Galatasaray’ın hücum hattını güçlendirmek amacıyla Arsenal’in Brezilyalı yıldızı Gabriel Martinelli için harekete geçtiği öne sürüldü.

İngiltere’den gelen son bilgilere göre sarı-kırmızılılar, 25 yaşındaki futbolcunun transfer şartları konusunda Arsenal ile temas kurdu.

İngiliz basınında 10 Ağustos’ta yer alan haberlerde, Galatasaray’ın Martinelli’nin durumunu sorduğu ve taraflar arasında olası transferin mali koşullarının gündeme geldiği belirtildi.

Galatasaray’ın daha önce gündeminde bulunan Rafael Leao konusunda sonuç alamamasının ardından alternatif isimlerden biri olarak Martinelli’ye yöneldiği aktarılıyor.

Arsenal’in şartı ortaya çıktı

Transferin önündeki önemli konulardan biri Arsenal’in kadro planlaması.

İngiltere’den gelen bilgilere göre Arsenal, Martinelli’nin ayrılığına kapıyı tamamen kapatmış değil. Ancak Londra ekibinin Brezilyalı oyuncuyu göndermeden önce kanat bölgesine yeni bir futbolcu kazandırmak istediği belirtiliyor.

Bu nedenle Galatasaray’ın ilgisine rağmen transfer sürecinin Arsenal’in yapacağı takviyelere bağlı olarak şekillenebileceği ifade ediliyor.

Martinelli’nin Arsenal ile mevcut sözleşmesinde son yıla girdiği, İngiliz kulübünün kontratı bir sezon daha uzatma hakkının bulunduğu bildiriliyor.

Galatasaray için önemli bir hücum seçeneği

18 Haziran 2001 doğumlu Gabriel Martinelli, ağırlıklı olarak sol kanatta görev yapıyor. Hücum hattının farklı bölgelerinde de oynayabilen Brezilyalı futbolcu, 2019 yılında Ituano’dan Arsenal’e transfer olmuştu.

Martinelli, Arsenal kariyerinde 278 resmi karşılaşmada 62 gol ve 36 asistlik katkı verdi.

Brezilya Milli Takımı formasını da giyen Martinelli’nin sürati, geçiş hücumlarındaki etkinliği ve sol kanattan ceza sahasına yaptığı koşular, Galatasaray’ın hücum seçeneklerini önemli ölçüde artırabilecek özellikler arasında bulunuyor.

Transferde kritik başlık bonservis

Galatasaray açısından dosyanın en önemli başlıklarından birini bonservis bedelinin oluşturması bekleniyor.

İngiliz basınında Arsenal’in oyuncuyu düşük bir bedelle bırakmak istemediği yönünde değerlendirmeler bulunuyor. Bu nedenle taraflar arasında temasların ilerlemesi halinde bonservis pazarlığının transferin kaderini belirlemesi bekleniyor.

Şu aşamada Galatasaray veya Arsenal tarafından Martinelli konusunda resmî bir transfer açıklaması yapılmış değil.

Doğrulama kaynaklarının özeti

İngiliz basınında 10 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanan haberlerde Galatasaray’ın Martinelli için transfer sorgusu yaptığı ve olası transferin mali koşullarının görüşüldüğü bildirildi. Arsenal’in ise yerine kanat transferi gerçekleştirmeden oyuncunun ayrılığına onay vermek istemediği aktarılıyor.

Bilgiler henüz kulüpler tarafından resmen doğrulanmadığı için transfer, görüşme/temas aşamasında değerlendiriliyor.

Edinilen bilgilere göre olay, Ortahisar’a bağlı Çukurçayır Mahallesi’nde bulunan Mimoza Evlerinde meydana geldi.

Yakınları haber alamayınca eve gitti

Bir süredir Emrah Selim’den haber alamayan yakınları, durumdan endişelenerek yaşadığı eve gitti. Yapılan ihbarın ardından adrese ekipler sevk edildi.

Ekiplerin yaptığı kontrolde 30 yaşındaki Selim’in hayatını kaybettiği belirlendi.

Kesin ölüm nedeni araştırılıyor

Emrah Selim’in ölüm nedeninin belirlenmesi amacıyla inceleme başlatıldı. Kesin ölüm nedeninin yapılacak incelemelerin ardından netlik kazanması bekleniyor.

Olayla ilgili soruşturma sürüyor.

Kamu işçilerinin sosyal medyada dile getirdiği talepte, görevlerini sürdürürken eğitim hayatına devam ederek ön lisans veya lisans mezunu olan çalışanların mevcut statülerinde kariyerlerini ilerletme konusunda sınırlı imkânlara sahip oldukları belirtildi.

Hizmet süresi ve eğitim durumunun dikkate alınması istendi

Talebi gündeme getiren kamu işçileri, yıllar içinde kazanılan kamu hizmeti tecrübesinin üniversite eğitimiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Önerilen modelde;

• hizmet süresi,
• öğrenim durumu,
• mesleki deneyim,
• objektif sınav ve liyakat kriterlerinin

birlikte değerlendirilerek uygun şartları sağlayan kamu işçilerine memuriyete geçiş için bir kariyer yolu oluşturulması isteniyor.

“Doğrudan memuriyet değil, kriterlere bağlı geçiş”

Çalışanların gündeme taşıdığı talebin, “üniversite mezunu olan bütün kamu işçileri doğrudan memur kadrosuna geçirilsin” şeklinde olmadığı özellikle vurgulanıyor.

Buna göre çalışanlar, belirli bir hizmet süresini tamamlayan, eğitim seviyesini yükselten ve belirlenecek objektif şartları sağlayan işçiler için sınav ve liyakat esasına dayalı bir geçiş mekanizmasının oluşturulmasını talep ediyor.

Kamu hizmetini ve kurumun işleyişini yakından bilen çalışanların mesleki deneyimlerinin de değerlendirmeye alınması gerektiği ifade ediliyor.

Gözler olası yasal düzenlemelere çevrildi

Üniversite mezunu kamu işçilerinin talebinin hayata geçirilebilmesi için personel mevzuatı ve kadro sistemini ilgilendiren kapsamlı bir düzenleme gerekiyor.

Bu nedenle sosyal medyada gündeme getirilen çağrı, mevcut durumda bir talep niteliği taşıyor. Üniversite mezunu kamu işçilerine genel ve otomatik bir memuriyete geçiş hakkı tanındığı anlamına gelmiyor.

Çalışanlar ise önümüzdeki dönemde kamu personel sistemine ilişkin yapılabilecek düzenlemelerde eğitim, tecrübe ve liyakat esaslı kariyer imkânının da gündeme alınmasını bekliyor.

PSMA-pozitif metastatik hormona duyarlı prostat kanserinde hedefe yönelik radyoligand tedavisinin daha erken kullanılmasını değerlendiren PSMAddition çalışmasının Faz 3 sonuçları The Lancet’te yayımlandı. Çalışma, ^177Lu-PSMA-617’nin standart hormonal tedaviye eklenmesinin hastalığın radyolojik olarak ilerlemesi veya ölüm riskini anlamlı biçimde azalttığını ortaya koydu. [1]

Araştırmanın önemi, daha önce ileri ve tedaviye dirençli prostat kanseri basamaklarında kullanılan radyoligand tedavisinin, metastatik hastalığın daha erken evresinde standart tedaviye eklenmesini değerlendirmesinden kaynaklanıyor.

Çalışma sonuçları 7 Ağustos 2026’da Weill Cornell Medicine tarafından da duyuruldu. Araştırmacılar, bulguların uygun hasta grubunda tedavi yaklaşımını değiştirme potansiyeli taşıdığını bildirdi.

20 ülkede 1.100’den fazla hasta incelendi

Uluslararası, randomize, açık etiketli Faz 3 PSMAddition çalışmasına PSMA-pozitif, metastatik hormona duyarlı prostat kanseri bulunan 1.100’den fazla hasta dahil edildi. Çalışma 20 ülkedeki merkezlerde yürütüldü. [1]

Katılımcılar iki gruba ayrıldı.

Bir gruba standart tedavi olarak androjen baskılama tedavisi (ADT) ile androjen reseptör yolak inhibitörü (ARPI) verildi. Diğer grupta ise aynı tedaviye ^177Lu-PSMA-617 eklendi.

^177Lu-PSMA-617 grubundaki hastalara radyoligand tedavisi yaklaşık altı haftada bir ve en fazla altı kür uygulanacak şekilde planlandı. Çalışmanın temel sonlanım noktası radyolojik progresyonsuz sağkalımdı. [1]

Çalışma kayıtlarına göre toplam 1.140 hasta çalışmaya alındı. Daha önce yayımlanan çalışma protokolü verilerinde ise randomize edilen hasta sayısı 1.144 olarak bildirilmişti.

İlerleme veya ölüm riski yüzde 28 düştü

Çalışmanın en dikkat çekici sonucu radyolojik progresyonsuz sağkalımda görüldü.

^177Lu-PSMA-617’nin standart tedaviye eklenmesi, yalnızca standart tedavi verilen grupla karşılaştırıldığında radyolojik hastalık ilerlemesi veya ölüm riskini yüzde 28 azalttı.

Hazard oranı 0,72 olarak hesaplandı. [1]

Bu sonuç, hedefe yönelik radyoligand tedavisinin hastalık hormon tedavisine dirençli hale gelmeden önce kullanılmasının klinik yarar sağlayabileceğine işaret ediyor.

Tam yanıt oranında da artış görüldü

Çalışmada yalnızca hastalığın ilerlemesine kadar geçen süre değil, tümör yanıtları da değerlendirildi.

^177Lu-PSMA-617 eklenen grupta tam yanıt oranı yüzde 57,1 olurken standart tedavi grubunda yüzde 42,3 olarak bildirildi.

Genel yanıt oranları ise sırasıyla yüzde 85,3 ve yüzde 80,8 olarak kaydedildi. Ayrıca metastatik kastrasyona dirençli prostat kanserine ilerleme süresinde de kombinasyon tedavisi lehine sonuç elde edildi. [1]

Genel sağkalım için takip sürüyor

Bulguların yorumlanmasında önemli bir ayrıntı bulunuyor.

Çalışmanın mevcut analizinde genel sağkalım verileri henüz olgunlaşmış değil. İlk değerlendirmelerde ^177Lu-PSMA-617 grubunda olumlu bir eğilim görülmesine rağmen, tedavinin hastaların toplam yaşam süresini anlamlı biçimde uzattığını söylemek için daha uzun takip gerekiyor. [1]

Bu nedenle yüzde 28’lik azalma, tek başına ölüm riskinde yüzde 28 azalma anlamına gelmiyor. Bulgudaki sonlanım noktası, radyolojik hastalık ilerlemesi veya ölümden oluşan birleşik ölçüt.

Araştırmacılar genel sağkalım ve uzun dönem güvenlilik verilerini izlemeyi sürdürüyor.

En sık yan etkilerden biri ağız kuruluğu

Üçlü tedavi uygulanan hastalarda yan etkiler daha sık görüldü.

Araştırmacıların bildirdiği en yaygın sorunlardan biri ağız kuruluğuydu. ^177Lu-PSMA-617 alan hastaların yaklaşık yüzde 46’sında ağız kuruluğu görüldü. Yorgunluk da sık bildirilen yan etkiler arasında yer aldı. [1]

Radyoligand tedavisinin uygulanabilmesi için ayrıca hastanın tümörlerinde PSMA ekspresyonunun görüntüleme yöntemleriyle doğrulanması gerekiyor. Tedavinin nükleer tıp veya radyasyon onkolojisi altyapısı gerektirmesi de erişim açısından önemli bir unsur olarak değerlendiriliyor.

Prostat kanseri tedavisinde ne değişebilir?

^177Lu-PSMA-617, PSMA adı verilen hedefi taşıyan prostat kanseri hücrelerine bağlanarak radyoaktif lutetium-177’yi tümör hücrelerinin yakınına taşıyan hedefli bir radyoligand tedavisi.

PSMAddition sonuçlarının önemi, bu yaklaşımın yalnızca ileri ve tedaviye dirençli hastalıkta değil, PSMA-pozitif metastatik prostat kanserinin daha erken tedavi aşamalarında da kullanılabileceğini göstermesi.

Ancak sonuçlar bütün prostat kanseri hastalarının ^177Lu-PSMA-617 kullanması gerektiği anlamına gelmiyor. Hasta seçimi, PSMA görüntüleme sonuçları, hastalığın özellikleri, eşlik eden hastalıklar ve tedavinin olası yan etkileri dikkate alınarak uzman hekimler tarafından yapılmalı. [1][2]

KAYNAKLAR

[1] The Lancet
[2] Weill Cornell Medicine
[3] ClinicalTrials.gov
[4] U.S. Food and Drug Administration

Dr. Abdullah Şamil Çağlar Kardiyoloji Kliniğinde görev yapıyordu

Dr. Abdullah Şamil Çağlar’ın görevine ilişkin ayrıntı hastanenin resmî kayıtlarında da yer alıyor. SBÜ Van Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin personel kayıtlarında Çağlar, Kardiyoloji Kliniğinde Asistan Doktor olarak gösteriliyor.

Van-Hakkâri Tabip Odası da Dr. Çağlar’ın vefatının ardından taziye mesajı yayımlayarak ailesine, yakınlarına ve çalışma arkadaşlarına başsağlığı dileklerini iletti.

Van İl Sağlık Müdürlüğünden taziye mesajı

Van İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yayımlanan mesajda, Dr. Abdullah Şamil Çağlar ile Mehmet Hanifi Turan’ın vefatlarının derin üzüntüyle öğrenildiği belirtilerek ailelerine, yakınlarına, çalışma arkadaşlarına ve sağlık camiasına başsağlığı dilendi.

Vefat haberlerinin ardından iki sağlık çalışanının mesai arkadaşları ve vatandaşlar da taziye mesajları paylaştı.

Vefat nedenleri açıklanmadı

Dr. Abdullah Şamil Çağlar ve Mehmet Hanifi Turan’ın vefat nedenlerine ilişkin kamuoyuna açıklanmış doğrulanabilir bir bilgi bulunmuyor. Yerel basında yayımlanan haberlerde de vefatlara ilişkin ayrıntı verilmediği belirtiliyor.

Ayrıca mevcut açıklamalarda iki vefatın aynı olaydan kaynaklandığına veya aralarında bir bağlantı bulunduğuna ilişkin bilgi yer almıyor. Bu nedenle iki kaybı aynı olayla ilişkilendirmek için doğrulanmış bir dayanak bulunmuyor.

Cenaze ve defin programlarına ilişkin de şu ana kadar teyit edilmiş ayrıntılı bir açıklama yayımlanmadı.

Après avoir terminé des travaux dans son jardin, Bozbey a pris son quad pour rentrer chez lui. Pour une raison encore indéterminée, il aurait perdu le contrôle du véhicule, qui s’est renversé. Hakan Bozbey s’est retrouvé coincé sous le quad.

L’homme de 53 ans n’a malheureusement pas survécu à l’accident.

La disparition de Hakan Bozbey a suscité une vive émotion parmi ses proches à Malatya ainsi qu’au sein de son entourage et de la communauté turque en Belgique.

Edinilen bilgilere göre, aslen Giresunlu olan Alkuru, geçirdiği kalp krizinin ardından hayatını kaybetti.

Genç yaşta gelen vefat haberi üzdü

Henüz 20 yaşında olan Berke Alkuru’nun beklenmedik vefatı, başta ailesi ve yakınları olmak üzere Almanya’daki Türk toplumu ile memleketi Giresun’daki sevenleri arasında üzüntüye neden oldu.

Alkuru’nun vefatına ilişkin haberi duyuran Haber Belcila da ailesine ve yakınlarına başsağlığı dileklerini iletti.

Cenaze ve defin programına ilişkin ayrıntıların ise aile tarafından yapılacak bilgilendirmenin ardından netleşmesi bekleniyor.

ACR’nin 30 mg/g’nin üzerinde olması anormal kabul edilir. Ancak tek bir yüksek sonuç doğrudan kronik böbrek hastalığı tanısı anlamına gelmez. Sonucun tekrarlanması ve eGFR başta olmak üzere diğer böbrek göstergeleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir. [1][3]

İdrarda Albümin/Kreatinin Oranı (ACR) Nedir?

Albümin normalde kanda bulunan önemli bir proteindir. Sağlıklı böbreklerin filtreleme sistemi albüminin büyük bölümünün kanda kalmasını sağlar. Böbreğin filtreleme yapıları zarar gördüğünde ise albümin idrara geçebilir. Buna albuminüri adı verilir. [1]

ACR testi, tek bir idrar örneğindeki albümin miktarını kreatinin miktarına oranlar. Böylece idrarın ne kadar yoğun veya seyrelmiş olduğundan kaynaklanan değişkenlik azaltılır. [1]

Hesaplama temel olarak şöyledir:

ACR = İdrar albümini / İdrar kreatinini

Sonuç çoğunlukla mg/g olarak ifade edilir.

Rutin değerlendirmede 24 saat boyunca idrar toplamak genellikle gerekli değildir. Tek bir idrar örneği kullanılabilir ve mümkün olduğunda sabah ilk idrar örneği tercih edilir. [1]

ACR Kaç Olmalı?

ACR sonuçları genel olarak üç albuminüri kategorisinde değerlendirilir: [1][2]

A1: 30 mg/g’nin altında

• Normal veya hafif artmış albuminüri

A2: 30-300 mg/g

• Orta derecede artmış albuminüri
• Geçmişte “mikroalbuminüri” olarak adlandırılıyordu

A3: 300 mg/g’nin üzerinde

• Ciddi derecede artmış albuminüri
• Böbrek hastalığının ilerlemesi açısından daha yüksek riskle ilişkilidir

ACR değeri yükseldikçe böbrek ve kalp-damar hastalıklarına ilişkin risk de genel olarak artar. Bununla birlikte ACR, tek başına böbreğin filtreleme kapasitesini göstermez. Bu nedenle eGFR ile birlikte değerlendirilmesi önemlidir. [2][3]

ACR Yüksekliği Neden Olur?

ACR yüksekliği, böbreklerin normalden fazla albümini idrara geçirdiğini gösterir. Kalıcı albuminürinin en önemli nedenleri arasında diyabet ve hipertansiyon bulunur. [2][3]

ACR yüksekliğiyle ilişkili olabilecek durumlar arasında şunlar yer alır:

• Diyabet
• Yüksek tansiyon
• Kronik böbrek hastalığı
• Glomerüler böbrek hastalıkları
• Bazı kalp-damar hastalıkları
• Böbreği etkileyen sistemik hastalıklar

Diyabet ve hipertansiyon erişkinlerde kronik böbrek hastalığının önde gelen nedenleri arasındadır. [3]

Bununla birlikte tek bir yüksek ACR sonucu her zaman kalıcı böbrek hasarı anlamına gelmez. Bu nedenle anormal sonuçların uygun koşullarda tekrar değerlendirilmesi önemlidir. [1][3]

ACR Yüksekliğinin Belirtileri Nelerdir?

Albuminürinin en dikkat çekici özelliği, erken dönemde çoğu kişide belirgin bir şikâyete yol açmamasıdır. Kişi kendisini tamamen sağlıklı hissederken idrar testinde albuminüri saptanabilir. [2]

Böbrek hastalığı ilerlediğinde altta yatan nedene ve hastalığın düzeyine bağlı olarak farklı belirtiler gelişebilir.

Bunlar arasında:

• Ayak ve ayak bileklerinde şişme
• Yorgunluk
• İdrar miktarı veya görünümünde değişiklikler
• İleri böbrek fonksiyon kaybında iştahsızlık ve bulantı

gibi yakınmalar görülebilir.

Ancak belirtilerin bulunmaması böbreklerin kesinlikle sağlıklı olduğu anlamına gelmez.

ACR Nasıl Ölçülür?

ACR için küçük bir idrar örneği yeterlidir. Laboratuvar aynı örnekte idrar albümini ve kreatininini ölçerek oranı hesaplar. [1]

İlk sabah idrarı tercih edilebilir. Bunun mümkün olmadığı durumlarda rastgele alınan idrar örneği de kullanılabilir. Rutin ACR değerlendirmesi için 24 saatlik idrar toplamak çoğu durumda gerekli değildir. [1]

Böbrek sağlığının daha kapsamlı değerlendirilmesinde ACR ile birlikte genellikle:

• Serum kreatinin
• eGFR
• Tam idrar analizi
• Kan üre azotu
• Elektrolitler
• Kan şekeri

gibi incelemeler değerlendirilebilir. [3]

Tek Bir Yüksek ACR Böbrek Hastalığı Anlamına Gelir mi?

Hayır.

Bu, ACR konusunda en önemli noktalardan biridir. Tek bir yüksek sonuçla kronik böbrek hastalığı tanısı konulmamalıdır.

Albuminürinin kalıcı olup olmadığını belirlemek amacıyla test tekrar edilebilir. Böbrek hasarı bulgularının üç aydan uzun süre devam etmesi, kronik böbrek hastalığı değerlendirmesinde önem taşır. [2][3]

Bu nedenle örneğin ACR’nin bir kez 45 mg/g çıkması, kişinin otomatik olarak kronik böbrek hastası olduğu anlamına gelmez.

ACR ile eGFR Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki test böbreğin farklı özelliklerini gösterir.

ACR, böbrek filtresinden idrara ne kadar albümin geçtiğine ilişkin bilgi verir.

eGFR ise böbreklerin kanı ne ölçüde filtrelediğini tahmin eder. [2]

Bu nedenle eGFR normal görünürken ACR yüksek olabilir. ACR’deki yükselme bazı kişilerde böbrek hasarının erken göstergelerinden biri olabilir. [1]

Böbrek sağlığının değerlendirilmesinde bu iki değerin birlikte ele alınması daha doğru bir tablo oluşturur.

ACR Yüksekliği Nasıl Tedavi Edilir?

ACR yüksekliği için herkese uygulanabilecek tek bir tedavi yoktur. Tedavi albuminüriye yol açan hastalığa, ACR düzeyine, eGFR’ye, tansiyona, diyabet durumuna ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlanır.

Tedavinin temel hedefleri arasında:

• Kan basıncının kontrol altında tutulması
• Diyabet varsa kan şekeri kontrolünün sağlanması
• Böbrek hastalığının ilerlemesinin yavaşlatılması
• Albuminürinin azaltılması
• Kalp-damar riskinin azaltılması

yer alır. [3][4]

Uygun hastalarda renin-anjiyotensin-aldosteron sistemini etkileyen bazı tansiyon ilaçları albuminürinin azaltılması ve böbreğin korunması amacıyla kullanılabilir. Güncel kronik böbrek hastalığı tedavisinde bazı hasta gruplarında SGLT2 inhibitörleri gibi böbrek koruyucu tedaviler de önemli yer tutmaktadır. [4][5]

Hangi ilacın kullanılacağına yalnızca hastanın klinik durumunu değerlendiren hekim karar vermelidir.

Beslenme ve Yaşam Tarzı Önemli mi?

Evet. Özellikle hipertansiyon, diyabet veya kronik böbrek hastalığı bulunan kişilerde yaşam tarzı tedavinin önemli bir parçasıdır. [4]

Hekimin önerilerine göre:

• Kan basıncının kontrol edilmesi
• Diyabet varsa kan şekerinin hedef aralıkta tutulması
• Sigaranın bırakılması
• Düzenli fiziksel aktivite
• Sağlıklı vücut ağırlığının korunması
• Beslenmenin böbrek fonksiyonlarına göre düzenlenmesi
• Gereksiz veya böbreğe zarar verebilecek ilaç kullanımından kaçınılması

önem taşıyabilir.

İleri böbrek hastalığında beslenme programı kişiye özel düzenlenmelidir.

Güncel Bilimsel Gelişmeler

Böbrek hastalığının değerlendirilmesinde yalnızca kreatinin veya eGFR’ye odaklanmak yerine eGFR ve albuminürinin birlikte değerlendirilmesi giderek daha fazla önem kazanmıştır. [5]

Modern tedavide amaç yalnızca laboratuvar değerlerini düzeltmek değildir. Böbrek fonksiyon kaybını yavaşlatmak, böbrek yetmezliği riskini azaltmak ve kalp-damar sistemini korumak da temel hedefler arasındadır. [4][5]

Albuminüride zaman içinde görülen değişim de tedaviye yanıtın ve hastalığın ilerleme riskinin izlenmesinde kullanılabilir. [3]

ACR Yüksekliği ile Yaşam ve Günlük Alışkanlıklar

ACR yüksekliği saptanan kişinin ilk yapması gereken, tek bir laboratuvar sonucundan hareketle kendi kendine tanı koymak değildir.

Önemli olan ACR’nin zaman içindeki seyri ve eGFR ile birlikte değerlendirilmesidir.

Özellikle:

• Tansiyonun düzenli ölçülmesi
• Diyabet varsa glukoz kontrolü
• Hekim tarafından önerilen kontrollerin aksatılmaması
• Düzenli fiziksel aktivite
• Dengeli beslenme
• Sigara kullanılmaması

böbrek ve kalp-damar sağlığı açısından önem taşır. [3][4]

Halk Arasında Doğru Bilinen Yanlışlar

Yanlış: Kreatinin normalse böbreklerde kesinlikle sorun yoktur.
Doğru: ACR yüksekliği, eGFR henüz normal sınırlardayken bile böbrek hasarının göstergesi olabilir.

Yanlış: ACR yüksek çıktıysa kesin böbrek yetmezliği vardır.
Doğru: Tek bir yüksek ACR sonucu böbrek yetmezliği anlamına gelmez. Kalıcılığın değerlendirilmesi gerekir.

Yanlış: ACR için mutlaka 24 saat idrar toplamak gerekir.
Doğru: Rutin değerlendirmede spot idrar örneğiyle ACR ölçümü kullanılabilir.

Yanlış: İdrarda protein varsa mutlaka belirti ortaya çıkar.
Doğru: Albuminüri erken dönemde hiçbir belirti vermeyebilir.

Yanlış: Sadece diyabet hastalarının ACR’ye bakması gerekir.
Doğru: Diyabet önemli bir risk faktörüdür ancak hipertansiyon, kalp-damar hastalığı ve böbrek hastalığı açısından diğer risk faktörlerinde de ACR değerlendirmesi gerekebilir. [1][3]

ACR Yüksekliği Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Kalıcı albuminüri, böbrek hasarının önemli göstergelerinden biridir.

Özellikle yüksek ACR’nin düşük eGFR ile birlikte bulunması kronik böbrek hastalığının ilerleme riskini artırabilir. Kronik böbrek hastalığı ilerlediğinde böbrek fonksiyon kaybının yanı sıra kalp-damar hastalıkları, anemi ve kemik-mineral metabolizması bozuklukları gibi komplikasyonlar gelişebilir. [3][4]

Bu nedenle ACR yalnızca “idrardaki protein değeri” olarak görülmemelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

ACR’nin 30 mg/g veya üzerinde saptanması durumunda sonucun hekim tarafından değerlendirilmesi uygun olur.

Özellikle diyabet, hipertansiyon, kalp-damar hastalığı, böbrek hastalığı veya ailede böbrek yetmezliği öyküsü bulunan kişilerde düzenli böbrek değerlendirmesi daha büyük önem taşır. [1][3]

İlk değerlendirme aile hekimi veya iç hastalıkları uzmanı tarafından yapılabilir. Kalıcı veya belirgin albuminüri, azalmış eGFR ya da başka böbrek hastalığı bulguları varsa nefroloji uzmanına başvurulabilir.

Acil Müdahale Gerektiren Durumlar

ACR yüksekliği tek başına genellikle acil bir durum değildir.

Ancak idrar çıkışında belirgin azalma, ciddi nefes darlığı, hızla gelişen yaygın şişlik, bilinç değişikliği veya ciddi genel durum bozukluğu varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.

GOOGLE’DA EN ÇOK ARANAN 8 SORU

ACR değeri kaç olmalı?

Genel olarak 30 mg/g’nin altındaki ACR A1 kategorisindedir. 30-300 mg/g A2, 300 mg/g üzeri ise A3 albuminüri kategorisinde değerlendirilir. [1][2]

ACR yüksekliği ne anlama gelir?

Yüksek ACR, idrara normalden fazla albümin geçtiğini gösterir. Kalıcı olduğunda böbrek hasarının göstergelerinden biri olabilir ancak tek bir sonuçla kronik böbrek hastalığı tanısı konulmaz. [1][3]

İdrarda albümin neden yükselir?

Diyabet ve hipertansiyon kalıcı albuminürinin önemli nedenleri arasındadır. Böbreğin filtreleme yapılarını etkileyen başka hastalıklar da idrarda albümin artışına yol açabilir. [2][3]

ACR 30 ne demek?

ACR’nin 30 mg/g düzeyine ulaşması albuminürinin normal/hafif artmış kategoriden orta derecede artmış kategoriye geçtiği sınır olarak kullanılır. Sonuç klinik durum ve tekrar ölçümleriyle değerlendirilmelidir. [1]

ACR 300 ne demek?

ACR’nin 300 mg/g’nin üzerinde olması ciddi derecede artmış albuminüri, yani A3 kategorisi olarak değerlendirilir. Bu düzey daha yüksek böbrek hastalığı riskiyle ilişkilidir ve tıbbi değerlendirme gerektirir. [2]

ACR yüksekliği düşürülebilir mi?

Altta yatan nedenin uygun biçimde tedavi edilmesiyle albuminüri bazı hastalarda azaltılabilir. Kan basıncı ve diyabet kontrolü ile uygun böbrek koruyucu ilaçlar tedavinin önemli parçaları olabilir. [4][5]

Kreatinin normal ama ACR yüksek olabilir mi?

Evet. ACR böbrekteki protein kaçağını, eGFR ise filtreleme fonksiyonunu değerlendirir. Bu nedenle böbrek hasarının erken dönemlerinde eGFR korunmuşken ACR yüksek olabilir. [1][2]

ACR testi aç karnına mı yapılır?

ACR bir idrar testidir ve değerlendirmede özellikle idrar örneğinin niteliği önemlidir. İlk sabah idrarı tercih edilebilir ancak gerektiğinde rastgele alınan spot idrar örneği de kullanılabilir. [1]

Kaynaklar

[1] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Urine Albumin ve UACR klinik değerlendirme kaynakları

[2] National Kidney Foundation (NKF) – Urine Albumin-Creatinine Ratio ve böbrek sağlığı kaynakları

[3] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Chronic Kidney Disease değerlendirme ve izlem rehberleri

[4] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Chronic Kidney Disease yönetim rehberleri

[5] Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) – Chronic Kidney Disease klinik uygulama rehberi

Bu nedenle son yıllarda adı daha sık duyulan başka bir kan belirteci var: Sistatin C (Cystatin C).

Sistatin C, vücuttaki çekirdekli hücreler tarafından üretilen küçük bir proteindir. Böbreklerden süzüldüğü için kandaki düzeyi böbreğin filtreleme kapasitesi hakkında bilgi verir. Sistatin C yükseldikçe böbreğin süzme fonksiyonunun azalmış olabileceği düşünülür. [1][3]

Kreatinin neden her zaman yeterli olmayabilir?

Kreatinin aslında oldukça yararlı ve yaygın bir böbrek fonksiyon testidir. Sorun, kandaki kreatinin miktarının yalnızca böbreklerden etkilenmemesidir.

Sonucu etkileyebilecek faktörler arasında:

• Kas kütlesi,
• yoğun egzersiz,
• yaş,
• beslenme,
• fazla miktarda pişmiş et tüketimi,
• kreatin takviyeleri,
• yetersiz beslenme

yer alabilir. [2]

Örneğin kas kütlesi düşük bir kişide böbrek fonksiyonu azalmaya başlamış olsa bile kreatinin beklenenden düşük kalabilir. Tersine, kas kütlesi çok yüksek bir kişide kreatinin böbrek hastalığı olmadan da daha yüksek ölçülebilir.

Bu nedenle günümüzde değerlendirme yalnızca laboratuvar kağıdındaki “kreatinin normal” ifadesine indirgenmiyor.

Sistatin C neden dikkat çekiyor?

Sistatin C’nin önemli avantajlarından biri kas kütlesinden kreatinine kıyasla daha az etkilenmesi. Bu özellik, kreatininin böbrek fonksiyonunu doğru yansıtmayabileceği durumlarda Sistatin C’yi değerli hale getiriyor. [1][3]

Mayo Clinic Laboratories, Sistatin C’nin özellikle serum kreatinininin yanıltıcı olabileceği kişilerde glomerüler filtrasyon hızının değerlendirilmesine yardımcı olabileceğini belirtiyor. [3]

National Kidney Foundation da belirsiz böbrek fonksiyon sonuçlarında Sistatin C’nin değerlendirmeyi destekleyebileceğine dikkat çekiyor. [1]

Ancak burada önemli bir ayrıntı var:

Sistatin C, kreatininin yerini tamamen alan “yeni ve kusursuz böbrek testi” değildir.

Daha doğru yaklaşım, hastaya göre kreatinin, Sistatin C, eGFR ve idrar testlerinin birlikte değerlendirilmesidir.

Asıl önemli değer: Böbreğin ne kadar süzdüğü

Böbrek fonksiyonunu değerlendirmede temel kavram glomerüler filtrasyon hızı, yani GFR’dir. Basit ifadeyle bu değer böbreklerin kanı ne kadar iyi süzdüğünü gösterir.

GFR’nin doğrudan ölçülmesi mümkün olsa da bu işlem rutin kullanım için daha zahmetlidir. Bu nedenle günlük klinik uygulamada çoğunlukla eGFR, yani tahmini glomerüler filtrasyon hızı kullanılır. [4]

eGFR;

• kreatinin,
• Sistatin C
• veya her ikisi

kullanılarak hesaplanabilir.

National Kidney Foundation’a göre kreatinin ve Sistatin C’nin birlikte kullanıldığı eGFR hesaplaması, yalnızca bu belirteçlerden birinin kullanılmasına kıyasla daha doğru sonuç sağlayabilir. [2]

Kreatinin normalken Sistatin C yüksek olabilir mi?

Evet, olabilir.

Özellikle kreatinin üretiminin düşük olduğu kişilerde kandaki kreatinin böbreğin gerçek süzme kapasitesini olduğundan iyi gösterebilir. Böyle durumlarda Sistatin C ile yapılan değerlendirme farklı bir tablo ortaya çıkarabilir.

Bu nedenle “kreatinin normal, böbrekler kesinlikle normal” şeklinde tek başına sonuç çıkarmak doğru değildir.

Öte yandan Sistatin C de tamamen kusursuz değildir. Örneğin bazı tiroid hastalıkları ve steroid kullanımı sonucu etkileyebilir. [1]

Sistatin C kimlerde özellikle yararlı olabilir?

Test her sağlıklı kişiye rutin olarak yapılması gereken bir tarama testi değildir.

Ancak doktorlar özellikle kreatininin güvenilirliğinin azaldığı bazı durumlarda Sistatin C’den yararlanabilir.

Bunlar arasında:

• İleri yaş,
• çok düşük kas kütlesi,
• çok yüksek kas kütlesi,
• yetersiz beslenme,
• obezite,
• kreatinin ile hesaplanan eGFR’nin klinik tabloyla uyuşmaması,
• böbrek fonksiyonunun daha hassas değerlendirilmesinin gerektiği durumlar

bulunabilir. [1][3]

Böbrek sağlığında yalnızca kan testi yeterli değil

Böbrek hastalığının erken saptanmasında önemli noktalardan biri de idrarın değerlendirilmesidir.

Özellikle idrar albümin/kreatinin oranı (uACR) böbrek hasarının önemli göstergelerinden biridir. Böbreğin süzme kapasitesi henüz belirgin şekilde azalmadan idrarda albümin artışı görülebilir. [4]

Bu nedenle erken böbrek hastalığını araştırırken yalnızca “kreatinin mi, Sistatin C mi?” sorusuna odaklanmak eksik kalabilir.

Daha anlamlı tablo genellikle:

eGFR + idrar albümin/kreatinin oranı + gerektiğinde Sistatin C

birlikte değerlendirilerek elde edilir.

Kimler böbrek fonksiyonlarını daha yakından takip etmeli?

Böbrek hastalığı uzun süre belirgin şikâyet oluşturmayabilir. Bu nedenle özellikle risk grubundaki kişilerde düzenli değerlendirme önemlidir.

Daha yakından takip gerektirebilecek gruplar arasında diyabeti veya yüksek tansiyonu bulunanlar, kalp-damar hastalığı olanlar, ailesinde böbrek hastalığı bulunanlar ve ileri yaştaki kişiler bulunur.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Tek bir kreatinin veya Sistatin C sonucuyla böbrek hastalığı tanısı konulmaz.

eGFR’nin düşük bulunması, idrarda albümin veya protein saptanması, kreatinin ya da Sistatin C değerlerinde tekrarlayan bozukluk görülmesi durumunda sonuçların hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle idrar miktarında belirgin azalma, açıklanamayan şişlik, nefes darlığı veya böbrek fonksiyonlarında hızlı değişiklik saptanması daha hızlı tıbbi değerlendirme gerektirir.

Sonuç: Kreatinin hâlâ önemli, fakat artık tek başına değil

Sistatin C, özellikle kreatininin güvenilir olmadığı kişilerde böbrek fonksiyonunun değerlendirilmesini güçlendiren önemli bir biyobelirteçtir.

Bazı durumlarda böbreğin süzme kapasitesindeki bozulmayı kreatinine göre daha hassas biçimde ortaya koyabilir. Bununla birlikte güncel yaklaşım kreatinini terk etmek değil; gerektiğinde Sistatin C ile tamamlamak ve eGFR ile idrar albümin ölçümünü birlikte değerlendirmektir. [1][2][4]

4. Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Yalnızca serum kreatinin değerine bakarak böbrek sağlığı hakkında kesin sonuç çıkarmayın.
• Laboratuvar sonucundaki eGFR değerini de kontrol edin.
• Diyabet veya hipertansiyon gibi risk faktörleri varsa idrar albümin/kreatinin oranının (uACR) değerlendirilmesini doktorunuzla görüşün.
• Kas kütlesi çok düşük veya çok yüksekse kreatinin sonucunun yanıltıcı olabileceğini unutmayın.
• Kreatinin ile klinik durum uyuşmuyorsa Sistatin C ile eGFR hesaplanmasının uygun olup olmadığını hekiminize sorun.
• Tek bir anormal laboratuvar sonucunu kendi başınıza böbrek hastalığı olarak yorumlamayın.

5. Kaynaklar

1. National Kidney Foundation. Cystatin C.
2. National Kidney Foundation. Creatinine; Tests to Check Your Kidney Health.
3. Mayo Clinic Laboratories. Cystatin C with Estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR), Serum.
4. National Kidney Foundation. Estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR); eGFR Calculator.

Atriyal fibrilasyon, kalbin üst odacıklarının düzenli çalışmak yerine hızlı ve düzensiz elektriksel aktivite göstermesiyle ortaya çıkan bir ritim bozukluğudur. Çarpıntı, nefes darlığı, halsizlik ve baş dönmesi yapabilir. Bazı kişilerde ise hiçbir belirti vermeden fark edilebilir. [1][2]

Atriyal fibrilasyon atağını tamamen önlemenin garantili bir yolu yok. Ancak güncel kılavuzlar önemli bir noktaya dikkat çekiyor: yaşam tarzı ve değiştirilebilir risk faktörlerinin kontrolü artık atriyal fibrilasyon tedavisinin temel parçalarından biri kabul ediliyor. [1]

Bu nedenle mesele yalnızca “Çarpıntım başladığında ne yapmalıyım?” sorusundan ibaret değil. Asıl hedeflerden biri, atakların ortaya çıkmasını kolaylaştırabilecek koşulları mümkün olduğunca azaltmak.

Atriyal fibrilasyon sırasında kalpte ne oluyor?

Normalde kalbin elektrik sistemi düzenli bir ritim oluşturur. Atriyal fibrilasyonda bu elektriksel düzen bozulur ve kalbin üst odacıkları olan kulakçıklar düzensiz çalışmaya başlar.

Bunun sonucunda nabız hızlı veya düzensiz olabilir. Kişi kalbinin göğsünde “pır pır ettiğini”, hızlandığını veya teklediğini hissedebilir. [2]

Atriyal fibrilasyonun önemi yalnızca çarpıntıdan kaynaklanmaz. Hastalık bazı kişilerde kalp yetersizliği ve özellikle kan pıhtısı ile inme riskinin artmasıyla ilişkilidir. [2][3]

Bu nedenle yaşam tarzı değişiklikleri, doktor tarafından önerilen ilaçların veya diğer tedavilerin yerine geçmez.

Atriyal fibrilasyon atağını tetikleyebilecek 8 önemli etken

1. Alkol tüketimine dikkat edin

Alkol, atriyal fibrilasyon açısından en iyi bilinen değiştirilebilir faktörlerden biridir. Özellikle fazla miktarda alkol tüketimi atakların ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir. [1][4]

Atriyal fibrilasyonu bulunan kişilerde alkol tüketiminin azaltılması, bazı hastalarda ritim kontrolüne yardımcı olabilir.

Burada kişisel farklılıklar önemlidir. Bazı kişiler az miktarda alkolden sonra bile çarpıntı yaşadığını fark edebilir.

2. Fazla kilo göz ardı edilmemeli

Fazla kilo yalnızca tansiyon veya diyabet açısından sorun oluşturmaz. Atriyal fibrilasyonun ortaya çıkması ve ilerlemesiyle de ilişkilidir. [1][3]

Güncel kılavuzlarda fazla kilolu veya obez atriyal fibrilasyon hastalarında kilo yönetimine özel önem veriliyor. Uygun hastalarda yaklaşık yüzde 10 veya daha fazla kilo kaybı, atriyal fibrilasyon belirtilerinin, atak yükünün ve hastalığın ilerleme riskinin azaltılmasıyla ilişkilendiriliyor. [1]

Amaç hızlı kilo vermek değil, verilen kiloyu sürdürülebilir biçimde koruyabilmek.

3. Hareketsiz kalmayın, ancak egzersizde dengeyi koruyun

Kalp ritim bozukluğu var diye egzersizden tamamen uzak durmak doğru bir yaklaşım değil.

Düzenli fiziksel aktivite kalp-damar sağlığını destekler. Güncel kılavuzlarda uygun atriyal fibrilasyon hastalarında haftada yaklaşık 210 dakika orta ile yüksek yoğunluk arasında egzersiz, belirtilerin ve atriyal fibrilasyon yükünün azaltılmasına yardımcı olabilecek bir hedef olarak yer alıyor. [1]

Ancak bu öneri herkes için aynı şekilde uygulanmaz. Özellikle kalp hastalığı bulunanların egzersiz programı kişiye göre düzenlenmelidir.

Ayrıca yıllarca yapılan çok yoğun dayanıklılık egzersizleri ile atriyal fibrilasyon arasındaki ilişki daha karmaşıktır. “Ne kadar fazla egzersiz, o kadar iyi” yaklaşımı bu nedenle doğru değildir. [1][2]

4. Uyku apnesini hafife almayın

Gece yüksek sesle horlama, uykuda nefesin kesilmesi, sabah baş ağrısı ve gündüz aşırı uyku hali varsa uyku apnesi açısından değerlendirme gerekebilir.

Uyku apnesi ile atriyal fibrilasyon arasında güçlü bir ilişki bulunuyor. Atriyal fibrilasyon hastalarında uyku apnesinin görülme sıklığının yüksek olması nedeniyle güncel kılavuzlar uygun hastalarda taramanın değerlendirilmesini öneriyor. [1][5]

Ancak önemli bir ayrıntı var: Uyku apnesinin tedavi edilmesinin atriyal fibrilasyonun tekrarını ne ölçüde azalttığı konusunda bilimsel kanıtlar hâlâ gelişiyor. [1]

5. Tansiyonunuzu kontrol altında tutun

Yüksek tansiyon yıllar içinde kalbin yapısını ve çalışma biçimini etkileyebilir. Kontrolsüz hipertansiyon aynı zamanda atriyal fibrilasyon gelişme riskini artıran önemli faktörlerden biridir. [1][3]

Bu nedenle atriyal fibrilasyon yönetiminde tansiyon kontrolü yalnızca rakamları düzeltmek anlamına gelmez. Kalbin üzerindeki uzun dönemli yükün azaltılması açısından da önem taşır.

Evde tansiyon ölçülüyorsa değerlerin kaydedilmesi, doktor kontrolünde daha anlamlı bir değerlendirme yapılmasını sağlayabilir.

6. Sigarayı bırakın

Sigara atriyal fibrilasyon riskinin yanı sıra inme ve diğer kalp-damar hastalıkları açısından da önemli bir risk faktörüdür.

Atriyal fibrilasyonu bulunan sigara kullanıcılarına sigarayı bırakmaları güncel kılavuzlarda açık biçimde öneriliyor. [1][3]

Elektronik sigara veya diğer tütün ürünlerini “kalp açısından güvenli alternatif” olarak görmek de doğru değildir.

7. Kafeini otomatik olarak suçlamayın

Atriyal fibrilasyon denildiğinde ilk yasaklanan içeceklerden biri çoğu zaman kahve oluyor. Ancak bilimsel tablo bu kadar basit değil.

Mevcut veriler, normal miktarlarda kafein tüketiminin herkeste atriyal fibrilasyona yol açtığını göstermiyor. Bununla birlikte bazı kişiler kahve veya diğer kafeinli içeceklerden sonra çarpıntılarının başladığını açık biçimde fark edebilir. [4]

Bu nedenle kişisel gözlem değerlidir.

Kahve içtikten sonra tekrar tekrar çarpıntı ortaya çıkıyorsa tüketimi azaltmak mantıklı olabilir. Ancak atriyal fibrilasyonu olan herkesin kahveyi tamamen bırakması gerektiği şeklinde genel bir kural yoktur.

8. Eşlik eden hastalıkları kontrol altında tutun

Atriyal fibrilasyon bazen tek başına ortaya çıkmaz.

Yüksek tansiyon, diyabet, obezite, uyku apnesi, kalp yetersizliği, kalp kapak hastalıkları, böbrek hastalığı ve tiroid bezinin aşırı çalışması gibi durumlar atriyal fibrilasyonla ilişkili olabilir. [2][3]

Bu hastalıkların uygun biçimde yönetilmesi atriyal fibrilasyon tedavisinin de önemli bir parçasıdır.

Kendi tetikleyicilerinizi nasıl fark edebilirsiniz?

Her hastanın atriyal fibrilasyon atağı aynı koşullarda başlamaz. Bu nedenle küçük bir kayıt tutmak şaşırtıcı derecede yararlı olabilir.

Atak olduğunda şu bilgileri not edebilirsiniz:

• Atağın başladığı saat
• Ne kadar sürdüğü
• O gün tüketilen alkol ve kafein miktarı
• Uyku süresi
• Yapılan egzersiz
• Olağan dışı stres veya yoğunluk
• Nabız ve mümkünse tansiyon
• Kullanılan ilaçların aksatılıp aksatılmadığı

Tek bir olaydan sonuç çıkarmak yerine tekrarlayan örüntülere bakmak daha anlamlıdır.

En sık yapılan hata: Kendini iyi hissedince ilacı bırakmak

Atriyal fibrilasyon zaman zaman ortaya çıkıp sonra tamamen kaybolabilir. Nabzın yeniden normale dönmesi hastalığın bütün risklerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Özellikle pıhtı oluşumunu ve inmeyi önlemek amacıyla kan sulandırıcı ilaç verilmişse, doktor önerisi olmadan ilaç kesilmemelidir. [3]

Aynı durum kalp hızını veya ritmini düzenleyen ilaçlar için de geçerlidir.

Yaşam tarzı değişiklikleri tedaviyi destekler. Reçeteli tedavinin yerine geçmez.

Atriyal fibrilasyonda ne zaman doktora başvurulmalı?

Tekrarlayan veya giderek artan çarpıntılar, düzensiz nabız, açıklanamayan nefes darlığı, egzersiz kapasitesinde belirgin azalma, baş dönmesi veya olağan dışı halsizlik değerlendirilmelidir. [2]

Daha önce atriyal fibrilasyon tanısı bulunan bir kişide atakların belirgin biçimde sıklaşması veya mevcut tedavinin belirtileri kontrol edememesi de doktor kontrolünü gerektirir.

Hızlı veya düzensiz kalp atımına göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma, şiddetli baş dönmesi, konuşma bozukluğu, yüzde-kolda-bacakta ani güçsüzlük ya da uyuşma veya ani görme kaybı eşlik ediyorsa acil tıbbi yardım alınmalıdır. Bu belirtiler ciddi bir kalp sorunu veya inmenin işareti olabilir. [2]

Sonuç: Atriyal fibrilasyon atağını azaltmada küçük alışkanlıklar önemli

Atriyal fibrilasyon atağını tek bir yiyecekten, içecekten veya alışkanlıktan koruyan sihirli bir yöntem bulunmuyor.

Buna karşılık kanıtlar daha geniş bir tabloya işaret ediyor: kilo kontrolü, düzenli fiziksel aktivite, sigaradan uzak durmak, alkolü azaltmak, tansiyonu kontrol etmek, sağlıklı uyku ve eşlik eden hastalıkların yönetimi atriyal fibrilasyon tedavisinin önemli parçaları. [1][3]

En doğru yaklaşım ise kişinin kendi tetikleyicilerini tanıması ve yaşam tarzı düzenlemelerini mevcut tıbbi tedaviyle birlikte yürütmesi.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Atriyal fibrilasyon ataklarının ne zaman başladığını not edin.
• Alkolün ataklarla ilişkisini gözlemleyin ve tüketimi sınırlayın.
• Fazla kilo varsa hızlı diyetler yerine sürdürülebilir kilo kaybını hedefleyin.
• Düzenli hareket edin; kalp hastalığınız varsa egzersiz düzeyini doktorunuzla belirleyin.
• Tansiyonunuzu düzenli takip edin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için profesyonel destek alın.
• Horlama ve uykuda nefes kesilmesi varsa uyku apnesi açısından değerlendirme isteyin.
• Kahveyi yalnızca gerçekten kişisel tetikleyiciniz olduğunu fark ediyorsanız azaltmayı değerlendirin.
• Reçeteli ritim veya kan sulandırıcı ilaçları kendi kararınızla değiştirmeyin.

Kaynaklar

1. Joglar JA, Chung MK, Armbruster AL ve ark. 2023 ACC/AHA/ACCP/HRS Guideline for the Diagnosis and Management of Atrial Fibrillation. Circulation. 2024.
2. NHS. Atrial Fibrillation. Güncel klinik hasta bilgilendirme rehberi.
3. American Heart Association. Atrial Fibrillation: Risk Factors, Diagnosis, Treatment and Prevention.
4. Chung MK, Eckhardt LL, Chen LY ve ark. Lifestyle and Risk Factor Modification for Reduction of Atrial Fibrillation. Circulation.
5. American Heart Association. Sleep Disorders and Atrial Fibrillation.

Ciltte küçük bir çatlak, parmak aralarında fark edilmeyen bir mantar enfeksiyonu veya basit bir sıyrık bazen bakteriler için giriş kapısı olabilir. Ardından birkaç saat veya gün içinde giderek genişleyen kızarıklık, sıcaklık, şişlik ve ağrı gelişebilir. Selülit enfeksiyonunun önemli yanı da burada ortaya çıkar: Erken dönemde sıradan bir cilt problemiyle karıştırılabilse de enfeksiyon ilerleyebilir ve bazı hastalarda ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Antibiyotik tedavisine erken başlanması bu nedenle önem taşır. [1][2]

Selülit Enfeksiyonu Nedir?

Selülit, derinin daha derin tabakalarını ve deri altındaki yumuşak dokuları etkileyen bakteriyel bir enfeksiyondur. En sık bacaklarda görülmekle birlikte yüz, kollar ve vücudun diğer bölgelerinde de gelişebilir. [1][2]

Burada önemli bir isim benzerliği vardır. Selülit enfeksiyonu, kozmetik bir durum olan ve deride portakal kabuğu görünümü oluşturan “cellulite” ile aynı şey değildir. Selülit enfeksiyonu tıbbi tedavi gerektiren bakteriyel bir hastalıktır. [1]

Her yaşta görülebilir. Ancak diyabeti, kronik ödemi veya lenfödemi bulunanlarda, bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde ve cilt bütünlüğünü bozan hastalıkları olanlarda risk daha yüksektir. [1][2]

Selülit Enfeksiyonu Neden Olur?

Selülit çoğunlukla bakterilerin cilt bariyerindeki küçük bir açıklıktan daha derin dokulara ulaşmasıyla gelişir. En sık sorumlu mikroorganizmalar arasında Streptococcus ve Staphylococcus türleri bulunur. [1][3]

Bakterilerin giriş kapısı bazen gözle fark edilemeyecek kadar küçük olabilir.

Riski artırabilen durumlar şunlardır:

• Kesik, sıyrık ve çatlaklar
• Cerrahi yaralar
• Delici yaralanmalar
• Böcek veya hayvan ısırıkları
• Ayak mantarı ve özellikle parmak arası çatlakları
• Egzama gibi cilt hastalıkları
• Kronik bacak veya kol şişliği
• Lenfödem
• Diyabet
• Bağışıklık sisteminin baskılanması
• Fazla kilo ve obezite
• Daha önce selülit enfeksiyonu geçirilmiş olması [1][2]

Selülitte klasik anlamda kalıtsal bir hastalıktan söz edilmez. Genetik yatkınlıktan çok cilt bariyerinin bozulması, dolaşım ve lenf sistemi sorunları ile bağışıklığı etkileyen hastalıklar önem taşır. [1]

Selülit Enfeksiyonu Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle enfeksiyonun bulunduğu bölgede ortaya çıkar ve zamanla genişleyebilir.

En sık görülen belirtiler:

• Deride kızarıklık
• Şişlik
• Dokununca sıcaklık
• Ağrı veya hassasiyet
• Kızarık alanın giderek genişlemesi
• Bazı hastalarda kabarcıklar
• Ateş
• Titreme
• Halsizlik [1][2]

Özellikle kızarıklığın sınırlarının kısa sürede genişlemesi, ağrının artması veya ateş gelişmesi enfeksiyonun ilerlediğini düşündürebilir. [1]

Deride kırmızı çizgiler şeklinde yukarı doğru ilerleyen görünüm lenf damarlarının da etkilenebildiğini gösterebilir ve tıbbi değerlendirme gerektirir. [2]

Selülit Enfeksiyonu Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı çoğu hastada doktorun cildi muayene etmesiyle konulabilir. Kızarıklığın görünümü, sıcaklığı, hassasiyeti, yayılma hızı ve hastanın genel durumu değerlendirilir. [1][3]

Her hastada kan testi veya görüntüleme yapılması gerekmez. Tipik, komplikasyonsuz selülitte rutin kültür alınması da çoğunlukla önerilmez. [3]

Ancak ağır enfeksiyon, bağışıklık sistemi baskılanması veya farklı bir hastalıktan şüphelenilmesi durumunda:

• Kan testleri
• Kan kültürü
• Yara veya doku kültürü
• Ultrason
• Gerektiğinde ileri görüntüleme yöntemleri

kullanılabilir. [3]

Özellikle apse şüphesinde ultrason, deri altında irin birikimi bulunup bulunmadığını değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Selülit Enfeksiyonu Tedavisi

Tedavinin temelini antibiyotikler oluşturur. Hangi antibiyotiğin kullanılacağı enfeksiyonun şiddetine, bulunduğu bölgeye, hastanın diğer hastalıklarına, alerjilerine ve dirençli bakteriler açısından taşıdığı risklere göre doktor tarafından belirlenir. [1][3]

Hafif ve komplikasyonsuz vakaların önemli bir bölümü ağızdan alınan antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Güncel klinik rehberlerde uygun hastalarda kısa süreli tedavilerin yeterli olabileceği, ancak klinik düzelme sağlanmadığında tedavinin uzatılması gerektiği belirtilmektedir. [3]

Ağır enfeksiyonlarda hastaneye yatış ve damar yoluyla antibiyotik tedavisi gerekebilir. Özellikle yüksek ateş, hızla ilerleyen enfeksiyon, ciddi bağışıklık baskılanması veya ağızdan kullanılan antibiyotiklere yanıt alınamaması hastanede tedavi gereksinimini artırabilir. [1][3]

Etkilenen kol veya bacağın mümkün olduğunda yükseltilmesi şişliğin azalmasına yardımcı olabilir. Altta yatan ödem, egzama veya ayak mantarı gibi sorunların tedavisi de tekrarlama riskini azaltmak açısından önemlidir. [3]

Antibiyotik seçimi ve kullanım süresi kişiye özel olmalıdır. Evde kalan eski antibiyotiklerin kullanılması veya tedavinin doktor önerisi dışında değiştirilmesi uygun değildir.

Güncel Bilimsel Gelişmeler

Selülit tedavisinde güncel yaklaşım yalnızca “daha güçlü antibiyotik” kullanmak değildir. Antibiyotiklerin gereksiz yere geniş spektrumlu veya gereğinden uzun kullanılmasının önlenmesi, hastanın klinik şiddetine uygun tedavinin seçilmesi ve antibiyotik direncinin azaltılması giderek daha fazla önem kazanmaktadır. [3][5]

Tekrarlayan selülit enfeksiyonlarında ise araştırmalar ve klinik uygulamalar yalnızca antibiyotiklere değil, altta yatan risk faktörlerinin kontrolüne odaklanmaktadır. Kronik ödem ve lenfödemin yönetimi, ayak mantarının tedavisi, cilt bariyerinin korunması ve uygun hastalarda koruyucu antibiyotik yaklaşımı tekrarların azaltılmasında önem taşır. [3][5]

Selülit Enfeksiyonu ile Yaşam ve Günlük Alışkanlıklar

Tedavi sırasında doktorun verdiği antibiyotiklerin önerilen şekilde kullanılması önemlidir. Belirtiler hafiflese bile tedavi doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır. [1]

Günlük yaşamda:

• Etkilenen kol veya bacağı mümkünse yüksekte tutun.
• Yeterli sıvı tüketin.
• Yaraları temiz tutun.
• Cildin çatlamasını önlemeye çalışın.
• Ayak parmaklarının arasını düzenli kontrol edin.
• Ayak mantarı varsa tedavi ettirin.
• Diyabet varsa kan şekeri kontrolünü ihmal etmeyin.
• Kronik ödem veya lenfödem varsa doktorun önerdiği tedaviyi uygulayın.
• Yeni kızarıklık veya şişlik gelişip gelişmediğini takip edin. [1][3][4]

Özel bir “selülit diyeti” bulunmamaktadır. Dengeli beslenme genel sağlık açısından yararlı olmakla birlikte bakteriyel enfeksiyonun yerini antibiyotik dışı beslenme yöntemleriyle tedavi etmek mümkün değildir.

Halk Arasında Doğru Bilinen Yanlışlar

Yanlış: Selülit sadece kozmetik bir cilt problemidir.
Doğru: Bakteriyel selülit, tedavi gerektiren bir deri ve yumuşak doku enfeksiyonudur. Kozmetik selülitle aynı durum değildir. [1]

Yanlış: Selülit enfeksiyonu yalnızca açık ve büyük yaralardan gelişir.
Doğru: Bakteriler gözle fark edilmeyen küçük çatlaklardan veya parmak arası mantarının oluşturduğu cilt bozukluklarından da girebilir. [1][3]

Yanlış: Kızarıklığın üzerine krem sürmek enfeksiyonu geçirir.
Doğru: Bakteriyel selülitin temel tedavisi uygun antibiyotiktir. Kremler sistemik veya derin doku enfeksiyonunun yerine geçmez. [3]

Yanlış: Antibiyotik başladıktan sonra birkaç dozda düzelme olmazsa ilaç işe yaramıyordur.
Doğru: Klinik iyileşmenin değerlendirilmesi zaman alabilir. Ancak belirtilerin hızla kötüleşmesi veya genel durumun bozulması durumunda yeniden tıbbi değerlendirme gerekir. [1]

Yanlış: Selülit enfeksiyonu her zaman bulaşıcıdır.
Doğru: Tipik selülit genellikle kişiden kişiye doğrudan bulaşan bir hastalık değildir. [1]

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Çoğu selülit vakası uygun tedaviyle iyileşir. Ancak tedavinin gecikmesi enfeksiyonun daha derin dokulara, lenf sistemine veya kan dolaşımına yayılmasına neden olabilir. [1][2]

Olası komplikasyonlar arasında:

• Apse
• Bakterilerin kana karışması
• Sepsis
• Kemik enfeksiyonu
• Tekrarlayan selülit atakları
• Lenf damarlarında hasar ve kronik şişlik
• Nadiren nekrotizan fasiit

bulunabilir. [1]

Nekrotizan fasiit hızlı ilerleyen ve acil tedavi gerektiren ciddi bir enfeksiyondur.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Ciltte yeni başlayan, ağrılı, sıcak ve giderek genişleyen kızarıklık varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir. Özellikle diyabeti, dolaşım bozukluğu, lenfödemi veya bağışıklık sistemi baskılanması bulunan kişilerin daha erken değerlendirilmesi önemlidir. [1][2]

İlk değerlendirme aile hekimliği, iç hastalıkları veya dermatoloji tarafından yapılabilir. Enfeksiyonun şiddetine göre enfeksiyon hastalıkları veya cerrahi değerlendirme gerekebilir.

Acil Müdahale Gerektiren Durumlar

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir:

• Kızarıklığın hızla yayılması
• Yüksek ateş veya şiddetli titreme
• Bilinç bulanıklığı veya belirgin uyku hali
• Baş dönmesi veya bayılma hissi
• Hızlı solunum veya genel durumun belirgin bozulması
• Beklenenden çok daha şiddetli ağrı
• Deride morarma, kararma veya doku kaybı görünümü
• Yüz veya göz çevresinde hızla ilerleyen enfeksiyon [1][2]

Selülit Enfeksiyonu Hakkında En Çok Aranan 8 Soru

Selülit enfeksiyonu nedir?

Selülit, bakterilerin derinin daha derin tabakalarına ulaşması sonucu gelişen bir deri ve yumuşak doku enfeksiyonudur. Genellikle kızarıklık, sıcaklık, şişlik ve ağrıya neden olur. [1]

Selülit enfeksiyonu neden olur?

En sık neden, bakterilerin kesik, çatlak, yara veya cilt hastalıklarının oluşturduğu açıklıklardan dokulara girmesidir. Streptokok ve stafilokok bakterileri sık görülen etkenler arasındadır. [1][3]

Selülit enfeksiyonu tehlikeli midir?

Erken tanınıp uygun şekilde tedavi edildiğinde çoğu vaka iyileşir. Tedavi edilmezse enfeksiyon kana veya daha derin dokulara yayılabilir ve sepsis gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilir. [1][2]

Selülit enfeksiyonu bulaşıcı mı?

Tipik selülit enfeksiyonu genellikle kişiden kişiye doğrudan bulaşmaz. Hastalık çoğunlukla kişinin kendi cildindeki bakterilerin bozulmuş cilt bariyerinden içeri girmesiyle gelişir. [1]

Selülit enfeksiyonu kaç günde geçer?

İyileşme süresi hastalığın şiddetine ve tedaviye verilen yanıta göre değişir. Antibiyotik tedavisinin süresi doktor tarafından belirlenir ve belirtiler beklenen şekilde düzelmiyorsa yeniden değerlendirme gerekir. [1][3]

Selülit enfeksiyonunda hangi antibiyotik kullanılır?

Tek bir antibiyotik bütün hastalar için uygun değildir. Tedavi; enfeksiyonun şiddeti, olası bakteri, MRSA riski, hastanın alerjileri ve diğer sağlık sorunları dikkate alınarak doktor tarafından seçilir. [3]

Selülit enfeksiyonu tekrarlar mı?

Evet. Daha önce selülit geçirmiş olmak yeni atak riskini artırabilir. Kronik ödem, lenfödem, ayak mantarı ve cilt bariyerindeki bozuklukların kontrol edilmesi tekrar riskinin azaltılmasında önemlidir. [1][4]

Selülit enfeksiyonu evde geçer mi?

Bakteriyel selülitin kendi kendine geçmesini beklemek güvenli değildir. Selülit belirtileri bulunan kişinin sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesi ve gerekli görülürse antibiyotik tedavisi alması gerekir. [1][2]

Kaynaklar

[1] Mayo Clinic – Cellulitis: Symptoms, Causes, Diagnosis and Treatment
[2] NHS – Cellulitis ve NHS Foundation Trust hasta bilgilendirme kaynakları
[3] Infectious Diseases Society of America – Skin and Soft Tissue Infections Clinical Practice Guideline
[4] Centers for Disease Control and Prevention – Preventing and Treating Skin Infections
[5] PubMed – Cellulitis, recurrent cellulitis ve deri-yumuşak doku enfeksiyonlarına ilişkin klinik araştırma ve derlemeler

Adet gören kadınlarda demir gereksinimi daha yüksek olabilir. Gebelikte folat ve demir ihtiyacı artarken menopoz sonrasında kemik sağlığı daha fazla önem kazanır. Örneğin 19-50 yaş arasındaki yetişkin kadınlar için önerilen günlük demir miktarı 18 mg iken gebelikte 27 mg’a yükselir. [2]

WebMD de kadınlara yönelik beslenme rehberinde özellikle kemik sağlığı, gebelik dönemi ve kadınlarda sık karşılaşılan sağlık sorunları açısından besin seçiminin önemine dikkat çekiyor. [1]

Kadınların beslenmesinde öne çıkan 12 besin

1. Somon ve diğer yağlı balıklar

Somon, sardalya, uskumru ve ringa gibi yağlı balıklar kaliteli proteinle birlikte omega-3 yağ asitleri sağlar.

Omega-3 bakımından zengin balıkların düzenli tüketimi kalp-damar sağlığını destekleyen beslenme düzeninin önemli parçalarından biridir. Amerikan Kalp Derneği haftada iki porsiyon balık, özellikle yağlı balık tüketilmesini öneriyor. [3]

Balığı kızartmak yerine fırında, ızgarada veya buharda hazırlamak daha iyi bir seçenek olabilir.

2. Yoğurt

Yoğurt protein ve kalsiyum açısından değerli bir besindir. Kalsiyum yalnızca kemikler için değil, kasların çalışması ve sinir sisteminin normal işleyişi açısından da gereklidir. [4]

Özellikle menopozdan sonra kemik kaybının hızlanabilmesi, kadınların yeterli kalsiyum almasını daha önemli hale getirir. 51-70 yaş arasındaki kadınlar için önerilen günlük kalsiyum miktarı 1.200 mg’dır. [4]

Şeker ilavesi yüksek ürünler yerine sade yoğurt tercih edilebilir.

3. Sardalya

Küçük balık deyip geçmemek gerekiyor. Sardalya hem omega-3 hem protein sağlar. Kılçığıyla tüketilen konserve sardalya aynı zamanda önemli bir kalsiyum kaynağıdır. [3][4]

Bu özelliği sardalyayı özellikle süt ve süt ürünlerini az tüketen kişiler açısından kullanışlı bir seçenek haline getirir.

4. Mercimek

Mercimek, bitkisel protein, lif ve demiri aynı tabakta buluşturan ekonomik bir besindir.

Bitkisel kaynaklı demirin vücutta emilimi hayvansal kaynaklardaki demire göre daha düşüktür. Bu nedenle mercimek gibi besinleri biber, domates veya turunçgiller gibi C vitamini içeren yiyeceklerle birlikte tüketmek iyi bir beslenme stratejisidir. [2]

5. Fasulye ve diğer kuru baklagiller

Nohut, kuru fasulye, barbunya ve diğer baklagiller protein ve lif açısından güçlü seçeneklerdir.

Düzenli baklagil tüketimi, daha fazla bitkisel protein alınmasına yardımcı olur. Aynı zamanda doymuş yağ oranı yüksek bazı hayvansal proteinlerin yerine kullanılabilir. [5]

Salataya nohut eklemek veya haftanın birkaç öğününde mercimek ve fasulyeye yer vermek bunu günlük hayata taşımanın en kolay yollarındandır.

6. Ceviz

Ceviz, bitkisel omega-3 yağ asidi ALA başta olmak üzere doymamış yağlar içerir. Kuruyemişler ayrıca protein, lif ve çeşitli mikro besinler sağlar. [6]

Burada porsiyon önemli. Kuruyemişler besleyici olmakla birlikte enerji yoğun gıdalardır. Küçük bir avuç çoğu zaman yeterlidir.

7. Keten tohumu

Keten tohumu lif, ALA türü omega-3 ve lignan adı verilen bitkisel bileşikler içerir. WebMD de keten tohumunu bitkisel omega-3 ve lignan içeriği nedeniyle dikkat çeken besinler arasında değerlendiriyor. [7]

Öğütülmüş keten tohumu yoğurda, yulafa veya salataya eklenebilir.

Ancak keten tohumunu veya başka herhangi bir yiyeceği meme kanserini “önleyen” ya da “tedavi eden” bir besin olarak görmek doğru değildir. Beslenmede tek gıdaya böyle bir görev yüklemek bilimsel kanıtların ötesine geçer.

8. Koyu yeşil yapraklı sebzeler

Karalahana, kale, brokoli ve benzeri koyu yeşil sebzeler vitamin, mineral ve lif bakımından oldukça zengindir.

Bazıları aynı zamanda kalsiyum sağlar. NIH, kale ve brokoliyi bitkisel kalsiyum kaynakları arasında gösteriyor. [4]

Bunları yalnızca garnitür olarak düşünmemek gerekir. Omlet, çorba, salata ve sebze yemeklerine eklemek günlük tüketimi kolaylaştırır.

9. Yaban mersini ve diğer orman meyveleri

Yaban mersini, böğürtlen, çilek ve ahududu; lif, C vitamini ve çeşitli bitkisel bileşikler sağlar.

Burada önemli olan belirli bir meyveyi “süper gıda” ilan etmek değil, farklı renklerde meyve ve sebzeleri düzenli olarak tüketmektir. Sağlıklı beslenmenin gücü çeşitlilikten gelir. [5]

10. Avokado

Avokado doymamış yağlar ve lif içeren besinlerden biridir. Doymuş yağların bir bölümünün doymamış yağlarla değiştirilmesi kalp sağlığı açısından daha uygun bir beslenme düzeni oluşturabilir. [6]

Salatalara birkaç dilim eklemek veya tereyağı ve yüksek doymuş yağ içeren bazı seçeneklerin yerine kullanmak pratik bir yöntemdir.

11. Tam tahıllar ve yulaf

Yulaf, tam tahıllı ekmek, bulgur ve esmer pirinç gibi tam tahıllar lif açısından rafine tahıllardan daha avantajlıdır.

Liften zengin beslenme bağırsak düzeninin yanı sıra kalp sağlığını destekleyen genel beslenme modelinin de önemli parçasıdır. Amerikan Kalp Derneği sağlıklı beslenme düzeninde tam tahıllara yer verilmesini öneriyor. [5]

Kahvaltıda şekerli gevrek yerine yulaf tercih etmek küçük ama etkili bir değişiklik olabilir.

12. Brokoli ve turpgiller

Brokoli, karnabahar, lahana ve benzeri turpgiller lif, C vitamini ve çeşitli bitkisel bileşikler sağlar.

Bu sebzelerin değeri tek bir hastalığa karşı “koruyucu kalkan” olmalarından değil, sebze ağırlıklı ve çeşitli bir beslenme düzeninin parçası olmalarından gelir. [7]

Haftanın farklı günlerinde farklı sebzeler tüketmek, tek bir “süper besine” yoğunlaşmaktan daha akılcıdır.

Kadınlarda beslenme ihtiyacı yaşla birlikte değişiyor

Kadınların beslenmesinde öne çıkan besinler her yaşam döneminde aynı ağırlığa sahip değildir.

Üreme çağında: Demir içeren besinler daha fazla önem kazanabilir. Adet yoluyla kan kaybı, demir gereksiniminin erkeklerden farklı olmasının nedenlerinden biridir. [2]

Gebelik planlanırken ve gebelikte: Folat, demir, iyot ve diğer bazı besin öğelerine ihtiyaç değişir. Gebelikte demir gereksinimi 27 mg’a çıkar. Folat ihtiyacı da yükselir. [8]

Menopoz sonrasında: Östrojen düzeylerindeki düşüş kemik kaybını hızlandırabilir. Bu nedenle kalsiyum ve D vitamini başta olmak üzere kemik sağlığını destekleyen genel beslenme ve yaşam tarzı daha fazla önem kazanır. [4]

“Süper gıda” ifadesine dikkat

“Süper gıda” bilimsel bir besin sınıfı değildir.

Somon çok faydalı olabilir ama sebzenin yerini tutmaz. Ceviz sağlıklı yağ sağlar ama tek başına kalp hastalığını önlemez. Yoğurt iyi bir kalsiyum kaynağı olabilir ancak bütün beslenme düzenindeki eksiklikleri kapatmaz.

Daha güçlü yaklaşım, tabağın tamamına bakmaktır: sebze ve meyveler, tam tahıllar, baklagiller, balık, uygun miktarda kuruyemiş ve diğer sağlıklı protein kaynakları birlikte düşünüldüğünde anlam kazanır. [5]

Takviye yerine önce sofraya bakın

Vitamin ve mineral ihtiyacını mümkün olduğunca besinlerden karşılamak genel olarak tercih edilen yaklaşımdır. Amerikan Kalp Derneği de sağlıklı kişilerde besin takviyelerini dengeli beslenmenin yerine koymamayı öneriyor. [9]

Özellikle demir takviyesinin gelişigüzel kullanılması doğru değildir. Yüksek dozlarda demir bulantı, kabızlık ve başka yan etkilere yol açabilir. [2]

Dolayısıyla “kadınlara iyi geliyor” düşüncesiyle her vitamin ve minerali takviye olarak almak yerine, gerçek bir eksiklik veya özel gereksinim olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Sonuç: Kadınların beslenmesinde çeşitlilik asıl güç

Kadınların beslenmesinde öne çıkan besinler arasında yağlı balıklar, yoğurt, baklagiller, ceviz, keten tohumu, koyu yeşil sebzeler, orman meyveleri, avokado ve tam tahıllar bulunuyor.

Fakat sağlığı belirleyen tek tek “süper gıdalar” değil, yıllar boyunca sürdürülebilen beslenme alışkanlıklarıdır. Birkaç pahalı veya egzotik yiyecek aramak yerine sofrayı sebze, meyve, baklagil, tam tahıl ve kaliteli protein kaynaklarıyla çeşitlendirmek daha sağlam bir zemindir.

4. Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Haftada en az iki porsiyon balığa, özellikle yağlı balıklara yer verin. [3]
• Haftanın birkaç günü mercimek, nohut veya fasulye gibi baklagilleri tercih edin. [5]
• Her gün farklı renklerde sebze ve meyve tüketmeye çalışın.
• Rafine tahılların bir bölümünü yulaf, bulgur ve diğer tam tahıllarla değiştirin. [5]
• Kuruyemişleri küçük porsiyonlarda ve mümkünse tuzsuz tüketin. [6]
• Kalsiyum ihtiyacı için yoğurt ve diğer uygun kaynakları beslenmeye dağıtın. [4]
• Demir veya diğer takviyeleri yalnızca “kadınlar kullanmalı” düşüncesiyle gelişigüzel almayın. [2][9]
• Tek bir süper gıdaya değil, sürdürülebilir ve çeşitli bir beslenme düzenine odaklanın.

5. Kaynaklar

1. WebMD, Super Foods for Women, Women’s Health Slideshow.
2. NIH Office of Dietary Supplements, Iron Fact Sheet.
3. American Heart Association, Fish and Omega-3 Fatty Acids.
4. NIH Office of Dietary Supplements, Calcium Fact Sheet.
5. American Heart Association, Your Guide to Healthy Eating Habits That Stick.
6. American Heart Association, 4 Ways to Get Good Fats.
7. WebMD, Best Foods for Healthy Breasts.
8. NIH Office of Dietary Supplements, Dietary Supplements and Life Stages: Pregnancy.
9. American Heart Association, Dietary Supplements: Hype or Help for Good Health.

Kaza, 9 Ağustos günü saat 15.00 sıralarında Orgeneral Necdet Timur Caddesi üzerinde meydana geldi.

Edinilen bilgilere göre seyir halindeki motosikletin sürücüsü, ara yoldan gelen bir otomobile çarpmamak için manevra yaptı. Kontrolden çıkan motosiklet, yol kenarında park halinde bulunan otomobile arkadan çarptı.

Çarpmanın etkisiyle motosiklette bulunan Abdülhamid Gürel ile Emirhan Çınar ağır yaralandı. Çevredekilerin ihbarı üzerine olay yerine sağlık ve polis ekipleri sevk edildi.

İlk müdahalelerinin ardından ambulanslarla Gökçeada Devlet Hastanesine kaldırılan iki genç, doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi de yayımladığı başsağlığı mesajıyla Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü öğrencisi Abdülhamid Gürel’in Gökçeada’da geçirdiği motosiklet kazasında hayatını kaybettiğini duyurdu.

Kazanın kesin nedeninin belirlenmesine yönelik inceleme sürüyor.

Edinilen bilgilere göre ayı, Şaban Şahin’e ait yayla evine girerek evin içerisinde ve çevresinde büyük çapta maddi hasara yol açtı.

Ayı, Şahin’e ait bir keçiyi telef ederken evde bulunan bir kediyi de öldürdü.

AYILARIN YERLEŞİM ALANLARINA İNMESİ TEDİRGİN EDİYOR

Ayıların yayla evlerinin bulunduğu bölgeye kadar gelmesi, Govlagoz Yaylası sakinlerinin endişesini artırdı.

Bölgede yaşayan vatandaşlar, benzer olayların tekrarlanmasından ve ayıların insanlarla karşı karşıya gelmesinden endişe duyduklarını belirterek gerekli önlemlerin alınmasını istedi.

Yayla sakinleri, yaşanan olayların artık yalnızca maddi zarar ve hayvan kaybıyla sınırlı kalmadığına dikkat çekerek insanların güvenliği açısından da risk oluşabileceğini dile getirdi.

GOVLAGOZ YAYLASI’NDA DAHA ÖNCE DE AYI EVE GİRMİŞTİ

Govlagoz Yaylası’nda daha önce de benzer bir olay yaşandığı belirtildi.

İş insanı Abdulkadir Bektaş’ın yaylada bulunan babaevine giren bir ayının evde ciddi hasara neden olduğu, yapının iç bölümüne büyük zarar verdiği aktarıldı.

Peş peşe yaşanan olayların ardından yayla sakinleri, ayıların yerleşim alanlarına kadar inmesinin nedenlerinin araştırılmasını istedi.

Vatandaşlar, yaban hayatının korunması gerektiğini ancak aynı zamanda bölgede yaşayan insanların ve hayvanların güvenliğinin sağlanmasının önem taşıdığını belirterek ilgili kurumlara önlem çağrısında bulundu.

Okçular Vakfı tarafından yapılan açıklamada, Hüseyin Topbaş’ın sahip olduğu bilgi, birikim ve tecrübesiyle Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi’nin eğitim, sağlık ve bilim alanlarında yürüttüğü çalışmalara önemli katkılar sunacağına duyulan güven ifade edildi.

Bezmiâlem’in köklü vakıf geleneğine ve sağlık alanındaki asırlık hizmet anlayışına dikkat çekilen açıklamada, üniversitenin vakıf medeniyetinden aldığı güçlü mirasla çalışmalarını sürdürdüğü belirtildi.

Okçular Vakfı, Topbaş’ın Mütevelli Heyet Başkanlığı döneminde Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi’nin eğitim, sağlık ve bilim alanındaki öncü çalışmalarının daha ileriye taşınacağına inandıklarını bildirdi.

Açıklamada ayrıca yeni görevin, Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi’nin köklü misyonunun yanı sıra Türkiye’nin sağlık, eğitim ve yükseköğretim alanındaki gelişimine de değerli katkılar sunması temennisinde bulunuldu.

Hüseyin Topbaş kimdir?

Hüseyin Topbaş, İstanbul Teknik Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümünde eğitim aldı. Daha sonra ABD’de Kennesaw State University’de İşletme Yüksek Lisansı (MBA) yaptı.

İş hayatında gıda, tekstil ve deri sanayisi başta olmak üzere farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerde yönetici ortak ve hissedar olarak görev alan Topbaş, sivil toplum ve spor yönetiminde de çeşitli sorumluluklar üstlendi.

2008-2013 yılları arasında Fenerbahçe Spor Kulübü Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yapan Topbaş, Fenerbahçe Yüksek Divan Kurulu üyeliğinde de bulundu. Dünya Yerel Yönetim ve Demokrasi Akademisi Vakfı Mütevelli Heyeti ile Türkiye Okçuluk Federasyonu Yönetim Kurulunda da görev üstlendi.

Okçular Vakfı’nın kurucuları arasında yer aldı

Okçular Vakfı’nın kurucuları arasında bulunan Hüseyin Topbaş, vakıf bünyesinde çeşitli sorumluluklar üstlendikten sonra başkanlık görevine seçildi.

Vakıf çalışmaları, iş dünyası ve spor yönetimindeki tecrübesiyle tanınan Topbaş, Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı göreviyle yükseköğretim alanında da önemli bir sorumluluk üstlenmiş oldu.

Evli ve dört çocuk babası olan Hüseyin Topbaş, iyi derecede İngilizce biliyor.

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi’nde yeni dönem

Hüseyin Topbaş’ın Mütevelli Heyet Başkanlığına seçilmesiyle Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi’nde yeni bir yönetim dönemi başladı.

Sağlık bilimleri ağırlıklı yükseköğretim yapısıyla faaliyet gösteren Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi, kökleri Osmanlı dönemindeki vakıf sağlık hizmetlerine uzanan kurumsal mirasını bugün tıp eğitimi, sağlık hizmetleri ve bilimsel araştırmalarla sürdürüyor.

Topbaş’ın yeni dönemde üniversitenin akademik gelişimi, sağlık alanındaki faaliyetleri ve kurumsal hedeflerinin yürütülmesinde Mütevelli Heyet Başkanı olarak görev yapması bekleniyor.

Bel ağrısına ne iyi gelir sorusunun yanıtı, ağrının nedenine ve ne kadar süredir devam ettiğine göre değişiyor. Kasların veya bağların zorlanmasına bağlı gelişen sıradan bel ağrılarında en önemli noktalardan biri, sanılanın aksine günlerce yatakta kalmamak. Güncel sağlık rehberleri, kişinin yapabildiği ölçüde günlük hareketlerini sürdürmesini öneriyor. [1,2]

Bel ağrısı oldukça yaygın ve çoğu zaman ciddi bir hastalıktan kaynaklanmıyor. Kas zorlanması sık görülen nedenlerden biri olsa da disk sorunları, siyatik ve omurgayı etkileyen başka hastalıklar da ağrıya yol açabiliyor. Çok daha seyrek olarak kırık, enfeksiyon veya başka ciddi durumlar söz konusu olabiliyor. [1,3]

Bel ağrısında vücutta ne oluyor?

Günlük hayatta ani dönme, ağır kaldırma, alışılmadık bir egzersiz veya uzun süre aynı pozisyonda kalma sonrasında bel çevresindeki kas ve yumuşak dokular zorlanabiliyor.

Bunun sonucunda ağrı, hareket sırasında hassasiyet, kaslarda gerginlik ve tutukluk ortaya çıkabiliyor. Ağrı nedeniyle hareketten tamamen kaçınmak ise zamanla kasların zayıflamasına ve belin daha da sertleşmesine neden olabiliyor. [1,4]

Bu nedenle ağrı izin verdiği ölçüde hareket etmek, iyileşme sürecinin önemli parçalarından biri kabul ediliyor.

Bel ağrısına ne iyi gelir?

1. Uzun süre yatmak yerine hareket edin

Bel ağrısı başladığında bütün günü yatakta geçirmek cazip gelebilir. Ancak uzun süreli yatak istirahati günümüzde çoğu sıradan bel ağrısı için önerilmiyor.

Kısa yürüyüşler yapmak, ev içinde hareket etmek ve tolere edilebildiği ölçüde günlük yaşama devam etmek daha uygun olabilir. [1,2]

Buradaki amaç ağrıyı zorlayarak egzersiz yapmak değil, tamamen hareketsiz kalmamaktır.

2. Sıcak uygulama kasları rahatlatabilir

Sıcak su torbası veya sıcak paket, özellikle kas spazmı ve sertliğin ön planda olduğu durumlarda kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Amerikan Hekimler Koleji de akut ve subakut bel ağrısında yüzeysel sıcak uygulamayı ilaç dışı seçeneklerden biri olarak değerlendiriyor. [2]

Sıcak kaynak doğrudan çıplak cilde uygulanmamalı; yanık riskine karşı araya havlu veya benzeri bir koruyucu konulmalıdır.

3. Soğuk uygulama da kullanılabilir

Özellikle yeni başlayan ağrı veya zorlanma sonrasında havluya sarılmış soğuk paket bazı kişilerde ağrı ve şişlik hissini azaltabilir. [1]

Sıcak mı soğuk mu sorusunun herkese uyan tek bir cevabı yoktur. Kişinin hangisinden daha fazla rahatlama sağladığı da önemlidir.

4. Hafif egzersiz ve esneme yardımcı olabilir

Yürüyüş, kontrollü esneme ve kişiye uygun bel egzersizleri hareketliliğin yeniden kazanılmasına yardımcı olabilir. Uzun süren bel ağrısında düzenli egzersiz, önerilen temel ilaç dışı yaklaşımlar arasında bulunuyor. [2]

Yoga, pilates ve yüzme gibi aktiviteler de bazı kişilerde yararlı olabilir. [1]

Ancak egzersiz sırasında ağrı belirgin biçimde artıyorsa zorlamaya devam edilmemelidir.

5. Aynı pozisyonda saatlerce kalmayın

Bel ağrısında yalnızca nasıl oturduğunuz değil, ne kadar uzun süre hareketsiz kaldığınız da önem taşıyor.

Masa başında çalışanların düzenli aralıklarla ayağa kalkması, kısa yürüyüşler yapması ve pozisyon değiştirmesi yararlı olabilir. [3]

Uzun süre aynı pozisyonda oturmak yerine gün içine küçük hareket molaları eklemek daha uygulanabilir bir yaklaşım olabilir.

6. Ağır kaldırmaya geçici olarak dikkat edin

Ağrının belirgin olduğu dönemde ağır kaldırmak veya beli ani biçimde döndüren hareketler şikâyeti artırabilir.

Günlük aktivite tamamen bırakılmamalı ancak ağrıyı belirgin biçimde tetikleyen hareketlerin yükü geçici olarak azaltılabilir.

7. Ağrı kesicileri bilinçsiz kullanmayın

Bazı bel ağrılarında steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar, yani ibuprofen benzeri ilaçlar düşünülebilir. Ancak bu ilaçlar herkes için uygun değildir. Mide-bağırsak hastalıkları, böbrek sorunları, kalp-damar hastalıkları, gebelik veya kullanılan diğer ilaçlar seçimi etkileyebilir. [1,2]

Bu nedenle özellikle düzenli ilaç kullananların ağrı kesici seçimini doktor veya eczacıyla değerlendirmesi daha güvenlidir.

Parasetamolün tek başına bel ağrısında etkisinin sınırlı olabileceğine ilişkin veriler de bulunmaktadır. [1,2]

Kronik bel ağrısında yaklaşım değişiyor

Bel ağrısı 12 haftadan uzun sürdüğünde kronik bel ağrısından söz edilir. Bu noktada yalnızca ağrıyı geçici olarak bastırmak yerine kişinin hareket kapasitesini yeniden artırmaya odaklanan bir yaklaşım önem kazanır. [2]

Egzersiz, fizyoterapi ve bazı hastalarda yoga, tai chi, bilişsel davranışçı terapi veya multidisipliner rehabilitasyon gibi ilaç dışı yöntemler değerlendirilebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu kişiye göre belirlenmelidir. [2]

Her bel ağrısında MR gerekir mi?

Hayır. Basit ve yeni başlayan bel ağrılarında rutin olarak röntgen veya MR çekilmesi çoğu zaman gerekli değildir.

Görüntüleme ihtiyacı; muayene bulguları, travma öyküsü, nörolojik belirtiler ve ciddi bir hastalıktan şüphelenilmesi gibi faktörlere göre değerlendirilir. [3]

Bu nedenle “belim ağrıyor, mutlaka MR çektirmeliyim” düşüncesi her hasta için doğru değildir.

Bel ağrısında hangi belirtilere dikkat edilmeli?

Bel ağrılarının büyük bölümü ciddi bir soruna bağlı olmasa da bazı belirtiler göz ardı edilmemelidir.

Özellikle şu durumlarda hızlı tıbbi değerlendirme gerekir: [1,3]

• İdrar yapamama veya idrar kontrolünün yeni kaybedilmesi
• Dışkı kontrolünde yeni gelişen bozulma
• Genital bölge, makat çevresi veya kalçaların arasında uyuşma
• Her iki bacakta belirgin uyuşma, güçsüzlük veya hızla kötüleşen belirtiler
• Ciddi kaza veya düşme sonrasında başlayan bel ağrısı

Ateş, titreme veya genel durum bozukluğuyla birlikte bel ağrısı gelişmesi; açıklanamayan kilo kaybı, geceleri belirginleşen ağrı ya da birkaç hafta içinde düzelmeyen ve günlük yaşamı ciddi biçimde etkileyen ağrı da doktor değerlendirmesini gerektirir. [1,3]

Sonuç: Bel ağrısına ne iyi gelir?

Bel ağrısına ne iyi gelir denildiğinde çoğu sıradan vakada çözüm günlerce hareketsiz yatmak değildir. Günlük hareketleri mümkün olduğunca sürdürmek, kısa yürüyüşler yapmak, sıcak veya soğuk uygulamadan yararlanmak ve uygun egzersizlerle hareketliliği korumak iyileşmeye destek olabilir. [1,2]

Ancak bel ağrısına idrar veya bağırsak kontrolünde değişiklik, genital bölgede uyuşma ya da bacaklarda yeni gelişen ciddi güçsüzlük eşlik ediyorsa evde geçmesini beklemek yerine acil tıbbi değerlendirme gerekir. [1,3]

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Uzun süre yatakta kalmayın; tolere edebildiğiniz ölçüde hareket edin.
• Kısa yürüyüşlerle başlayıp aktiviteyi kademeli artırın.
• Kas spazmı ve sertlik için koruyucu bir bez üzerinden sıcak uygulamayı deneyebilirsiniz.
• Ağrıyı belirgin artıran hareket ve egzersizleri zorlamayın.
• Uzun süre oturuyorsanız düzenli aralıklarla pozisyon değiştirin.
• Ağrı kesicileri özellikle kronik hastalığınız veya düzenli kullandığınız ilaçlar varsa doktor ya da eczacıya danışarak kullanın.
• Haftalar içinde düzelmeyen veya giderek şiddetlenen ağrıyı değerlendirmeye alın.

Kaynaklar

1. NHS. Back pain. Güncellenmiş hasta bilgilendirme rehberi, 2026.
2. American College of Physicians. Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain: Clinical Practice Guideline.
3. NICE. Low Back Pain and Sciatica in Over 16s: Assessment and Management. NG59.
4. University Hospitals Sussex NHS Foundation Trust. Low Back Pain: Treatment, Exercise and Patient Advice.

4D işçilere tayin hakkı ne zaman sorusunun yanıtı Anayasa Mahkemesinin iptal kararındaki yürürlük tarihiyle netleşti. AYM, 4D sürekli işçilerin yer değiştirmesini sınırlayan düzenlemedeki “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. Karar 9 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek.

Karar verilmiş ve Resmî Gazete’de yayımlanmış durumda. Bu nedenle AYM’den yeni bir karar beklenmiyor. Şimdi takip edilen temel konu, dokuz aylık süre içinde yeni bir yasal veya idari düzenleme yapılıp yapılmayacağı ve yer değişikliğinin hangi usullerle uygulanacağı.

4D işçilere tayin hakkı ne zaman başlayacak?

4D işçilere tayin hakkı ne zaman sorusu, kamu kurumlarında sürekli işçi statüsünde çalışan ve 696 sayılı KHK sürecinde kadroya geçen çalışanların gündeminde bulunuyor.

Anayasa Mahkemesi, 26 Kasım 2025 tarihinde verdiği kararla 375 sayılı KHK’nin geçici 23. maddesinde bulunan ve kadroya geçirilen işçilerin “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” istihdam edilmesini öngören ibareyi iptal etti.

Karar 9 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. AYM, oluşabilecek hukuki boşluğun giderilebilmesi amacıyla iptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi.

Buna göre iptal hükmü 9 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

AYM neden tayin sınırlamasını iptal etti?

Düzenleme, taşeron sisteminden sürekli işçi kadrosuna geçirilen çalışanların kadroya geçtikleri teşkilat ve birimle bağlı kalmasına yol açıyordu.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, önüne gelen bir uyuşmazlık kapsamında söz konusu düzenlemeyi Anayasa Mahkemesine taşıdı.

AYM yaptığı incelemede, işçilerin görev yerinin değiştirilmesine yönelik herhangi bir mekanizma öngörülmeden sürekli biçimde belirli bir teşkilat ve birimde çalışmalarını zorunlu tutan düzenlemeyi çalışma hakkıyla bağdaşmayan bir sınırlama olarak değerlendirdi.

Mahkeme bu nedenle ilgili ibarenin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar verdi.

AYM kararı şu anda ne bekliyor?

Süreçle ilgili önemli ayrım burada ortaya çıkıyor: AYM kararı yeniden görüşülmeyi veya başka bir mahkeme kararını beklemiyor.

Karar kesinleşmiş ve yayımlanmış durumda. Beklenen, AYM’nin belirlediği dokuz aylık geçiş süresinin tamamlanması.

Bu süre aynı zamanda yasama ve idare açısından yeni hukuki durumun nasıl uygulanacağının belirlenebilmesi için tanındı. Yer değişikliği taleplerinin hangi şartlarda yapılacağı, kurumlar arasında mı yoksa kurum içinde mi uygulanacağı, boş kadro veya pozisyon şartı aranıp aranmayacağı ve mazeret durumlarının nasıl değerlendirileceği gibi uygulama ayrıntıları ayrıca önem taşıyor.

9 Aralık’ta bütün 4D işçilere otomatik tayin hakkı mı gelecek?

AYM kararının en fazla yanlış anlaşılabilecek bölümü bu.

Karar, 9 Aralık 2026 tarihinde bütün sürekli işçilere istedikleri şehre koşulsuz ve otomatik tayin hakkı verildiği anlamına gelmiyor.

AYM’nin yaptığı işlem, 375 sayılı KHK’nin geçici 23. maddesinde yer alan ve yer değişikliğinin önünde engel oluşturan “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” ibaresini iptal etmek.

Dolayısıyla iptal kararının ardından yer değişikliğinin uygulamada hangi şartlara bağlanacağı ayrıca şekillenebilecek. Bu nedenle “9 Aralık’tan itibaren dilekçe veren herkes tayin olacak” şeklindeki değerlendirmeler mevcut kararın kapsamını aşar.

Karar hangi sürekli işçileri kapsıyor?

AYM kararının doğrudan konusu, 375 sayılı KHK’nin geçici 23. maddesi kapsamında sürekli işçi kadrolarına geçirilen çalışanlara ilişkin düzenleme.

Bu nedenle kamuoyunda kullanılan genel “4D işçiler” ifadesi ile AYM kararının hukuki kapsamını birbirinden ayırmak gerekiyor. Her sürekli işçi statüsünün veya farklı mevzuat kapsamında çalışan bütün işçilerin otomatik olarak aynı hüküm kapsamında bulunduğu sonucuna varılamaz.

Tayin için yeni düzenleme yapılacak mı?

9 Ağustos 2026 itibarıyla AYM’nin iptal kararının ardından bütün ayrıntıları belirleyen ve tüm çalışanlar bakımından otomatik bir tayin sistemi kuran yeni bir düzenlemenin yürürlüğe girdiğine ilişkin doğrulanmış resmî bir gelişme bulunmuyor.

Bu nedenle önümüzdeki süreçte yapılabilecek kanuni düzenlemeler, kurumların uygulama esasları ve işçilerin yer değişikliği taleplerine ilişkin oluşturulacak yöntem önem taşıyor.

SON DURUM

AYM, sürekli işçi kadrosuna geçirilen çalışanların yer değişikliğini sınırlayan düzenlemeyi iptal etti. Karar 9 Mart 2026’da yayımlandı ancak dokuz aylık erteleme nedeniyle 9 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek.

Dolayısıyla AYM’den yeni bir karar beklenmiyor. Şu anda kararın yürürlüğe girmesi ve bu tarihe kadar yer değişikliğinin usul ve şartlarına ilişkin yeni bir düzenleme yapılıp yapılmayacağı takip ediliyor.

En önemli nokta ise AYM kararının doğrudan ve koşulsuz bir “her işçiye istediği yere tayin” sistemi oluşturmadığı. 9 Aralık sonrasında ortaya çıkacak hukuki durum ve uygulama esasları belirleyici olacak.

SEO Başlığı: 4D işçilere tayin hakkı ne zaman? AYM kararında kritik tarih

Meta Açıklama: 4D işçilere tayin hakkı ne zaman? AYM’nin sürekli işçiler için verdiği iptal kararı 9 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek. İşte son durum.

URL Slug: 4d-iscilere-tayin-hakki-ne-zaman-aym-karari

Öne Çıkan Anahtar İfade: 4D işçilere tayin hakkı ne zaman

Destekleyici Anahtar İfadeler: 4D işçi tayin hakkı 2026, sürekli işçi tayin hakkı, AYM 4D işçi kararı, 696 KHK tayin hakkı, 4D işçi yer değişikliği

Al-Ittihad’ın genç santrforu George Ilenikhena’nın geleceği yaz transfer döneminin dikkat çeken dosyalarından biri haline geldi. Nijerya futbolunu takip eden bölgesel kaynaklarda 7 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanan habere göre 19 yaşındaki futbolcu düzenli forma şansı bulabileceği bir Avrupa kulübüne gitmek istiyor. Türkiye’den bazı kulüplerin de oyuncunun durumunu takip ettiği öne sürüldü. [1]

Al-Ittihad’a Şubat 2026’da transfer oldu

Ilenikhena, 3 Şubat 2026’da Monaco’dan Al-Ittihad’a transfer edildi. Fransız kulübü transferi resmen duyururken, genç santrfor Monaco kariyerini 51 maçta 10 gol ve 2 asistle tamamladı. [2]

Nijerya doğumlu futbolcu santrfor mevkisinde görev yapıyor. 16 Ağustos 2006 doğumlu Ilenikhena, Amiens altyapısından çıktıktan sonra Royal Antwerp ve Monaco formaları giydi. [2]

Monaco döneminde UEFA Şampiyonlar Ligi tecrübesi de yaşayan genç futbolcu, özellikle Barcelona karşısında attığı golle Avrupa futbolunda dikkat çekti. [2]

Suudi Arabistan’da forma süresi sınırlı kaldı

Ilenikhena’nın Al-Ittihad’a transferinin ardından 2025-2026 sezonunun ikinci bölümünde düzenli forma şansı bulmakta zorlandığı bildirildi.

Nijerya basınındaki verilere göre genç forvet Suudi Pro League’de iki karşılaşmada toplam 88 dakika süre aldı ve gol kaydedemedi. [3]

Bu durumun oyuncunun Avrupa’ya dönme isteğinde etkili olduğu öne sürülüyor.

Kiralık transfer seçeneği gündemde

Nijerya merkezli son haberde Al-Ittihad’ın sezon başındaki tutumuna kıyasla Ilenikhena’nın geçici transferine daha açık hale geldiği ileri sürüldü. Bir sezonluk kiralama ve olası satın alma opsiyonu üzerinde durulabileceği belirtildi. [1]

Alman kulübü Schalke’nin de oyuncu hakkında bilgi aldığı yönünde Almanya’dan haberler bulunuyor. Bu durum Ilenikhena’nın yalnızca Türkiye’den değil, farklı Avrupa liglerinden de takip edildiğini gösteriyor. [4]

Türkiye bağlantısında kulüp isimleri doğrulanmadı

Türkiye’den kulüplerin Ilenikhena’yı izlediği yönündeki iddia Nijerya kaynaklarında yer alsa da Beşiktaş veya Samsunspor’un oyuncu için resmî teklif yaptığına ilişkin güvenilir ve bağımsız bir doğrulama bulunmuyor.

Bu nedenle mevcut aşamada belirli bir Türk kulübünün transfer görüşmelerine başladığını söylemek mümkün değil.

Al-Ittihad cephesinden de oyuncunun kiralanacağı veya Avrupa’ya gönderileceğine ilişkin resmî bir açıklama yapılmadı. Transfer sürecinin, yaz transfer döneminin kalan bölümünde gelecek tekliflere göre netlik kazanması bekleniyor.

KAYNAKLAR

[1] Sport Flames
[2] AS Monaco
[3] Pulse Sports Nigeria
[4] Schalke Total

Yüksek Mahkeme’nin dosyaları birlikte inceleyecek olmasıyla hukuki süreç devam ediyor. AYM’nin başvurunun esasına ilişkin vereceği karar beklenirken, kamuoyunda yer alan yaklaşık 25 bin liralık artış ve geçmişe dönük ödeme rakamları şu aşamada kesinleşmiş bir hak veya ödeme anlamına gelmiyor.

AYM seyyanen zam dosyalarını birleştirdi

Emekliye seyyanen zam Anayasa Mahkemesi başvurusunda son gelişme, aynı hukuki uyuşmazlığa ilişkin dosyaların bir araya getirilmesi oldu.

2023 yılında görevdeki kamu çalışanlarına 8 bin 77 lira olarak getirilen ilave ödeme, memur emeklilerinin aylıklarına yansıtılmamıştı. Düzenleme daha sonra yargıya taşındı.

Emekli Yargıtay Üyesi Seyfettin Çilesiz’in başlattığı hukuki süreç kapsamında konu Anayasa Mahkemesi’ne kadar ulaştı. AYM’ye aynı konuda yapılan başvuruların tek dosya üzerinden değerlendirilmesi yönünde karar alındığı bildirildi.

Seyyanen zam için henüz nihai karar çıkmadı

Dosyaların birleştirilmesi, AYM’nin emeklilere seyyanen zam verilmesine karar verdiği anlamına gelmiyor.

Mevcut aşamada Yüksek Mahkeme’nin başvuruların esasına ilişkin nihai değerlendirmesi bekleniyor. Bu nedenle sosyal medya ve bazı haberlerde kullanılan “zam kesinleşti” veya “25 bin lira verilecek” şeklindeki ifadeler mevcut hukuki durumu yansıtmıyor.

8 bin 77 liralık ödeme neden dava konusu oldu?

Uyuşmazlığın temelinde Temmuz 2023’te kamu çalışanlarına getirilen ilave ödeme bulunuyor.

Görevdeki memurların maaşlarına eklenen 8 bin 77 liralık ödeme, emekli aylıklarının hesabına dahil edilmedi. Memur emeklileri adına yürütülen hukuki girişimlerde bu farklılığın anayasal eşitlik ilkesi ve sosyal güvenlik hakkı açısından değerlendirilmesi talep edildi.

İlk derece yargılamasında seyyanen ödemenin emekli aylıklarına yansıtılması yönündeki talep kabul edilmemişti. Sürecin ilerleyen aşamalarında konu bireysel başvuru yoluyla AYM’nin önüne geldi.

25 bin liralık seyyanen zam iddiası nereden geliyor?

2023’te 8 bin 77 lira olarak belirlenen ilave ödemenin memur aylık katsayısındaki değişikliklerle birlikte günümüzde yaklaşık 25 bin lira düzeyine ulaştığı hesaplamaları yapılıyor.

Bu nedenle AYM’den başvurucular lehine bir karar çıkması halinde memur emeklilerinin aylıklarında bu seviyeye yaklaşan bir artış ve geçmiş dönemlere ilişkin farkların gündeme gelebileceği ileri sürülüyor.

Ancak 25 bin liralık zam şu anda kesinleşmiş değil. AYM’nin vereceği kararın içeriği, kapsamı ve olası sonuçları görülmeden emeklilerin aylıklarına belirli bir tutarın ekleneceğini söylemek mümkün değil.

Karar bütün emeklileri kapsayacak mı?

Hukuki uyuşmazlık, 2023 yılında görevdeki memurlara verilen ilave ödemenin memur emeklilerine yansıtılmamasından kaynaklanıyor.

Bu nedenle süreç doğrudan SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin tamamına yapılacak genel bir seyyanen zam düzenlemesi olarak değerlendirilmemeli.

AYM’nin olası kararının kimleri ve hangi dönemleri kapsayacağı ise kararın gerekçesi ve sonrasında uygulanacak hukuki süreçle netleşecek.

SON DURUM

Emekliye seyyanen zam konusunda Anayasa Mahkemesi henüz emeklilere ödeme yapılmasını sağlayan nihai bir karar açıklamadı.

Son gelişme, aynı konudaki bireysel başvuruların birleştirilerek değerlendirilmesi oldu. Bu aşamadan sonra AYM’nin esas hakkındaki kararı takip edilecek.

Dolayısıyla bugün itibarıyla “emekliye 25 bin lira seyyanen zam kesinleşti” denilemez. Maaş artışı ve geçmişe dönük fark ödemesi ancak hukuki sürecin sonucu ve kararın uygulanma biçimi netleştikten sonra kesinlik kazanabilir.

Kolonoskopi hazırlığı, işlemin başarısını doğrudan etkileyen en önemli aşamalardan biri. Bağırsakların yeterince temizlenmemesi, doktorun bağırsak yüzeyini ve küçük polipleri görmesini zorlaştırabilir, hatta işlemin tekrarlanmasına yol açabilir. Peki kolonoskopi öncesi ne yenir, bağırsak temizleme ilacı tek seferde mi içilir, dışkının ne zaman berraklaşması gerekir ve düzenli kullanılan ilaçlar ne olacak? Güncel tıbbi öneriler ışığında kolonoskopi hazırlığı hakkında en çok merak edilen soruları yanıtladık. [1][2]

1. Kolonoskopi öncesi bağırsak temizliği neden yapılır?

Kolonoskopide amaç, kalın bağırsağın iç yüzeyini mümkün olduğunca ayrıntılı incelemektir. Bağırsakta dışkı kalması poliplerin, küçük lezyonların ve diğer anormalliklerin görülmesini güçleştirebilir.

Bu nedenle iyi bir bağırsak temizliği, kolonoskopinin kalitesinin temel parçalarından biridir. [1]

2. Kolonoskopiden kaç gün önce diyete başlanmalı?

Bu konuda herkese uygulanan tek bir program yoktur. Kullanılan bağırsak temizleme ilacı, kabızlık öyküsü, daha önceki kolonoskopi hazırlığının başarısı ve kişinin sağlık durumu programı değiştirebilir.

Güncel ABD Çoklu Dernek Görev Gücü önerileri, standart risk taşıyan ayaktan hastalarda diyet kısıtlamalarının çoğunlukla işlemden önceki günle sınırlandırılabileceğini belirtiyor. Ancak bazı hastaneler iki veya daha fazla gün önceden düşük posalı beslenme önerebilir. [1][3]

3. Kolonoskopiden önce ne yenebilir?

Doktorun verdiği programa bağlı olarak işlemden önceki dönemde düşük lifli ve düşük posalı besinler tercih edilebilir.

Beyaz ekmek, beyaz pirinç ve posa miktarı düşük bazı yiyecekler hazırlık programlarında yer alabilir. Ancak size verilen yazılı hazırlık talimatı her zaman genel önerilerden önceliklidir. [1][3]

4. Hangi yiyeceklerden uzak durmak gerekir?

Özellikle yüksek lifli ve bağırsakta kalıntı bırakabilecek yiyeceklerin sınırlandırılması istenebilir. Sebzeler, baklagiller, çekirdekli veya tohumlu gıdalar bazı hazırlık programlarında önceden kesilir.

Ne kadar süreyle kısıtlama yapılacağı kişinin hazırlık planına göre değişebilir. [1]

5. Berrak sıvı diyeti nedir?

Berrak sıvı, genel olarak içinden ışık geçebilecek ve katı parçacık içermeyen sıvıları ifade eder.

Programa göre su, posasız açık renkli meyve suları, berrak et suyu, sütsüz çay veya kahve ve bazı berrak içecekler tüketilebilir. [4]

6. Çay ve kahve içilebilir mi?

Genellikle süt veya krema eklenmemiş çay ve kahve berrak sıvı kapsamında değerlendirilebilir. Ancak işlemin yaklaştığı saatlerde sıvı tüketiminin ne zaman tamamen kesileceği konusunda hastanenin verdiği talimata uyulmalıdır. [2][4]

7. Süt veya ayran içilebilir mi?

Berrak sıvı diyeti uygulanıyorsa süt ve süt içeren içecekler uygun değildir. Mayo Clinic de kolonoskopiden önceki 24 saatlik hazırlık döneminde süt ürünlerinden kaçınılmasını belirtiyor. [2]

8. Kırmızı veya mor içeceklerden neden kaçınılır?

Özellikle kırmızı renkli sıvılar bağırsakta kanla karıştırılabilecek bir görüntü oluşturabileceğinden önerilmez. Merkezin hazırlık talimatlarında belirtilen renk kısıtlamalarına uyulmalıdır. [2]

9. Kolonoskopi hazırlık ilacı tek seferde mi içilir?

Her hazırlık ilacı tek seferde içilmez.

Güncel kılavuzlar çoğu hasta için bölünmüş doz (split-dose) bağırsak hazırlığını tercih ediyor. Bu yöntemde temizleme solüsyonunun bir bölümü önceki gün, kalan bölümü ise kolonoskopi günü alınır. [1]

Ancak kullanılan ürünün türüne ve kolonoskopinin saatine göre uygulama değişebilir. Bu nedenle kutudaki genel kullanım bilgisinden ziyade endoskopi biriminin size verdiği doz ve saat programına uyulmalıdır.

10. İkinci doz ne zaman alınır?

Güncel önerilerde bölünmüş doz uygulanıyorsa ikinci bölümün kolonoskopiden yaklaşık 4-6 saat önce başlanması ve hazırlığın işlemden en az 2 saat önce tamamlanması öneriliyor. [1]

Bununla birlikte sedasyon/anestezi kuralları ve hastanenin açlık-susuzluk protokolü farklılık gösterebilir.

11. İlaç ne kadar sürede etki eder?

Etki süresi kullanılan preparata ve kişiye göre değişir. Genellikle bağırsak hareketleri başladıktan sonra giderek sıklaşır ve sulu dışkılama ortaya çıkar.

Bu nedenle hazırlık ilacına başladıktan sonra tuvalete kolay ulaşılabilecek bir yerde bulunmak gerekir. [3]

12. Çok sık tuvalete çıkmak normal mi?

Evet. Hazırlık ilacının amacı zaten bağırsak içeriğini hızla boşaltmaktır. Bu nedenle sık ve sulu dışkılama beklenen bir durumdur.

Ancak aşırı halsizlik, bayılma, bilinç değişikliği, şiddetli karın ağrısı veya sıvı alamama gibi olağan dışı durumlarda sağlık kuruluşuyla iletişime geçilmelidir.

13. Bağırsakların temizlendiği nasıl anlaşılır?

Hazırlık ilerledikçe katı ve kahverengi dışkının azalması, bağırsaktan çıkan sıvının giderek daha açık ve parçacıksız hale gelmesi beklenir.

Ancak dışkının görünümüne bakarak hazırlığın kesin olarak yeterli olduğuna karar vermek mümkün değildir. Asıl değerlendirme kolonoskopi sırasında yapılır.

14. Hâlâ kahverengi veya katı dışkı geliyorsa ne yapılmalı?

İşleme yaklaşıldığı halde katı dışkı gelmeye devam ediyorsa hazırlık yetersiz olabilir.

Kendi kendinize ek doz bağırsak temizleme ilacı kullanmayın. Endoskopi birimi veya işlemi yapacak sağlık kuruluşuyla iletişime geçerek ne yapılması gerektiğini sorun.

15. Hazırlık ilacının tamamını içemezsem ne olur?

İlacın eksik alınması bağırsak temizliğinin yetersiz kalmasına neden olabilir. Bunun sonucunda kolonoskopi tamamlanamayabilir veya başka bir tarihte tekrarlanması gerekebilir. [3]

Şiddetli bulantı, kusma veya ilacı içememe durumunda kendi başınıza doz değiştirmek yerine sağlık kuruluşuyla görüşün.

16. Bulantı ve şişkinlik olabilir mi?

Büyük miktarda sıvı ve bağırsak temizleme solüsyonu tüketilmesi bazı kişilerde bulantı, dolgunluk ve şişkinliğe neden olabilir.

Ancak şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, sürekli kusma, belirgin karın şişliği veya genel durumda ciddi bozulma olağan hazırlık belirtisi olarak kabul edilmemeli ve tıbbi değerlendirme alınmalıdır.

17. Kolonoskopi sabahı su içilebilir mi?

Burada hastanenin verdiği saat kritik önem taşır.

Berrak sıvılara belirli bir saate kadar izin verilebilse de sedasyon uygulanacak hastalarda işlem öncesinde sıvı tüketiminin kesilmesi gerekir. Hazırlık solüsyonunun ikinci bölümünün de güncel önerilerde işlemden en az 2 saat önce tamamlanması tavsiye edilmektedir. [1]

Size verilen açlık ve sıvı kesme saatini değiştirmeyin.

18. Düzenli kullanılan ilaçlar ne olacak?

Tüm ilaçlar için aynı kural geçerli değildir.

Özellikle şu ilaçları kullananların işlem öncesinde doktoruna bilgi vermesi önemlidir:

• Kan sulandırıcılar ve trombosit fonksiyonunu etkileyen ilaçlar
• Diyabet ilaçları ve insülin
• Demir preparatları
• Tansiyon ve kalp ilaçları
• Düzenli kullanılan diğer reçeteli ilaçlar ve takviyeler

Bu ilaçların bazıları için doz veya kullanım zamanı değiştirilebilir. Doktor önerisi olmadan kan sulandırıcı veya başka bir düzenli ilacı kesmeyin. [2]

19. Diyabet, böbrek veya kalp hastalığı varsa hazırlık değişir mi?

Değişebilir. Özellikle sıvı-elektrolit dengesinin önemli olduğu hastalarda bağırsak temizleme preparatının seçimi kişiye özel yapılmalıdır.

Güncel kılavuzlar, sıvı yüklenmesi veya elektrolit bozukluğu açısından risk taşıyan kişilerde bazı hiperozmotik preparatlardan kaçınılmasını öneriyor. Kullanılacak preparat kişinin hastalıkları ve ilaçları dikkate alınarak seçilmelidir. [1]

20. Kolonoskopi hazırlığında en önemli kural nedir?

Size verilen hazırlık programını aynen uygulamak.

İnternette bulunan genel programlar, başka bir hastanın kullandığı ilaç veya önceki kolonoskopinizde uygulanan yöntem sizin mevcut hazırlığınız için doğru olmayabilir.

Preparatın türü, miktarı, hangi saatte başlanacağı ve tek doz mu yoksa bölünmüş doz mu kullanılacağı kolonoskopinin saatine ve kişisel sağlık durumuna göre belirlenebilir.

Kolonoskopi hazırlığında kısa kontrol listesi

Hazırlık gününde size verilen diyet programını uygulayın, yeterli izin verilen berrak sıvı tüketin ve bağırsak temizleme ilacını belirtilen doz ve saatlerde alın. İşlemin açlık-susuzluk saatine mutlaka uyun.

Kan sulandırıcı, diyabet ilacı, insülin veya diğer düzenli ilaçları kullanıyorsanız önceden doktorunuza bildirin. Hazırlık yetersiz görünüyorsa veya ilacı tamamlayamıyorsanız kendi kendinize ek doz kullanmayın.

Kaynaklar

[1] U.S. Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer / American Society for Gastrointestinal Endoscopy. Optimizing Bowel Preparation Quality for Colonoscopy: Consensus Recommendations, 2025.

[2] Mayo Clinic. Colonoscopy: Preparation and Procedure.

[3] NHS. Colonoscopy: Getting Ready.

[4] Mayo Clinic. Clear Liquid Diet.

SEO Başlık: Kolonoskopi Hazırlığı: En Çok Merak Edilen 20 Soru ve Yanıtı

Meta Açıklama: Kolonoskopi hazırlığı nasıl yapılır? Ne yenir, hazırlık ilacı tek seferde mi içilir, bağırsakların temizlendiği nasıl anlaşılır? En çok merak edilen 20 sorunun yanıtı.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: