyrini etkileyebilecek bulgulara ulaşıldığı bildirildi.

5 Şüpheli Gözaltına Alındı

Yeni bulguların ardından Trabzon Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde operasyon için harekete geçildi.

Trabzon İl Emniyet Müdürlüğü ekiplerince 11 Ağustos sabahı gerçekleştirilen operasyonda 5 şüpheli gözaltına alındı. Şüphelilerin adreslerinde arama ve el koyma işlemleri de gerçekleştirildi.

Gözaltına alınan şüpheliler hakkındaki adli işlemler sürüyor.

Fenerbahçe Kafilesi Büyük Tehlike Atlatmıştı

Olay, 4 Nisan 2015 tarihinde Fenerbahçe’nin Çaykur Rizespor deplasmanından dönüşü sırasında meydana gelmişti.

Fenerbahçe futbol takımını taşıyan otobüs, Trabzon’un Sürmene ilçesi yakınlarında silahlı saldırıya uğramıştı. Saldırıda otobüs şoförü ağır yaralanırken, araçta bulunan futbolcular ve kulüp görevlileri büyük bir tehlike atlatmıştı.

Türk futbolunun hafızasında yer eden olayın faillerinin belirlenmesine yönelik soruşturma uzun yıllardır gündemdeki yerini koruyordu.

Soruşturmada Yeni Aşama

Aradan geçen 11 yılın ardından gerçekleştirilen yeni teknik incelemeler ve gözaltılar, soruşturmayı yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.

Şüphelilerin emniyetteki işlemlerinin ardından adli mercilere sevk edilmeleri bekleniyor. Soruşturmanın yeni bulgular doğrultusunda çok yönlü olarak sürdürüldüğü bildirildi.

Bağırsak bakterilerinin yalnızca sindirim sistemiyle değil, insanın biyolojik yaşlanma hızıyla da bağlantılı olabileceğine ilişkin yeni bulgular elde edildi. Hawaii Üniversitesi Manoa öncülüğündeki araştırmada, 17 ile 82 yaş arasındaki 123 katılımcıdan aynı gün alınan dışkı ve kan örnekleri incelendi. Araştırmacılar, bağırsak bakterilerinin bileşimini DNA metilasyonuna dayalı biyolojik yaş ölçümleriyle karşılaştırdı.[1][2]

14 Temmuz 2026’da yayımlanan çalışma, bağırsak mikrobiyomundan elde edilen bilgilerin kişinin yalnızca kronolojik yaşını değil, vücudunun hangi hızda yaşlandığını yansıtan moleküler göstergelerle de bağlantılı olabileceğini ortaya koydu.[1]

123 Kişinin Bağırsak ve Kan Verileri Birlikte İncelendi

Araştırmada katılımcıların bağırsak mikrobiyomu 16S rRNA gen dizilemesiyle analiz edildi. Kan örneklerinden ise monosit olarak adlandırılan bağışıklık hücreleri ayrıştırılarak DNA metilasyon profilleri çıkarıldı.[1]

Çalışmada klasik Horvath, Levine ve GrimAge2 epigenetik saatlerinin yanı sıra DunedinPACE adlı yeni nesil biyolojik yaşlanma göstergesi kullanıldı.

DunedinPACE, kişinin “kaç yaşında göründüğünü” hesaplamak yerine biyolojik yaşlanmanın hangi hızda ilerlediğini ölçmeyi amaçlayan DNA metilasyonu temelli bir biyobelirteç olarak geliştirildi.[1]

Araştırmacılar daha sonra bağırsak bakterilerinden elde edilen verilerle epigenetik yaşlanma göstergelerini tahmin etmek amacıyla makine öğrenmesi modelleri oluşturdu.

Bağırsak Mikrobiyomu Yaşlanma Hızındaki Farkın Yaklaşık Yüzde 15’ini Açıklayabildi

Çalışmanın en dikkat çekici sonucu DunedinPACE analizinde ortaya çıktı.

Tür düzeyinde oluşturulan en başarılı makine öğrenmesi modeli, katılımcılar arasındaki biyolojik yaşlanma hızı farklılığının yaklaşık yüzde 15,2’sini açıklayabildi. Cins düzeyindeki modelde bu oran yaklaşık yüzde 9,9 olarak hesaplandı.[1][2]

Araştırmacılar modele kişinin kronolojik yaşını eklediklerinde tahmin performansının iyileşmediğini belirledi. Bu sonuç, bağırsak mikrobiyomundaki sinyalin yalnızca kişinin daha genç veya daha yaşlı olmasından kaynaklanmayabileceğini düşündürdü.[1]

Bununla birlikte araştırmacılar yüzde 15’lik değerin “bağırsak bakterileri yaşlanmanın yüzde 15’ine neden oluyor” şeklinde yorumlanamayacağını özellikle belirtti. Biyolojik yaşlanma; genetik, beslenme, fiziksel aktivite, çevresel maruziyetler, hastalıklar ve çok sayıda başka faktörden etkileniyor.[1]

Bifidobacterium adolescentis Daha Yavaş Yaşlanmayla İlişkili Bulundu

Makine öğrenmesi analizinde Bifidobacterium adolescentis, daha yavaş biyolojik yaşlanmayla ilişkili en güçlü bakteri türü olarak öne çıktı.[1]

Bu bakterinin göreceli miktarı arttıkça DunedinPACE tarafından ölçülen yaşlanma hızının daha düşük olma eğiliminde olduğu görüldü.[1]

Bifidobacterium cinsi genel olarak bağırsak mikrobiyotasının bilinen üyelerinden biri. Ancak araştırmanın sonucu, Bifidobacterium adolescentis içeren bir probiyotiğin insanların biyolojik yaşını yavaşlattığını göstermiyor.

Çalışmada herhangi bir bakteri takviyesi verilmedi ve katılımcıların mikrobiyomu deneysel olarak değiştirilmedi.

Bir Bakteri Türü Daha Hızlı Yaşlanmayla Bağlantılı Çıktı

Analizde Succinivibrio dextrinosolvens ise daha hızlı biyolojik yaşlanmayla ilişkili en güçlü mikrobiyal göstergelerden biri olarak belirlendi.[1]

Parabacteroides merdae, Gemmiger formicilis, Prevotella stercorea ve Megamonas rupellensis gibi bazı türler de makine öğrenmesi modeline katkı sağladı.

Araştırmacılar, bu sonuçların tek tek bakterileri “iyi” veya “kötü” olarak sınıflandırmak için yeterli olmadığını vurguladı. Bağırsak mikrobiyomu binlerce mikroorganizmanın birbirleriyle ve insan metabolizmasıyla sürekli etkileşim halinde olduğu karmaşık bir ekosistem olarak değerlendiriliyor.[1]

Eski Biyolojik Yaş Saatlerinde Aynı Sonuç Görülmedi

Araştırmanın bilimsel açıdan önemli ayrıntılarından biri de farklı epigenetik yaş ölçümlerinin aynı sonucu vermemesi oldu.

Bağırsak bakterilerinden elde edilen veriler, Horvath, Levine ve GrimAge2 gibi geleneksel epigenetik yaşlanma saatlerinin hızlanma ölçümlerini anlamlı biçimde tahmin edemedi.[1]

Buna karşılık DunedinPACE için hem tür hem de cins düzeyindeki modeller istatistiksel olarak anlamlı sonuç verdi.[1]

Araştırmacılara göre bu farklılık, biyolojik yaş saatlerinin yaşlanmanın aynı yönlerini ölçmediğini gösterebilir. Geleneksel saatler kişinin biyolojik yaşının kronolojik yaşından ne kadar farklı olduğunu tahmin etmeye çalışırken, DunedinPACE doğrudan yaşlanmanın hızını ölçmeye odaklanıyor.[1]

Yaşlanma Hızı ile Kilo ve Kan Şekeri Arasında da Bağlantı Bulundu

Çalışmada DunedinPACE değerleri ile vücut kitle indeksi ve HbA1c arasında da pozitif ilişki saptandı.[1]

Tip 2 diyabeti bulunan katılımcıların ortalama DunedinPACE değeri, diyabeti olmayanlara göre daha yüksek bulundu. Obezitesi bulunan kişilerde de normal kilodaki katılımcılara kıyasla daha hızlı biyolojik yaşlanma göstergeleri görüldü.[1]

Bu sonuçlar da gözlemsel nitelikte. Araştırma, obezitenin veya bağırsak bakterilerinin tek başına biyolojik yaşlanmaya doğrudan neden olduğunu kanıtlamıyor.

Çalışma Yeni Bir “Biyolojik Yaş Testi” Anlamına Gelmiyor

Araştırmacılar sonuçların bireysel düzeyde tanı amacıyla kullanılamayacağını özellikle belirtti.

Çalışmanın toplam 123 kişiyle yapılmış olması, makine öğrenmesi açısından nispeten küçük bir örneklem oluşturuyor. Test grubunda yalnızca 37 kişinin bulunması da modelin kesinliğini sınırlayan faktörlerden biri.[1]

Ayrıca katılımcıların yüzde 63’ünün Yerli Hawaiili ve Pasifik Adalı topluluklardan gelmesi sağlık eşitliği araştırmaları açısından önemli bir güç oluştururken, belirlenen mikrobiyal özelliklerin diğer toplumlara doğrudan genellenmesini zorlaştırıyor.[1]

Araştırmacılar sonuçların farklı ülkelerde ve daha büyük insan gruplarında bağımsız olarak doğrulanması gerektiğini belirtiyor.

Longevity Araştırmalarında Mikrobiyom Yeni Bir Katman Açıyor

Bağırsak mikrobiyomu beslenme, yaşam tarzı, çevre, ilaç kullanımı ve metabolik sağlık gibi çok sayıda etkenden etkilenebiliyor.[2]

Bu nedenle bilim insanları mikrobiyomu, genetik yapı ile günlük yaşam arasındaki etkileşimi yansıtabilecek dinamik biyolojik sistemlerden biri olarak değerlendiriyor.

Yeni çalışma, gelecekte biyolojik yaşlanmanın yalnızca insan DNA’sına bakılarak değil, bağırsakta yaşayan mikroorganizmaların oluşturduğu biyolojik örüntülerle birlikte değerlendirilmesi ihtimalini güçlendiriyor.

Ancak şu aşamada belirli bir bakteriyi artırmanın veya azaltmanın insanlarda biyolojik yaşlanmayı yavaşlattığı gösterilmiş değil. Araştırmanın asıl yeniliği, bağırsak mikrobiyomunda ölçülebilir bir yaşlanma hızı imzasının bulunabileceğine ilişkin insan verisi sunması.[1][2]

KAYNAKLAR

[1] Scientific Reports

[2] University of Hawaiʻi at Mānoa

Fenerbahçe ile Napoli Arasında Lukaku Görüşmeleri

Fenerbahçe’nin Romelu Lukaku transferi için yürüttüğü temaslarda dikkat çeken bir gelişme yaşandı.

İtalya’dan gelen son bilgilere göre sarı-lacivertli yönetim ile Napoli arasındaki bonservis görüşmeleri ilerledi. Alfredo Pedullà’nın aktardığı bilgilere göre taraflar yaklaşık 7 milyon avroluk bonservis bedeli üzerinden anlaşma zemini arıyor.

Napoli’nin de görüşmelerde ortaya çıkan bu seviyeye olumlu yaklaşabileceği belirtiliyor.

Bu gelişme, Lukaku dosyasında daha önce gündeme gelen oyuncu tarafıyla yapılan temasların ardından kulüpler arasındaki pazarlığın da önemli bir aşamaya ulaştığını gösteriyor.

İtalyan Basını Görüşmelerin İlerlediğini Bildirdi

İtalya’dan transferle ilgili gelen bilgiler yalnızca tek bir kaynakla sınırlı değil.

La Gazzetta dello Sport tarafından aktarılan bilgilere göre de Fenerbahçe ile Napoli arasındaki Lukaku görüşmelerinde önemli mesafe kaydedildi. Tarafların kalan şartlar üzerinde çalıştığı ve sürecin kısa süre içerisinde daha da netleşebileceği ifade edildi.

Buna karşın Fenerbahçe veya Napoli tarafından transfer konusunda henüz resmî bir açıklama yapılmadı.

Bu nedenle Lukaku’nun transferinin tamamlandığını söylemek için henüz erken.

Lukaku 33 Yaşında

13 Mayıs 1993 doğumlu Romelu Lukaku, 33 yaşında ve santrfor mevkisinde görev yapıyor.

Belçikalı golcü kariyerinde Anderlecht, Chelsea, West Bromwich Albion, Everton, Manchester United, Inter ve Roma gibi önemli kulüplerin formasını giydi.

Belçika Milli Takımı’nın da uzun yıllardır önemli isimlerinden biri olan Lukaku; fizik gücü, ceza sahası etkinliği ve golcülüğüyle öne çıkıyor.

Napoli ile sözleşmesi Haziran 2027’ye kadar devam eden deneyimli santrforun geleceği, yaz transfer döneminin dikkat çeken dosyalarından biri haline geldi.

Fenerbahçe’nin Hücum Planlaması

Lukaku transferinin gerçekleşmesi halinde Fenerbahçe, hücum hattına Avrupa futbolunda önemli tecrübeye sahip bir santrfor kazandırmış olacak.

Sarı-lacivertliler açısından transferin belirleyici başlıklarını bonservis bedeli, oyuncunun mali şartları ve Napoli ile yapılacak görüşmelerin sonucu oluşturuyor.

İtalya’dan gelen son bilgiler kulüpler arasındaki mesafenin azaldığına işaret etse de süreç henüz resmiyet kazanmış değil.

Doğrulama Kaynaklarının Özeti

Transferdeki yeni gelişme İtalya kaynaklı iki ayrı kanaldan aktarılıyor. Alfredo Pedullà, Fenerbahçe ile Napoli arasında yaklaşık 7 milyon avroluk bonservis bedeli üzerinden anlaşma zemini oluştuğunu bildirirken, La Gazzetta dello Sport da görüşmelerin ileri aşamaya ulaştığını aktardı.

Henüz kulüplerden resmî açıklama bulunmadığından transfer aktif görüşme ve pazarlık aşamasında değerlendiriliyor.

Kaynak güveni: ★★★★☆
Transfer aşaması: 7/10 – Aktif pazarlık

Traktör kontrolden çıkarak dereye yuvarlandı

Kaza, gece saatlerinde Bahçe ilçesine bağlı Kaman köyü yakınlarında meydana geldi.

Edinilen bilgilere göre Mehmet Say’ın kullandığı traktör, seyir halindeyken kontrolden çıkarak yoldan savruldu. Traktör ve arkasındaki römork dereye yuvarlandı.

Kazayı görenlerin durumu bildirmesi üzerine bölgeye sağlık, jandarma ve itfaiye ekipleri sevk edildi.

Mehmet ve Elif Say kurtarılamadı

Ekiplerin olay yerinde yaptığı kontrolde traktörün altında kalan Mehmet Say ile eşi Elif Say’ın hayatını kaybettiği belirlendi.

Çiftin bulunduğu yerden çıkarılması için ekipler yaklaşık bir saat çalışma yürüttü. Mehmet ve Elif Say’ın cenazeleri, işlemlerin ardından otopsi yapılmak üzere hastane morguna kaldırıldı.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı

Kazanın traktörün arkasındaki römorkun yan yatmasının ardından sürücünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi sonucu meydana geldiği değerlendiriliyor.

Jandarma ekipleri kazanın kesin nedeninin belirlenmesi için inceleme başlattı.

Yeşil-kırmızılı ekibin, Fransa temsilcisi Stade de Reims’in 22 yaşındaki Fildişi Sahilli santrforu Oumar Diakité için girişimlerini ilerlettiği iddia edildi.

İlk olarak transfer çevrelerinde ortaya çıkan iddia, daha sonra Fildişi Sahili futbolunu takip eden bölgesel Afrika basınına da yansıdı.

Reims ile Anlaşma İddiası

Son bilgilere göre Amedspor’un Oumar Diakité’nin bonservisi konusunda Stade de Reims ile anlaşmaya vardığı öne sürülüyor.

Ancak transfer henüz tamamlanmış değil.

Oyuncu tarafıyla görüşmelerin devam ettiği ve kişisel şartlarda anlaşma sağlanması halinde transfer sürecinin sonuçlanabileceği belirtiliyor.

Amedspor veya Stade de Reims tarafından transfer konusunda henüz resmî açıklama yapılmadığı için süreç anlaşma iddiası olarak değerlendiriliyor.

Geçen Sezon Belçika’da Oynadı

Oumar Diakité, geçtiğimiz sezon Stade de Reims tarafından Belçika ekibi Cercle Brugge’e kiralandı.

Genç santrfor Belçika Ligi’nde 25 karşılaşmada görev yaparken 7 gol kaydetti.

Kiralık döneminin tamamlanmasının ardından Reims’e dönen Diakité’nin Fransız kulübüyle sözleşmesi 30 Haziran 2028’e kadar devam ediyor.

Fildişi Sahili Milli Takımı’nda Oynuyor

20 Aralık 2003 tarihinde Fildişi Sahili’nin Bingerville kentinde dünyaya gelen Diakité, santrforun yanı sıra hücum hattının sağında da görev yapabiliyor.

ASEC Mimosas altyapısından yetişen oyuncu daha sonra Avrupa’ya geçerek Salzburg organizasyonuna katıldı.

FC Liefering formasıyla gösterdiği performansın ardından 2023 yılında Stade de Reims’e transfer oldu.

Diakité aynı zamanda Fildişi Sahili Milli Takımı formasını giyiyor. Genç hücum oyuncusu, ülkesinin Afrika Uluslar Kupası’nı kazanan kadrosunda da yer aldı.

Amedspor İçin Dikkat Çeken Transfer

Diakité’nin yaşı, milli takım tecrübesi ve Avrupa’da düzenli forma giymiş olması transfer iddiasının önemini artırıyor.

Amedspor açısından dosyadaki en kritik aşama ise oyuncuyla yürütüldüğü belirtilen görüşmeler olacak.

Kulüpler arasındaki anlaşma iddiasının ardından oyuncu tarafıyla da şartların sağlanması durumunda transfer sürecinin hızlanabileceği değerlendiriliyor.

Şu aşamada sağlık kontrolü, Türkiye’ye seyahat veya imza programına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Kaynaklar

[1] Fildişi Sahili ve Afrika futbol basını, Ağustos 2026.

[2] Reims çevresi transfer yayınları, Ağustos 2026.

[3] Güncel futbolcu ve müsabaka kayıtları, Ağustos 2026.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: