Alzheimer hastalığının kadınlarda erkeklerden daha sık görülmesi, bilim dünyasının uzun süredir yanıt aradığı sorulardan biri. ABD’de Alzheimer hastalığıyla yaşayan kişilerin yaklaşık üçte ikisini kadınlar oluşturuyor.

Stanford Medicine’dan nörologlar Prof. Dr. Victor Henderson ve Prof. Dr. Michael Greicius’a göre bu çarpıcı farkın en önemli açıklamalarından biri kadınların ortalama olarak erkeklerden daha uzun yaşaması. Ancak genetik yapıdan menopoz dönemindeki hormonal değişimlere kadar başka faktörler de araştırılıyor.

Kadınların daha uzun yaşaması önemli bir etken

Alzheimer yaşla güçlü biçimde ilişkili bir hastalık. Özellikle 70’li ve 80’li yaşlardan itibaren görülme sıklığı belirgin biçimde artıyor.

Kadınların erkeklerden daha uzun yaşaması nedeniyle Alzheimer açısından en yüksek risk taşıyan ileri yaş gruplarında kadınların sayısı da daha fazla oluyor.

Stanford Medicine’dan Prof. Dr. Victor Henderson, kadın ve erkeklerde görülen toplam Alzheimer vakaları arasındaki farkın büyük bölümünün yaşam süresindeki farklılıkla açıklanabileceğini belirtiyor.

Ancak yaş faktörü hesaba katıldığında bile kadın ve erkekler arasında bazı farklılıklar görülebiliyor. Prof. Dr. Michael Greicius, aynı yaş grubunda kadınların Alzheimer geliştirme olasılığının erkeklerden bir miktar daha yüksek olabileceğini ifade ediyor.

APOE4 geni kadınlarda farklı etki gösterebilir

Bilim insanlarının üzerinde özellikle durduğu konulardan biri APOE4 geni.

APOE4, geç başlangıçlı Alzheimer hastalığı için bilinen en güçlü genetik risk faktörlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Greicius ve Henderson’ın da yer aldığı daha önceki araştırmalarda APOE4 taşımanın demans riskindeki artışının kadınlarda erkeklere göre daha belirgin olabileceği görüldü.

Stanford’un aktardığı verilere göre söz konusu araştırmada APOE4, demans riskini kadınlarda yüzde 81, erkeklerde ise yüzde 27 artırdı.

Bu sonuç, kadın ve erkekler arasındaki Alzheimer farklılığının bir bölümünün genetik faktörlerle ilişkili olabileceğini düşündürüyor.

Ancak APOE4 taşımak kişinin kesin olarak Alzheimer hastalığı geliştireceği anlamına gelmiyor. Genetik yatkınlık, hastalığın gelişiminde rol oynayabilen faktörlerden yalnızca biri.

Östrojen-Alzheimer ilişkisi araştırılıyor

Kadınlarda Alzheimer araştırmalarının dikkat çekici başlıklarından biri de östrojen.

Beynin farklı bölgelerinde östrojen reseptörlerinin bulunması ve menopoz döneminde östrojen seviyelerinin belirgin biçimde azalması, araştırmacıları hormonlarla Alzheimer arasındaki olası ilişkiyi incelemeye yöneltiyor.

Üstelik menopoz dönemi, Alzheimer ile ilişkili bazı biyolojik değişikliklerin beyinde birikmeye başlayabileceği yaşam dönemleriyle de kesişiyor.

Henderson, menopozla birlikte östrojen kaybının onlarca yıl sonra ortaya çıkan Alzheimer hastalığıyla ilişkili olabileceğini düşündüren gözlemsel veriler bulunduğunu ancak bunun kesin bir neden-sonuç ilişkisi olarak yorumlanamayacağını vurguluyor.

Hormon tedavisi Alzheimer’dan koruyor mu?

Bu noktada en önemli sorulardan biri menopozal hormon tedavisinin Alzheimer hastalığını önleyip önleyemeyeceği.

Stanford uzmanlarının yanıtı temkinli.

Mevcut klinik çalışmalar hormon tedavisinin bilişsel işlevler üzerinde belirgin bir koruyucu etki sağladığını göstermiyor. Aynı şekilde tedavinin her durumda demans riskini artırdığı sonucuna varmak için de yeterli kanıt bulunmuyor.

Bu nedenle uzmanlar menopozal hormon tedavisinin yalnızca demansı önlemek amacıyla kullanılmasını önermiyor.

Hormon tedavisine başlanıp başlanmayacağı kişinin menopoz belirtileri, yaşı, sağlık durumu ve diğer risk faktörleri değerlendirilerek hekimle birlikte kararlaştırılmalı.

Alzheimer ilaçları kadınlarda farklı çalışabilir mi?

Bilim insanlarının üzerinde çalıştığı bir diğer soru Alzheimer tedavilerinin kadınlarda ve erkeklerde aynı ölçüde etkili olup olmadığı.

Geçmişte Alzheimer araştırmalarında kullanılan deney hayvanlarının büyük bölümünün erkek olması, cinsiyete bağlı biyolojik farklılıkların yeterince incelenememesine neden oldu.

Günümüzde klinik araştırmalara daha fazla kadın dahil edilse de çalışmaların çoğu tedavi sonuçlarını kadın ve erkeklerde ayrı ayrı değerlendirecek biçimde tasarlanmıyor.

Bazı ilaç çalışmalarında kadın ve erkekler arasında tedavi yanıtı açısından farklılık sinyalleri ortaya çıksa da Stanford uzmanları mevcut kanıtların Alzheimer tedavisini cinsiyete göre değiştirmek için yeterli olmadığını belirtiyor.

Alzheimer riskini azaltmak mümkün mü?

Alzheimer hastalığının tüm vakalarını önleyebilecek kesin bir yöntem bulunmuyor. Buna karşılık değiştirilebilir bazı risk faktörlerinin kontrol edilmesi demans riskinin azaltılmasına katkıda bulunabilir.

Stanford uzmanları kadınlar ve erkekler için temel önerilerin büyük ölçüde aynı olduğuna dikkat çekiyor.

Düzenli fiziksel aktivite yapmak, kan basıncını kontrol altında tutmak, sigara kullanmamak, yeterli uyumak, sosyal ilişkileri sürdürmek ve zihinsel olarak aktif kalmak beyin sağlığını destekleyen başlıca yaşam biçimi faktörleri arasında gösteriliyor.

Kadınlarda Alzheimer neden daha fazla?

Bugünkü bilimsel bilgiler tek bir nedene işaret etmiyor.

Kadınların daha uzun yaşaması, kadınlarda toplam Alzheimer vakalarının daha fazla olmasının önemli bir bölümünü açıklıyor. Bunun yanında APOE4 gibi genetik risk faktörlerinin kadınlarda farklı etkiler gösterebilmesi, menopoz ve östrojen değişiklikleri ile yaşam biçimine ilişkin faktörler de araştırılıyor.

Bilim insanlarının önündeki önemli sorulardan biri, bu faktörlerin her birinin kadınlarda Alzheimer riskine ne ölçüde katkıda bulunduğunu belirlemek.

Bu sorunun yanıtlanması, gelecekte Alzheimer hastalığının önlenmesi ve tedavisinde kadın ve erkeklerin biyolojik farklılıklarını daha fazla dikkate alan kişiselleştirilmiş yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

TIBBİ UYARI

Unutkanlık tek başına Alzheimer hastalığı anlamına gelmez. Günlük yaşamı etkileyen ve giderek ilerleyen hafıza kaybı, yön bulma güçlüğü, konuşma, düşünme veya karar verme becerilerinde belirgin değişiklik yaşayan kişilerin sağlık kuruluşuna başvurması gerekir. Menopozal hormon tedavileri Alzheimer’dan korunmak amacıyla hekim değerlendirmesi olmadan kullanılmamalıdır.

KAYNAKLAR

1. Stanford Medicine News Center — Women get Alzheimer’s more often than men: Five things the science tells us, 2026.
2. Stanford Alzheimer’s Disease Research Center — Alzheimer hastalığında genetik, cinsiyet ve değiştirilebilir risk faktörlerine ilişkin araştırmalar.

Sabah gözünü açar açmaz kahve makinesine yönelenler için sık tekrarlanan bir uyarı var: “Aç karnına kahve içme, mideni bozarsın.”

Peki gerçekten öyle mi?

Mevcut bilimsel veriler, bu konuda herkese uygulanabilecek kadar kesin bir yasak olmadığını gösteriyor. Aç karnına kahve içmek çoğu sağlıklı yetişkinde mideyi “tahrip eden” veya tek başına ülsere neden olan bir alışkanlık olarak değerlendirilmiyor. Asıl belirleyici nokta, kişinin kahveye ve kafeine nasıl yanıt verdiği.

Aç karnına kahve mideyi neden rahatsız edebilir?

Kahve mide asidi salgısını etkileyebilir. Kafein de bazı kişilerde alt özofagus sfinkterinin gevşemesine katkıda bulunabilir. Bu durum mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını kolaylaştırarak mide yanması ve reflü yakınmalarını artırabilir.

Özellikle zaten reflü veya mide hassasiyeti yaşayan kişiler sabah kahvesinden sonra yanma, ekşime ya da karın rahatsızlığını daha belirgin hissedebilir.

Ancak önemli bir ayrıntı var: Bu şikâyetler yalnızca kahvenin aç karnına içilmesiyle ortaya çıkmak zorunda değil. Hassas kişiler yemek sonrasında içtiklerinde de benzer sorunlarla karşılaşabilir.

“Aç karnına kahve ülser yapar” iddiası doğru mu?

En sık dile getirilen endişelerden biri bu.

Mevcut veriler kahvenin tek başına mide ülserinin nedeni olduğunu desteklemiyor. Cleveland Clinic de kahvenin ülser oluşumuyla anlamlı bir ilişkisinin gösterilmediğine dikkat çekiyor. Bununla birlikte mevcut ülseri veya mide hassasiyeti olan kişilerde artan asit salgısı yakınmaları kötüleştirebilir.

Yani “kahve ülser yapar” ile “kahve mevcut mide şikâyetlerini artırabilir” ifadeleri aynı anlama gelmiyor.

Sabah kahvesinden sonra neden hemen tuvalet ihtiyacı doğuyor?

Kahvenin etkisi yalnızca mideyle sınırlı değil.

Bazı kişiler bir fincan kahveden kısa süre sonra bağırsak hareketlerinin hızlandığını fark ediyor. Kahvenin sindirim sistemi hormonlarını ve bağırsak hareketlerini uyarabilmesi bunun nedenlerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Bu nedenle sabah kahvesinin ardından dışkılama ihtiyacının ortaya çıkması tek başına olağandışı bir durum değil.

Titreme, huzursuzluk ve çarpıntı da görülebilir

Sorun bazen mide değil, kafeinin kendisi olabilir.

Özellikle kafeine duyarlı kişilerde kahve; huzursuzluk, titreme, çarpıntı veya kaygı hissinin belirginleşmesine neden olabilir. Aç karnına kahve içtiğinde bu belirtileri yaşayan kişiler kahveyi kahvaltıyla birlikte tüketmeyi veya kafein miktarını azaltmayı deneyebilir.

Kafeinsiz kahve de kafeine bağlı yakınmaları azaltmak isteyenler için bir seçenek olabilir.

Peki kortizol meselesi?

Sosyal medyada sabah aç karnına kahvenin “kortizolü tehlikeli şekilde yükselttiği” yönünde oldukça kesin ifadeler görülebiliyor. Bilimsel tablo ise bundan daha karmaşık.

Bazı kontrollü araştırmalarda kafeinli kahvenin kortizol düzeylerini geçici olarak artırabildiği gösterildi. Buna karşılık başka çalışmalarda akut kahve tüketiminin kortizolde anlamlı değişiklik oluşturmadığı bildirildi. Dolayısıyla tek başına “aç karnına kahve kortizolü bozuyor” şeklinde genel bir sonuca varmak mevcut kanıtların ötesine geçiyor.

Kan şekeri açısından da herkeste aynı etki beklenmemeli

Kafeinin kısa vadede glukoz ve insülin yanıtını etkileyebildiğini gösteren kontrollü çalışmalar bulunuyor. Örneğin bazı deneysel araştırmalarda kafeinli kahvenin yemek sonrası glukoz yanıtını artırabildiği gözlendi. Ancak çalışmalar küçük örneklemlere sahip ve kahvenin uzun dönem metabolik etkileriyle akut kafein etkisini birbirinden ayırmak gerekiyor.

Bu nedenle özellikle diyabeti veya kan şekeri kontrolüyle ilgili sorunu bulunan kişilerin kendi glukoz yanıtlarını dikkate almaları daha anlamlı.

Kahve midenizi rahatsız ediyorsa ne yapabilirsiniz?

Kahveden tamamen vazgeçmek ilk seçenek olmak zorunda değil. Kahveyi kahvaltıdan sonra veya yiyecekle birlikte içmek denenebilir. Kafein miktarı azaltılabilir ya da kafeinsiz kahve tercih edilebilir. Tıbbiye Bülteni uzman görüşlerine göre koyu kavrulmuş kahveler de bazı kişilerde mide asidi salgısını daha az uyarabilir.

Belirleyici olan kişinin verdiği yanıttır.

Sabah aç karnına içtiğiniz kahve hiçbir yakınmaya yol açmıyorsa, mevcut kanıtlar sağlıklı yetişkinlerin sırf aç karnına içtikleri için kahveden vazgeçmeleri gerektiğini göstermiyor. Buna karşılık her fincandan sonra yanma, ekşime, mide ağrısı, yoğun çarpıntı veya bağırsak şikâyeti yaşıyorsanız kahvenin zamanı, miktarı ve kafein içeriğini değiştirmek mantıklı olabilir.

Tıbbi Uyarı: Sürekli veya şiddetli mide ağrısı, yutma güçlüğü, tekrarlayan kusma, açıklanamayan kilo kaybı, kanlı kusma ya da siyah dışkı gibi belirtiler yalnızca kahve tüketimine bağlanmamalı ve tıbbi değerlendirme gerektirir.

Kaynaklar

Health
Cleveland Clinic
PubMed / The American Journal of Clinical Nutrition

İdrar pH değeri, idrarın ne kadar asidik veya alkali olduğunu gösterir. pH 7 nötrdür; 7'nin altındaki değerler asidik, 7'nin üzerindeki değerler ise alkali idrarı ifade eder.

İdrar pH'sının yüksek veya düşük olması tek başına hastalık tanısı koydurmaz. Beslenme, kullanılan ilaçlar, idrar yolu enfeksiyonları, böbreklerin asit-baz dengesini düzenleme biçimi ve idrar örneğinin beklemesi sonucu etkileyebilir.

İDRAR pH KAÇ OLMALI?

İdrar pH'sı geniş bir fizyolojik aralıkta değişebilir. Rutin idrar tahlillerinde yaklaşık 4,5–8 aralığı sık kullanılan referanslardan biridir.

İdrar çoğu zaman hafif asidiktir. Ancak tek bir ideal pH değeri yoktur. Laboratuvarın kullandığı yöntem ve rapordaki referans aralığı dikkate alınmalıdır.

İDRAR pH 5 NE DEMEK?

pH 5 asidik idrar anlamına gelir ve tek başına anormal bir sonuç değildir.

Beslenme ve vücudun metabolik durumu idrarı daha asidik hale getirebilir. Sürekli düşük pH ise özellikle böbrek taşı değerlendirmesinde önem kazanabilir; ürik asit taşları düşük idrar pH'sıyla yakından ilişkilidir.

İDRAR pH 6 NE DEMEK?

pH 6 hafif asidik idrarı gösterir ve sık görülen bir sonuçtur.

Tek başına enfeksiyon, böbrek hastalığı veya başka bir hastalığın göstergesi değildir. Gün içerisinde bile idrar pH'sında değişiklik görülebilir.

İDRAR pH 7 NE DEMEK?

pH 7 nötr idrar anlamına gelir.

Bu sonuç tek başına normal veya anormal bir hastalık göstergesi olarak yorumlanmaz. Beslenme, örneğin alınma zamanı ve diğer faktörler pH'nın nötr düzeye yaklaşmasını sağlayabilir.

İDRAR pH 8 NE DEMEK?

pH 8 alkali idrarı gösterir ve birçok laboratuvarda kullanılan referans aralığının üst sınırına yakındır.

Tek başına pH 8 idrar yolu enfeksiyonu anlamına gelmez. Beslenme ve örneğin beklemesi gibi faktörler sonucu etkileyebilir.

Ancak bazı bakteriyel idrar yolu enfeksiyonlarında idrar daha alkali hale gelebilir. Özellikle lökosit, nitrit veya bakteri gibi başka bulgular ve idrar yolu şikâyetleri de varsa enfeksiyon açısından değerlendirme daha anlamlı hale gelir.

İDRAR pH YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?

Alkali idrarın farklı nedenleri vardır.

Beslenme düzeni, bazı ilaçlar ve idrar yolu enfeksiyonları pH'nın yükselmesine katkıda bulunabilir. Üreaz üreten bazı bakteriler üreyi parçalayarak idrarın daha alkali hale gelmesine yol açabilir.

Örneğin analizden önce uzun süre beklemesi de pH'yı yükseltebilir. Bu nedenle beklemiş idrar örneğindeki yüksek pH her zaman kişinin gerçek idrar pH'sını yansıtmayabilir.

İDRAR pH DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?

Asidik idrar sağlıklı kişilerde de görülebilir.

Beslenme biçimi ve metabolik durum pH'yı etkileyebilir. Açlık ve ketoasidoz gibi keton üretiminin arttığı durumlarda idrar daha asidik olabilir.

Kalıcı asidik idrar ise özellikle ürik asit taşı riski değerlendirilirken klinik önem taşıyabilir.

İDRAR pH 8 ENFEKSİYON MU?

Tek başına hayır.

Alkali idrar bazı idrar yolu enfeksiyonlarında görülebilir ancak yalnızca pH değerine bakılarak enfeksiyon tanısı konulamaz.

İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve idrar sıkışması gibi belirtiler ile lökosit esteraz, nitrit, mikroskopide lökosit ve bakteri gibi diğer bulgular birlikte değerlendirilmelidir.

İDRAR pH BÖBREK TAŞINI GÖSTERİR Mİ?

Tek başına böbrek taşı olduğunu göstermez ancak taşın oluşabileceği kimyasal ortam hakkında önemli bilgi sağlayabilir.

Düşük idrar pH'sı ürik asit taşı oluşumunu kolaylaştırabilir.

Buna karşılık kalsiyum fosfat taşları daha yüksek idrar pH'sında oluşmaya eğilimlidir. Üreaz üreten bakterilerin neden olduğu enfeksiyonlarda gelişebilen strüvit taşları da alkali idrarla ilişkilidir.

Bu nedenle tekrarlayan böbrek taşı bulunan kişilerde idrar pH'sı taşın türü ve diğer metabolik testlerle birlikte değerlendirilebilir.

BESLENME İDRAR pH'SINI DEĞİŞTİRİR Mİ?

Evet.

Beslenme idrarın asit yükünü etkileyebilir ve pH'da değişikliklere neden olabilir. Ancak tek bir öğünden veya tek bir pH ölçümünden kişinin genel sağlık durumu hakkında sonuç çıkarılamaz.

Ayrıca idrar pH'sının değişmesi kanın pH'sının aynı şekilde değiştiği anlamına gelmez. Vücut kan pH'sını çok daha sıkı mekanizmalarla kontrol eder.

İDRAR pH İLE KAN pH AYNI ŞEY Mİ?

Hayır.

İdrar pH'sı böbreklerin asit ve bazları uzaklaştırma sürecinden etkilenir ve geniş bir aralıkta değişebilir.

Kan pH'sı ise yaşam için dar bir aralıkta tutulur. Bu nedenle idrarın asidik çıkması “kanın asidik olduğu” anlamına gelmez.

İDRAR pH NASIL DÜŞÜRÜLÜR VEYA YÜKSELTİLİR?

Amaç laboratuvar sonucundaki pH rakamını kendi başına değiştirmek değildir.

Örneğin bazı ürik asit taşı hastalarında hekim kontrolünde idrar alkalileştirme tedavileri kullanılabilir. Buna karşılık başka taş türlerinde aynı yaklaşım uygun olmayabilir.

Bu nedenle yalnızca idrar pH'sını değiştirmek amacıyla karbonat, takviye veya ilaç kullanılmamalıdır. Önce pH değişikliğinin klinik olarak önemli olup olmadığı belirlenmelidir.

SIK SORULAN SORULAR

İdrar pH 5 düşük mü?

pH 5 asidik idrarı gösterir ancak tek başına hastalık anlamına gelmez. Kalıcı düşük pH özellikle ürik asit taşı açısından değerlendirmede önem kazanabilir.

İdrar pH 6 normal mi?

pH 6 hafif asidik bir değerdir ve sık görülebilir. Tek bir pH 6 sonucu genellikle hastalık göstergesi değildir.

İdrar pH 7 normal mi?

pH 7 nötrdür ve idrarın fizyolojik değişkenliği içerisinde görülebilir. Sonuç diğer idrar bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.

İdrar pH 8 yüksek mi?

pH 8 alkali idrarı gösterir ve sık kullanılan referans aralığının üst sınırına yakındır. Tek başına enfeksiyon anlamına gelmez.

İdrar pH yüksekliği enfeksiyon belirtisi mi?

Bazı bakteriyel idrar yolu enfeksiyonları idrarı alkali hale getirebilir. Ancak pH yüksekliği tek başına enfeksiyon tanısı için yeterli değildir.

TIBBİ UYARI

Tek bir yüksek veya düşük idrar pH değeri üzerinden enfeksiyon ya da böbrek taşı tanısı konulmaz. İdrarda kan, belirgin yan veya bel ağrısı, ateş, idrar yaparken yanma veya tekrarlayan taş öyküsü varsa pH diğer klinik ve laboratuvar bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.

KAYNAKLAR

American Urological Association — Medical Management of Kidney Stones Guideline

American Family Physician — Office-Based Urinalysis: A Comprehensive Review

Cleveland Clinic uzmanlarının dikkat çektiği temel fark oldukça net: Demans genellikle aylar veya yıllar içinde yavaş yavaş gelişirken, deliryum saatler ya da birkaç gün içinde ortaya çıkabiliyor.

Üstelik deliryumun arkasında enfeksiyondan susuzluğa, ilaç yan etkilerinden elektrolit bozukluklarına kadar tedavi edilebilir bir sağlık sorunu bulunabiliyor.

Bir gün önce iyiydi, bugün kafası karıştıysa dikkat

Bir kişinin zihinsel durumunun kısa sürede belirgin biçimde değişmesi özellikle önem taşıyor.

Deliryum yaşayan kişi bulunduğu yeri veya zamanı karıştırabilir, konuşmaları takip etmekte zorlanabilir, dikkatini sürdüremeyebilir veya yakınlarını şaşırtacak davranışlar sergileyebilir.

Bazı hastalarda huzursuzluk ve ajitasyon ön plandayken bazı kişiler tam tersine sessizleşebilir, içine kapanabilir veya alışılmadık ölçüde uykulu görünebilir.

Bu ikinci tablo, yani hipoaktif deliryum, yalnızca yorgunluk veya halsizlik sanılabildiği için gözden kaçabilir.

Deliryum ile demans arasındaki en önemli fark ne?

İki durumda da unutkanlık, kafa karışıklığı, iletişim güçlüğü ve davranış değişiklikleri görülebilir. Ancak zaman çizgisi önemli ölçüde farklıdır.

Deliryum: Genellikle saatler veya birkaç gün içerisinde başlar. Belirtilerin şiddeti gün içinde değişebilir. Kişi bir süre oldukça iyi görünürken birkaç saat sonra yeniden belirgin şekilde kafası karışmış olabilir.

Demans: Çoğunlukla aylar veya yıllar içinde gelişir. Bellek, düşünme, muhakeme ve günlük yaşam becerilerindeki bozulma zaman içerisinde ilerler.

Demansın erken dönemlerinde dikkat ve uyanıklık görece daha istikrarlı olabilir. Deliryumda ise özellikle dikkati sürdürme ve uyanıklık düzeyindeki dalgalanmalar belirgin olabilir.

Deliryum neden olur?

Deliryum tek başına bir hastalıktan çok, vücuttaki başka bir sorunun beyin işlevlerini akut olarak etkilemesinin sonucu olabilir.

Sık karşılaşılan nedenler arasında enfeksiyonlar, özellikle idrar yolu enfeksiyonları ve zatürre; bazı ilaçların yan etkileri veya ilaç etkileşimleri; sıvı kaybı; elektrolit dengesizlikleri; ağır hastalıklar ve organ yetmezliği bulunuyor.

Ameliyat, hastaneye yatış ve uyku-uyanıklık düzenindeki ciddi bozulmalar da riski artırabiliyor.

Bu nedenle yeni başlayan kafa karışıklığında yalnızca nörolojik belirtilere değil, kişinin genel sağlık durumuna ve yakın zamanda kullanılan ya da değiştirilen ilaçlara da bakılması gerekiyor.

En kritik fark: Deliryum çoğu zaman geri döndürülebilir

Deliryumun altında yatan neden belirlenip tedavi edildiğinde zihinsel belirtiler çoğu hastada düzelebilir. İyileşme süresi nedenine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişebilir; bazı kişilerde saatler veya günler, bazılarında ise daha uzun sürebilir.

Demans ise Alzheimer hastalığı ve diğer nörodejeneratif veya vasküler süreçlerle ilişkili olabilen, çoğunlukla uzun süreli bilişsel gerileme tablosudur. Mevcut tedaviler bazı belirtilerin kontrol edilmesine veya belirli hastalıklarda ilerlemenin yavaşlatılmasına yardımcı olabilse de deliryumdaki gibi altta yatan akut neden ortadan kaldırıldığında tamamen geçen bir durum olarak değerlendirilmez.

Demansı olan kişi de deliryum yaşayabilir

İki durum birbirini dışlamıyor.

Demansı bulunan kişiler özellikle enfeksiyon, hastaneye yatış, ameliyat veya başka akut sağlık sorunları sırasında deliryum geliştirebilir.

Bu nedenle demans tanısı bulunan bir kişinin davranışlarında veya zihinsel durumunda aniden ortaya çıkan belirgin kötüleşmenin “demansı ilerledi” denilerek geçiştirilmemesi önem taşıyor.

Yeni gelişen değişiklik, ayrıca araştırılması gereken akut bir sağlık probleminden kaynaklanabilir.

Ani kafa karışıklığında ne zaman doktora başvurulmalı?

Kişide saatler veya birkaç gün içerisinde gelişen belirgin kafa karışıklığı ya da yönelim bozukluğu varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemeli.

Özellikle dikkatin veya uyanıklığın hızla değişmesi, aniden başlayan halüsinasyon ya da kuşkucu davranışlar ve ameliyat, enfeksiyon, ciddi hastalık veya ilaç değişikliği sonrasında ortaya çıkan kafa karışıklığı daha hızlı değerlendirme gerektirir.

Deliryumun kendisinden çok, deliryuma yol açan nedenin ciddi olabileceği unutulmamalı.

Kısacası: Başlama hızına dikkat

Yakınınızın hafızasında ve düşünme becerilerinde aylar boyunca yavaş ilerleyen değişiklikler varsa demans dahil bilişsel bozukluklar açısından değerlendirme gerekebilir.

Ancak kişi kısa süre öncesine kadar normal durumundayken birkaç saat veya gün içerisinde belirgin biçimde şaşkın, dalgın, huzursuz ya da aşırı uykulu hale geldiyse tablo farklı olabilir.

Ani zihinsel değişiklik, yaşlanmanın olağan bir sonucu kabul edilmemeli.

Tıbbi Uyarı

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez. Yeni ve ani başlayan bilinç, dikkat, davranış veya zihinsel durum değişikliklerinde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Kaynaklar

1. Cleveland Clinic — What’s the Difference Between Delirium and Dementia? (9 Eylül 2026)
2. National Institute on Aging — Cognitive Health and Older Adults

Nedeni oldukça basit. Su, fırçalama sonrasında dişlerin ve ağız dokularının çevresinde kalan yoğun florürü seyrelterek uzaklaştırabiliyor. Oysa florürün ağızda bir süre daha kalması, diş minesinin çürüğe karşı korunmasına yardımcı oluyor.

“Fırçala, tükür, çalkalama” ne anlama geliyor?

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi, dişlerin yaklaşık iki dakika boyunca florürlü diş macunuyla günde iki kez fırçalanmasını öneriyor.

Fırçalama bittikten sonra ağızda kalan fazla diş macunu tükürülüyor. Ardından ağız suyla yıkanmıyor.

İngiltere'nin kanıta dayalı ağız sağlığı rehberinde de yetişkinler için bu öneri güçlü tavsiye olarak yer alıyor: Florürlü macunla fırçaladıktan sonra tükürmek, fakat suyla çalkalamamak.

Su florüre ne yapıyor?

Florür diş minesinin asit saldırılarına karşı daha dayanıklı hale gelmesine yardımcı oluyor ve erken mineral kaybının onarımını destekliyor.

Diş macunuyla fırçalama bittikten sonra ağızda bir miktar florür kalıyor. Ağzın bol miktarda suyla çalkalanması bu florürün konsantrasyonunu düşürüyor.

Deneysel çalışmalar da kullanılan su miktarı arttıkça ağızda tutulan florür miktarının azaldığını gösteriyor.

Bu yüzden amaç ağızda diş macunu köpüğüyle dolaşmak değil; fazla macunu tükürürken florürün tamamını hemen suyla yıkamamak.

Bu önerinin kanıtı ne kadar güçlü?

Burada önemli bir bilimsel ayrıntı var.

Fırçalama sonrasında suyla çalkalamanın florürün ağızda tutulmasını azalttığını gösteren çalışmalar mevcut. İngiltere'nin kanıta dayalı ağız sağlığı rehberi de “tükür, çalkalama” yaklaşımını yetişkinlerde diş çürüğünün önlenmesi için güçlü biçimde öneriyor.

Ancak doğrudan “çalkalamayan kişilerde şu kadar daha az çürük oluşur” sorusuna yanıt veren yüksek kaliteli uzun dönem klinik çalışmalar sınırlı.

Bilimsel değerlendirmelerde de fırçalama sonrası çalkalama davranışına ilişkin doğrudan kanıtın mükemmel olmadığı belirtiliyor. Buna rağmen mevcut biyolojik kanıt, florürün ağızda tutulmasına ilişkin çalışmalar ve klinik rehberler aynı pratik öneride birleşiyor.

Peki ağızda macun kalması zararlı mı?

Normal miktarda florürlü diş macunu kullanan yetişkinlerde öneri macunu yutmak değil, fazla kısmını tükürmek.

Ağız tamamen suyla yıkanmadığı için az miktarda diş macunu ve florür dişlerin çevresinde kalıyor. Amaç da bu.

Çocuklarda ise kullanılan macun miktarı yaşa göre özellikle önem taşıyor.

Üç yaşın altındaki çocuklarda çok küçük bir sürüntü miktarı, 3–6 yaş arasında ise bezelye büyüklüğünde florürlü diş macunu öneriliyor. Çocukların macunu yutmaması ve küçük yaşlarda fırçalamanın yetişkin gözetiminde yapılması gerekiyor.

Ağız gargarasıyla çalkalamak daha mı iyi?

Fırçalamadan hemen sonra ağız gargarası kullanmak da ideal olmayabilir.

NHS, florür içeren gargaranın bile diş fırçalamanın hemen ardından kullanılmamasını öneriyor. Çünkü gargara, diş macunundan kalan daha yoğun florürü uzaklaştırabilir.

Florürlü gargara kullanılacaksa günün başka bir zamanı tercih edilebilir.

Örneğin öğle saatleri, diş fırçalama seansından ayrı bir zaman olabilir. Florürlü gargara kullanıldıktan sonra da belirli bir süre yiyecek ve içecek tüketilmemesi önerilebilir; kullanılan ürünün talimatları dikkate alınmalıdır.

Diş macunundaki florür miktarı da önemli

Yetişkinler için yalnızca “florürlü” yazması değil, macundaki florür konsantrasyonu da önem taşıyor.

NHS, çoğu yetişkinin en az 1.350 ppm florür içeren diş macunu kullanmasını öneriyor. İngiltere'nin koruyucu ağız sağlığı rehberinde genel yetişkin nüfus için 1.350–1.500 ppm aralığı yer alıyor.

Diş çürüğü riski yüksek kişilerde diş hekimi daha yüksek florür içeren reçeteli ürünler önerebilir.

Bu tür yüksek florürlü macunlar herkesin kendi kararıyla kullanacağı standart ürünler değildir.

Ne zaman diş fırçalamalı?

Genel öneri dişleri florürlü diş macunuyla günde en az iki kez yaklaşık iki dakika fırçalamak.

Bunlardan birinin gece yatmadan hemen önce olması özellikle öneriliyor. Diğer fırçalama günün başka uygun bir zamanında yapılabilir.

Manuel veya elektrikli diş fırçası arasında herkes için mutlak bir üstünlükten çok, bütün diş yüzeylerinin doğru ve düzenli temizlenmesi önem taşıyor.

Dişlerin arasının diş ipi veya uygun ara yüz fırçasıyla temizlenmesi de ağız bakımının ayrı bir parçası.

En basit değişiklik son birkaç saniyede

Diş fırçalama alışkanlığınızı baştan sona değiştirmeniz gerekmiyor.

Florürlü diş macunuyla dişlerinizi uygun şekilde fırçaladıktan sonra fazla macunu tükürün. Ardından lavabodan bir avuç su alıp ağzınızı hemen çalkalamayın.

Kısacası, diş macununun dişler üzerinde bıraktığı florürü hemen yıkayıp uzaklaştırmamak hedefleniyor.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel ağız ve diş sağlığı bilgilendirmesidir. Çocuklarda kullanılacak diş macunu miktarı ve florür yoğunluğu yaşa göre değişir. Sık çürük, diş hassasiyeti, ağız kuruluğu veya başka bir ağız sağlığı sorununuz varsa diş hekiminizin kişisel önerisini izleyin.

KAYNAKLAR

National Health Service — How to Keep Your Teeth Clean

UK Office for Health Improvement and Disparities — Delivering Better Oral Health: An Evidence-Based Toolkit for Prevention

British Dental Journal — Post-Brushing Rinsing for the Control of Dental Caries: Exploration of the Available Evidence

Caries Research — The Influence of Rinsing Routines on Fluoride Retention After Toothbrushing

Bu durum doğal olarak şu soruyu gündeme getiriyor:

Mikroplastiklerden tamamen kaçamıyorsak maruziyeti nasıl azaltabiliriz?

Fonksiyonel tıp alanında çalışmalar yürüten Dr. Frank Lipman, günlük yaşamda uygulanabilecek bir dizi öneriye dikkat çekiyor. Bilimsel çalışmalar da özellikle plastiklerin ısıya, aşınmaya ve uzun süreli kullanıma maruz kalmasının parçacık salımını artırabileceğine işaret ediyor.

En önemli adımlardan biri: Plastiği ısıtmayın

Günlük yaşamda yapılabilecek en basit değişikliklerden biri, yiyecekleri plastik kapların içinde ısıtmamak olabilir.

Plastik kapların mikrodalgada ısıtılmasını inceleyen deneysel bir araştırmada, bazı kaplardan çok sayıda mikro ve nanoplastik parçacığın açığa çıkabildiği bildirildi.

Bu nedenle sıcak yemekler için cam ve seramik kapların tercih edilmesi, gereksiz plastik temasını azaltabilecek pratik bir yöntem olarak öne çıkıyor.

Sıcak yemeği plastik kaba koymayın

Sadece mikrodalga değil, sıcak yiyeceğin doğrudan plastik kapla temas etmesi de dikkat edilmesi gereken noktalardan biri.

Mümkünse sıcak yemeklerin cam, seramik veya paslanmaz çelik kaplarda saklanması öneriliyor.

Plastik kullanılacaksa yemeğin önce uygun şekilde soğutulması ve ardından saklama koşullarına dikkat edilmesi daha uygun bir yaklaşım olabilir.

Eski ve çizilmiş plastik kapları gözden geçirin

Plastikler kullanım süresi boyunca mekanik aşınmaya uğrayabiliyor.

Özellikle çizilmiş, yüzeyi bozulmuş veya uzun süredir yüksek sıcaklığa ve bulaşık makinesi döngülerine maruz kalan kapların değiştirilmesi düşünülebilir.

Mutfakta cam ve paslanmaz çelik kapların kullanımını artırmak plastik temasını azaltmanın en kolay yollarından biri.

Plastik kesme tahtaları da gündemde

Mikroplastiklerin yalnızca saklama kaplarından gelmediği belirtiliyor.

Kesme, sürtünme ve aşınma gibi mekanik işlemler plastik yüzeylerden küçük parçacıkların kopmasına neden olabiliyor.

Bu nedenle mutfakta kullanılan plastik kesme tahtası ve bazı plastik gereçler yerine uygun şekilde temizlenen ahşap veya farklı dayanıklı malzemeler tercih edilebilir.

Plastik şişe yerine cam veya çelik matara

Şişelenmiş sularda mikro ve nanoplastiklerin tespit edildiği çok sayıda çalışma bulunuyor.

Ancak burada önemli bir ayrım gerekiyor.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), mevcut bilimsel verilerin gıda ve sularda şimdiye kadar saptanan mikro ve nanoplastik düzeylerinin insan sağlığı açısından risk oluşturduğunu kesin olarak göstermediğini belirtiyor.

Buna rağmen gereksiz plastik kullanımını azaltmak isteyen kişiler cam şişe veya paslanmaz çelik mataraları tercih edebilir.

Plastik su şişesini sıcak arabada bırakmayın

Isı ve güneş ışığı plastiklerin bozulmasını hızlandırabilen çevresel faktörler arasında.

Bu nedenle özellikle otomobil içerisinde uzun süre yüksek sıcaklığa maruz kalan tek kullanımlık plastik su şişelerinin tekrar tekrar kullanılmaması ve suyun serin koşullarda saklanması daha uygun olabilir.

Plastik çay poşetlerine dikkat

Bazı çay poşetlerinde plastik esaslı malzemeler kullanılabiliyor.

Sıcak suyla temas sırasında bu materyallerden mikro ve nanoplastik parçacıkların açığa çıkabileceğini bildiren araştırmalar bulunuyor.

Maruziyeti azaltmak isteyenler dökme çay ve paslanmaz çelik süzgeç gibi alternatifleri değerlendirebilir.

Kahve kapsülleri yerine alternatif demleme yöntemleri

Tek kullanımlık plastik içeren kahve kapsülleri de sıcaklıkla temas eden ürünler arasında.

French press, metal filtre veya plastik temasını azaltan diğer demleme yöntemleri günlük plastik kullanımını azaltmanın pratik yollarından biri olabilir.

Paketli gıdaları azaltmak işe yarayabilir

Mikroplastik maruziyetinin kaynaklarından biri de gıda üretimi ve ambalajlama süreçleri.

Bu nedenle mümkün olduğunca taze ve az işlenmiş gıdalara yönelmek, aynı zamanda gıdanın plastik ambalajlarla temasını azaltabilir.

Bu yaklaşım mikroplastik maruziyetini tamamen ortadan kaldırmaz ancak günlük plastik temasının azaltılmasına yardımcı olabilir.

Eve giren mikroplastikler yalnızca mutfaktan gelmiyor

Maruziyetin diğer önemli yollarından biri solunum.

Sentetik halılar, polyester ve polar kıyafetler, döşemeler ve diğer sentetik tekstil ürünleri zaman içerisinde çok küçük lifler bırakabiliyor.

Bu parçacıkların bir bölümü ev tozuna karışabiliyor.

Bu nedenle evin düzenli temizlenmesi ve kuru toz almak yerine hafif nemli bez kullanılması havaya yeniden karışan toz miktarını azaltabilir.

HEPA filtreli hava temizleyiciler ve elektrikli süpürgeler de havadaki bazı partiküllerin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Sentetik kıyafetleri daha bilinçli yıkayın

Polyester ve polar gibi sentetik kumaşlar yıkama sırasında mikroelyaf bırakabiliyor.

Daha düşük sıcaklıkta ve daha nazik programlarda yıkama, gereksiz yıkamadan kaçınma ve çamaşır kurutma makinesinin lif filtresini düzenli temizleme önerilen yöntemler arasında.

Mikroplastikler gerçekten sağlığımıza zarar veriyor mu?

Bu sorunun kesin yanıtı henüz verilmiş değil.

Mikro ve nanoplastikler insan kanı ve çeşitli dokularda tespit edildi. Son dönem insan çalışmalarında mikroplastik yükü ile inflamasyon ve bazı biyolojik değişiklikler arasında ilişkiler bildirildi.

Ancak önemli bir bilimsel sınır bulunuyor:

Bir dokuda mikroplastik bulunması, tek başına bunun belirli bir hastalığa neden olduğunu göstermiyor.

İnsan çalışmalarını değerlendiren güncel sistematik incelemelerde de araştırmalar arasındaki yöntem farklılıklarının ve olası karıştırıcı faktörlerin nedensellik konusunda kesin sonuç çıkarılmasını güçleştirdiği belirtiliyor.

FDA da mevcut verilerin gıdalarda tespit edilen mikro ve nanoplastik düzeylerinin insan sağlığı açısından risk oluşturduğunu henüz ortaya koymadığını vurguluyor.

Mikroplastiklerden tamamen kurtulmak mümkün mü?

Bugünkü koşullarda pek mümkün görünmüyor.

Mikroplastikler çevrede son derece yaygın. Hava, su ve gıda yoluyla maruziyet yaşanabiliyor.

Bu nedenle hedefin “sıfır mikroplastik” olması yerine, gereksiz ve önlenebilir plastik temasını azaltmak daha gerçekçi bir yaklaşım.

Özellikle üç değişiklik günlük yaşamda öne çıkıyor:

Yiyecekleri plastik içinde ısıtmamak, sıcak yiyecekleri mümkün olduğunca cam veya seramik kaplarda saklamak ve tek kullanımlık plastik tüketimini azaltmak.

Bunlar mikroplastiklerin sağlık üzerindeki uzun dönem etkileri tam olarak ortaya konulana kadar uygulanabilecek düşük maliyetli ve pratik önlemler arasında değerlendirilebilir.

Tıbbi Uyarı

Mikroplastiklerin insan sağlığı üzerindeki uzun dönem etkileri halen araştırılmaktadır. Mevcut çalışmalar bazı biyolojik ilişkiler gösterse de belirli hastalıkların doğrudan nedeni olduklarını kanıtlamak için yeterli veri bulunmamaktadır.

Kaynaklar

1. U.S. Food and Drug Administration (FDA) — Microplastics and Nanoplastics in Foods
2. Güncel insan çalışmaları ve sistematik incelemeler — mikro ve nanoplastik maruziyeti ve insan sağlığı

İdrar dansitesi, diğer adıyla idrar özgül ağırlığı veya “specific gravity (SG)”, idrarın suya göre ne kadar yoğun olduğunu gösteren bir laboratuvar ölçümüdür. Böbreklerin suyu tutma veya atma durumuyla ilgili bilgi verir.

İdrar dansitesinin yüksek veya düşük çıkması tek başına böbrek hastalığı anlamına gelmez. Ne kadar sıvı içildiği, terleme, kusma, ishal, idrarda glukoz gibi maddelerin bulunması ve böbreğin idrarı yoğunlaştırma yeteneği sonucu değiştirebilir.

İDRAR DANSİTESİ KAÇ OLMALI?

Sık kullanılan referans aralığı yaklaşık 1.005–1.030'dur. Ancak laboratuvarlar arasında referans aralıkları değişebileceğinden kişinin kendi raporundaki aralık esas alınmalıdır.

Dansite tek bir sabit değerde olmak zorunda değildir. Gün boyunca içilen su miktarına ve vücudun sıvı durumuna bağlı olarak idrarın yoğunluğu doğal biçimde değişebilir.

İDRAR DANSİTESİ 1.005 NE DEMEK?

Dansite 1.005, idrarın oldukça seyrelmiş olduğunu gösterir ancak bazı laboratuvarlarda normal aralığın alt sınırında kabul edilebilir.

Fazla su içildikten sonra bu tür düşük sonuçlar görülebilir. Değer sürekli çok düşük kalıyorsa aşırı sıvı alımı, böbreğin idrarı yoğunlaştırma yeteneği ve diabetes insipidus gibi nedenler klinik duruma göre değerlendirilebilir.

İDRAR DANSİTESİ 1.010 NE DEMEK?

1.010 civarındaki bir sonuç tek başına anormal değildir. Günlük sıvı alımı ve örneğin alındığı saate bağlı olarak görülebilir.

Ancak böbrek fonksiyon bozukluğu bulunan bazı kişilerde dansitenin farklı sıvı koşullarına rağmen sürekli yaklaşık 1.010 civarında sabit kalması böbreğin idrarı yoğunlaştırma ve seyreltme kapasitesindeki bozulmayla ilişkili olabilir.

Bu nedenle tek bir 1.010 sonucu ile sürekli 1.010 civarında seyreden sonuç aynı şekilde yorumlanmaz.

İDRAR DANSİTESİ 1.020 NE DEMEK?

1.020 çoğu laboratuvarın referans aralığı içerisindedir.

İdrarın 1.005 gibi düşük değerlere göre daha konsantre olduğunu gösterir. Tek başına susuzluk veya böbrek hastalığı göstergesi değildir.

İDRAR DANSİTESİ 1.025 NE DEMEK?

1.025 genellikle konsantre bir idrar örneğini gösterir ve birçok laboratuvarın normal aralığı içinde bulunabilir.

Özellikle sabah ilk idrarında veya bir süre sıvı alınmadığında daha yüksek dansite görülmesi mümkündür.

İDRAR DANSİTESİ 1.030 NE DEMEK?

1.030 sık kullanılan referans aralığının üst sınırına yakındır.

Susuz kalma veya sıvı kaybı idrarın daha konsantre hale gelmesine ve dansitenin yükselmesine neden olabilir. Ancak idrarda glukoz gibi çözünmüş maddelerin artması da dansiteyi yükseltebilir.

Bu nedenle 1.030 sonucu otomatik olarak “yeterince su içmiyorsunuz” şeklinde yorumlanmamalıdır.

İDRAR DANSİTESİ YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?

En sık nedenlerden biri idrarın konsantre hale gelmesidir.

Az sıvı tüketmek, yoğun terleme, kusma veya ishal gibi sıvı kaybettiren durumlarda dansite yükselebilir.

İdrarda glukoz bulunması da özgül ağırlığı artırabilir. Daha seyrek olarak vücudun su dengesini etkileyen farklı hastalıklar da yüksek sonuçlara yol açabilir.

İDRAR DANSİTESİ DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?

Fazla sıvı tüketmek idrarı seyrelterek dansiteyi düşürebilir.

Kalıcı veya belirgin düşük dansite ise diabetes insipidus gibi aşırı seyrelmiş idrara yol açan durumlarda veya böbreğin idrarı yoğunlaştırma yeteneğinin bozulduğu bazı hastalıklarda görülebilir.

Tek bir düşük ölçümle bu hastalıkların tanısı konulmaz.

ÇOK SU İÇMEK İDRAR DANSİTESİNİ DÜŞÜRÜR MÜ?

Evet.

Vücuda fazla su girdiğinde böbrekler fazla suyu idrarla uzaklaştırır. İdrar seyrelir ve özgül ağırlık düşebilir.

Bu nedenle tahlilden önce olağandan çok daha fazla su içmek sonuç üzerinde etkili olabilir.

SUSUZLUK İDRAR DANSİTESİNİ YÜKSELTİR Mİ?

Evet.

Vücut su kaybettiğinde böbrekler suyu korumaya çalışır ve daha konsantre idrar oluşturabilir. Bunun sonucunda dansite yükselir.

Ancak yüksek dansitenin tek nedeni susuzluk değildir. Glukoz gibi idrardaki çözünmüş maddeler de sonucu artırabilir.

İDRAR DANSİTESİ BÖBREK HASTALIĞINI GÖSTERİR Mİ?

Tek başına göstermez.

Dansite böbreğin idrarı yoğunlaştırma yeteneği hakkında bilgi verebilir ancak böbrek hastalığı tanısı için tek başına yeterli değildir.

Kreatinin, eGFR, idrar protein veya albümin ölçümleri ve klinik bulgular gerektiğinde birlikte değerlendirilir.

DANSİTE İLE İDRAR OSMOLALİTESİ AYNI ŞEY Mİ?

Hayır.

İki ölçüm de idrarın konsantrasyonu hakkında bilgi verir ancak aynı test değildir. Dansite idrardaki çözünmüş maddelerin idrarın yoğunluğuna etkisini değerlendirirken osmolalite çözünmüş parçacıkların sayısına daha doğrudan odaklanır.

İdrar osmolalitesi, idrar konsantrasyonunun değerlendirilmesinde daha hassas bir ölçüm olabilir.

İDRAR DANSİTESİ NASIL NORMALE GELİR?

Amaç laboratuvar sonucundaki rakamı doğrudan değiştirmek değil, anormal sonucun nedenini belirlemektir.

Yetersiz sıvı alımına bağlı yüksek dansite ile diabetes insipidusa bağlı düşük dansitenin yaklaşımı tamamen farklıdır.

Bu nedenle yalnızca dansite değerini değiştirmek amacıyla aşırı miktarda su içmek doğru değildir.

SIK SORULAN SORULAR

İdrar dansitesi 1.030 yüksek mi?

1.030 birçok laboratuvarda normal aralığın üst sınırına yakındır. Susuzluk sonucu yükseltebilir ancak glukoz gibi idrardaki maddeler de dansiteyi artırabilir.

İdrar dansitesi 1.005 düşük mü?

1.005 bazı laboratuvarlarda normal aralığın alt sınırındadır ve seyrelmiş idrarı gösterir. Fazla sıvı tüketimi sonrasında görülebilir.

İdrar dansitesi 1.010 normal mi?

Tek bir 1.010 sonucu çoğu durumda tek başına anormal kabul edilmez. Ancak farklı sıvı koşullarında sürekli yaklaşık aynı değerde kalması klinik açıdan farklı değerlendirilebilir.

İdrar dansitesi yüksekse daha fazla su içilmeli mi?

Yüksek dansite susuzluk nedeniyle oluşmuşsa sıvı durumu etkili olabilir. Ancak her yüksek dansite susuzluk kaynaklı olmadığından yalnızca tahlil rakamına bakarak aşırı su tüketilmemelidir.

İdrar dansitesi yüksekliği diyabet belirtisi olabilir mi?

İdrarda glukoz bulunması dansiteyi yükseltebilir ve bu durum kontrolsüz diyabette görülebilir. Ancak yüksek dansite tek başına diyabet tanısı değildir.

TIBBİ UYARI

Tek bir yüksek veya düşük idrar dansitesi çoğu zaman tek başına hastalık tanısı koydurmaz. Sürekli aşırı susama, çok sık ve fazla miktarda idrara çıkma, belirgin sıvı kaybı veya tekrarlayan anormal dansite sonuçları varsa klinik değerlendirme gerekebilir.

KAYNAKLAR

MedlinePlus Medical Encyclopedia — Urine Specific Gravity Test, güncelleme 2025

American Family Physician — Office-Based Urinalysis: A Comprehensive Review, 2022

Eklem Çıtlaması Neden Olur? Hangi Sesler Normal, Hangileri Önemli?

Dizden, parmaklardan, ayak bileğinden, omuzdan veya boyundan gelen çıtlama, tıkırtı ve sürtünme sesleri tek başına eklem hastalığı anlamına gelmez. Ağrı ve şişlik olmadan ortaya çıkan eklem seslerinin önemli bir bölümü normal mekanik süreçlerle ilişkili olabilir.

Asıl dikkat edilmesi gereken nokta sesin kendisinden çok ona eşlik eden belirtilerdir. Eklem sesiyle birlikte sürekli ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı veya belirgin rahatsızlık bulunuyorsa altta yatan bir eklem ya da yumuşak doku sorununun değerlendirilmesi gerekebilir.

Eklem çıtlaması nedir?

Tıpta eklem hareketleri sırasında ortaya çıkan çıtlama, çatırdama, sürtünme veya gıcırdama benzeri sesler için “krepitasyon” ya da “krepitus” terimi kullanılabilir.

Ses oldukça belirgin olsa bile bu durum tek başına eklemde hasar bulunduğunu göstermez. Aynı ses farklı kişilerde farklı mekanizmalarla ortaya çıkabilir.

Eklemler neden çıtlar?

Eklem seslerinin tek bir nedeni yoktur.

En sık açıklamalardan biri sinovyal eklemlerdeki basınç değişimleridir. Eklem yüzeylerinin hareketini kolaylaştıran sinovyal sıvı çeşitli çözünmüş gazlar içerir. Eklem hareket ettiğinde basınç değişebilir ve gaz boşluklarının oluşması ya da değişmesi karakteristik çıtlama seslerinden birine yol açabilir.

Bir başka olasılık tendon ve bağların hareketidir. Bu yapılar hareket sırasında kemik veya çevredeki başka dokular üzerinden kayabilir. Özellikle diz ve ayak bileğinde hissedilen bazı “atlama” veya “tık” sesleri bu mekanizmayla ilişkili olabilir.

Deri ile alttaki fasya arasındaki hareketler de bazı seslerin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.

Her eklem sesi kireçlenme anlamına gelir mi?

Hayır.

Eklemden ses gelmesi ile osteoartrit, halk arasında kullanılan ifadeyle “kireçlenme”, aynı şey değildir.

Osteoartritte eklem kıkırdağında ve eklemin diğer yapılarında değişiklikler meydana gelir. Bu değişiklikler bazı kişilerde hareket sırasında sürtünme veya krepitasyon hissine katkıda bulunabilir.

Ancak özellikle ağrısız bir eklem sesinden yola çıkarak kişide osteoartrit bulunduğu sonucuna varılamaz.

Bu ayrım önemlidir. Çünkü sağlıklı eklemler de ses çıkarabilir.

Parmak çıtlatmak kireçlenme yapar mı?

Parmak çıtlatmayla ilgili en yaygın inanışlardan biri, bu alışkanlığın ilerleyen yıllarda artrite veya osteoartrite yol açtığıdır.

Mevcut bilimsel çalışmalar bu iddiayı doğrulamıyor.

2011 yılında yayımlanan bir vaka-kontrol çalışmasında, 50-89 yaş aralığındaki 215 kişi değerlendirildi. Parmaklarını çıtlatanlarla çıtlatmayanlar arasında el osteoartriti açısından anlamlı bir ilişki saptanmadı. Alışkanlığın süresi ve toplam çıtlatma miktarı da osteoartritle anlamlı biçimde ilişkili değildi.

Konuyla ilgili bilimsel literatürü değerlendiren daha sonraki bir derleme de parmak çıtlatma ile osteoartrit arasındaki ilişkiyi destekleyen güçlü kanıt bulunmadığı sonucuna vardı.

Bununla birlikte bu sonuç, eklemleri zorlayarak veya kontrolsüz biçimde sürekli manipüle etmenin tamamen risksiz olduğu anlamına gelmez. Zorlayıcı hareketler yumuşak dokularda yaralanmaya neden olabilir.

Dizden çıtlama sesi gelmesi normal mi?

Diz, eklem seslerinin en sık fark edildiği bölgelerden biridir.

Çömelirken, merdiven çıkarken, egzersiz sırasında veya uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken dizden ses gelebilir.

Ağrı, şişlik veya fonksiyon kaybı bulunmayan sesler çoğu durumda tek başına ciddi bir sorunun göstergesi değildir.

Ancak dizdeki çıtlama yeni başladıysa ve travma sonrasında ortaya çıktıysa ya da ağrı, şişlik, kilitlenme, boşalma hissi veya hareket kısıtlılığı eşlik ediyorsa değerlendirme daha önemlidir.

Eklem sesleri yaşla neden artabilir?

Yaş ilerledikçe eklemler ve çevresindeki dokular da değişir.

Kıkırdak, tendon, bağ ve diğer eklem yapılarındaki yaşa bağlı değişiklikler hareket sırasında hissedilen veya duyulan sesleri artırabilir. Osteoartrit gibi dejeneratif değişiklikler de bazı kişilerde krepitasyona katkıda bulunabilir.

Ancak “yaşlandıkça eklemler ses çıkarır, dolayısıyla her ses normaldir” şeklinde bir genelleme de doğru değildir.

Belirleyici olan yine eşlik eden belirtilerdir.

Eklem çıtlaması ne zaman önemli olabilir?

Ağrısız ve başka belirtiye yol açmayan aralıklı eklem sesleri çoğu zaman endişe nedeni değildir.

Buna karşılık şu durumlarda sağlık profesyoneline başvurmak uygun olabilir:

Eklem sesine sürekli veya giderek artan ağrı eşlik etmesi.

Eklemde şişlik gelişmesi.

Hareket açıklığının belirgin şekilde azalması.

Eklemin kilitlenmesi veya boşalması.

Travmanın ardından yeni bir çıtlama veya “patlama” sesi ortaya çıkması.

Eklemde kızarıklık veya belirgin ısı artışı bulunması.

Eklemi sürekli çıtlatma ihtiyacının sertlik, sıkışma veya rahatsızlık hissinden kaynaklanması.

Özellikle yaralanma sırasında ani bir “patlama” sesi duyulması ve ardından şiddetli ağrı, şişlik veya üzerine basamama gibi bulgular gelişmesi sıradan ağrısız eklem çıtlamasıyla aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Eklem seslerini azaltmak mümkün mü?

Her eklem sesini ortadan kaldırmak ne mümkün ne de gerekli olabilir.

Düzenli fiziksel aktivite eklem hareketliliğinin korunmasına, çevredeki kasların güçlenmesine ve uzun süre hareketsizliğe bağlı sertliğin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Uzun süre aynı pozisyonda kalmamak, kişinin kapasitesine uygun düzenli egzersiz yapmak ve günlük hareketliliği korumak eklem sağlığının temel parçalarıdır.

Fakat ağrıyan bir eklemi sırf sesini geçirmek amacıyla zorlayarak çıtlatmaya çalışmak doğru bir yaklaşım değildir.

Ses mi, eşlik eden belirti mi önemli?

Eklem seslerini değerlendirirken belki de en kullanışlı ayrım budur.

Ağrısız bir “çıt” çoğu zaman normal mekanik süreçlerden kaynaklanabilir.

Ağrı, şişlik, hareket kaybı veya travmayla birlikte ortaya çıkan bir “çıt” ise farklı değerlendirilmelidir.

Başka bir ifadeyle, eklemin ne kadar yüksek ses çıkardığından çok o sırada nasıl hissettiği ve işlevini normal biçimde sürdürüp sürdüremediği önemlidir.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve kişisel tıbbi değerlendirme yerine geçmez. Yeni başlayan veya devam eden eklem ağrısı, şişlik, kızarıklık, hareket kısıtlılığı ya da travma sonrası gelişen belirtilerde sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

KAYNAKLAR

Cleveland Clinic — Popping Joints: Crepitus and What Causes It

Journal of the American Board of Family Medicine — Knuckle Cracking and Hand Osteoarthritis

Clinical Anatomy — Let’s Get a Hand on This: Review of the Clinical Anatomy of “Knuckle Cracking”

Karaciğer yağlanması çoğu zaman belirti vermeden ilerler. Belirti olduğunda yorgunluk veya karnın sağ üst bölümünde rahatsızlık hissi görülebilir. Bu nedenle hastalık bazen başka bir nedenle yapılan kan tahlili veya görüntüleme sırasında fark edilir.

Güncel terminolojide metabolik risklerle ilişkili bu hastalık “metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı”, kısaca MASLD olarak adlandırılıyor. Daha önce yaygın biçimde NAFLD, yani alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığı adı kullanılıyordu.

KARACİĞER YAĞLANMASI NEDİR?

Karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesine steatoz denir.

Ancak her karaciğer yağlanması aynı seyri göstermez. Bazı kişilerde temel sorun yağ birikimiyle sınırlı kalırken, bazı kişilerde buna karaciğer hücre hasarı ve iltihap eşlik eder. Güncel terminolojide bu daha ileri tablo MASH olarak adlandırılır; önceki adı NASH'tir.

MASH zaman içinde fibrozise, yani karaciğerde nedbe dokusu oluşmasına ilerleyebilir. İleri fibrozis siroza dönüşebilir ve bazı hastalarda karaciğer yetmezliği veya karaciğer kanseri gibi ciddi komplikasyonların riski artabilir.

Bu nedenle karaciğer yağlanmasında yalnızca “ne kadar yağ var?” sorusuna değil, fibrozis bulunup bulunmadığına da bakılır.

KİMLERDE KARACİĞER YAĞLANMASI RİSKİ DAHA YÜKSEK?

MASLD metabolik sağlıkla yakından ilişkilidir.

Fazla kilo veya obezite, insülin direnci, tip 2 diyabet, yüksek trigliserid, kolesterol bozuklukları ve metabolik sendrom hastalık riskini artıran başlıca durumlar arasındadır.

Bel çevresinin geniş olması, yüksek kan basıncı ve yüksek kan şekeri gibi kardiyometabolik risklerin bir arada bulunması da önemlidir.

Ancak yalnızca fazla kilolu kişilerde karaciğer yağlanması görüldüğünü düşünmek yanlış olur. Normal vücut ağırlığındaki kişilerde de genetik ve metabolik faktörlerin etkisiyle steatotik karaciğer hastalığı gelişebilir.

KARACİĞER YAĞLANMASI NASIL ANLAŞILIR?

Tek bir belirtiye bakarak karaciğer yağlanması tanısı konulamaz.

Değerlendirme kişinin sağlık öyküsü, metabolik risk faktörleri, alkol tüketimi, kullanılan ilaçlar, kan testleri ve gerektiğinde görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle yapılır.

Ultrason, karaciğerde yağ birikimini gösterebilen yaygın görüntüleme yöntemlerinden biridir. Bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme de karaciğer yağını gösterebilir.

Ancak rutin görüntülemede yağ görülmesi, karaciğerde ne kadar iltihap veya fibrozis bulunduğunu tek başına göstermez.

ALT VE AST YÜKSEKSE KARACİĞER YAĞLANMASI MI VAR?

ALT ve AST karaciğer değerlendirmesinde sık kullanılan enzimlerdir.

Karaciğer yağlanması bulunan bazı kişilerde bu değerler yükselebilir. Ancak ALT veya AST yüksekliğinin birçok farklı nedeni vardır ve yalnızca bu değerlere bakarak MASLD tanısı konulamaz.

Tersine, karaciğer enzimlerinin normal olması da karaciğerde yağlanma veya klinik açıdan önemli hastalık bulunmadığını kesin olarak göstermez.

Bu nedenle kan tahlilini tek başına “karaciğer sağlıklı” veya “karaciğer yağlı” şeklinde yorumlamak doğru değildir.

ULTRASONDA YAĞLANMA ÇIKTIYSA NE YAPILIR?

Ultrasonda karaciğer yağlanmasının görülmesi değerlendirmenin başlangıcı olabilir.

Hekim kişinin diyabet, kilo, bel çevresi, kan basıncı ve kan yağları gibi metabolik risklerini değerlendirir. Alkol kullanımı, ilaçlar ve karaciğerde yağ birikmesine yol açabilecek diğer hastalıklar da dikkate alınır.

Bir sonraki önemli soru fibrozis riskidir.

Güncel kılavuzlarda rutin kan testlerinden hesaplanabilen FIB-4 gibi noninvaziv skorlar, ileri fibrozis olasılığını değerlendirmede kullanılabilir.

Gerekli görülen kişilerde elastografi ile karaciğer sertliği ölçülebilir. Artmış karaciğer sertliği fibrozis açısından ek bilgi sağlayabilir.

Her karaciğer yağlanması bulunan kişiye karaciğer biyopsisi yapılmaz.

KARACİĞER BİYOPSİSİ NE ZAMAN GEREKİR?

Karaciğer biyopsisi karaciğer dokusunun mikroskop altında incelenmesini sağlar.

MASH'ın kesin olarak gösterilmesi ve hastalığın histolojik özelliklerinin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Ancak invaziv bir işlem olduğu için karaciğer yağlanması bulunan herkeste rutin olarak uygulanmaz.

İleri hastalık şüphesi, diğer testlerin yeterli olmadığı durumlar veya başka karaciğer hastalıklarının dışlanması gibi nedenlerle belirli hastalarda gündeme gelebilir.

KARACİĞER YAĞLANMASI NASIL DÜZELİR?

Yaşam tarzı değişiklikleri MASLD yönetiminin temel parçalarından biridir.

Fazla kilosu veya obezitesi bulunan kişilerde kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabilir. Fiziksel aktivitenin kilo kaybı olmasa bile yararlı olabileceğine ilişkin kanıtlar bulunuyor.

Burada hedef mümkün olduğunca hızlı kilo vermek değildir. Çok hızlı kilo kaybı ve yetersiz beslenme karaciğer açısından zararlı olabilir.

Kilo yönetiminin sürdürülebilir, kişinin sağlık durumuna uygun beslenme ve düzenli fiziksel aktiviteyle yürütülmesi gerekir.

KİLO VERİNCE KARACİĞER YAĞLANMASI AZALIR MI?

Evet. Özellikle fazla kilosu veya obezitesi bulunan kişilerde kilo kaybı karaciğer yağını azaltabilir.

Kılavuzlar, kilo kaybının miktarı arttıkça karaciğerde yağlanmanın yanı sıra iltihap ve fibroziste de daha belirgin iyileşmeler görülebileceğini bildiriyor.

Ancak herkes için tek bir kilo hedefi belirlemek doğru değildir. Başlangıç kilosu, diyabet varlığı, kullanılan ilaçlar ve diğer sağlık sorunları kişisel hedefleri etkileyebilir.

“Karaciğeri temizleyen” kısa süreli detoks programları yerine sürdürülebilir kilo yönetimi ve metabolik risklerin kontrolü bilimsel yaklaşımın merkezindedir.

KARACİĞER YAĞLANMASINDA NASIL BESLENİLMELİ?

Tek bir besinin karaciğerdeki yağı eritmesi beklenmemelidir.

Beslenmenin genel kalitesi ve toplam enerji alımı daha önemlidir. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagiller ve doymamış yağ kaynaklarının öne çıktığı dengeli beslenme modelleri tercih edilebilir.

Şekerli içecekler ve yüksek kalorili, besin değeri düşük gıdaların sık tüketimi kilo ve metabolik sağlık üzerinden karaciğer yağlanmasına katkıda bulunabilir.

Akdeniz tipi beslenme MASLD yönetiminde sık önerilen modeller arasındadır.

KARACİĞER YAĞLANMASI OLANLAR MEYVE YİYEBİLİR Mİ?

“Meyvede fruktoz var, karaciğer yağlanması olanlar meyve yememeli” şeklindeki genelleme doğru değildir.

Asıl sorun özellikle yüksek miktarda eklenmiş şeker ve şekerle tatlandırılmış içeceklerin fazla tüketimidir. Bütün meyveler lif ve farklı besin öğeleri içerir ve dengeli beslenmenin parçası olabilir.

Kişinin diyabeti, toplam enerji ihtiyacı ve başka metabolik sorunları varsa porsiyonların kişiselleştirilmesi gerekebilir.

KARACİĞER YAĞLANMASI İÇİN BİTKİSEL KÜR KULLANILIR MI?

İnternette karaciğer “temizlediği” veya yağı “erittiği” iddia edilen çok sayıda bitkisel ürün ve takviye bulunuyor.

Bu ürünlerin etkili ve güvenli olduğu varsayılmamalıdır. Bazı bitkisel ürünler doğrudan karaciğer hasarına yol açabilir.

Karaciğer hastalığı bulunan kişilerin özellikle yüksek doz takviye, bitkisel karışım veya içeriği belirsiz ürünleri sağlık profesyoneline danışmadan kullanmaması gerekir.

KARACİĞER YAĞLANMASI İÇİN İLAÇ VAR MI?

Bu alandaki tedavi seçenekleri son yıllarda önemli ölçüde değişti.

AASLD'nin güncel uygulama rehberlerinde belirli MASH hastaları için fibrozis evresi ve diğer klinik özellikler dikkate alınarak farmakolojik tedavilerin kullanımı ele alınıyor. Resmetirom için 2024, semaglutid tedavisi için ise 2025'te uygulama rehberi güncellemeleri yayımlandı.

Bu ilaçlar “ultrasonda yağlanma çıktı” denilen herkes için otomatik tedavi anlamına gelmez. Özellikle MASH ve orta-ileri fibrozis gibi belirli klinik tablolar, eşlik eden metabolik hastalıklar ve tedavinin uygunluğu hekim tarafından değerlendirilir.

Karaciğer yağlanması tedavisini yalnızca bir ilaca indirgemek de doğru değildir. Kilo yönetimi, fiziksel aktivite, diyabet, kan basıncı ve kan yağlarının kontrolü tedavinin temel parçaları olmaya devam ediyor.

ALKOL KULLANMAYANLARDA DA KARACİĞER YAĞLANIR MI?

Evet.

MASLD'nin temel özelliklerinden biri metabolik risklerle ilişkili karaciğer yağlanmasıdır. Bununla birlikte karaciğer yağlanmasının farklı nedenleri bulunabilir ve alkol tüketimi değerlendirmede mutlaka sorgulanır.

Güncel sınıflandırma, metabolik risklerle birlikte farklı düzeylerde alkol tüketimini de daha ayrıntılı biçimde ele alıyor.

Bu nedenle “alkol kullanmıyorum, karaciğerim yağlanamaz” düşüncesi doğru değildir.

KARACİĞER YAĞLANMASI SİROZA DÖNER Mİ?

Her karaciğer yağlanması siroza ilerlemez.

Basit steatozu bulunan kişilerin önemli bir bölümünde ciddi karaciğer hasarı gelişmeyebilir. Risk, MASH ve özellikle fibrozis geliştikçe artar.

Fibrozisin ilerlemesi siroza, siroz ise karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanseri gibi komplikasyonlara zemin hazırlayabilir.

Bu yüzden klinik değerlendirmede yalnızca yağlanmanın varlığından çok fibrozis riskinin belirlenmesi önem kazanıyor.

NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURULMALI?

Ultrason veya başka bir görüntülemede karaciğer yağlanması saptandıysa bunun metabolik riskler ve fibrozis açısından değerlendirilmesi uygun olur.

Tip 2 diyabet, obezite, yüksek trigliserid veya metabolik sendromu bulunan kişiler de karaciğer hastalığı açısından daha yüksek risk grubundadır.

Sarılık, karında belirgin şişme, bilinç değişikliği, kanlı kusma veya siyah dışkı gibi ileri karaciğer hastalığını düşündürebilecek belirtiler acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez. Karaciğer yağlanması saptandıysa fibrozis ve metabolik risklerin değerlendirilmesi için sağlık profesyoneline başvurun. İlaç veya takviyeleri hekime danışmadan başlatmayın ya da değiştirmeyin.

KAYNAKLAR

European Association for the Study of the Liver, European Association for the Study of Diabetes, European Association for the Study of Obesity — MASLD Klinik Uygulama Kılavuzu, 2024

American Association for the Study of Liver Diseases — MASLD Klinik Değerlendirme ve Yönetim Uygulama Rehberi ve Güncellemeleri, 2023–2025

American Association for the Study of Liver Diseases — Resmetirom Therapy for MASLD Practice Guidance Update, 2024

American Association for the Study of Liver Diseases — Semaglutide Therapy for MASH Practice Guidance Update, 2025

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — NAFLD/MASLD: Belirtiler, Tanı, Beslenme ve Tedavi

Türkiye’nin Tıp ve Sağlık Bilimleri alanında dünya sıralamasına giren üniversiteleri belli oldu.

URAP 2025-2026 Dünya Alan Sıralaması sonuçlarına göre Hacettepe Üniversitesi, Tıp ve Sağlık Bilimleri alanında Türkiye’nin en üst sıradaki üniversitesi oldu. Sağlık Bilimleri Üniversitesi ikinci, İstanbul Üniversitesi ise üçüncü sırada yer aldı.

Sıralama, Türk üniversitelerinin sağlık alanındaki akademik üretim ve uluslararası etkileri arasındaki önemli farklılıkları da ortaya koydu.

Hacettepe Türkiye’de ilk sırada

Tıp ve Sağlık Bilimleri alanında Türkiye’nin en yüksek derecesini Hacettepe Üniversitesi elde etti.

Hacettepe Üniversitesi dünya sıralamasında 311’inci sıraya yerleşirken Türkiye’de birinci oldu.

Hacettepe’nin hemen arkasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi yer aldı. SBÜ dünya 345’inciliğiyle Türkiye’nin sağlık bilimlerindeki en yüksek ikinci derecesini elde etti.

İstanbul Üniversitesi ise dünya 441’inciliğiyle Türkiye üçüncüsü oldu.

Türkiye’nin sağlıkta ilk 10 üniversitesi

URAP 2025-2026 Tıp ve Sağlık Bilimleri alan sıralamasına göre Türkiye’nin ilk 10 üniversitesi şöyle:

1. Hacettepe Üniversitesi — Dünya 311’incisi
2. Sağlık Bilimleri Üniversitesi — Dünya 345’incisi
3. İstanbul Üniversitesi — Dünya 441’incisi
4. Ankara Üniversitesi — Dünya 493’üncüsü
5. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa — Dünya 532’ncisi
6. Koç Üniversitesi — Dünya 546’ncısı
7. Marmara Üniversitesi — Dünya 578’incisi
8. Gazi Üniversitesi — Dünya 579’uncusu
9. Ege Üniversitesi — Dünya 584’üncüsü
10. Dokuz Eylül Üniversitesi — Dünya 881’incisi

İlk 10’da yedi devlet, üç vakıf değil

Listenin yapısı incelendiğinde önemli bir ayrıntı ortaya çıkıyor.

İlk 10 üniversitenin dokuzu devlet üniversitesi. İlk 10'a giren tek vakıf üniversitesi Koç Üniversitesi oldu.

İlk 10’un hemen ardından Atatürk Üniversitesi dünya 884’üncüsü, Bezmialem Vakıf Üniversitesi 900’üncü, Acıbadem Üniversitesi 921’inci, Erciyes Üniversitesi 936’ncı ve Selçuk Üniversitesi 942’nci sırada bulunuyor.

SBÜ birçok sağlık branşında üst sıralarda

Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nin genel Tıp ve Sağlık Bilimleri kategorisindeki Türkiye ikinciliğinin yanında branş bazındaki sonuçları da dikkat çekiyor.

SBÜ Pediatri alanında dünya 158’incisi olarak Türkiye’de ikinci sıraya yerleşti.

Diş Hekimliğinde dünya 173’üncüsü olan üniversite Türkiye üçüncülüğünü elde etti.

Cerrahide ise tablo değişti. SBÜ dünya 255’inciliğiyle Türkiye’de birinci sıraya çıktı.

Üniversitenin en yüksek dünya derecesi ise Oftalmoloji alanında geldi. SBÜ dünya 98’incisi olarak bu alanda Türkiye’den sıralamaya giren tek üniversite oldu.

Hacettepe farklı sağlık alanlarında da güçlü

Genel sağlık bilimleri sıralamasında Türkiye birincisi olan Hacettepe Üniversitesi, alt bilim alanlarında da üst sıralarda yer aldı.

Hacettepe Pediatride dünya 129’uncusu olarak Türkiye birincisi, Diş Hekimliğinde dünya 116’ncısı olarak Türkiye ikincisi oldu.

Onkolojide dünya 320’ncisi olan Hacettepe bu alanda da Türkiye’nin en üst sıradaki üniversitesi olarak kayıtlara geçti.

Farmakolojide dünya 323’üncülüğü ve Cerrahide dünya 330’unculuğu da üniversitenin sağlık alanındaki diğer dereceleri arasında yer aldı.

Sağlıkta 82 Türk üniversitesi dünya listesinde

Türkiye’nin sağlık bilimlerindeki temsil gücü yalnızca ilk sıralardaki üniversitelerle sınırlı değil.

URAP verilerine göre Tıp ve Sağlık Bilimleri alanında Türkiye’den toplam 82 üniversite dünya sıralamasına girdi.

Bu sayı, sağlık bilimlerini Türkiye’nin en fazla üniversiteyle temsil edildiği bilim alanı haline getirdi.

Ancak geçen yıl aynı kategoride 89 Türk üniversitesinin yer aldığı dikkate alındığında, sıralamaya girebilen üniversite sayısında yedi üniversitelik düşüş yaşandı.

Sıralama neye göre yapılıyor?

URAP Dünya Alan Sıralaması üniversitelerin son beş yıllık akademik performansını temel alıyor.

Değerlendirmede makaleler, toplam bilimsel dokümanlar, atıfların ilgili bilim alanındaki etkisi ve uluslararası iş birliği gibi akademik göstergeler kullanılıyor.

Bu nedenle sıralama üniversitelerin eğitim kalitesini, hastanelerindeki sağlık hizmetinin niteliğini veya öğrenci memnuniyetini doğrudan ölçen bir liste değil.

Sonuçlar esas olarak üniversitelerin araştırma ve bilimsel yayın performansının uluslararası görünümünü ortaya koyuyor.

MSÜ Göz Şartları: Miyop, Astigmat ve Gözlük Engel mi?

Millî Savunma Üniversitesine girmek isteyen adayların sağlık şartları konusunda en fazla araştırdığı konuların başında göz geliyor.

“MSÜ’de göz derecesi kaç olmalı?”, “Miyop MSÜ’ye engel mi?”, “Astigmatı olan Harp Okuluna girebilir mi?”, “Gözlük kullanan askerî öğrenci olabilir mi?”, “Renk körlüğü MSÜ’ye engel mi?” ve “Lazer göz ameliyatı olan Harp Okuluna girebilir mi?” soruları adayların yanıt aradığı başlıklar arasında.

Ancak MSÜ göz şartlarını araştırırken çok önemli bir ayrım yapılması gerekiyor.

Askerî öğrenci adayı ile dış kaynaktan subay veya astsubay adayı aynı sağlık hükümlerine tabi değil.

Bu nedenle internette “subay göz derecesi” adı altında bulunan her rakam MSÜ Harp Okulu veya Astsubay Meslek Yüksekokulu adaylarına uygulanamaz.

MSÜ ADAYLARINDA HANGİ SAĞLIK YÖNETMELİĞİ UYGULANIYOR?

MSÜ askerî öğrenci adaylarının sağlık değerlendirmesinde Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği esas alınıyor.

Askerî öğrenci adayları sağlık muayenesine sevk ediliyor ve ilgili öğrenci sağlık hükümlerine göre değerlendiriliyor.

Harp Okulları ve Astsubay Meslek Yüksekokulları açısından adayın “MSÜ’de Askerî Öğrenci Olur” kararlı sağlık raporunu alması gerekiyor.

Dolayısıyla sağlık muayenesi yalnızca genel bir “askerliğe elverişli” raporundan ibaret değil.

MİYOP MSÜ’YE ENGEL Mİ?

Miyop, askerî öğrenci adaylarının göz muayenesinde değerlendirilen refraksiyon kusurlarından biri.

Ancak burada çok önemli bir hata yapılıyor.

İnternette dış kaynaktan alınan muvazzaf ve sözleşmeli subay/astsubay adayları için belirtilen göz dereceleri MSÜ askerî öğrenci adayları için de kullanılıyor.

Bu doğru değil.

Askerî öğrenci adayının göz durumu, yönetmeliğin askerî öğrenci adaylarına özgü hastalık listesi ve değerlendirme hükümleri üzerinden inceleniyor.

Dolayısıyla yalnızca “miyopum şu kadar, kesin girerim” şeklinde sonuç çıkarılmamalı.

ASTİGMAT MSÜ’YE ENGEL Mİ?

Astigmat da gözün kırma kusurlarından biri ve askerî öğrenci sağlık muayenesinde değerlendiriliyor.

Burada yalnızca astigmatın varlığı değil, derecesi ve adayın görme fonksiyonları önem taşıyor.

Ayrıca başvurulan okul ve sınıf açısından ek sağlık kriterleri bulunabilir.

Özellikle Hava Harp Okulu adaylarında uçuculuk şartları nedeniyle göz değerlendirmesi ayrıca önem kazanıyor.

GÖZLÜK KULLANAN MSÜ’YE GİREBİLİR Mİ?

Gözlük kullanmak ile askerî öğrenci sağlık şartlarını karşılamak aynı şey değil.

Adayın gözlük kullanması, altında yatan refraksiyon kusurunun derecesini ve diğer göz bulgularını ortadan kaldırmıyor.

Sağlık muayenesinde adayın görme durumu ve göz hastalıkları yönetmeliğin askerî öğrenci kriterleri kapsamında değerlendiriliyor.

Bu nedenle yalnızca “gözlük takıyorum” veya “gözlüksüz görebiliyorum” bilgisi üzerinden kişisel uygunluk kararı verilemez.

RENK KÖRLÜĞÜ MSÜ’YE ENGEL Mİ?

Renk görme bozuklukları askerî öğrenci adaylarının göz değerlendirmesinde önemli başlıklardan biri.

Diskromatopsi olarak adlandırılan renk görme bozukluğu, adayın başvurduğu askerî öğrenci kategorisi açısından yönetmeliğin ilgili göz hükümleri kapsamında değerlendiriliyor.

Özellikle bazı sınıf ve görevlerde renkleri doğru ayırt etme yeteneği mesleki açıdan kritik önem taşıyor.

Bu nedenle renk görme testleri sağlık muayenesinin önemli parçalarından biri olabiliyor.

ŞAŞILIK MSÜ’YE ENGEL Mİ?

Şaşılık yalnızca estetik bir göz problemi olarak değerlendirilmez.

Gözlerin birlikte çalışması, görme fonksiyonları ve binoküler görme açısından klinik önem taşıyabilir.

Askerî öğrenci adayında şaşılık veya geçirilmiş şaşılık operasyonu bulunuyorsa mevcut göz fonksiyonları ve yönetmeliğin ilgili hükümleri değerlendirilir.

KERATOKONUS MSÜ’YE ENGEL Mİ?

Keratokonus, korneanın yapısını etkileyen ilerleyici bir göz hastalığıdır.

Askerî öğrenci adaylarında yalnızca gözlük derecesine değil, kornea ve gözün diğer anatomik yapılarındaki hastalıklara da bakılıyor.

Bu nedenle keratokonus gibi kornea hastalıkları refraksiyon kusurundan ayrı olarak değerlendirilir.

LAZER GÖZ AMELİYATI OLAN MSÜ’YE GİREBİLİR Mİ?

Adayların yoğun olarak araştırdığı konulardan biri lazer göz ameliyatı.

“Gözümü çizdirirsem MSÜ’ye girer miyim?” sorusuna yalnızca ameliyat sonrasındaki göz numarasına bakarak cevap vermek doğru değil.

Askerî öğrenci sağlık değerlendirmesinde geçirilmiş göz cerrahileri ayrıca önem taşıyabilir.

Ameliyatın türü, gözün mevcut anatomik ve fonksiyonel durumu ve yönetmeliğin askerî öğrenci hükümleri birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle adayların yalnızca MSÜ’ye girebilmek amacıyla göz ameliyatı yaptırmadan önce güncel sağlık mevzuatını dikkatle incelemesi gerekir.

HAVA HARP OKULUNDA GÖZ ŞARTLARI AYNI MI?

Hayır.

Bu ayrım özellikle önemli.

Hava Harp Okuluna başvuran ve uçucu yetiştirilecek adaylarda genel askerî öğrenci sağlık değerlendirmesine ek olarak uçuculuğa ilişkin özel sağlık şartları uygulanıyor.

2026 MSÜ askerî öğrenci temin bilgilendirmesinde Hava Harp Okulu adaylarının “Kategori-1 Hava Aracında Uçucu Yetiştirilmeye Elverişlidir” kararlı sağlık raporu almaları gerektiği belirtiliyor.

Dolayısıyla Kara Harp Okulu veya Deniz Harp Okulu için internette bulunan bir göz kriterinin pilot adaylarına doğrudan uygulanması doğru değildir.

HARP OKULU İLE ASTSUBAY MYO GÖZ ŞARTLARI AYNI MI?

Her iki grup da askerî öğrenci adayı olmakla birlikte sağlık değerlendirmesinde başvurulan okul, sınıf ve görev özellikleri önem taşıyabilir.

Bu nedenle adayın yalnızca “MSÜ sağlık şartları” şeklindeki genel listelerle yetinmemesi gerekiyor.

Başvurulan okulun ve ilgili yılın resmî temin kılavuzunun ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

DIŞ KAYNAK ASTSUBAY GÖZ ŞARTLARI MSÜ’DE GEÇERLİ Mİ?

Otomatik olarak hayır.

Bu, internette en fazla karıştırılan konulardan biri.

Dış kaynaktan alınan muvazzaf ve sözleşmeli subay/astsubay adayları yönetmeliğin kendilerine özgü hükümlerine göre değerlendiriliyor.

MSÜ Harp Okulu ve Astsubay MYO adayları ise askerî öğrenci adayı.

Dolayısıyla dış kaynak adaylarda görülen “1,00 diyoptri” gibi bir rakamı alıp doğrudan MSÜ öğrencilerine uygulamak yanlış sonuç verebilir.

GÖZ DERECESİNİ GİZLEMEK MÜMKÜN MÜ?

Hayır.

Sağlık muayenesinde adayın göz fonksiyonları ve refraksiyon durumu objektif muayene yöntemleriyle değerlendirilebilir.

Bu nedenle gözlüğü çıkarmak veya mevcut göz derecesini beyan etmemek sağlık kriterlerini değiştirmez.

Adayın amacı sağlık durumunu gizlemek değil, gerçek durumunun yönetmelik şartlarını karşılayıp karşılamadığını öğrenmek olmalı.

MSÜ GÖZ MUAYENESİNDE SADECE NUMARAYA MI BAKILIYOR?

Hayır.

Göz numarası sağlık değerlendirmesinin yalnızca bir parçası.

Görme keskinliği, renk görme, göz hareketleri, kornea, retina ve gözün diğer anatomik yapıları da gerekli muayene kapsamında değerlendirilebilir.

Dolayısıyla refraksiyon değeri uygun olan bir adayın başka bir göz hastalığı ayrıca değerlendirmeye tabi olabilir.

MSÜ ADAYLARININ EN ÇOK YAPTIĞI HATA

Adayların en sık yaptığı hata internette bulunan tek bir göz numarası sınırını bütün askerî adaylara uygulamak.

Oysa üç farklı durum birbirinden ayrılmalı:

MSÜ askerî öğrenci adayı.

Dış kaynaktan subay adayı.

Dış kaynaktan astsubay adayı.

Bunlara ayrıca Hava Harp Okulunda uçucu yetiştirilecek adaylar ekleniyor.

Sağlık kriteri araştırılırken adayın önce hangi kategoriye girdiğini belirlemesi gerekiyor.

SIK SORULAN SORULAR

Miyop MSÜ’ye engel mi?

Miyop askerî öğrenci sağlık hükümleri kapsamında değerlendirilir. Yalnızca miyop bulunduğu bilgisi üzerinden kesin uygunluk kararı verilemez; derecesi ve diğer göz bulguları önemlidir.

Astigmat MSÜ’ye engel mi?

Astigmatın derecesi, görme fonksiyonları ve yönetmelikte askerî öğrenci adayları için karşılık geldiği sağlık kriterleri değerlendirilir.

Gözlük kullanan MSÜ’ye girebilir mi?

Yalnızca gözlük kullanılması üzerinden kesin sonuç çıkarılamaz. Gözlüğün düzelttiği refraksiyon kusuru ve adayın diğer göz bulguları resmi sağlık muayenesinde değerlendirilir.

Renk körlüğü MSÜ’ye engel mi?

Renk görme bozukluğu askerî öğrenci adaylarının göz değerlendirmesinde önem taşıyan sağlık durumlarından biridir ve yönetmeliğin ilgili hükümlerine göre değerlendirilir.

Göz lazer ameliyatı olan Harp Okuluna girebilir mi?

Geçirilmiş refraktif cerrahi yalnızca ameliyat sonrasındaki göz numarasına göre değerlendirilmez. Ameliyat türü, mevcut göz durumu ve askerî öğrenci sağlık hükümleri dikkate alınır.

Hava Harp Okulu göz şartları farklı mı?

Uçucu yetiştirilecek Hava Harp Okulu adaylarında ayrıca uçuculuğa özgü sağlık değerlendirmesi bulunuyor.

TIBBİ VE HUKUKİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel askerî öğrenci sağlık uygunluğu kararı değildir. MSÜ adaylarında yürürlükteki TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği, başvurulan yılın resmî MSÜ kılavuzu, yetkili sağlık kuruluşundaki muayene ve sağlık kurulu kararı esas alınmalıdır.

KAYNAKLAR

Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği

Askerî Öğrenci Adayları Hastalıklar Listesi

Millî Savunma Üniversitesi

Millî Savunma Bakanlığı Personel Temin Sistemi

POMEM Dövme Şartları: Dövme Polisliğe Engel mi?

Polis olmak isteyen adayların sağlık şartları konusunda en fazla araştırdığı konulardan biri dövme.

“Dövmesi olan polis olabilir mi?”, “Koldaki dövme POMEM’e engel mi?”, “Küçük dövme sorun olur mu?”, “Kıyafetin altında kalan dövme polisliğe engel mi?”, “Dövme sildirince POMEM’e girilebilir mi?” ve “Dövme sildirme izi polisliğe engel mi?” soruları adayların sık araştırdığı başlıklar arasında.

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğinin deri hastalıkları bölümünde öğrenci adayları açısından dövmeye ilişkin özel bir hüküm bulunuyor.

Buradaki anahtar ifade:

Yazlık üniforma.

DÖVME POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

POMEM adayları açısından dövmenin bulunduğu bölge önem taşıyor.

Yönetmeliğin öğrenci adaylarına ilişkin hükümlerinde yazlık üniforma giyildiğinde vücudun açıkta kalan yerlerinde dövme bulunmaması gerekiyor.

Dolayısıyla “Vücudumda dövme var, kesin polis olamam” şeklinde bütün dövmeleri kapsayan bir genelleme yapmak doğru değil.

Ancak dövmenin yazlık üniformayla görünür bölgede bulunması aday açısından doğrudan önem taşıyor.

KOLDAKİ DÖVME POMEM’E ENGEL Mİ?

Kol, yazlık üniforma açısından özellikle dikkat edilmesi gereken bölgelerden biri.

Dövmenin kolun hangi bölümünde bulunduğu ve yazlık üniforma giyildiğinde açıkta kalıp kalmadığı değerlendirmede önem kazanıyor.

Bu nedenle “Kolda küçük bir dövmem var, sorun olmaz” şeklinde yalnızca büyüklüğe dayalı bir değerlendirme yapılmamalı.

Öncelikle dövmenin görünür bölgede bulunup bulunmadığı önemlidir.

ELDEKİ DÖVME POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

El, yazlık üniforma giyildiğinde açıkta kalan bir bölge.

Bu nedenle elde bulunan dövme öğrenci adayları açısından yönetmelikteki görünür bölge kriteri bakımından önem taşır.

Dövmenin çok küçük olması, tek başına yönetmelikteki görünür bölge şartını ortadan kaldırmaz.

BOYUNDAKİ DÖVME POMEM’E ENGEL Mİ?

Boyun da kullanılan üniformaya göre açıkta kalabilecek bölgelerden biri.

Bu nedenle boyundaki dövmenin konumu resmi sağlık değerlendirmesinde dikkate alınır.

Adayların “gömlek kapatıyor” şeklindeki kişisel değerlendirmeleri yerine yönetmelikte esas alınan yazlık üniforma görünümünü dikkate alması gerekir.

GÖRÜNMEYEN DÖVME POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Adayların en çok merak ettiği sorulardan biri bu.

Yönetmelikte öğrenci adayları için dövme konusunda açıkça yazlık üniforma giyildiğinde açıkta kalan bölgeler üzerinden bir kriter bulunuyor.

Bu nedenle kıyafet altında kalan dövme ile açıkta kalan dövmenin aynı şekilde değerlendirilmediği anlaşılmaktadır.

Ancak bu, vücudun kapalı bölgesindeki her dövmenin hiçbir koşulda sorun oluşturmayacağı şeklinde sınırsız bir garanti olarak yorumlanmamalı.

Adayın bütün deri muayenesi ve yönetmeliğin diğer hükümleri birlikte değerlendirilir.

KÜÇÜK DÖVME POMEM’E ENGEL Mİ?

Dövme konusunda adayların yaptığı önemli hatalardan biri yalnızca santimetre hesabına odaklanmak.

Yönetmeliğin öğrenci adaylarına ilişkin dövme hükmünde temel kriterlerden biri görünür bölge.

Dolayısıyla “Dövmem 1 santimetre, kesin sorun olmaz” şeklinde bir sonuç çıkarılması doğru değil.

Dövmenin bulunduğu yer resmi değerlendirmede önem taşıyor.

5 METRE KURALI NEDİR?

Deri hastalıkları bölümünde adayların sık karşılaştığı bir başka ifade beş metre mesafe kriteri.

Yönetmelikte eşgal belirleyici, yüz bölgesinden olan ve beş metre uzaktan bakıldığında belirgin şekilde görülen kalıcı lezyon ve sekellerle ilgili hükümler bulunuyor.

Ancak bu kriteri “5 metreden dövme görünmüyorsa kesin kabul edilir” şeklinde yorumlamak yanlış olur.

Dövme için ayrıca yazlık üniformayla açıkta kalan bölge hükmü bulunuyor.

Bu iki kriter birbirine karıştırılmamalı.

DÖVMEYİ SİLDİRMEK POMEM’E GİRMEK İÇİN YETERLİ Mİ?

Dövmesini lazer veya başka yöntemlerle sildiren adaylarda bu kez farklı bir konu gündeme geliyor:

Kalan iz.

Dövme tamamen kaybolmuş olabilir.

Ancak işlem sonrasında belirgin renk değişikliği, skar, yanık izi veya başka kalıcı deri değişikliği kalmış olabilir.

Bu durumda değerlendirme artık yalnızca “dövme var mı?” sorusundan ibaret olmaz.

Kalan deri bulgusunun yönetmeliğin ilgili deri hükümlerine uygunluğu değerlendirilir.

DÖVME SİLDİRME İZİ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Her dövme sildirme izi otomatik olarak engel değildir.

Ancak kalan izin yeri ve niteliği önemlidir.

Özellikle açıkta kalan veya eşgal açısından belirgin bölgelerdeki kalıcı izler ayrıca değerlendirilebilir.

Bu nedenle adayların “dövmeyi sildirirsem kesin geçerim” şeklinde düşünmemesi gerekir.

Sonuçta ortaya çıkan deri görünümü de önemlidir.

LAZERLE DÖVME SİLDİRME NE ZAMAN YAPILMALI?

POMEM başvurusu nedeniyle dövmesini sildirmeyi düşünen kişinin dermatoloji veya ilgili hekim değerlendirmesi olmadan acele işlem yaptırması doğru olmayabilir.

Dövme silme işlemleri birden fazla seans gerektirebilir.

İşlem sonrasında geçici kızarıklık, pigment değişiklikleri veya skar oluşabilir.

Sağlık muayenesine çok yakın zamanda yapılan işlemlerde cildin henüz tamamen iyileşmemiş olması da ayrıca değerlendirme konusu olabilir.

TIBBİ İŞLEM İÇİN YALNIZCA BAŞVURU TAKVİMİNE GÖRE KARAR VERİLMEMELİ

Dövme sildirme tıbbi ve kozmetik sonuçları bulunan bir işlemdir.

Bu nedenle yalnızca polislik başvuru takvimini yetiştirmek amacıyla sağlık risklerini göz ardı ederek işlem yaptırmak doğru değildir.

Kişinin uygun yöntem ve iyileşme süresi konusunda uzman değerlendirmesi alması gerekir.

DÖVMEYİ KAPATICIYLA GİZLEMEK ÇÖZÜM MÜ?

Hayır.

Dövmenin makyaj, kapatıcı ürün veya başka geçici yöntemlerle görünmez hale getirilmesi yönetmelikteki sağlık şartını değiştirmez.

Sağlık muayenesinin amacı adayın gerçek sağlık ve deri durumunu değerlendirmektir.

Bu nedenle dövmeyi gizlemeye yönelik yöntemlere başvurulmamalıdır.

DÖVME SAĞLIK BİLGİ FORMUNDA SORULUYOR MU?

Polis Akademisi öğrenci adaylığı sağlık bilgi formlarında dövme ve benzeri kalıcı uygulamalarla ilgili bilgiler adayın sağlık değerlendirmesinde önem taşıyabiliyor.

Adayların sağlık geçmişi ve mevcut durumları konusunda doğru beyanda bulunmaları gerekir.

Dövmenin gizlenmesi yerine mevcut durumun mevzuata göre değerlendirilmesi doğru yaklaşımdır.

DÖVME İLE YARA İZİ AYNI ŞEY Mİ?

Hayır.

Dövme, yara izi, ameliyat izi, yanık sekeli ve doğum lekesi farklı deri bulgularıdır.

Yönetmelikte bu durumlar aynı kavram altında değerlendirilmek zorunda değildir.

Bu nedenle ameliyat izi için geçerli bir hükmü doğrudan dövmeye veya dövme hükmünü yara izine uygulamak doğru değildir.

POMEM DÖVME ŞARTLARINDA EN ÖNEMLİ KURAL

Adayların hatırlaması gereken temel ifade şu:

Yazlık üniforma giyildiğinde vücudun açıkta kalan yerlerinde dövme bulunmaması.

Bu nedenle adayın yalnızca dövmenin büyüklüğünü değil, bulunduğu bölgeyi de dikkate alması gerekir.

Dövme sildirilmişse bu kez işlem sonrasında kalan deri bulgusunun değerlendirilmesi gündeme gelebilir.

SIK SORULAN SORULAR

Dövmesi olan polis olabilir mi?

Dövmenin bulunduğu bölge önemlidir. POMEM öğrenci adaylarında yazlık üniforma giyildiğinde açıkta kalan bölgelerde dövme bulunmaması şartı aranır.

Koldaki dövme polisliğe engel mi?

Kolun yazlık üniformayla açıkta kalan bölümündeki dövme yönetmelikteki görünür bölge kriteri açısından önemlidir.

Küçük dövme POMEM’e engel mi?

Dövmenin yalnızca büyüklüğüne bakılmaz. Bulunduğu bölge özellikle önemlidir. Küçük olması tek başına uygunluk garantisi değildir.

Kıyafetin altında kalan dövme polisliğe engel mi?

Yönetmelikte öğrenci adayları için yazlık üniformayla açıkta kalan bölgeler özellikle belirtilmektedir. Ancak kişisel uygunluk konusunda resmi sağlık değerlendirmesi esas alınır.

Dövme sildiren polis olabilir mi?

Dövme sildirilmişse işlem sonrasında kalan iz, renk değişikliği veya skar da değerlendirilebilir. Yalnızca “dövme artık yok” bilgisiyle kesin sonuç çıkarılamaz.

Dövme sildirme izi polisliğe engel mi?

Her sildirme izi otomatik engel değildir. İzin bulunduğu bölge, görünümü ve yönetmeliğin deri hastalıkları hükümlerindeki karşılığı değerlendirilir.

TIBBİ VE HUKUKİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel sağlık uygunluğu kararı değildir. POMEM adaylarında dövme ve dövme sildirme izlerinin değerlendirilmesinde yürürlükteki Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği, resmi deri muayenesi ve yetkili sağlık kurulu/sağlık komisyonunun kararı esas alınmalıdır.

KAYNAKLAR

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği EK-3 – Deri Hastalıkları

Polis Akademisi Başkanlığı

POMEM Ameliyat İzi Şartları: Ameliyat İzi Polisliğe Engel mi?

Polis olmak isteyen adayların sağlık muayenesinde en fazla merak ettiği konulardan biri ameliyat ve dikiş izleri.

“Ameliyat izi polisliğe engel mi?”, “Dikiş izi POMEM’e engel mi?”, “Apandisit ameliyatı olan polis olabilir mi?”, “Sezaryen izi polisliğe engel mi?”, “Yüzdeki yara izi polisliğe engel mi?” ve “Eski ameliyat kaydı POMEM’de sorun olur mu?” soruları adayların sık araştırdığı başlıklar arasında.

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği incelendiğinde ilk bilinmesi gereken nokta şu:

Vücuttaki her ameliyat izi otomatik olarak polisliğe engel değildir.

Ancak izin bulunduğu bölge, niteliği ve ameliyatın geride bıraktığı sağlık durumu önem taşıyabilir.

AMELİYAT İZİ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Tek başına “vücudumda ameliyat izi var” bilgisi adayın POMEM’e uygun olup olmadığını belirlemek için yeterli değildir.

Sağlık değerlendirmesinde iki farklı konu birbirinden ayrılmalıdır.

Birincisi izin kendisi.

İkincisi ise izin oluşmasına neden olan ameliyat ve adayın ameliyat sonrasındaki mevcut sağlık durumu.

Örneğin cilt üzerinde iyileşmiş bir cerrahi kesi izi ile ameliyat sonrasında organ veya eklem fonksiyonunda kalıcı kayıp bırakan bir durum aynı şekilde değerlendirilmez.

Bu nedenle adayın yalnızca izin görüntüsüne değil, ameliyatın nedenine ve sonucuna da bakılması gerekir.

YÜZDEKİ AMELİYAT İZİ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Yüz ve eşgal bölgesi polis adayları açısından özellikle önemli.

Yönetmeliğin deri hastalıklarına ilişkin hükümlerinde yüz ve eşgal bölgesindeki kalıcı izler, lezyonlar ve görünüm değişiklikleri ayrıca ele alınıyor.

Bu nedenle yüz bölgesindeki bir ameliyat veya travma izi, vücudun kapalı bir bölgesindeki küçük ve iyileşmiş bir cerrahi iz ile aynı şekilde değerlendirilmeyebilir.

Ancak yüzde bulunan her iz için otomatik “elenir” sonucu da çıkarılmamalı.

İzin niteliği ve yönetmelikteki kriterlere uygunluğu resmi sağlık değerlendirmesinde belirlenir.

EŞGAL BÖLGESİ NERESİ?

Adayların sık karşılaştığı ifadelerden biri “eşgal bölgesi”.

Bu kavram kişinin dışarıdan tanınmasını sağlayan ve görünümünü belirgin biçimde etkileyebilecek bölgeler açısından önem taşıyor.

Yönetmelikte deri, yara, yanık, ameliyat ve benzeri kalıcı izlerin değerlendirilmesinde bulunduğu bölge önem kazanabiliyor.

Bu nedenle özellikle yüz ve görünür alanlardaki belirgin izlerin resmi muayenede değerlendirilmesi gerekiyor.

DİKİŞ İZİ POMEM’E ENGEL Mİ?

Dikiş izi bulunması tek başına otomatik engel değildir.

Çocukluk döneminde geçirilen bir yaralanma, küçük cerrahi işlem veya başka bir nedenle dikiş atılmış olabilir.

Sağlık değerlendirmesinde izin bulunduğu yer, mevcut görünümü ve altında yatan sağlık problemi dikkate alınır.

Örneğin yıllar önce tamamen iyileşmiş küçük bir kesi izi ile hareket kısıtlılığı oluşturan geniş bir skar dokusunun aynı şekilde değerlendirilmesi beklenmemelidir.

APANDİSİT AMELİYATI POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Apandisit ameliyatı adayların en fazla sorduğu ameliyatlardan biri.

Geçmişte apandisit ameliyatı geçirmiş olmak yalnızca karında ameliyat izi bulunduğu gerekçesiyle otomatik olarak polisliğe engel kabul edilmemeli.

Burada adayın ameliyat sonrası mevcut sağlık durumu önemlidir.

Ameliyat sonrasında kalıcı komplikasyon veya fonksiyon kaybı bulunup bulunmadığı ilgili sağlık hükümleri kapsamında değerlendirilir.

Bu nedenle “apandisit ameliyatı oldum, kesin elenirim” şeklindeki genelleme doğru değildir.

SEZARYEN İZİ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Sezaryen de cerrahi bir işlem olduğu için karın bölgesinde kalıcı bir ameliyat izi bırakabilir.

Ancak yalnızca sezaryen izinin bulunmasından hareketle aday hakkında otomatik sağlık kararı verilemez.

Mevcut sağlık durumu, ameliyatın bıraktığı herhangi bir komplikasyon bulunup bulunmadığı ve ilgili sağlık kriterleri değerlendirilir.

SAFRA KESESİ AMELİYATI POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Safra kesesi ameliyatı gibi karın içi operasyonlarda da yalnızca ciltteki ameliyat izine bakılmaz.

Ameliyatın nedeni ve kişinin mevcut sağlık durumu önem taşır.

Laparoskopik ameliyatlardan sonra birkaç küçük kesi izi kalabilir.

Bu nedenle “karında ameliyat izi var” ile “polisliğe engel hastalık var” ifadeleri aynı anlama gelmez.

FITIK AMELİYATI OLAN POLİS OLABİLİR Mİ?

Kasık veya göbek fıtığı nedeniyle ameliyat geçiren adaylarda da değerlendirme yalnızca ameliyat izinden ibaret değildir.

Fıtığın tekrar edip etmediği, ameliyat sonrası mevcut durum ve fonksiyonlar değerlendirmede önem taşıyabilir.

Bu nedenle geçmiş fıtık ameliyatının kişisel uygunluğu ilgili cerrahi ve sağlık hükümleri kapsamında belirlenir.

ORTOPEDİK AMELİYAT İZİ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Diz, omuz, kol, bacak veya başka bir kas-iskelet sistemi ameliyatında izin kendisinden daha önemli bir konu ortaya çıkabilir:

Fonksiyon.

Örneğin diz ameliyatından sonra hareket kısıtlılığı, instabilite veya başka kalıcı ortopedik sorun bulunuyorsa bunlar ayrıca değerlendirilir.

Dolayısıyla ortopedik ameliyat geçiren adaylarda yalnızca dikiş izine bakılarak karar verilmez.

Ameliyat sonrası kas-iskelet sisteminin mevcut fonksiyonları önem taşır.

PLATİN, VİDA VEYA İMPLANT VARSA NE OLUR?

Geçirilmiş kırık veya ortopedik ameliyat sonrasında vücutta plak, vida veya başka implant bulunabilir.

Böyle bir durumda değerlendirme yalnızca ameliyat izine indirgenemez.

İmplantın bulunduğu bölge, kemiğin iyileşme durumu, hareket ve fonksiyonlar ile yönetmeliğin ilgili kas-iskelet sistemi hükümleri dikkate alınır.

Bu nedenle “platin var, kesin elenir” veya “platin hiçbir şekilde sorun olmaz” şeklindeki genellemeler doğru değildir.

YANIK İZİ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Yanık izi cerrahi kesi izinden farklı bir durum olmakla birlikte deri bütünlüğünde kalıcı değişiklik oluşturabilir.

Yönetmeliğin deri hastalıkları hükümleri kapsamında izin yeri, yaygınlığı, fonksiyon üzerindeki etkisi ve görünümü önem taşıyabilir.

Özellikle yüz ve eşgal bölgesindeki belirgin kalıcı izler ayrıca değerlendirilir.

YARA İZİ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Geçmiş travmalardan kalan yara izlerinde de benzer yaklaşım geçerli.

Her yara izi otomatik olarak engel değildir.

İzin yeri, niteliği ve fonksiyon üzerindeki etkisi değerlendirilir.

Bu nedenle adayların küçük bir çocukluk yarası ile geniş, hareket kısıtlılığı oluşturan skarı aynı kategoriye koymaması gerekir.

AMELİYAT GEÇMİŞİ SAĞLIK FORMUNDA YAZILMALI MI?

Adayın sağlık geçmişini doğru şekilde bildirmesi gerekiyor.

Geçirilmiş hastalık ve ameliyatlara ilişkin raporların sağlık değerlendirme sürecinde bildirilmesi öngörülüyor.

Bu nedenle “ameliyat izi görünmüyor, söylemeyeyim” yaklaşımı doğru değildir.

Sağlık değerlendirmesinin amacı yalnızca dışarıdan görünen izi kontrol etmek değil, adayın gerçek sağlık durumunu belirlemektir.

AMELİYAT KAYDINI GİZLEMEK DOĞRU MU?

Hayır.

Geçmiş ameliyatın gizlenmesine veya sağlık geçmişinin eksik bildirilmesine yönelik bir yol izlenmemeli.

Adayın yapması gereken, ameliyatla ilgili epikriz ve diğer sağlık belgelerini mümkünse saklamak ve gerektiğinde sunabilmektir.

Özellikle büyük operasyonlarda ameliyat nedeni ve sonrasındaki sağlık durumunu gösteren belgeler değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.

AMELİYAT İZİNİ LAZERLE SİLDİRMEK GEREKİR Mİ?

Adayların yalnızca POMEM muayenesinden geçmek amacıyla tıbbi gereklilik olmadan izlerini yok ettirmeye çalışması doğru bir yaklaşım değildir.

Çünkü değerlendirme yalnızca ciltte izin görülüp görülmediğine dayanmaz.

Geçirilmiş ameliyat ve adayın mevcut sağlık durumu da önemlidir.

Ayrıca yönetmelik, tedavi veya operasyonla düzeltilebilecek sağlık sorunlarının adaylıktan önce düzeltilmiş olmasını öngörse de bu hüküm “her ameliyat izi estetik olarak giderilmelidir” anlamına gelmez.

AMELİYAT İZİ OLAN ADAY NE YAPMALI?

Öncelikle hangi ameliyatı geçirdiğini ve ameliyatın neden yapıldığını bilmeli.

Varsa ameliyat epikrizi ve sonraki kontrol raporlarını saklamalı.

Ameliyat sonrası herhangi bir fonksiyon kaybı veya devam eden sağlık sorunu varsa bunu bilmeli.

Sağlık bilgi formunu doğru doldurmalı.

Ve yalnızca internette gördüğü fotoğraflara veya “benim arkadaşım geçti” yorumlarına göre kendi hakkında karar vermemeli.

POMEM AMELİYAT İZİ DEĞERLENDİRMESİNDE EN ÖNEMLİ NOKTA

Adayların aklında şu ayrım kalmalı:

Ameliyat izi ile ameliyatın bıraktığı sağlık problemi aynı şey değildir.

Küçük ve iyileşmiş bir cerrahi iz tek başına farklı değerlendirilebilir.

Yüz ve eşgal bölgesindeki belirgin kalıcı izler farklı değerlendirmeye tabi olabilir.

Fonksiyon kaybı bırakan ameliyatlarda ise asıl belirleyici ilgili organ veya sistemin mevcut sağlık durumudur.

Bu nedenle “kaç santimetre iz kabul edilir?” şeklindeki tek rakama dayalı yaklaşımlar her ameliyat izi için doğru değildir.

SIK SORULAN SORULAR

Ameliyat izi polisliğe engel mi?

Her ameliyat izi otomatik olarak polisliğe engel değildir. İzin yeri ve niteliği ile ameliyatın bıraktığı mevcut sağlık durumu değerlendirilir.

Dikiş izi POMEM’e engel mi?

Dikiş izi tek başına kesin elenme nedeni değildir. İzin bulunduğu bölge, niteliği ve fonksiyon üzerindeki etkisi önemlidir.

Apandisit ameliyatı olan polis olabilir mi?

Geçmiş apandisit ameliyatı yalnızca ameliyat izi nedeniyle otomatik engel olarak değerlendirilmemelidir. Adayın mevcut sağlık durumu önemlidir.

Sezaryen izi polisliğe engel mi?

Yalnızca sezaryen izinin bulunması üzerinden kesin uygunluk kararı verilemez. Mevcut sağlık durumu ve ilgili yönetmelik hükümleri değerlendirilir.

Yüzdeki ameliyat izi polisliğe engel mi?

Yüz ve eşgal bölgesindeki kalıcı izler yönetmelik açısından özellikle değerlendirilir. İzin niteliği ve kapsamına göre resmi sağlık değerlendirmesi yapılır.

Platin veya vida polisliğe engel mi?

Tek başına implant bulunduğu bilgisinden kesin sonuç çıkarılamaz. İlgili kemiğin ve eklemin mevcut durumu, hareket ve fonksiyonlar ile yönetmelik hükümleri değerlendirilir.

TIBBİ VE HUKUKİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel sağlık uygunluğu kararı değildir. POMEM adaylarında ameliyat ve yara izlerinin değerlendirilmesinde yürürlükteki Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği, resmi muayene, ilgili branş değerlendirmesi ve yetkili sağlık kurulu/sağlık komisyonunun kararı esas alınmalıdır.

KAYNAKLAR

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği EK-3

Polis Akademisi Başkanlığı

POMEM Düz Tabanlık Şartları: Düz Taban Polisliğe Engel mi?

Polis olmak isteyen adayların ortopedi muayenesi konusunda en fazla araştırdığı sorulardan biri düz tabanlık.

“Düz taban polisliğe engel mi?”, “Düz tabanı olan POMEM’e girebilir mi?”, “Pes planus polisliğe engel mi?”, “Esnek düz tabanlık sorun olur mu?” ve “Düz tabanlık derecesi kaç olmalı?” soruları adayların yanıt aradığı başlıklar arasında.

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği incelendiğinde düz tabanlık konusunda önemli bir ayrım ortaya çıkıyor.

Her düz tabanlık polisliğe otomatik olarak engel değil.

POMEM’DE DÜZ TABANLIK POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Yönetmeliğin kas ve iskelet sistemi hastalıklarına ilişkin A dilimi hükümlerinde “fonksiyon bozukluğu yapmamış olan düz tabanlık” yer alıyor.

Bu ifade POMEM adayları açısından önemli.

Çünkü polis eğitim kurumlarına alınacak adayların A dilimi sağlık şartlarını taşıması gerekiyor.

Dolayısıyla düz tabanlığın yalnızca bulunması değil, fonksiyon üzerinde nasıl bir etkisinin bulunduğu da önem taşıyor.

FONKSİYON BOZUKLUĞU YAPMAYAN DÜZ TABANLIK NE DEMEK?

Düz tabanlık, tıbbi adıyla pes planus, ayağın iç kısmındaki longitudinal kavsin azalması veya kaybolmasıyla karakterize bir durum.

Ancak her pes planus aynı şiddette değil.

Bazı kişilerde ayak kavsi düşük olmasına rağmen yürüme, koşma veya günlük hareketlerde belirgin fonksiyon kaybı bulunmayabilir.

Yönetmeliğin A diliminde özellikle “fonksiyon bozukluğu yapmamış” düz tabanlığın belirtilmesi bu nedenle önemli.

Başka bir ifadeyle yalnızca ayağın görüntüsüne bakılarak “düz tabansın, polis olamazsın” şeklinde bir sonuç çıkarılması doğru değil.

ESNEK DÜZ TABANLIK POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Esnek düz tabanlıkta ayak kavsi yük altında azalabilir veya kaybolabilirken yük ortadan kalktığında yeniden belirginleşebilir.

Ancak POMEM açısından asıl belirleyici, adayın kendi kendine “esnek düz tabanım var” demesi değil, resmi ortopedik değerlendirmedir.

Yönetmelikte A dilimi açısından fonksiyon bozukluğu yapmamış düz tabanlığın kabul edilmesi, fonksiyonun değerlendirmede önemli olduğunu gösteriyor.

Bu nedenle esnek düz tabanlığı bulunan adayın kişisel uygunluğu ortopedi muayenesinde belirlenir.

DÜZ TABANLIKTA DERECE SINIRI VAR MI?

Skolyozda olduğu gibi “10 dereceye kadar düz tabanlık kabul edilir” şeklinde basit bir A dilimi kuralı bulunmuyor.

Düz tabanlık değerlendirmesinde farklı anatomik ve radyolojik kriterler kullanılabiliyor.

Yönetmeliğin daha ileri sağlık dilimlerinde ayağın basma sırasında yere temas eden yüzeyinin oranı ve kalkaneal yükseklik açısı gibi kriterler yer alıyor.

Bu nedenle adayın internette gördüğü tek bir açı değerine bakarak kendisi hakkında kesin karar vermesi doğru değil.

KALKANEAL YÜKSEKLİK AÇISI NEDİR?

Düz tabanlık değerlendirmesinde kullanılan radyolojik ölçümlerden biri kalkaneal yükseklik açısıdır.

Bu ölçüm topuk kemiğinin, yani kalkaneusun yerle yaptığı açı üzerinden ayak kavsının yapısı hakkında bilgi verir.

Yönetmeliğin ilgili hükümlerinde kalkaneal yükseklik açısının 10 dereceden az olması daha ileri düzey düz tabanlık değerlendirmesinde kullanılan kriterlerden biri olarak yer alıyor.

Ancak burada kritik nokta şu:

“10 derece” rakamını POMEM adayları açısından doğrudan “10 dereceye kadar kabul edilir” şeklinde yorumlamak yanlış olur.

Bu rakam A dilimindeki basit bir kabul sınırı değil, hastalık dilimlerinin ayrımında kullanılan kriterlerden biridir.

AYAĞIN YERE BASAN YÜZEYİ NEDEN ÖNEMLİ?

Yönetmelikte ileri düzey düz tabanlık değerlendirmesinde kullanılan bir başka kriter ayağın basma sırasında yere temas eden yüzeyidir.

Ayak tabanının yere temas eden bölümünün azalması veya ayak yapısındaki ileri deformasyonlar farklı sağlık dilimlerinde değerlendirilebilir.

İlgili düzenlemede ayağın basma sırasında yere temas eden yüzeyinin 1/3 veya daha az olması kriteri de yer alıyor.

Bu nedenle düz tabanlık değerlendirmesi yalnızca “ayağım yere tamamen basıyor” şeklindeki kişisel gözleme indirgenemez.

DÜZ TABANLIK NASIL ANLAŞILIR?

Birçok kişi ıslak ayak testi veya ayak izine bakarak kendisinin düz taban olduğuna karar veriyor.

Bu yöntemler fikir verebilir ancak POMEM sağlık değerlendirmesinin yerine geçmez.

Ortopedi uzmanı ayağın yapısını, hareketlerini ve fonksiyonlarını değerlendirir.

Gerekli görülürse yük vererek çekilen ayak grafileri ve radyolojik ölçümler kullanılabilir.

POMEM açısından resmi sağlık değerlendirmesinde elde edilen bulgular önem taşır.

DÜZ TABANLIK İÇİN RÖNTGEN ÇEKİLİR Mİ?

Düz tabanlığın derecesini ve ayak yapısını değerlendirmek amacıyla gerekli görülmesi halinde radyolojik inceleme yapılabilir.

Özellikle yük altında çekilen ayak grafileri ayak kavsının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Ancak hangi tetkikin yapılacağına sağlık kuruluşu karar verir.

Adayın daha önce kendi isteğiyle çektirdiği bir grafi tek başına nihai POMEM sağlık kararını belirlemez.

TABANLIK KULLANMAK POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Ortopedik tabanlık kullanıyor olmak tek başına aday hakkında kesin sağlık kararı vermek için yeterli değildir.

Tabanlığın hangi nedenle kullanıldığı önemlidir.

Adayda yalnızca hafif bir ayak kavsi farklılığı mı var, yoksa yürüme ve fonksiyonu etkileyen daha ileri bir ortopedik sorun mu bulunuyor?

Sağlık değerlendirmesinde asıl olarak adayın mevcut anatomik ve fonksiyonel durumu dikkate alınır.

AĞRILI DÜZ TABANLIK POMEM’E ENGEL Mİ?

Ağrı bulunması, fonksiyon değerlendirmesi açısından önemli olabilir.

Yönetmeliğin A dilimi hükmünün “fonksiyon bozukluğu yapmamış” düz tabanlığı kabul etmesi nedeniyle, ağrıya ve hareket kısıtlılığına yol açan bir ayak problemi ayrıca değerlendirilmelidir.

Ancak yalnızca zaman zaman ayak ağrısı yaşamak üzerinden de kesin sağlık dilimi belirlenemez.

Ortopedi muayenesi gerekir.

DÜZ TABANLIK AMELİYATI GEÇİRENLER POLİS OLABİLİR Mİ?

Geçirilmiş ayak ameliyatlarında değerlendirme yalnızca “ameliyat oldum” veya “artık düz taban değilim” şeklinde yapılmaz.

Cerrahinin nedeni, ayağın mevcut anatomik yapısı, hareket ve fonksiyon durumu, varsa implantlar ve ameliyat sonrası sekeller değerlendirilir.

Adayın mevcut durumunun A dilimi şartlarını karşılaması gerekir.

ASKERLİKTE DÜZ TABANLIK İLE POLİSLİKTE DÜZ TABANLIK AYNI MI?

Hayır.

Polis adayları Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğine göre değerlendirilir.

Askerî personel ve askerî öğrenci adaylarında ise farklı sağlık mevzuatı uygulanabilir.

Bu nedenle internette “askerlikte düz tabanlık sınırı” olarak görülen bir değeri POMEM adaylarına doğrudan uygulamak doğru değildir.

POMEM ORTOPEDİ MUAYENESİNDE SADECE DÜZ TABANA MI BAKILIYOR?

Hayır.

Ayak yapısı kas ve iskelet sistemi değerlendirmesinin yalnızca bir parçasıdır.

Skolyoz, kifoz, omurga sorunları, eklem hareketleri, ekstremite deformiteleri, geçirilmiş kırık ve ameliyatlar ile diğer kas-iskelet sistemi bulguları da değerlendirilebilir.

Dolayısıyla düz tabanlığı A dilimine uygun olan adayın diğer ortopedik sağlık şartlarını da karşılaması gerekir.

POMEM ADAYLARININ EN ÇOK KARIŞTIRDIĞI NOKTA

Düz tabanlık konusunda internette çok sayıda açı ve derece bilgisi bulunuyor.

Ancak adayların aklında tutması gereken temel A dilimi ifadesi şudur:

Fonksiyon bozukluğu yapmamış olan düz tabanlık.

Bu nedenle adayın yalnızca ayak izi fotoğrafına veya tek bir radyolojik rakama bakarak “geçerim” ya da “elenirim” sonucuna ulaşması doğru değildir.

SIK SORULAN SORULAR

Düz taban polisliğe engel mi?

Her düz tabanlık otomatik olarak engel değildir. Yönetmeliğin A dilimi hükümlerinde fonksiyon bozukluğu yapmamış düz tabanlık yer almaktadır.

Pes planus polisliğe engel mi?

Pes planus düz tabanlığın tıbbi adıdır. Adayın düz tabanlığının fonksiyon bozukluğu oluşturup oluşturmadığı ve yönetmelikte hangi sağlık dilimine karşılık geldiği değerlendirilir.

Esnek düz taban polis olabilir mi?

Yalnızca “esnek düz taban” ifadesinden kesin karar verilemez. Yönetmelikte A dilimi açısından fonksiyon bozukluğu yapmamış düz tabanlık kabul edilen durumlar arasındadır.

10 derece düz tabanlık polisliğe engel mi?

Düz tabanlıkta 10 derece rakamını skolyozdaki gibi doğrudan A dilimi kabul sınırı olarak yorumlamak doğru değildir. Kalkaneal yükseklik açısının 10 dereceden az olması yönetmeliğin farklı sağlık dilimlerini tanımlayan kriterlerinden biridir.

Ortopedik tabanlık kullanan polis olabilir mi?

Tabanlık kullanımı tek başına engel değildir. Tabanlığın kullanılma nedeni ve adayın mevcut anatomik ve fonksiyonel durumu değerlendirilir.

TIBBİ VE HUKUKİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel sağlık uygunluğu kararı değildir. POMEM adaylarında düz tabanlık değerlendirmesinde yürürlükteki Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği, resmi ortopedi muayenesi, gerekli radyolojik incelemeler ve yetkili sağlık kurulu/sağlık komisyonunun kararı esas alınmalıdır.

KAYNAKLAR

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği EK-3 – Kas ve İskelet Sistemi Hastalıkları

Polis Akademisi Başkanlığı

URAP 2025-2026 Dünya Alan Sıralaması, Türk üniversitelerinin uluslararası akademik performansında sağlık bilimlerinin ağırlığını ortaya koydu.

Rapora göre Türkiye’den 82 üniversite Tıp ve Sağlık Bilimleri alanında dünya sıralamasına girmeyi başardı. Böylece sağlık bilimleri, Türkiye’nin açık ara en fazla üniversiteyle temsil edildiği bilim alanı oldu.

Sağlık bilimlerini mühendislik takip etti

Alanlar arasındaki fark dikkat çekici.

Tıp ve Sağlık Bilimlerinde 82 Türk üniversitesi sıralamaya girerken Mühendislik alanında bu sayı 36 oldu.

Biyolojik Bilimler ve Kimya Bilimlerinde 26’şar, Teknolojide 24, Matematik Bilimlerinde 19 üniversite dünya sıralamasında yer aldı.

Fizik Bilimleri ile Malzeme Mühendisliğinde ise 12’şer Türk üniversitesi listeye girdi.

Sağlık bilimlerinde Türkiye’nin birincisi Hacettepe

Tıp ve Sağlık Bilimleri kategorisinin Türkiye sıralamasında ilk sırayı Hacettepe Üniversitesi aldı.

Hacettepe Üniversitesi dünyada 311’inci sıraya yerleşti. Sağlık Bilimleri Üniversitesi ise dünya 345’inciliğiyle Türkiye’de ikinci sırada yer aldı.

İstanbul Üniversitesi dünya 441’inciliğiyle Türkiye üçüncüsü, Ankara Üniversitesi dünya 493’üncülüğüyle Türkiye dördüncüsü ve İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa dünya 532’nciliğiyle Türkiye beşincisi oldu.

Türkiye’nin ilk 10 üniversitesi

Tıp ve Sağlık Bilimleri alanında Türkiye’nin ilk 10’u şöyle sıralandı:

1. Hacettepe Üniversitesi — Dünya 311’incisi
2. Sağlık Bilimleri Üniversitesi — Dünya 345’incisi
3. İstanbul Üniversitesi — Dünya 441’incisi
4. Ankara Üniversitesi — Dünya 493’üncüsü
5. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa — Dünya 532’ncisi
6. Koç Üniversitesi — Dünya 546’ncısı
7. Marmara Üniversitesi — Dünya 578’incisi
8. Gazi Üniversitesi — Dünya 579’uncusu
9. Ege Üniversitesi — Dünya 584’üncüsü
10. Dokuz Eylül Üniversitesi — Dünya 881’incisi

SBÜ sağlık bilimlerinin farklı dallarında da öne çıktı

Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nin başarısı Tıp ve Sağlık Bilimleri genel kategorisiyle sınırlı kalmadı.

SBÜ, Pediatri alanında dünya 158’incisi ve Türkiye ikincisi oldu. Diş Hekimliğinde dünya 173’üncülüğüyle Türkiye üçüncülüğünü elde etti.

Cerrahi alanında ise dünya 255’inciliğine ulaşan Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türk üniversiteleri arasında ilk sıraya yerleşti.

SBÜ’nün en yüksek dünya derecelerinden biri Oftalmoloji alanından geldi. Üniversite bu alanda dünya 98’incisi olurken raporda Türkiye’den sıralamaya giren tek üniversite olarak yer aldı.

Sağlık bilimlerinde üniversite sayısı 89’dan 82’ye geriledi

Türkiye’nin sağlık bilimlerinde geniş bir üniversite ağıyla temsil edilmesine rağmen yıllık değişim önemli bir ayrıntıyı ortaya koydu.

URAP raporuna göre önceki alan sıralamasında Tıp ve Sağlık Bilimleri kategorisine Türkiye’den 89 üniversite girmişti. 2025-2026 sıralamasında sayı 82’ye düştü.

Buna karşılık Türkiye’nin en az bir üniversiteyle temsil edildiği toplam bilim alanı sayısı 44’ten 48’e yükseldi.

82 üniversite dünya listesinde ama üst sıralar ayrı bir hedef

Türkiye’nin 82 üniversiteyle Tıp ve Sağlık Bilimleri sıralamasında bulunması, sağlık alanındaki akademik üretimin çok sayıda yükseköğretim kurumuna yayıldığını gösteriyor.

Ancak sıralamaya girmek ile dünyanın üst basamaklarında yer almak arasında önemli bir fark bulunuyor.

Türkiye’nin ilk iki üniversitesi Hacettepe ve Sağlık Bilimleri Üniversitesi dünya sıralamasında sırasıyla 311 ve 345’inci basamaklarda bulunurken Türkiye listesinin alt sıralarındaki bazı üniversiteler dünya sıralamasında 1900’lü basamaklarda yer alıyor.

Bu nedenle Türkiye açısından önümüzdeki dönemde yalnızca dünya sıralamasına giren üniversite sayısının değil, ilk 100, ilk 500 ve ilk 1000 içinde yer alan üniversite sayısının da artırılması önem taşıyor.

URAP sıralaması nasıl hazırlanıyor?

URAP alan sıralaması üniversitelerin son beş yıllık akademik performansını değerlendiriyor.

Sıralamada makaleler, toplam bilimsel dokümanlar, atıfların ilgili bilim alanındaki etkisi ve uluslararası iş birliği gibi akademik göstergeler kullanılıyor.

URAP, değerlendirmede Clarivate Analytics InCites tarafından sağlanan verilerden yararlanıyor. Anket ve benzeri kişisel değerlendirmelere dayanan öznel veriler ise alan sıralamasına dahil edilmiyor.

İdrarda glukoz, kanın böbreklerden süzülmesi sırasında glukozun tamamının geri emilemeyerek idrara geçmesidir. Rutin idrar tahlilinde “glukoz”, “GLU” veya idrarda şeker olarak görülebilir.

İdrarda glukoz en sık kan şekerinin yükselmesiyle ilişkilendirilir ancak tek başına diyabet tanısı koydurmaz. Gebelik, böbreğin glukozu geri emme kapasitesini etkileyen durumlar ve SGLT2 inhibitörü grubu ilaçlar da idrarda glukoz görülmesine neden olabilir.

İDRARDA GLUKOZ KAÇ OLMALI?

Sağlıklı kişilerde rutin idrar strip testinde glukozun genellikle negatif olması beklenir.

Sonuçlar negatif, eser, +1, +2, +3 veya +4 şeklinde raporlanabilir. Bazı laboratuvarlar mg/dL gibi sayısal sonuçlar da verebilir.

+ işaretlerinin sayısal karşılığı kullanılan test şeridine ve laboratuvar sistemine göre değişebildiği için +1, +2 ve +3 evrensel glukoz konsantrasyonları olarak yorumlanmamalıdır.

İDRARDA GLUKOZ +1 NE DEMEK?

GLU +1, idrar stripinde glukoz saptandığını gösteren düşük dereceli pozitif bir sonuçtur.

Kan şekeri yüksekliği bunun nedenlerinden biridir ancak tek bir +1 sonucu diyabet tanısı değildir. Kan glukozu ve gerektiğinde HbA1c gibi testlerle birlikte değerlendirilmelidir.

İDRARDA GLUKOZ +2 NE DEMEK?

GLU +2, idrardaki glukoz miktarının test şeridinde daha belirgin düzeyde saptandığını gösterir.

Kan şekerinin yüksek olup olmadığı önemlidir. Kan şekeri normal olduğu halde tekrarlayan glukozüri varsa böbreğin glukozu geri emmesiyle ilgili nedenler veya kullanılan ilaçlar değerlendirilir.

İDRARDA GLUKOZ +3 NE DEMEK?

GLU +3 belirgin glukozüriyi ifade eder.

Bu sonuç özellikle aşırı susama, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı veya yüksek kan şekeriyle birlikteyse diyabet açısından değerlendirmeyi önemli hale getirir.

Ancak +3 bile tek başına diyabet tanısı koydurmaz.

İDRARDA GLUKOZ NEDEN ÇIKAR?

En önemli nedenlerden biri kan glukozunun böbreğin geri emme kapasitesini aşacak kadar yükselmesidir. Bu nedenle kontrolsüz diyabette glukozüri görülebilir.

Bunun dışında gebelik, renal glukozüri ve böbrek tübüllerinin glukozu geri emmesini etkileyen bazı hastalıklar idrarda şeker görülmesine yol açabilir.

Bir başka önemli neden ise SGLT2 inhibitörü grubu ilaçlardır.

KAN ŞEKERİ NORMAL AMA İDRARDA GLUKOZ NEDEN ÇIKAR?

Bu sonuç mümkündür.

Böbrekler normalde süzülen glukozun büyük bölümünü tekrar kana kazandırır. Bu geri emilim mekanizması etkilenirse kan glukozu belirgin şekilde yüksek olmadığı halde idrarda glukoz görülebilir.

Renal glukozüri bunun örneklerinden biridir.

Ayrıca SGLT2 inhibitörü kullanan kişilerde kan şekeri çok yüksek olmasa bile ilacın beklenen etkisi nedeniyle idrarda glukoz bulunabilir.

SGLT2 İLAÇLARI İDRARDA GLUKOZ POZİTİF YAPAR MI?

Evet.

Empagliflozin, dapagliflozin ve benzeri SGLT2 inhibitörleri böbreklerden glukozun geri emilimini azaltarak glukozun idrarla atılmasını artırır.

Bu nedenle bu ilaçları kullanan bir kişide idrar glukozunun pozitif olması ilacın etki mekanizmasının sonucu olabilir.

İlaç kullanımı bilinmeden yalnızca idrar tahliline bakılması sonucun yanlış yorumlanmasına yol açabilir.

İDRARDA GLUKOZ POZİTİFSE DİYABET Mİ VAR?

Hayır.

Diyabet tanısı idrar glukozuyla konulmaz. Tanıda kan glukozu ve HbA1c gibi standart kan testleri kullanılır.

Bununla birlikte idrarda beklenmedik glukoz saptanması, özellikle diyabet belirtileri de bulunuyorsa kan şekerinin değerlendirilmesi için önemli bir işaret olabilir.

İDRARDA GLUKOZ İLE KAN ŞEKERİ AYNI ŞEY Mİ?

Hayır.

Kan şekeri o anda kandaki glukoz konsantrasyonunu ölçerken idrar glukozu böbreklerden idrara geçen şekeri gösterir.

İdrar sonucu kan glukozundaki değişiklikleri gecikmeli yansıtabilir ve böbreğin glukoz eşiğinden etkilenir. Bu nedenle kan şekeri kontrolünü değerlendirmek için idrar glukozu, kan glukozunun yerine kullanılmaz.

GEBELİKTE İDRARDA GLUKOZ ÇIKAR MI?

Evet. Gebelik sırasında böbreklerin glukozu işleme biçimindeki fizyolojik değişiklikler nedeniyle idrarda glukoz görülebilir.

Bu nedenle gebelikte tek başına idrar glukozunun pozitif olması gestasyonel diyabet tanısı değildir.

Gestasyonel diyabet uygun zamanda yapılan kan glukozu temelli tarama ve tanı testleriyle değerlendirilir.

İDRARDA GLUKOZ VE KETON BİRLİKTE POZİTİFSE NE DEMEK?

Bu kombinasyon özellikle diyabetli kişilerde daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Glukozüriye belirgin keton pozitifliği, yüksek kan şekeri, bulantı-kusma, karın ağrısı, hızlı veya derin solunum ve genel durum bozukluğu eşlik ediyorsa diyabetik ketoasidoz açısından hızlı değerlendirme gerekebilir.

Ancak SGLT2 inhibitörü kullanan kişilerde önemli bir istisna vardır: Ketoasidoz bazı durumlarda kan şekeri beklenenden daha düşükken de gelişebilir.

İDRARDA GLUKOZ NASIL DÜŞÜRÜLÜR?

Tedavinin amacı idrar tahlilindeki GLU değerini doğrudan düşürmek değil, glukozüriye neden olan durumu belirlemektir.

Kan şekeri yüksekliğine bağlıysa diyabet veya hiperglisemi uygun şekilde yönetilir. Renal glukozüri veya başka bir böbrek sorunu varsa yaklaşım nedene göre değişir.

SGLT2 inhibitörü kullanan kişilerde ise idrarla glukoz atılımı ilacın beklenen etkisidir. Bu nedenle yalnızca pozitif idrar glukozu nedeniyle ilaç kendi kendine bırakılmamalıdır.

HANGİ DURUMDA HIZLI DEĞERLENDİRME GEREKİR?

İdrarda glukoz pozitifliğine çok yüksek kan şekeri, belirgin susama, sık idrara çıkma, kusma, karın ağrısı, hızlı veya derin solunum, ciddi halsizlik veya bilinç değişikliği eşlik ediyorsa hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.

Özellikle diyabeti bulunan veya SGLT2 inhibitörü kullanan kişilerde keton pozitifliği ve hastalık belirtileri ayrıca önem taşır.

SIK SORULAN SORULAR

İdrarda GLU +1 diyabet mi?

Hayır. +1 idrarda glukoz saptandığını gösterir ancak tek başına diyabet tanısı değildir. Kan glukozu ve gerektiğinde HbA1c ile değerlendirilir.

İdrarda glukoz +3 tehlikeli mi?

+3 belirgin glukozüriyi gösterir ancak tehlikeyi yalnızca bu değer belirlemez. Kan şekeri, ketonlar, belirtiler ve kullanılan ilaçlar önemlidir.

Kan şekeri normal olduğu halde idrarda şeker çıkar mı?

Evet. Renal glukozüri, gebelik ve SGLT2 inhibitörü kullanımı gibi durumlarda kan şekeri belirgin yüksek olmadan idrarda glukoz görülebilir.

İdrarda şeker pozitif olması şeker hastalığı demek mi?

Hayır. İdrarda glukoz diyabet açısından araştırma gerektirebilir ancak diyabet tanısı kan testlerine dayanır.

İdrarda glukoz ve keton birlikte çıkarsa tehlikeli mi?

Özellikle diyabetli kişilerde bu birliktelik önemlidir. Kusma, karın ağrısı, hızlı solunum veya belirgin halsizlik eşlik ediyorsa ketoasidoz açısından hızlı değerlendirme gerekebilir.

TIBBİ UYARI

İdrarda glukoz tek başına diyabet tanısı koydurmaz. Ancak glukoz pozitifliğine keton, yüksek kan şekeri, kusma, karın ağrısı, hızlı solunum veya bilinç değişikliği eşlik ediyorsa hızlı değerlendirme gerekir. SGLT2 inhibitörü kullananlarda ketoasidoz kan şekeri çok yüksek olmadan da gelişebilir.

KAYNAKLAR

American Diabetes Association — Standards of Care in Diabetes

American Diabetes Association, European Association for the Study of Diabetes ve diğer uzmanlık kuruluşları — Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes: A Consensus Report

Türkiye üniversitelerinin dünya akademik rekabetindeki güçlü ve zayıf yönleri yeni verilerle ortaya çıktı.

URAP tarafından yayımlanan 2025-2026 Dünya Alan Sıralaması, üniversiteleri tek bir genel puan üzerinden değil; tıptan mühendisliğe, yapay zekâdan pediatriye, diş hekimliğinden polimer bilimine kadar farklı bilim alanlarındaki akademik performansları üzerinden değerlendirdi.

Tablo Türkiye açısından iki farklı tabloyu aynı anda ortaya koyuyor.

Bir tarafta dünya sıralamalarında önemli dereceler elde eden üniversiteler bulunuyor. Diğer tarafta Türkiye’nin bilim alanlarındaki çeşitliliği ve uluslararası yayın etkisi açısından hâlâ aşması gereken önemli bir mesafe var.

90 Türk üniversitesi dünya alan sıralamasında

URAP verilerine göre Türkiye’den 90 üniversite en az bir bilim alanında dünya sıralamasına girdi.

Geçen yıl Türkiye 78 bilim alanının 44’ünde temsil edilirken bu yıl sayı 48 alana yükseldi.

Bu, Türkiye'nin bilim alanlarındaki temsil çeşitliliğinin arttığını gösteren olumlu göstergelerden biri.

Ancak tabloya küresel ölçekte bakıldığında önemli bir fark ortaya çıkıyor.

ABD, İngiltere, Kanada, Hollanda ve Avustralya 78 alanın tamamında üniversiteleriyle temsil edilirken Türkiye 48 alanda kaldı.

Başka bir ifadeyle Türkiye çok sayıda üniversiteyle dünya listelerine girmeyi başarsa da bilim alanlarının tamamına yayılan bir akademik güç oluşturabilmiş değil.

İTÜ 28 alanla Türkiye’nin en geniş akademik temsilini sağladı

Raporun en dikkat çekici üniversitelerinden biri İstanbul Teknik Üniversitesi oldu.

İTÜ tam 28 bilim alanında dünya sıralamasına girdi.

Üniversitenin özellikle mühendislik ve teknik bilimlerdeki sonuçları dikkat çekti.

İTÜ;

Polimer Biliminde dünyada 73’üncü,
Su Kaynaklarında 139’uncu,
Deniz Bilimleri ve Teknolojisinde 141’inci,
İnşaat Mühendisliğinde 151’inci,
Jeolojide 207’nci,
Telekomünikasyonda 208’inci,
Mimarlıkta 209’uncu,
Yapay Zekâda 223’üncü,
Robotik ve Akıllı Sistemlerde 268’inci,
Mühendislikte ise 295’inci sırada yer aldı.

İTÜ ayrıca Türk üniversiteleri arasındaki karşılaştırmada 24 bilim alanında ilk üçe girdi.

Hacettepe sağlık bilimlerinde öne çıktı

Hacettepe Üniversitesi 21 bilim alanında sıralamaya girerek Türkiye’nin en geniş akademik görünürlüğe sahip üniversitelerinden biri oldu.

Üniversitenin asıl gücü sağlık bilimlerinde ortaya çıktı.

Hacettepe, Tıp ve Sağlık Bilimlerinde dünyada 311’inci olurken Türkiye'de ilk sırada yer aldı.

Diş Hekimliğinde dünya 116’ncılığı, Pediatride 129’unculuk ve Eğitim alanında 243’üncülük elde etti.

Hacettepe ayrıca Türkiye içindeki karşılaştırmada 16 bilim alanında ilk üç üniversite arasında yer aldı.

ODTÜ 20 alanda dünya listesinde

Orta Doğu Teknik Üniversitesi 20 bilim alanında sıralamaya girdi.

ODTÜ özellikle mühendislik, enerji ve teknik bilimlerde öne çıktı.

Üniversite Enerji ve Yakıtlar alanında dünyada 253’üncü, Polimer Biliminde 270’inci, İnşaat Mühendisliğinde 291’inci ve Eğitim alanında 299’uncu sırada yer aldı.

Türkiye içindeki karşılaştırmada ise ODTÜ 11 alanda ilk üç üniversite arasına girdi.

Yıldız Teknik 19 alana ulaştı

Yıldız Teknik Üniversitesi 19 bilim alanında dünya sıralamasında yer aldı.

Üniversitenin en dikkat çekici derecelerinden biri Mimarlık alanında geldi. Yıldız Teknik bu alanda dünyada 231’inci sıraya yerleşti.

Enerji ve Yakıtlar alanında ise dünya 253’üncüsü oldu.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi sağlık alanında dikkat çekti

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, genel alan sayısından çok sağlık bilimlerindeki dereceleriyle öne çıktı.

Üniversite Tıp ve Sağlık Bilimleri alanında dünyada 345’inci olarak Türkiye’de Hacettepe’nin ardından ikinci sırada yer aldı.

Pediatride dünya 158’inciliği, Diş Hekimliğinde 173’üncülük, Cerrahide 255’incilik elde etti.

Göz Hastalıkları alanındaki sonuç ise daha dikkat çekici oldu. Sağlık Bilimleri Üniversitesi bu alanda dünyada 98’inci sıraya yerleşti.

Üniversite ayrıca Türkiye içindeki karşılaştırmada beş bilim alanında ilk üçe girdi.

Ankara Üniversitesi diş hekimliğinde dünya 103’üncüsü

Ankara Üniversitesi özellikle sağlık bilimlerinde güçlü sonuçlar aldı.

Diş Hekimliği alanında dünya 103’üncüsü olan üniversite, Türkiye’de bu alanın en yüksek derecesini elde etti.

Pediatride dünya 212’nciliği elde eden Ankara Üniversitesi, Tıp ve Sağlık Bilimleri genel kategorisinde ise dünya 493’üncüsü oldu.

Ege Üniversitesi hemşirelikte ilk 100’de

Ege Üniversitesi de raporda dikkat çeken üniversiteler arasında yer aldı.

Rapora göre üniversite Hemşirelik alanında dünyada 94’üncü sıraya yerleşti.

Ege ayrıca Tıp ve Sağlık Bilimlerinde 584’üncü, Cerrahide 391’inci, Veterinerlik Bilimlerinde 430’uncu ve Onkolojide 492’nci sırada yer aldı.

Türkiye’nin güçlü tarafı: Sağlık ve mühendislik

Rapor Türkiye’nin hangi bilim alanlarında daha geniş bir üniversite tabanına sahip olduğunu da gösteriyor.

Tıp ve Sağlık Bilimleri alanında 82 Türk üniversitesi dünya sıralamasına girdi.

Mühendislikte 36, Biyolojik Bilimlerde 26, Kimya Bilimlerinde 26, Teknolojide 24 ve Matematikte 19 üniversite sıralamada yer aldı.

Bu tablo Türkiye’nin akademik üretiminin özellikle sağlık, mühendislik ve temel bilimlerin belirli dallarında yoğunlaştığını gösteriyor.

Ancak madalyonun diğer yüzü de var.

Türkiye 78 alanın yalnızca 48’inde var

Türkiye’nin 90 üniversiteyle dünya alan sıralamalarında temsil edilmesi önemli bir sonuç.

Fakat URAP raporunun en dikkat çekici zayıflıklarından biri akademik çeşitlilik.

Türkiye 78 bilim alanının yalnızca 48’inde temsil edilebildi.

Karşılaştırıldığında ABD, İngiltere, Kanada, Hollanda ve Avustralya 78 alanın tamamında temsil edildi.

Almanya, Belçika ve Danimarka 75; Çin, İsveç, Norveç ve Singapur 74 alanda yer aldı.

Dolayısıyla Türkiye'nin temel sorunlarından biri yalnızca sıralamaya giren üniversite sayısı değil, bilimsel üretimin daha geniş bir disiplin yelpazesine yayılamaması olarak öne çıkıyor.

Bazı kritik alanlarda yalnızca bir Türk üniversitesi var

Raporun bir başka dikkat çekici sonucu bazı bilim alanlarındaki sınırlı temsil.

Robotik ve Akıllı Sistemler, Telekomünikasyon, Oftalmoloji, Klinik Nöroloji, Su Kaynakları, Siyaset Bilimi, Nanobilim ve Nanomalzemeler, Optik, Hemşirelik, Yapay Zekâ, Deniz Bilimleri ve Teknolojisi ile Halk, Çevre ve İş Sağlığı gibi bazı alanlarda Türkiye'den yalnızca bir üniversite sıralamaya girebildi.

Bu durum bazı stratejik bilim alanlarında akademik kapasitenin sınırlı sayıda kurumda yoğunlaştığını gösteriyor.

Gerileme tablosu da dikkat çekiyor

Rapor yalnızca başarıları değil, üniversitelerin geçen yıla göre hareketlerini de ortaya koyuyor.

İTÜ 14 alanda yükselirken sekiz yeni alanda sıralamaya girdi ve beş alanda geriledi.

Hacettepe bir alanda yükseldi, dokuz yeni alana girdi ancak 10 alanda geriledi.

ODTÜ’de ise 18 alanda gerileme kaydedildi.

Buna karşılık Yıldız Teknik Üniversitesi 11, Atatürk Üniversitesi 11 ve Gazi Üniversitesi 11 alanda yükseliş gösterdi.

Bu sonuçlar üniversitelerin yalnızca mevcut dünya sıralarına değil, yıllar içindeki yönüne de bakılması gerektiğini ortaya koyuyor.

Türkiye’nin temel sorunu: yayın etkisi

URAP raporunda Türkiye açısından en önemli uyarılardan biri bilimsel yayınların niteliği konusunda yapıldı.

Rapora göre Türkiye kaynaklı yayınların sayısı artsa da yayın başına düşen atıf sayısı dünya ortalamasının altında bulunuyor.

URAP, etki değeri çok düşük veya sıfır olan dergilerde yayımlanan makalelerin artmasının üniversitelerin dünya sıralamalarındaki yükselişini yavaşlattığı değerlendirmesinde bulunuyor.

Bu nedenle yalnızca daha fazla makale yayımlamak değil, uluslararası etkisi yüksek bilimsel çalışmalar üretmek kritik önem taşıyor.

Rakamların anlattığı büyük tablo

2025-2026 sonuçları Türkiye yükseköğretimi açısından tek renkli bir tablo ortaya koymuyor.

İTÜ mühendislik ve teknik bilimlerde geniş bir uluslararası görünürlüğe sahip.

Hacettepe sağlık bilimlerinde güçlü.

ODTÜ mühendislik ve enerji alanlarında öne çıkıyor.

Ankara Üniversitesi diş hekimliğinde, Ege Üniversitesi hemşirelikte, Sağlık Bilimleri Üniversitesi ise oftalmoloji, pediatri, diş hekimliği ve cerrahide dikkat çekici sonuçlar elde ediyor.

Ancak Türkiye’nin 78 alanın yalnızca 48’inde temsil edilmesi, bazı stratejik alanlarda yalnızca tek üniversitenin sıralamaya girebilmesi ve yayın başına atıf performansının dünya ortalamasının altında kalması gelişmeye açık noktalar olarak öne çıkıyor.

Türkiye'nin önündeki asıl hedef artık yalnızca daha fazla üniversiteyi dünya sıralamalarına sokmak değil.

Daha fazla bilim alanında güçlü olmak, dünya ilk 100 ve ilk 500'ündeki üniversite ve alan sayısını artırmak ve bilimsel yayınların uluslararası etkisini yükseltmek gerekiyor.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ), URAP 2025-2026 Dünya Alan Sıralaması’nda Cerrahi ve Oftalmoloji alanlarında Türkiye birincisi oldu. SBÜ, Tıp ve Sağlık Bilimleri ile Pediatri alanlarında ise Türkiye ikinciliğine yerleşti.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ), uluslararası üniversite sıralamalarındaki akademik performansına yeni başarılar ekledi. URAP (University Ranking by Academic Performance) tarafından yayımlanan 2025-2026 Dünya Alan Sıralaması’nda Üniversite, sağlık bilimlerinin farklı disiplinlerinde Türkiye’nin üst sıralarında yer aldı.

URAP’ın değerlendirmesinde son beş yıllık akademik performans esas alınıyor. Makale, toplam bilimsel doküman, atıfların ilgili alandaki etkisi ve uluslararası iş birliği gibi göstergeler kullanılıyor. Değerlendirmede Clarivate Analytics InCites verilerinden yararlanılıyor.

CERRAHİDE TÜRKİYE BİRİNCİSİ

SBÜ’nün en dikkat çekici başarılarından biri Cerrahi alanında gerçekleşti.

Üniversite, Cerrahi alanında Türkiye 1’incisi ve dünya 255’incisi oldu. SBÜ’yü Türkiye sıralamasında Hacettepe Üniversitesi, Koç Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi takip etti.

OFTALMOLOJİDE DÜNYA İLK 100’ÜNDE

SBÜ, Oftalmoloji (Göz Hastalıkları) alanında da Türkiye 1’inciliğine yerleşti.

Üniversite bu alanda dünya 98’incisi olarak ilk 100’e girmeyi başardı.

Böylece Sağlık Bilimleri Üniversitesi, URAP 2025-2026 Dünya Alan Sıralaması’nda iki farklı sağlık alanında Türkiye’nin en yüksek sıradaki üniversitesi oldu.

TIP VE SAĞLIK BİLİMLERİNDE TÜRKİYE İKİNCİSİ

SBÜ’nün başarısı, URAP’ın geniş kapsamlı Tıp ve Sağlık Bilimleri (Medical and Health Sciences) kategorisine de yansıdı.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi bu alanda Türkiye 2’ncisi ve dünya 345’incisi oldu. Türkiye’de ilk sırada dünya 311’incisi Hacettepe Üniversitesi bulunurken İstanbul Üniversitesi üçüncü sırada yer aldı.

PEDİATRİDE TÜRKİYE İKİNCİSİ, DİŞ HEKİMLİĞİNDE ÜÇÜNCÜSÜ

Üniversite, Pediatri alanında Türkiye 2’ncisi ve dünya 158’incisi olarak sıralandı.

Diş Hekimliği alanında ise Türkiye 3’üncüsü ve dünya 173’üncüsü oldu.

SBÜ ayrıca Onkolojide Türkiye 6’ncısı ve dünya 467’ncisi; Farmakolojide Türkiye 4’üncüsü ve dünya 474’üncüsü olarak listelendi.

BEŞ BİLİM ALANINDA TÜRKİYE’DE İLK ÜÇ

URAP raporunun Türkiye karşılaştırması da SBÜ’nün performansını ortaya koydu.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türk üniversiteleri arasında 5 bilim alanında ilk üçte yer aldı.

SBÜ, URAP Dünya Alan Sıralaması’nda toplam 9 bilim alanında yer almayı başardı.

REKTÖR AYDIN: “FARKLI ULUSLARARASI GÖSTERGELERDE AYNI YÜKSELİŞİ GÖRÜYORUZ”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın, sonuçları değerlendirirken URAP başarısının yanı sıra Üniversitenin Leiden Ranking’deki performansına da dikkat çekti.

“Sağlık Bilimleri Üniversitemizin URAP 2025-2026 Dünya Alan Sıralaması’nda Cerrahi ve Oftalmoloji alanlarında Türkiye birincisi olması, Tıp ve Sağlık Bilimleri ile Pediatri alanlarında Türkiye ikinciliğine yerleşmesi bizler için büyük bir gurur vesilesidir. Özellikle Oftalmoloji alanında dünyada 98’inci sırada yer alarak ilk 100’e girmemiz, bilimsel üretimimizin uluslararası ölçekte ulaştığı seviyeyi göstermesi bakımından son derece kıymetlidir.

Bu sonuçları tek başına değerlendirmiyoruz. CWTS Leiden Ranking 2025’te de Üniversitemiz Biyomedikal ve Sağlık Bilimleri alanında dünyada 84’üncü, Türkiye’de 1’inci sırada yer aldı. Bir önceki yıla göre 10 basamak yükselmemiz, istikrarlı biçimde gelişen akademik performansımızın bir başka önemli göstergesidir.

Farklı metodolojiler kullanan uluslararası sıralamalarda sağlık bilimleri alanında elde ettiğimiz bu sonuçlar; akademisyenlerimizin nitelikli bilimsel üretiminin, araştırma kültürümüzün ve eğitim ve araştırma hastanelerimizle oluşturduğumuz güçlü akademik ekosistemin eseridir.

Biz sıralamaları yalnızca bir sonuç olarak görüyoruz. Asıl hedefimiz daha fazla ve daha nitelikli bilim üretmek, uluslararası bilimsel iş birliklerimizi güçlendirmek, ülkemizin sağlık alanındaki bilgi üretme kapasitesini artırmak ve ürettiğimiz bilgiyi insanlığın hizmetine sunmaktır.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, adında taşıdığı sağlık bilimlerinde Türkiye’nin dünyaya açılan bilim kapılarından biri olma hedefiyle yoluna devam edecektir. Bu başarıda emeği bulunan bütün akademisyenlerimizi, araştırmacılarımızı ve mensuplarımızı gönülden tebrik ediyorum.”

SBÜ’NÜN URAP 2025-2026 DERECELERİ

Oftalmoloji: Türkiye 1’incisi – Dünya 98’incisi

Pediatri: Türkiye 2’ncisi – Dünya 158’incisi

Diş Hekimliği: Türkiye 3’üncüsü – Dünya 173’üncüsü

Cerrahi: Türkiye 1’incisi – Dünya 255’incisi

Tıp ve Sağlık Bilimleri: Türkiye 2’ncisi – Dünya 345’incisi

Onkoloji: Türkiye 6’ncısı – Dünya 467’ncisi

Farmakoloji: Türkiye 4’üncüsü – Dünya 474’üncüsü

Psikoloji ve Bilişsel Bilimler: Türkiye 5’incisi – Dünya 689’uncusu

Biyolojik Bilimler: Türkiye 16’ncısı – Dünya 1277’ncisi

POMEM Skolyoz Şartları: Kaç Derece Skolyoz Polisliğe Engel?

Polis olmak isteyen adayların ortopedi muayenesinde en fazla araştırdığı konulardan biri skolyoz. Özellikle “Skolyoz polisliğe engel mi?”, “10 derece skolyoz POMEM’e engel mi?”, “11 derece skolyoz polisliğe engel mi?” ve “Polislikte skolyoz sınırı kaç derece?” soruları adayların yanıt aradığı başlıklar arasında.

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği, polis eğitim kurumlarına alınacak adayların kas ve iskelet sistemi şartlarını EK-3 kapsamında düzenliyor.

Yönetmeliğin A dilimi hükümlerinde skolyoz açısından önemli bir rakam bulunuyor:

10 derece.

POMEM’DE SKOLYOZ SINIRI KAÇ DERECE?

Yönetmeliğin kas ve iskelet sistemi A dilimi hükümlerinde “10 dereceye kadar skolyoz” ifadesi yer alıyor.

Dolayısıyla 10 dereceye kadar skolyoz A dilimi kapsamında değerlendirilen durumlar arasında bulunuyor.

POMEM ve diğer polis eğitim kurumlarına alınacak öğrenci adaylarında A dilimi sağlık şartlarının aranması nedeniyle bu sınır özellikle önem taşıyor.

Ancak skolyoz değerlendirmesini yalnızca kişinin elindeki eski bir raporda yazan rakam üzerinden yapmak doğru değil.

Resmi sağlık muayenesindeki ortopedik değerlendirme ve gerekli görüntüleme sonuçları esas alınıyor.

10 DERECE SKOLYOZ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Yönetmelikte kullanılan ifade “10 dereceye kadar skolyoz” şeklinde.

Bu nedenle 10 derece, A dilimi kapsamında belirtilen sınır içerisinde yer alıyor.

Başka bir ifadeyle yalnızca 10 derece skolyoz bulunması üzerinden otomatik olarak “polisliğe engel” sonucu çıkarılmamalı.

Ancak adayın kas-iskelet sistemi açısından başka bir sağlık problemi bulunup bulunmadığı da değerlendirilir.

11 DERECE SKOLYOZ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Burada durum değişiyor.

11 derece skolyoz, A diliminde açıkça belirtilen “10 dereceye kadar” sınırının üzerinde kalıyor.

Bu nedenle 11 derece ve üzerindeki bir ölçüm açısından adayın durumu yönetmeliğin diğer sağlık dilimleri kapsamında değerlendirilir.

Adayın kişisel sağlık uygunluğu konusunda nihai karar ise resmi muayene, görüntüleme ve yetkili sağlık kurulu değerlendirmesi sonucunda verilir.

5 DERECE SKOLYOZ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

5 derece, yönetmelikte A dilimi için belirtilen 10 derece sınırının altında.

Dolayısıyla yalnızca bu ölçüm üzerinden A dilimi sınırının aşıldığı söylenemez.

Ancak yine adayın bütün ortopedik muayenesinin uygun olması gerekir.

7 DERECE SKOLYOZ POMEM’E ENGEL Mİ?

7 derece de 10 dereceye kadar olan A dilimi sınırı içerisinde kalıyor.

Bu nedenle yalnızca 7 derecelik skolyoz ölçümünden hareketle adayın A dilimi sınırını geçtiği söylenemez.

9 DERECE SKOLYOZ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

9 derece skolyoz da yönetmelikte belirtilen 10 derece sınırının altında.

Ancak bütün bu örneklerde önemli bir nokta var:

Adayın yalnızca skolyoz derecesi değil, kas ve iskelet sisteminin tamamı değerlendirilir.

SKOLYOZ DERECESİ NASIL ÖLÇÜLÜYOR?

Skolyoz değerlendirmesinde omurganın eğrilik açısı radyolojik görüntüler üzerinden ölçülür.

Klinik uygulamada skolyoz açısının belirlenmesinde Cobb açısı kullanılır.

Omurgadaki eğriliğin üst ve alt sınırlarındaki omurlar üzerinden yapılan ölçüm sonucunda derece belirlenir.

Bu nedenle adayın dışarıdan sırtına bakarak skolyoz derecesini tahmin etmesi mümkün değildir.

Kesin ölçüm radyolojik değerlendirmeyle yapılır.

ESKİ FİLMDE 9, YENİ FİLMDE 11 DERECE ÇIKARSA NE OLUR?

Skolyoz ölçümlerinde adayların en çok endişe ettiği konulardan biri farklı görüntülemelerde farklı sonuçların ortaya çıkması.

Cobb açısı ölçümünde görüntünün çekim tekniği, hastanın pozisyonu ve ölçümü yapan kişinin belirlediği referans omurlar nedeniyle küçük farklılıklar görülebilir.

Ancak POMEM açısından kişisel sağlık kararını adayın yıllar önce çektirdiği film değil, resmi sağlık değerlendirmesi belirler.

Sınırda ölçümü bulunan aday açısından bu ayrım özellikle önemlidir.

SKOLYOZ AMELİYATI GEÇİRENLER POLİS OLABİLİR Mİ?

Geçirilmiş omurga ameliyatı yalnızca skolyoz derecesi üzerinden değerlendirilemez.

Cerrahi işlem, omurganın mevcut durumu, kullanılan implantlar, hareket ve fonksiyon durumu ile yönetmeliğin kas-iskelet sistemi hükümleri birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle ameliyatla düzeltilmiş skolyozu bulunan bir aday açısından “artık derece düşük, kesin sorun olmaz” şeklinde bir sonuç çıkarılmamalı.

KİFOZ POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Yönetmeliğin aynı A dilimi hükmünde kifoz için de rakamsal bir sınır bulunuyor.

A diliminde 5 dereceye kadar kifoz belirtiliyor.

Dolayısıyla skolyoz ve kifoz birbirinden ayrı değerlendirilmesi gereken omurga deformiteleri.

Adayların skolyoz için geçerli 10 derece sınırını kifoz için de geçerli sanmaması gerekiyor.

BEL FITIĞI İLE SKOLYOZ AYNI ŞEKİLDE Mİ DEĞERLENDİRİLİYOR?

Hayır.

Skolyoz omurganın yana doğru eğriliğini ifade ederken bel fıtığı omurlar arasındaki disklerle ilgili farklı bir sağlık problemidir.

Her iki durum kas ve iskelet sistemi içerisinde değerlendirilse de yönetmelikteki karşılıkları aynı değildir.

Bu nedenle “Skolyozum kabul ediliyor, bel fıtığım da sorun olmaz” şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.

POMEM ORTOPEDİ MUAYENESİNDE BAŞKA NELERE BAKILIYOR?

Skolyoz yalnızca ortopedik değerlendirmenin bir parçası.

Omurganın yanı sıra ekstremiteler, eklemler, hareket açıklıkları, doğumsal veya sonradan oluşmuş deformiteler ve kas-iskelet sisteminin fonksiyonları da değerlendirme kapsamında önem taşıyor.

Bu nedenle skolyoz derecesi uygun olsa bile başka bir ortopedik bulgu ayrıca değerlendirilebilir.

SKOLYOZ DERECESİ SINIRDA OLAN ADAY NE YAPMALI?

Özellikle 9-10-11 derece civarında skolyoz ölçümü bulunan adayların internetteki yorumlarla kendi durumları hakkında kesin karar vermemesi gerekiyor.

Aday güncel ortopedi değerlendirmesini bilmeli.

Varsa eski görüntüleme ve raporlarını saklamalı.

Ancak resmi POMEM sağlık değerlendirmesinde yetkili hastanenin muayene ve görüntüleme sonuçlarının esas alınacağını göz önünde bulundurmalı.

“10 derece çıkması için şöyle durmalıyım” gibi yöntemlere başvurmak doğru değildir.

Amaç gerçek omurga eğriliğinin doğru ölçülmesidir.

POMEM SKOLYOZ ŞARTLARINDA EN ÖNEMLİ RAKAM

Aday açısından hatırlanması gereken temel rakam:

10 derece.

Yönetmeliğin A dilimi hükümlerinde 10 dereceye kadar skolyoz yer alıyor.

Ancak bu rakam adayın bütün sağlık muayenesinin yerine geçmez.

Polis eğitim kurumlarına girişte kişinin genel sağlık durumunun A dilimi şartlarını karşılaması gerekiyor.

SIK SORULAN SORULAR

Skolyoz polisliğe engel mi?

Her skolyoz otomatik olarak polisliğe engel değildir. Yönetmeliğin A dilimi hükümlerinde 10 dereceye kadar skolyoz bulunuyor.

10 derece skolyoz polisliğe engel mi?

10 derece, yönetmelikte belirtilen “10 dereceye kadar” sınırı içerisinde yer alıyor. Diğer sağlık şartlarının da karşılanması gerekiyor.

11 derece skolyoz POMEM’e engel mi?

11 derece, A diliminde belirtilen 10 derece sınırının üzerindedir. Adayın durumu ilgili diğer sağlık dilimleri ve resmi sağlık kurulu değerlendirmesi kapsamında belirlenir.

9 derece skolyoz polisliğe engel mi?

9 derece, A diliminde belirtilen 10 derece sınırının altında bulunuyor. Ancak adayın bütün ortopedik ve genel sağlık değerlendirmesinin uygun olması gerekir.

Skolyoz derecesini hangi film belirler?

Kişisel uygunluk açısından resmi sağlık değerlendirmesinde yapılan muayene ve istenen görüntüleme esas alınır. Eski bir özel hastane raporu tek başına nihai POMEM sağlık kararını belirlemez.

TIBBİ VE HUKUKİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel sağlık uygunluğu kararı değildir. Skolyoz ölçümü ve POMEM’e uygunluk değerlendirmesinde yürürlükteki Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği, resmi ortopedi muayenesi, radyolojik değerlendirme ve yetkili sağlık kurulu/sağlık komisyonu kararı esas alınır.

KAYNAKLAR

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği EK-3 – Kas ve İskelet Sistemi Hastalıkları

Polis Akademisi Başkanlığı

Ketonlar, vücut enerji için yeterli glukozu kullanamadığında veya karbonhidrat alımı azaldığında yağların parçalanması sırasında oluşan maddelerdir. İdrar tahlilinde “keton” veya “KET” olarak görülebilir.

İdrarda keton pozitifliği tek başına hastalık anlamına gelmez. Uzun süre açlık, düşük karbonhidratlı beslenme, yoğun egzersiz veya kusma keton oluşturabilir. Ancak özellikle diyabetli bir kişide yüksek kan şekeri ve hastalık belirtileriyle birlikte keton görülmesi diyabetik ketoasidoz (DKA) açısından önemlidir.

İDRARDA KETON KAÇ OLMALI?

Normal koşullarda rutin idrar tahlilinde ketonun negatif olması beklenir.

Sonuçlar laboratuvar ve test sistemine göre “negatif”, “eser/trace”, “+1”, “+2” veya “+3” gibi yarı nicel biçimde raporlanabilir. Bu nedenle + işaretlerinin kesin mmol/L veya mg/dL karşılığı kullanılan teste göre değişebilir.

İDRARDA KETON +1 NE DEMEK?

KET +1, idrarda düşük düzeyde keton saptandığını gösterir.

Uzun süre yemek yememek, düşük karbonhidrat tüketmek, yoğun egzersiz veya kusma gibi durumlarda görülebilir. Diyabeti olmayan ve genel durumu iyi bir kişide tek başına +1 sonucu diyabetik ketoasidoz anlamına gelmez.

İDRARDA KETON +2 NE DEMEK?

KET +2, idrarda daha belirgin keton bulunduğunu gösterir.

Sonucun önemi kişinin neden keton ürettiğine bağlıdır. Özellikle diyabeti olan bir kişide kan şekeri yüksekliği, bulantı-kusma, karın ağrısı veya hızlı-soluk alıp verme gibi belirtiler varsa daha dikkatli değerlendirilmelidir.

İDRARDA KETON +3 NE DEMEK?

KET +3 belirgin keton pozitifliğini ifade eder.

Ancak +3 sonucundan tek başına diyabetik ketoasidoz tanısı konulamaz. Kan glukozu, kan ketonu özellikle beta-hidroksibütirat, elektrolitler, bikarbonat ve kan pH'sı gibi değerler klinik değerlendirmede önemlidir.

İDRARDA KETON NEDEN ÇIKAR?

Keton üretimi vücudun enerji için yağ kullanımının arttığı durumlarda ortaya çıkar.

Uzun süre aç kalmak, çok düşük karbonhidratlı veya ketojenik beslenme, uzun süren kusma, yeterli beslenememe ve yoğun egzersiz keton pozitifliğine yol açabilir.

Kontrolsüz diyabet ve insülin eksikliği ise keton üretiminin tehlikeli biçimde artabileceği önemli nedenler arasındadır.

AÇ KALINCA İDRARDA KETON ÇIKAR MI?

Evet.

Karbonhidrat ve dolayısıyla kullanılabilir glukoz azaldığında vücut enerji ihtiyacını karşılamak için yağ depolarını daha fazla kullanmaya başlar. Bunun sonucunda keton üretimi artabilir.

Bu nedenle açlık sonrası saptanan keton ile kontrolsüz diyabette ortaya çıkan keton aynı klinik anlama gelmez.

DÜŞÜK KARBONHİDRAT VE KETOJENİK DİYET KETON POZİTİF YAPAR MI?

Evet. Karbonhidrat alımının ciddi biçimde azaltılması keton üretimini artırabilir.

Beslenmeye bağlı ketozis ile diyabetik ketoasidoz birbirinden farklı durumlardır. Ancak özellikle diyabeti bulunan veya glukoz düşürücü ilaç kullanan kişilerde keton pozitifliğinin nedeni klinik durumla birlikte değerlendirilmelidir.

DİYABETTE İDRARDA KETON NEDEN ÖNEMLİ?

İnsülin yetersiz olduğunda hücreler glukozu yeterince kullanamaz ve yağ yıkımı hızlanabilir. Çok miktarda keton oluşması kanın asitleşmesine yol açarak diyabetik ketoasidoza neden olabilir.

DKA özellikle tip 1 diyabette önemli bir risktir ancak tip 2 diyabette de gelişebilir. Enfeksiyon, insülin dozunun atlanması veya başka akut hastalıklar tetikleyici olabilir.

İDRARDA KETON POZİTİFSE DİYABET Mİ VAR?

Hayır.

Açlık, düşük karbonhidratlı beslenme, kusma ve yoğun egzersiz gibi diyabet dışı nedenlerle de idrarda keton görülebilir.

Diyabet değerlendirmesinde yalnızca idrar ketonuna değil kan şekeri, HbA1c ve gerektiğinde diğer testlere bakılır.

KAN KETONU MU, İDRAR KETONU MU DAHA ÖNEMLİ?

Akut diyabetik ketoasidoz değerlendirmesinde kan beta-hidroksibütirat ölçümü idrar ketonuna göre daha doğrudan bilgi sağlar.

İdrar stripleri esas olarak asetoasetatı saptar ve DKA'da baskın keton olan beta-hidroksibütiratı doğrudan ölçmez. Bu nedenle ciddi klinik şüphede yalnızca idrar keton sonucuna güvenilmez.

GEBELİKTE İDRARDA KETON NEDEN ÇIKAR?

Gebelikte uzun süre aç kalma, yetersiz karbonhidrat veya kalori alımı ve kusma keton oluşumuna yol açabilir.

Özellikle şiddetli ve devam eden kusması bulunan gebelerde sıvı ve beslenme durumu değerlendirilmelidir. Diyabet bulunan gebelerde ise keton pozitifliği kan şekeri ve klinik durumla birlikte daha dikkatli ele alınır.

İDRARDA KETON NASIL DÜŞER?

Keton sonucunu doğrudan düşürmek yerine neden belirlenmelidir.

Açlık veya yetersiz beslenme nedeniyle oluşan keton ile diyabetik ketoasidoza bağlı ketonun tedavisi aynı değildir. Özellikle diyabetli bir kişide belirgin keton pozitifliğini yalnızca yemek yiyerek veya su içerek düzeltmeye çalışmak tehlikeli olabilir.

HANGİ DURUMDA HIZLI DEĞERLENDİRME GEREKİR?

Diyabeti bulunan bir kişide keton pozitifliğine yüksek kan şekeri, tekrarlayan kusma, karın ağrısı, belirgin susama, sık idrara çıkma, halsizlik, hızlı veya derin solunum, nefeste meyvemsi koku ya da bilinç değişikliği eşlik ediyorsa diyabetik ketoasidoz açısından hızlı değerlendirme gerekir.

DKA tanısı yalnızca idrardaki + işaretinin derecesine göre konulmaz.

SIK SORULAN SORULAR

İdrarda keton +1 tehlikeli mi?

Tek başına +1 keton tehlikeli bir durum anlamına gelmez. Açlık veya düşük karbonhidrat alımı gibi nedenlerle görülebilir; diyabet ve eşlik eden belirtiler sonucu daha önemli hale getirir.

İdrarda keton +3 tehlikeli mi?

+3 belirgin keton varlığını gösterir ancak tek başına DKA tanısı değildir. Özellikle diyabet, yüksek kan şekeri, kusma veya hızlı solunum varsa hızlı değerlendirme gerekir.

Keton pozitif ama şeker normal olabilir mi?

Evet. Açlık, ketojenik beslenme veya kusma sırasında kan şekeri yüksek olmadan keton oluşabilir. Ayrıca bazı özel klinik durumlarda ketoasidoz belirgin hiperglisemi olmadan da gelişebilir.

Keton pozitifliği kilo verildiğini gösterir mi?

Keton üretimi yağ kullanımının arttığını gösterebilir ancak tek başına sağlıklı veya kalıcı kilo kaybının göstergesi değildir.

İdrarda keton çocuklarda çıkar mı?

Evet. Özellikle uzun süre yemek yiyememe, ateşli hastalık ve kusma sırasında çocuklarda keton görülebilir. Sürekli kusma, sıvı alamama veya genel durumda bozulma varsa değerlendirme gerekir.

TIBBİ UYARI

Diyabeti olan bir kişide belirgin keton pozitifliğine yüksek kan şekeri, kusma, karın ağrısı, hızlı veya derin solunum, belirgin halsizlik ya da bilinç değişikliği eşlik ediyorsa diyabetik ketoasidoz açısından acil değerlendirme gerekebilir. İdrar ketonundaki + işareti tek başına DKA tanısı koydurmaz.

KAYNAKLAR

American Diabetes Association — Standards of Care in Diabetes

American Diabetes Association, European Association for the Study of Diabetes ve diğer uzmanlık kuruluşları — Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes: A Consensus Report

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: