Kedilerin hareketleri, dışarıdan bakıldığında bir dansı andırıyordu. Bu nedenle yaşananlar, bölge halkının anlatılarında “dans eden kedi hastalığı” olarak anılmaya başladı.

Ancak ortada yalnızca hayvanları etkileyen bir hastalık yoktu.

Aynı kıyılarda yaşayan insanlarda da açıklanamayan nörolojik belirtiler görülüyordu. Eller ve ayaklar uyuşuyor, yürümek güçleşiyor, konuşma bozuluyor, görme alanı daralıyor ve bazı hastalar ağır kasılmalar geçiriyordu.

Henüz kimse, kedilerdeki anormal hareketlerle insanlarda ortaya çıkan hastalığın aynı çevresel kaynaktan beslendiğini kesin olarak bilmiyordu.

Gerçek, yıllar süren araştırmalarla ortaya çıkacaktı.

Minamata'daki insanlar ve hayvanlar, deniz ürünleri aracılığıyla son derece zehirli bir maddeye maruz kalıyordu: Metilcıva.

Bu madde, kimyasal üretim tesisinden denize bırakılan atıklarla suya karışmış, deniz canlılarının dokularında birikmiş ve besin zinciri aracılığıyla insanlara ulaşmıştı.

1956 yılında resmen tanımlanan Minamata hastalığı, çevresel kirlenmenin insan sinir sisteminde oluşturabileceği ağır hasarları gösteren tarihsel örneklerden biri oldu.

Bir Balıkçı Köyünde Kedilerin Esrarengiz Sonu

Minamata Körfezi çevresindeki köylerde balıkçılık, yaşamın merkezindeydi. Denizden elde edilen balıklar ve kabuklu deniz ürünleri, ailelerin başlıca besin kaynaklarını oluşturuyordu.

1950'li yılların başlarında körfezin ekolojik yaşamında dikkat çekici değişiklikler ortaya çıktı.

Bazı balıklar su yüzeyinde anormal biçimde görülüyor, kabuklu deniz canlıları ölüyor, kıyı kuşlarında ve kedilerde olağandışı davranışlar gözleniyordu.

En dikkat çekici olaylardan biri, 1954 yılında Modo adlı balıkçı yerleşiminde yaşandı.

Japonya'nın yerel gazetelerinden Kumamoto Nichinichi Shimbun, 1 Ağustos 1954 tarihinde yayımladığı haberde, köydeki kedilerin nöbet benzeri hareketler göstererek öldüğünü bildirdi.

Dönemin anlatımlarına göre yaklaşık 100 kedinin bulunduğu yerleşimde kedilerin büyük bölümü bu olaylardan etkilenmişti.

Kedilerin azalmasıyla farelerin sayısı arttı. Fareler balıkçıların ağlarına zarar vermeye başlayınca köylüler yerel yönetime başvurdu.

Ancak kedilerin neden hastalandığına ilişkin kapsamlı bir çevresel inceleme o aşamada yapılmadı.

Oysa yaşananlar, deniz ekosisteminde biriken zehirli bir maddenin canlılar üzerindeki etkilerine ilişkin önemli uyarılardı.

Burada tarihsel açıdan önemli bir ayrıntı bulunuyor.

Sonradan gerçekleştirilen araştırmalar, insanlarda Minamata hastalığının en az 1953 yılına kadar uzandığını gösterdi. Dolayısıyla kedilerdeki olaylar insanlardan önce başlayan bir salgın değildi. Kedilerin hastalanması, insanlardaki hastalığın 1956'da resmen tanınmasından önce dikkat çeken çevresel belirtilerden biriydi.

1 Mayıs 1956: Gizemli Hastalık Resmen Tanımlandı

21 Nisan 1956 tarihinde, beş yaşındaki bir kız çocuğu açıklanamayan nörolojik belirtiler nedeniyle Chisso şirketinin Minamata'daki hastanesine getirildi.

Çocukta yürüme ve konuşma bozuklukları vardı. Kısa süre içinde benzer belirtiler gösteren başka çocuklar da hastaneye başvurdu.

Hastanenin yöneticisi Dr. Hajime Hosokawa, 1 Mayıs 1956 tarihinde bilinmeyen bir sinir sistemi hastalığına yakalanmış dört hastayı Minamata Halk Sağlığı Merkezine bildirdi.

Bu tarih, Minamata hastalığının resmen tanımlandığı gün olarak kabul edildi.

İlk bildirilen hastalar arasında beş ve iki yaşlarında iki kız kardeş bulunuyordu. Çocuklarda istemsiz hareketler, yaygın kasılmalar ve ağır motor işlev bozuklukları görülüyordu.

Başlangıçta hastalığın nedeni bilinmediğinden, bulaşıcı bir hastalık olabileceğinden şüphelenildi.

Bu yanlış düşünce, hastaların ve ailelerinin toplum içinde dışlanmasına da yol açtı.

Ancak epidemiyolojik araştırmalar ilerledikçe hastaların önemli bölümünün balıkçılıkla geçinen ailelerden geldiği anlaşıldı.

Bu ailelerin ortak özelliği, Minamata Körfezi'nden elde edilen balık ve kabuklu deniz ürünlerini sıklıkla tüketmeleriydi.

Kumamoto Üniversitesi araştırmacıları, 3 Kasım 1956 tarihinde hastalığın deniz ürünleri aracılığıyla alınan bir ağır metalden kaynaklanan zehirlenme olabileceğini açıkladı.

Araştırmalar hastalığın bulaşıcı olmadığını gösteriyordu.

Fakat zehirlenmeye yol açan maddenin belirlenmesi için daha fazla bilimsel kanıta ihtiyaç vardı.

Denizden Sofraya Ulaşan Görünmez Zehir

Felaketin merkezinde, Minamata kentinin ekonomisinde önemli bir yere sahip olan Chisso kimya fabrikası bulunuyordu.

Fabrikada 1932 yılında asetaldehit üretimine başlanmıştı.

Asetaldehit, çeşitli kimyasal maddelerin üretiminde kullanılan önemli bir endüstriyel ham maddeydi.

Üretim sürecinde cıva içeren katalizörlerden yararlanılıyordu.

Ancak kimyasal tepkimeler sırasında, yan ürün olarak son derece zehirli bir organik cıva bileşiği olan metilcıva oluşuyordu.

Metilcıva içeren atık sular yeterli arıtma yapılmadan deniz ortamına bırakılıyordu.

Bu madde, sudaki canlıların dokularına geçerek zamanla birikiyordu.

Küçük sucul canlılardan balıklara, balıklardan daha büyük deniz canlılarına taşınan metilcıva, besin zinciri içerisinde yüksek yoğunluklara ulaşabiliyordu.

Bu süreçler bilimsel olarak biyobirikim ve biyolojik büyütme olarak adlandırılır.

Metilcıva birikmiş balıklar ise her zaman dışarıdan bakıldığında hasta veya tehlikeli görünmüyordu.

Dolayısıyla insanlar, kirlenmiş deniz ürünlerini tüketmeye devam etti.

Özellikle yaşamları ve beslenme alışkanlıkları nedeniyle körfezden elde edilen deniz ürünlerini sık tüketen aileler yüksek düzeyde maruziyet riski altındaydı.

Minamata felaketinin en önemli özelliklerinden biri buydu.

İnsanlar, günlük beslenmelerinin olağan bir parçası olan yiyecekler aracılığıyla ağır bir sinir sistemi zehirlenmesi yaşıyordu.

Metilcıva İnsan Beynine Nasıl Zarar Veriyordu?

Minamata hastalığı, metilcıvaya maruziyet sonucunda gelişen ve özellikle merkezi sinir sistemini etkileyen toksik bir nörolojik hastalıktır.

Metilcıva, sindirim sisteminden yüksek oranda emilir ve kan dolaşımı aracılığıyla vücudun farklı dokularına ulaşır.

Sistein adlı amino asitle oluşturduğu kompleks sayesinde kan-beyin bariyerini aşabilir.

Böylece sinir hücrelerine ulaşarak hücresel işlevleri bozabilir ve ağır maruziyet durumlarında kalıcı hasara neden olabilir.

Hastalık özellikle beyincik, görme ve işitmeyle ilişkili beyin bölgeleri ile duyu yollarını etkiler.

Minamata hastalarında görülebilen başlıca nörolojik belirtiler şunlardır:

• Duyu bozuklukları: El ve ayaklarda uyuşma, dokunma ve ağrı duyusunda azalma.
• Ataksi: Denge kaybı, koordinasyon güçlüğü ve düzensiz yürüme.
• Dizartri: Konuşma kaslarının kontrolündeki bozulma nedeniyle kelimelerin anlaşılmasının güçleşmesi.
• Görme alanı daralması: Özellikle çevresel görmenin etkilenmesi.
• İşitme bozuklukları: Merkezi işitsel yolların etkilenmesine bağlı işitme güçlüğü.
• Motor bozukluklar: Kas güçsüzlüğü, istemsiz hareketler ve ağır vakalarda kasılmalar.

Belirtilerin şiddeti her hastada aynı değildi.

Bazı kişilerde hafif duyu bozuklukları görülürken, ağır maruziyete uğrayan kişilerde kalıcı nörolojik hasarlar gelişti.

Özellikle hastalığın erken dönemlerinde tanımlanan akut ve ağır olgularda, nörolojik belirtilerin hızla ilerleyerek yaşamı tehdit ettiği görüldü.

Sinir hücrelerinde ağır yapısal hasar geliştiğinde tam iyileşme her zaman mümkün değildir.

Rehabilitasyon ve destekleyici tedaviler bazı işlevlerin geliştirilmesine yardımcı olabilse de kaybedilen sinir dokusunun oluşturduğu etkiler kalıcı olabilir.

Minamata hastalığı, metilcıvanın sinir sisteminin belirli bölgelerinde ciddi hasarlar meydana getirebildiğini gösteren önemli bir nörotoksikoloji örneğidir.

Anne Karnındaki Bebekler de Etkilendi

Minamata felaketinin tıp tarihi açısından en çarpıcı sonuçlarından biri, metilcıvanın anne karnındaki bebeklerde oluşturduğu hasarların anlaşılmasıydı.

Kirlenmiş deniz ürünlerini tüketen hamile kadınların vücuduna giren metilcıva, plasenta yoluyla fetüse geçebiliyordu.

Gelişmekte olan sinir sistemi, metilcıvanın toksik etkilerine karşı özellikle duyarlıydı.

Bu nedenle bazı bebeklerde doğumdan itibaren ağır nörolojik ve gelişimsel bozukluklar görüldü.

Araştırmacılar bu tabloyu fetal Minamata hastalığı olarak tanımladı.

Etkilenen çocuklarda ciddi motor bozukluklar, koordinasyon güçlükleri, gelişimsel yetersizlikler ve konuşma sorunları ortaya çıkabiliyordu.

Bazı çocukların klinik tabloları serebral palsiye benziyordu.

Başlangıçta bu çocukların hastalıklarının çevresel bir zehirlenmeden kaynaklandığı anlaşılamamıştı.

Ancak araştırmalar ilerledikçe annelerin metilcıvaya maruziyeti ile çocukların nörolojik bozuklukları arasındaki ilişki belirlendi.

Fetal Minamata hastalığı kalıtsal değildir.

Hastalığın nedeni genler yoluyla aktarılan bir bozukluk değil, gebelik sırasında bebeğin toksik maddeye maruz kalmasıdır.

Bu gözlemler, çevresel kimyasalların yalnızca doğrudan maruz kalan kişilerde değil, anne karnındaki bebeklerde de kalıcı sağlık sorunları oluşturabileceğini gösterdi.

400 Numaralı Kedi: Bilimsel Araştırmanın Çarpıcı Kanıtı

Minamata felaketinin en dikkat çekici bilimsel olaylarından biri, 1959 yılında gerçekleştirilen hayvan deneyiydi.

Chisso fabrikasına bağlı hastanenin yöneticisi Dr. Hajime Hosokawa, hastalığın kaynağını araştırmak amacıyla kediler üzerinde deneyler yürütüyordu.

Araştırmalarda fabrikanın kimyasal üretim süreçlerinden çıkan atık suların hayvanlar üzerindeki etkisi inceleniyordu.

21 Temmuz 1959'da başlatılan deney çalışmalarında, kedilere endüstriyel atık su karıştırılmış besinler verildi.

Bu hayvanlardan biri, 400 numaralı kedi olarak kaydedilmişti.

6 Ekim 1959 tarihinde kedide Minamata hastalığına benzeyen nörolojik belirtiler ortaya çıktı.

Hayvanın denge ve hareket kontrolündeki bozulma, insanlarda gözlenen hastalıkla önemli benzerlikler gösteriyordu.

Bu sonuç, fabrika atıkları ile Minamata hastalığı arasındaki bağlantıyı destekleyen güçlü deneysel bulgulardan biri oldu.

Bununla birlikte tek başına bu deney, zehirlenmenin bütün kimyasal ve patolojik mekanizmalarını kesin biçimde açıklamıyordu. Nedensel ilişkinin ortaya konulmasında epidemiyolojik araştırmalar, başka hayvan deneyleri ve kimyasal analizler de belirleyici rol oynadı.

Ancak 400 numaralı kediyle elde edilen sonuçlar o dönemde kamuoyuna açıklanmadı.

Kasım 1959'da Hosokawa'ya şirket tarafından deneyleri durdurması talimatı verildi.

Bu olay, Minamata hastalığının araştırılması sürecinde bilimsel bulgulara erişim ve bunların kamuoyuyla paylaşılması bakımından önemli bir tartışma konusu hâline geldi.

Kumamoto Üniversitesi araştırmacıları ise çalışmalarını sürdürüyordu.

22 Temmuz 1959'da araştırma grubu, hastalığın nedeninin organik cıva olmasının kuvvetle muhtemel olduğunu kamuoyuna açıkladı.

Kasım 1961'de Minamata Körfezi'ndeki kabuklu deniz canlılarından metilcıva bileşiğinin ayrıştırılması, Ağustos 1962'de ise fabrikanın asetaldehit üretiminde kullanılan katalizör kalıntılarında metilcıva bileşiğinin bulunması bilimsel kanıtları güçlendirdi.

Böylece yıllardır açıklanamayan nörolojik hastalığın nedeni giderek daha açık hâle geldi.

400 numaralı kedinin öyküsü, çevresel toksikoloji tarihinde bilimsel araştırmaların ve elde edilen bulguların kamu sağlığının korunmasındaki önemini gösteren olaylardan biri olarak yerini aldı.

Bilimsel Kanıtlar Varken Resmî Açıklama Neden Gecikti?

Minamata hastalığı 1956 yılında resmen bildirilmişti.

Aynı yıl deniz ürünleri aracılığıyla ağır metal zehirlenmesi olasılığı belirlenmiş, 1959'da organik cıva üzerinde yoğunlaşılmış ve sonraki yıllarda metilcıvaya ilişkin kimyasal kanıtlar elde edilmişti.

Buna rağmen Japon hükümetinin hastalığın kaynağına ilişkin ortak resmî açıklaması 26 Eylül 1968 tarihinde yapıldı.

Aradan 12 yıl geçmişti.

Bu süre boyunca bilimsel bulguların değerlendirilmesinde ve çevresel maruziyeti önlemeye yönelik koruyucu kararların alınmasında ciddi gecikmeler yaşandı.

Dönemin kimyasal analiz yöntemlerindeki sınırlılıklar, üretim süreçlerine ilişkin bilgi eksiklikleri, şirketin bilimsel bulgular karşısındaki tutumu ve kamu kurumlarının müdahalelerindeki yetersizlikler bu gecikmenin başlıca unsurları arasında yer aldı.

Japonya'nın resmî tarihsel değerlendirmelerinde, hastalığın kaynağına ilişkin erken uyarılara rağmen yeterli koruyucu önlemlerin alınmamasının maruziyetin sürmesine katkıda bulunduğu belirtilmektedir.

26 Eylül 1968'de Japon hükümeti, Minamata hastalığının Chisso fabrikasında asetaldehit üretimi sırasında oluşan metilcıvanın atık sularla çevreye yayılması ve kirlenmiş deniz ürünlerinin tüketilmesi sonucunda meydana geldiğini açıkladı.

Fabrikadaki asetaldehit üretimi ise bu açıklamadan önce, Mayıs 1968'de sona ermişti.

Resmî açıklamayla hastalığın endüstriyel kökeni devlet düzeyinde kabul edilmiş oldu.

Ancak bu karar, yıllar boyunca maruz kalınan metilcıvanın yol açtığı nörolojik hasarları ortadan kaldıramadı.

Minamata Hastalığı Japonya'nın Başka Bir Bölgesinde de Ortaya Çıktı

Minamata'daki felaket tek örnek olarak kalmadı.

1965 yılında Japonya'nın Niigata bölgesindeki Agano Nehri çevresinde benzer nörolojik hastalıklar belirlendi.

Araştırmalar, burada da metilcıva kirliliğinin rol oynadığını ortaya koydu.

Bu kez kirliliğin kaynağı, Showa Denko şirketinin Kanose'deki kimyasal üretim tesisiydi.

Bölgede görülen hastalık, Niigata Minamata hastalığı veya İkinci Minamata Hastalığı olarak adlandırıldı.

İki farklı bölgede benzer endüstriyel süreçlerin aynı toksik madde aracılığıyla nörolojik hastalıklara neden olması, çevresel kirlenme ile insan sağlığı arasındaki ilişkinin önemini bir kez daha gösterdi.

Hastaların Adalet Mücadelesi Yıllarca Sürdü

Minamata felaketi yalnızca tıbbi bir olay değildi.

Hastalar ve aileleri, kalıcı nörolojik hasarların yanı sıra ekonomik kayıplar, toplumsal dışlanma ve tazminat sorunlarıyla mücadele etmek zorunda kaldı.

Birçok aile için balıkçılık yalnızca geçim kaynağı değil, kuşaklar boyunca sürdürülen bir yaşam biçimiydi.

Deniz ürünlerinin kirlenmesi, bölgenin ekonomik ve toplumsal yapısını da ağır biçimde etkiledi.

1971 yılında Niigata'daki davada Showa Denko şirketinin tazminat sorumluluğu kabul edildi.

Mart 1973'te ise Kumamoto'daki ilk büyük Minamata davasında Chisso şirketinin sorumluluğuna hükmedildi.

Sonraki yıllarda hastaların resmen tanınmasına, tazminat taleplerine ve sosyal destek programlarına ilişkin çok sayıda hukuki ve idari düzenleme yapıldı.

2004 yılında Japonya Yüksek Mahkemesinin verdiği kararla, belirli zararlar bakımından ulusal hükümetin ve Kumamoto eyalet yönetiminin de sorumluluğu kabul edildi.

Ancak felaketin hukuki sonuçları bu kararlarla tamamen sona ermedi.

Japonya Ulusal Minamata Hastalığı Enstitüsünün 31 Aralık 2024 tarihli verilerine göre Kumamoto, Kagoshima ve Niigata bölgelerinde toplam 3.000 kişi resmen Minamata hastası olarak tanınmıştı.

Bu kişilerin 304'ü söz konusu tarih itibarıyla hayattaydı.

Bunun yanında, resmî hasta statüsü bulunmayan ancak belirli maruziyet ve sağlık ölçütlerini karşılayan 38.320 kişi kapsamlı tıbbi yardım programının yararlanıcıları arasında yer alıyordu.

Bu iki sayı farklı yasal ve idari kategorileri temsil etmektedir.

Dolayısıyla doğrudan toplanarak kesin toplam hasta sayısı veya felaketin bütün mağdurlarını gösteren bir bilanço olarak değerlendirilmemelidir.

Bir Çevre Felaketinin Adı Uluslararası Sözleşmeye Verildi

Minamata felaketi, zamanla Japonya sınırlarını aşan küresel bir çevre sağlığı simgesine dönüştü.

Cıvanın insan sağlığına ve çevreye verdiği zararların azaltılmasını amaçlayan uluslararası bir anlaşmaya bu kentin adı verildi.

Cıvaya İlişkin Minamata Sözleşmesi, 10 Ekim 2013 tarihinde Japonya'nın Kumamoto kentinde düzenlenen diplomatik konferansta kabul edildi.

Sözleşme, 16 Ağustos 2017 tarihinde yürürlüğe girdi.

Anlaşma; cıvanın belirli üretim ve kullanım alanlarının kontrol edilmesini, çevreye salımlarının azaltılmasını, cıva içeren atıkların güvenli yönetilmesini ve insan sağlığının korunmasını amaçlayan uluslararası yükümlülükler oluşturdu.

Böylece küçük bir Japon kıyı kentinde yaşanan çevre felaketi, onlarca yıl sonra küresel çevre hukukunun önemli belgelerinden birine adını verdi.

Minamata'nın Tıp Tarihine Bıraktığı Ders

Minamata hastalığı, çevresel toksikoloji ve nöroloji tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır.

Felaket, kimyasal maddelerin besin zincirinde birikebileceğini, çevresel maruziyetin toplum genelinde ağır sağlık sorunları oluşturabileceğini ve gelişmekte olan sinir sisteminin toksik maddelere karşı özel bir duyarlılık gösterebileceğini ortaya koydu.

Aynı zamanda çevresel epidemiyoloji, koruyucu hekimlik, anne-bebek sağlığı ve halk sağlığı politikaları açısından kalıcı dersler bıraktı.

Bilimsel açıdan hastalığın en önemli yönlerinden biri, klinik gözlemler, epidemiyolojik araştırmalar, hayvan deneyleri ve kimyasal analizlerin bir araya getirilmesiyle nedeninin ortaya çıkarılmasıydı.

Ancak Minamata'nın tarihsel önemi yalnızca bir zehirlenmenin bilimsel olarak açıklanması değildir.

Felaket, erken bilimsel bulguların yeterince değerlendirilmemesi ve koruyucu kararların gecikmesi durumunda çevresel sağlık sorunlarının nasıl büyüyebileceğini de gösterdi.

1954 yılında bir balıkçı köyünde kedilerin anormal davranışlarını gözlemleyen insanlar, karşılarında dünya çevre sağlığı tarihine geçecek bir felaket bulunduğunu bilmiyordu.

O günlerde açıklanamayan olaylar, yıllar sonra bilimsel araştırmaların, mahkeme kararlarının ve uluslararası bir çevre sözleşmesinin konusu oldu.

Minamata'nın öyküsü, insan sağlığının yaşanılan çevreden ayrı düşünülemeyeceğini gösteren güçlü bir tarihsel örnek olarak varlığını sürdürüyor.

Minamata'nın tıp tarihine bıraktığı en önemli ders, bir çevresel tehlikenin yalnızca laboratuvarda kesin olarak kanıtlandığında değil, ilk ciddi uyarılar ortaya çıktığında da araştırılması ve halk sağlığını koruyacak önlemlerin zamanında değerlendirilmesi gerektiğidir.

BİLİMSEL VE TARİHSEL KAYNAKLAR

1. National Institute for Minamata Disease (Japonya Ulusal Minamata Hastalığı Enstitüsü).

Determination of the Cause of Minamata Disease.

Minamata hastalığının nedeninin araştırılması, Kumamoto Üniversitesi çalışmaları, 400 numaralı kedi deneyi ve metilcıvanın belirlenmesine ilişkin tarihsel kayıtlar.

2. National Institute for Minamata Disease.

Mercury Q&A: Occurrence and Cause of Minamata Disease.

Hastalığın 1953 yılına uzanan geçmişi, 1956'daki resmî tanımlama, endüstriyel kirlenmenin kaynağı ve metilcıvanın besin zincirindeki birikimi.

3. National Institute for Minamata Disease.

Medical Facts about Minamata Disease.

Nörolojik belirtiler, fetal Minamata hastalığı, bulaşıcılık, kalıtsallık ve tedaviye ilişkin resmî tıbbi açıklamalar.

4. National Institute for Minamata Disease.

Measures to Address Minamata Disease.

31 Aralık 2024 tarihli resmî hasta istatistikleri, tazminat süreçleri, hukuki sorumluluklar ve tıbbi yardım programları.

5. Ministry of the Environment, Government of Japan.

Minamata Disease: The History and Measures. 2002.

Hastalığın tarihsel gelişimi, endüstriyel kirlenmenin kaynağı, 1968'deki resmî açıklama ve çevre sağlığı önlemleri.

6. Harada, M.

Minamata Disease: Methylmercury Poisoning in Japan Caused by Environmental Pollution.

Critical Reviews in Toxicology. 1995;25(1):1–24.

DOI: 10.3109/10408449509089885

7. The Open Research Center for Minamata Studies, Kumamoto Gakuen University.

Minamata Chronology.

1953'teki ilk insan olguları, 1 Ağustos 1954 tarihli yerel gazete haberi, 1956'daki hastalık bildirimi ve 1959'daki deneylere ilişkin tarihsel kronoloji.

8. Minamata Convention on Mercury Secretariat / United Nations Environment Programme.

Minamata Convention on Mercury.

Sözleşmenin 10 Ekim 2013'te kabul edilmesi, 16 Ağustos 2017'de yürürlüğe girmesi ve uluslararası çevre sağlığı açısından kapsamı.

Ödül töreni, Cumhurbaşkanlığı himayelerinde düzenlenen 12. Türk Tıp Dünyası Kurultayı kapsamında, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla İstanbul’da gerçekleştirildi. Bilim ve sağlık alanındaki çalışmaların ödüllendirildiği programda Aka, özel hizmet kategorisinde ödül alan isimler arasında yer aldı.

1997’de Türkiye’nin tıp tarihine geçti

Aka’nın meslek yaşamındaki dönüm noktalarından biri, 1997 yılında gerçekleştirdiği kalp nakli oldu. Bu operasyonla Türkiye’de kalp nakli yapan ilk kadın cerrah unvanını kazanan Aka, yüksek cerrahi deneyim gerektiren bir alanda öncü bir başarıya imza attı.

Türk Kalp ve Damar Cerrahisi Derneğinin Türkiye’de kalp cerrahisinin gelişimini ele alan yayınında da yer verilen bu başarı, Aka’nın mesleki yolculuğunun önemli kilometre taşlarından birini oluşturdu.

Siyami Ersek’te başlayan cerrahi yolculuk

İstanbul Tıp Fakültesinden mezun olan Serap Aykut Aka, 1979 yılında bugün Dr. Siyami Ersek Eğitim ve Araştırma Hastanesi adıyla bilinen merkezde kalp ve damar cerrahisi uzmanlık eğitimine başladı.

Mesleki gelişimi sırasında Texas Heart Institute’ta çalışmalarda bulunan Aka, kalp cerrahisinin önemli isimlerinden Dr. Denton Cooley ile çalışma fırsatı elde etti. Kalp nakli ve dolaşımı destekleyen yardımcı cihazlar, cerrahi çalışmalarında öne çıkan alanlar arasında yer aldı.

Aka’nın meslek yaşamı, ameliyathanede edindiği deneyimin genç hekimlere aktarılmasıyla da şekillendi. Uzmanlık eğitimi ve bilimsel çalışmalar, klinik sorumluluklarına eşlik etti.

Rektör Aydın’dan tebrik

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın, TÜSEB Özel Hizmet Ödülü’ne layık görülen Prof. Dr. Serap Aykut Aka’yı tebrik ederek şu ifadeleri kullandı:

“Türkiye’de kalp nakli gerçekleştiren ilk kadın cerrah olarak tıp tarihimizde müstesna bir yere sahip olan kıymetli hocamız Prof. Dr. Serap Aykut Aka’nın TÜSEB Özel Hizmet Ödülü ile onurlandırılmasından büyük bir memnuniyet duyduk. Hocamızın cerrahi birikimi, bilime sunduğu katkılar ve yetiştirdiği hekimler, üniversitemiz için kıymetli bir gurur kaynağıdır. Bu anlamlı ödül, genç hekimlerimize de ilham verecektir. Kendisini gönülden tebrik ediyor, insan sağlığına ve tıp eğitimine sunduğu değerli hizmetlerin devamını diliyorum.”

Hamidiye Tıp Fakültesinden kutlama

SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi de ödülü duyurduğu paylaşımda Aka’nın bilimsel birikimine, hekimlik mesleğine sunduğu hizmetlere ve yetiştirdiği hekimlere dikkat çekti.

Fakülte, Türkiye’de kalp nakli gerçekleştiren ilk kadın cerrah olarak öncü bir yere sahip olan öğretim üyesini tebrik ederek bilim ve insan sağlığına yönelik çalışmalarında başarılarının devamını diledi.

Bilim ve sağlık dünyası aynı törende buluştu

Sağlık Bakanlığı ve TÜSEB iş birliğinde gerçekleştirilen kurultayın ödül programına Nobel Kimya Ödülü sahibi Prof. Dr. Aziz Sancar, Sağlık Bakanı Prof. Dr. Kemal Memişoğlu ve TÜSEB Başkanı Prof. Dr. Ümit Kervan da katıldı.

TÜSEB Özel Hizmet Ödülleri kapsamında Aka ile birlikte Prof. Dr. Sezai Yılmaz, Prof. Dr. Utkan Demirci, Dr. Ejder Sözen ve Dr. Şükran Yılmaz da ödüllendirildi.

Sağlık Bakanlığı ve Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı iş birliğinde Rixos Tersane İstanbul’da gerçekleştirilen programda bilim insanları, sağlık yöneticileri ve yerli teknoloji geliştiricileri bir araya geldi. Törene Nobel Kimya Ödülü sahibi Prof. Dr. Aziz Sancar, Sağlık Bakanı Prof. Dr. Kemal Memişoğlu ve TÜSEB Başkanı Prof. Dr. Ümit Kervan da katıldı.

Sağlıkta teknolojiyi geliştiren ülke olma hedefi

Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasında Türkiye’nin sağlık alanındaki yenilikleri takip etmenin ötesine geçerek bilimsel araştırmaları, ürünleri ve projeleriyle gelişmelere yön vermesi gerektiğini vurguladı.

Tıbbi cihaz ve ekipmanda yerli üretimin önemine işaret eden Erdoğan, savunma sanayisinde kazanılan teknolojik yetkinliğin sağlık sektörüne de taşınmasını hedeflediklerini belirtti.

Erdoğan’ın paylaştığı bilgilere göre, Batman’da üretilen solunum cihazları 45 ülkeye ihraç ediliyor. Sağlık Bakanlığı ile ASELSAN iş birliğinde geliştirilen otomatik şok cihazları 16 ülkeye gönderilirken, mobil dijital röntgen cihazları da kamu hastanelerinde kullanılıyor.

Sağlık çalışanlarının emeğine teşekkür

Konuşmasında sağlık çalışanlarının yoğun çalışma temposuna da değinen Erdoğan; hekimlerin, hemşirelerin, teknisyenlerin ve diğer sağlık personelinin hizmetlere erişimde üstlendiği sorumluluğa dikkat çekti. Kamu ve özel sektörde görev yapan sağlık çalışanlarına teşekkür etti.

Şahin ve Türeci’ye kanser ve mRNA araştırmaları nedeniyle ödül

Törenin öne çıkan ödüllerinden TÜSEB Aziz Sancar Bilim Ödülü, BioNTech’in kurucu ortakları Prof. Dr. Uğur Şahin ve Prof. Dr. Özlem Türeci’ye verildi.

İki bilim insanının mRNA teknolojileri ve kanser tedavisi alanındaki araştırmaları, COVID-19 aşısının geliştirilmesindeki liderlikleri ve kişiselleştirilmiş kanser tedavilerine yönelik çalışmaları ödülün gerekçelerini oluşturdu.

Prof. Dr. Aziz Sancar da kendi adını taşıyan ödülün takdimine Cumhurbaşkanı Erdoğan ile birlikte katıldı.

Hizmet ödülü Prof. Dr. Enis Barış’a

Uluslararası sağlık politikalarının geliştirilmesine ve sağlık sistemlerinin güçlendirilmesine katkı sunan Prof. Dr. Enis Barış, TÜSEB Hizmet Ödülü’nün sahibi oldu.

TÜSEB Özel Hizmet Ödülleri ise Prof. Dr. Serap Aykut Aka, Prof. Dr. Sezai Yılmaz, Prof. Dr. Utkan Demirci, Dr. Ejder Sözen ve Dr. Şükran Yılmaz’a takdim edildi.

Araştırmacılara teşvik ödülleri

Doç. Dr. Fatih Kar ve Dr. Öğr. Üyesi Aktan Alpsoy, yeni tanı ve tedavi yöntemlerine katkı sağlayan özgün araştırmalarıyla TÜSEB Teşvik Ödülleri’ne layık görülen isimler arasında yer aldı.

Doç. Dr. Şahin Hanalioğlu, Kırgız Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Damirbek Osmonov ve Doç. Dr. Ferit Kasımzade’ye ise TÜSEB Türk Dünyası Sağlık ve Bilim Onur Beratı verildi.

Sağlık teknolojilerinde Abdi İbrahim, Yerlika ve ASELSAN ödüllendirildi

TÜSEB Sağlık Teknolojileri Prestij Ödülleri, Abdi İbrahim İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş., Yerlika İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile ASELSAN Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye verildi.

ASELSAN’ın ödülünde LIFELINE HLM Kalp Akciğer Makinesi projesi öne çıktı. Şirket adına ödülü Genel Müdür Ahmet Akyol, Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan aldı.

Haziran 2026’da Ankara Bilkent Şehir Hastanesi’nde insan üzerindeki klinik çalışmalarına başlanan cihazın, açıklanan verilere göre 60 vakada başarıyla kullanıldığı bildirildi. Projede kan testleri 2024’te, TÜSEB-İDEA laboratuvarındaki hayvan deneyleri ise 2025’te tamamlanmıştı.

Bilimsel araştırmadan sağlık hizmetine

Kurultay kapsamında verilen ödüller; temel ve klinik araştırmaların yanı sıra sağlık politikalarını, topluma sunulan hizmetleri ve tıbbi teknoloji üretimini aynı programda buluşturdu.

Sağlık Bakanı Memişoğlu ve TÜSEB Başkanı Kervan’ın da konuşma yaptığı tören, ödüllerin takdimi ve toplu fotoğraf çekimiyle sona erdi.

“Longevity veya uzun ömür geliyor! Elon Musk bu paylaşımı boş yere yapmıyor” ifadelerini kullanan Yılancıoğlu, değerlendirmesinin merkezine şu görüşü yerleştirdi:

“Yaşlanma artık ‘mühendislik problemi’.”

Bu yaklaşım, yaşlanmanın biyolojik mekanizmalarını daha ayrıntılı ölçme, bu mekanizmalara müdahale etme ve ortaya çıkan sonuçları sınama hedefini anlatıyor. Bununla birlikte, yaşlanmaya müdahale edilebileceği düşüncesi ile insan ömrünü uzattığı gösterilmiş bir tedavinin varlığı aynı anlama gelmiyor.

İNSAN DENEYLERİNE GEÇİŞ NEDEN ÖNEMLİ?

Yılancıoğlu, insanlarda ilk kısmi yeniden programlama denemelerinin başladığını, yapay zekânın ilaç keşfini hızlandırdığını ve alana milyarlarca dolarlık kaynak aktığını vurguladı.

Bu değerlendirmedeki somut gelişmelerden biri, hücrelerin genlerini kullanma biçimini düzenleyen epigenetik mekanizmaları hedefleyen deneysel çalışmaların insan denemelerine ulaşması.

2026’da ER-100 adlı deneysel yaklaşımın, glokom ve belirli bir optik sinir hastalığı için yürütülen Faz 1 araştırmasında ilk katılımcıya uygulandığı duyuruldu. Ekim ayında açıklanan erken verilere göre, glokomlu üç katılımcıda 56 günlük izlem boyunca uygulamanın tolere edildiği, iki katılımcının görme alanı testlerinde ise ön iyileşme sinyalleri görüldüğü bildirildi.

Bunlar çalışmayı geliştiren şirketin açıkladığı, çok az sayıda katılımcıya dayanan erken bulgular. Araştırma öncelikle güvenliği değerlendiriyor; bütün vücudun gençleştirildiğini veya insan ömrünün uzatıldığını göstermiyor. Buna rağmen, yaklaşımın insanlarda sınanmaya başlaması araştırma alanı açısından önemli bir eşik.

YILANCIOĞLU’NUN İŞARET ETTİĞİ BEŞ TEKNOLOJİ

1. Hücrelerin çalışma düzenini yeniden programlamak

Yılancıoğlu’nun listesinin ilk sırasında, OSK faktörleriyle kısmi hücresel ve epigenetik yeniden programlama bulunuyor.

OCT4, SOX2 ve KLF4 adlı üç faktörü ifade eden OSK yaklaşımında amaç, hücrenin kimliğini tamamen silmeden yaşlanmayla ilişkili bazı işlev değişikliklerini geri çevirebilmek. Bu nedenle “kısmi” sözcüğü kritik önem taşıyor.

Araştırmaların yanıtlaması gereken temel sorular arasında etkinin ne kadar sürdüğü, hangi dokularda işe yaradığı ve hücrenin normal işleyişinin güvenle korunup korunamadığı bulunuyor.

2. Yapay zekâyla ilaç adaylarını daha hızlı bulmak

İkinci başlık, yapay zekânın çok katmanlı biyolojik verilerle birlikte kullanılması.

“Multi-omics” olarak adlandırılan yaklaşım; genler, genlerin etkinliği, proteinler ve metabolizma ürünleri gibi farklı bilgi katmanlarını birlikte inceliyor. Amaç, hastalığa yol açan süreçleri daha iyi anlamak ve müdahale edilebilecek hedefleri belirlemek.

Bu alanın klinik araştırmaya ulaşmış örnekleri var. Yapay zekâ yardımıyla keşfedilip geliştirilen rentosertib adlı ilaç adayının, idiyopatik pulmoner fibrozis hastalarında yürütülen Faz 2a çalışması 2025’te yayımlandı.

Bu örnek, yapay zekâ destekli ilaç geliştirmenin hastalarda sınanabilir ürünlere dönüşebildiğini gösteriyor. Ancak bir ilaç adayının daha hızlı bulunması, etkisinin ve uzun dönem güvenliğinin değerlendirilmesi gereğini ortadan kaldırmıyor.

3. “Zombi hücreleri” hedefleyen senolitikler

Üçüncü sırada, halk arasında “zombi hücre” olarak anılan yaşlanmış hücreleri hedefleyen gelişmiş senolitikler yer alıyor.

Bu hücreler bölünmeyi bırakmış olmalarına rağmen metabolik olarak etkin kalabiliyor ve çevrelerini etkileyen maddeler salgılayabiliyor. Araştırmacılar, belirli koşullarda bu hücreleri hedeflemenin doku işlevlerini koruyup koruyamayacağını inceliyor.

İnsan araştırmalarındaki sonuçlar henüz tek yönde değil. Menopoz sonrası kadınlarda yapılan 60 katılımcılı bir çalışmada, senolitik yaklaşımın kemik yıkımını değerlendiren ana ölçütte kontrol grubuna üstünlüğü gösterilemedi. Bazı alt grup bulguları ise yeni araştırmalar için ipucu verdi.

Dolayısıyla bu alanda asıl soru, hangi müdahalenin hangi hastada anlamlı yarar sağlayabileceği.

4. Tedaviyi doğru hücreye ulaştırmak

Yılancıoğlu’nun dördüncü başlığı, hedefli gen terapileri ve taşıma sistemleri.

Bir hücrede yararlı değişiklik oluşturabilecek biyolojik aracı geliştirmek, tedavinin yalnızca bir parçası. Bu aracın doğru dokuya, uygun miktarda ve gerektiği süre boyunca ulaştırılması da gerekiyor.

Göz gibi belirli bir bölgede sınanan uygulamaların sonuçlarını bütün vücuda genellemek bu nedenle mümkün değil. Hedefleme ve uygulama kontrolü, bu teknolojilerin yaygınlaşmasında belirleyici olacak.

5. Biyolojik değişimi ölçen epigenetik saatler

Beşinci başlık, epigenetik saatler ve kişiselleştirilmiş biyolojik göstergeler.

Epigenetik saatler, DNA üzerindeki bazı kimyasal işaretlerden yararlanarak yaşlanmayla ilişkili örüntüleri ölçmeye çalışıyor. Araştırmacılar bu araçlarla bir müdahalenin biyolojik etkilerini daha kısa sürede takip etmeyi hedefliyor.

Ancak bir testte biyolojik yaşın gerilemesi, kişinin aynı miktarda daha uzun yaşayacağının kanıtı değil. Ölçümlerdeki değişimin hastalık riski, fiziksel işlev ve sağkalım gibi gerçek sağlık sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

MİLYAR DOLARLIK YATIRIMIN ANLAMI NE?

Yılancıoğlu’nun büyük yatırımlara ilişkin vurgusunun somut örneklerinden biri, hücresel gençleştirme araştırmalarına odaklanan Altos Labs’ın 2022’de 3 milyar dolarlık finansman taahhüdüyle kuruluşunu duyurması.

Bu büyüklükteki kaynaklar, alanın bilimsel ve ticari beklentisini ortaya koyuyor. Ancak yatırım miktarı, bir tedavinin başarılı olacağının kanıtı değil.

Benzer şekilde, Musk’ın kısa paylaşımı da hangi teknolojiye dayandığını veya belirli bir klinik sonuca işaret edip etmediğini açıklamıyor. Yılancıoğlu’nun sözleri, bu paylaşım üzerinden yaşlanma araştırmalarının geleceğine ilişkin yaptığı değerlendirmeyi yansıtıyor.

BEŞ YIL İÇİNDE NE DEĞİŞEBİLİR?

“Çok kısa süre içerisinde çok hızlı değişimler hayatımıza girecek” diyen Yılancıoğlu, farklı teknolojilerin birlikte ilerlemesine dikkat çekiyor.

Önümüzdeki beş yıla ilişkin bu beklenti bir bilimsel öngörü; kesinleşmiş bir tedavi takvimi değil. İlerlemenin somut karşılığı, daha fazla insan çalışması, belirli hastalıklara yönelik yeni tedavi adayları ve müdahalelerin etkisini daha güvenilir ölçen araçlar olabilir.

Uzun ömür araştırmalarının okur açısından en önemli hedefi ise yalnızca yaşam süresine yıl eklemek değil; görme, hareket etme ve bağımsız yaşama gibi işlevlerin daha uzun süre korunmasını sağlamak.

Tosun’un vefatı, ailesinin sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımla duyuruldu.

Dr. Cumhur Tosun’un cenazesi, 1 Kasım 2026 Pazar günü öğle namazının ardından Saruhanlı Çarşı Camii’nde kılınacak cenaze namazı sonrası son yolculuğuna uğurlanacak.

Dr. Cumhur Tosun kimdir?

Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı Dr. Cumhur Tosun, uzmanlık eğitimini Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroşirürji Anabilim Dalında tamamladı. Meslek yaşamında Manisa’nın Akhisar ilçesinde uzun yıllar hekimlik yaptı.

Celal Bayar Üniversitesindeki döneminde klinik araştırmaların da yazarları arasında yer aldı. 2000 yılında yayımlanan, 136 epilepsi hastasının değerlendirildiği bir çalışmaya katkı sundu. Araştırmada hastaların nöbet özellikleri, tedaviye uyumları ve klinik seyirleri incelendi. Tosun, bu yayında Nöroşirürji Anabilim Dalında araştırma görevlisi doktor olarak yer aldı.

2005 yılında Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Dergisi’nde yayımlanan, delici kafa yaralanmasına ilişkin bir olgu sunumunun da ortak yazarları arasında bulundu. Çalışmada ağır kafa yaralanmasının cerrahi tedavisi ve hastanın ameliyat sonrası takibi ele alındı.

Yeşil üzümün besin değeri ne?

ABD Tarım Bakanlığının kırmızı ve yeşil sofralık üzümler için verdiği ortak referans verilerine göre 100 gram çiğ üzüm yaklaşık 69 kalori içeriyor. Aynı miktarda 18,1 gram karbonhidrat, 15,5 gram doğal şeker ve 0,9 gram lif bulunuyor.

Bu miktar ayrıca yaklaşık 191 miligram potasyum ve 14,6 mikrogram K vitamini sağlıyor. Ağırlığının yaklaşık yüzde 81’i sudan oluşuyor. Değerler, üzümün çeşidine ve yetiştirme koşullarına göre değişebiliyor; bütün yeşil üzüm çeşitlerinin birebir aynı bileşime sahip olduğu düşünülmemeli.

Besin içermesi, her besin öğesinden çok yüksek miktarda sağladığı anlamına gelmiyor. Örneğin bu referans kayıtta 100 gram üzümün C vitamini miktarı 3,2 miligram. Lif miktarı da sınırlı. Bu nedenle yeşil üzümü “C vitamini deposu” veya “çok yüksek lifli meyve” diye tanımlamak isabetli değil.

Yeşil üzüm zayıflatır mı?

Yeşil üzümün beslenmedeki pratik avantajı, tatlı lezzetini bütün meyve olarak sunması. Ancak üzüm yemek tek başına kilo kaybı sağlayan bir yöntem olarak görülmemeli.

WebMD’nin yeşil üzüm rehberi, resveratrol ve flavonoidler üzerinden kilo kontrolüne ilişkin yararlardan söz ediyor. Burada önemli ayrım şu: Bir bitkisel bileşiğin metabolizma üzerindeki etkisini inceleyen bulgular, günlük hayatta yeşil üzüm tüketmenin aynı etkiyi sağlayacağını tek başına göstermiyor. Bu nedenle “yağ yakar” veya “metabolizmayı hızlandırarak zayıflatır” gibi kesin vaatler çıkarmak doğru değil.

Diyabeti olanlar yeşil üzüm yiyebilir mi?

Amerikan Diyabet Derneği, üzümü diyabete uygun bir beslenme planında yer alabilecek meyveler arasında sayıyor. Temel yaklaşım, meyveyi tamamen çıkarmak değil; porsiyonunu kişinin beslenme planına ve günlük karbonhidrat miktarına göre belirlemek.

Şekerin meyvede doğal olarak bulunması, karbonhidrat hesabının dışında kaldığı anlamına gelmiyor. Bu nedenle yalnızca “şeker ilavesiz” olmasına bakmak yeterli değil. Meyvenin ne kadar yenildiği de önem taşıyor.

Herkes için aynı tane sayısını önermek ise yanıltıcı olabilir. Üzüm tanelerinin büyüklüğü değiştiğinden, özellikle karbonhidrat sayımı yapan kişiler için ağırlık üzerinden değerlendirme daha anlaşılır bir ölçü sunuyor.

Taze üzüm, üzüm suyu ve kuru üzüm aynı porsiyon değil

Amerikan Diyabet Derneği, meyve suyu ve kuru meyvenin de beslenme planına girebileceğini; ancak bunlarda porsiyonların daha küçük olduğunu ve diğer meyve seçenekleri kadar tok tutmayabileceğini belirtiyor.

Dolayısıyla bir kâse taze üzüm, aynı büyüklükte bir kâse kuru üzüm veya bir bardak üzüm suyu birbirinin doğrudan karşılığı değil. Üzümü hangi biçimde tükettiğiniz, miktarı değerlendirirken dikkate alınmalı.

Sofrada nasıl yer verilebilir?

Yeşil üzüm, yıkandıktan sonra tek başına tüketilebilir; sade yoğurda veya meyve salatasına eklenebilir. Böylece tatlı lezzeti farklı öğünlere taşınabilir. Beslenmedeki değerini artırmak için ona hastalıkları önleyen ya da tedavi eden özel bir ürün anlamı yüklemek gerekmiyor.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Diyabetiniz veya özel beslenme gerektiren bir durumunuz varsa meyve miktarını hekiminiz ya da diyetisyeninizle kişisel ihtiyaçlarınıza göre belirleyin.

KAYNAKLAR

1. USDA. National Nutrient Database for Standard Reference, Basic Report 09132: Grapes, red or green (European type, such as Thompson seedless), raw. Nisan 2018 sürümü; rapor tarihi 17 Eylül 2018.

2. American Diabetes Association. Fruit and Diabetes: Best Choices and Eating Tips. Erişim: 31 Ekim 2026.

3. WebMD Editorial Team. Health Benefits of Green Grapes. Tıbbi değerlendirme: Kathleen M. Zelman, RD, LD, MPH. 1 Ekim 2024.

İTÜ Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal, sosyal medya hesabında yayımladığı taziye mesajında Çetin’in vefatını duyurdu. Mandal, “Kıymetli Hocamıza Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına ve İTÜ Ailemize başsağlığı ve sabır diliyorum.” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. İlhami Çetin kimdir?

Elektrik makineleri, kondansatörler ve elektrik enerjisinin depolanması üzerine çalışmaları bulunan İlhami Çetin, mühendislik yaşamında Avrupa’daki sanayi kuruluşlarında ve Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında görev yaptı.

İTÜ’nün resmî biyografi kaydına göre 15 Ağustos 1931’de Edirne’nin Uzunköprü ilçesine bağlı Bayramlı’da doğan Çetin, elektrik mühendisliği eğitimini Almanya’daki Karlsruhe Teknik Üniversitesinde tamamladı. Mart 1957’de yüksek elektrik mühendisi diplomasını aldı.

Eğitiminin ardından Almanya, İsviçre ve Birleşik Krallık’ta elektrik mühendisi olarak çalıştı. Kendi imzasını taşıyan “Capacitive Storage” başlıklı bilimsel bölümün yazar biyografisinde, İsviçre’deki Condensateurs-Fribourg şirketinin yüksek gerilim laboratuvarında yöneticilik, Zürih-Oerlikon fabrikasında ise geliştirme mühendisliği yaptığı belirtiliyor.

1965’te Türkiye’ye dönen Çetin, mühendislik okullarında öğretim görevi üstlendi. İTÜ Elektrik Fakültesinde 1971’de doçent oldu ve 1972’de öğretim üyeliğine başladı. Elektrik Makinaları Kürsüsünde ve Elektrik-Elektronik Fakültesinde görev yapan Çetin, 1998’de emekliye ayrıldı.

Çetin’in bilimsel çalışmaları arasında, Encyclopedia of Life Support Systems’ın enerji depolama sistemlerine ayrılan cildinde yayımlanan “Capacitive Storage” bölümü bulunuyor. Bu çalışmada kondansatörlerde elektrik enerjisinin depolanmasını, şarj ve deşarj süreçlerini, enerji verimliliğini ve uygulama alanlarını ele aldı. Bölümün kaynakçasında, doğrusal olmayan kondansatörler ve endüktans üzerine 1960’lı yıllarda yayımladığı araştırmaları da yer aldı.

Elektrik makineleri alanındaki lisansüstü çalışmalarda da danışmanlık yaptı. İTÜ’nün kurumsal akademik arşivinde, Murat İmeryüz’ün 1994 tarihli “Asenkron makinede geçici olayları inceleme yöntemleri ve uygulamaları” başlıklı yüksek lisans tezinin danışmanı olarak Çetin’in adı bulunuyor.

Prof. Dr. Çetin, İTÜ’nün 250. yılı kapsamında hazırlanan “Teknik Üniversite Yıllarım” röportaj serisine de konuk oldu. Üniversitenin 21 Ekim 2022 tarihli programında, İTÜ’deki öğretim üyeliği yıllarını anlattı.

İstanbul Ticaret Odası (İTO), 2026-2027 eğitim öğretim yılı karşılıksız öğrenim bursu başvurularının ön değerlendirme sonuçlarını açıkladı. Burs için başvuru yapan öğrenciler, mülakata katılmaya hak kazanıp kazanmadıklarını ve görüşme tarihlerini İTO’nun resmî sorgulama sistemi üzerinden öğrenebilecek.

30 Ekim 2026 tarihinde yayımlanan duyuruda, mülakata davet edilen öğrencilerin belgelerini zamanında sisteme yüklemeleri gerektiği vurgulandı.

İTO burs ön değerlendirme sonuçları açıklandı

İstanbul Ticaret Odasının 5-19 Ekim 2026 tarihleri arasında aldığı burs başvurularında yeni aşamaya geçildi.

Ön değerlendirmeyi başarıyla tamamlayan öğrenciler için mülakat süreci başlatıldı.

Adaylar, İstanbul Ticaret Odasının resmî internet sitesinde yayımlanan burs sonuçları sorgulama ekranı üzerinden mülakat durumlarını kontrol edebilecek.

Mülakata çağrılan öğrenciler için görüşme tarihi ve saati de aynı sistem üzerinden bildiriliyor.

İTO burs mülakatı için belgeler ne zaman yüklenmeli?

İTO’nun yeni duyurusunda öğrencilerin dikkat etmesi gereken önemli bir süre bulunuyor.

Mülakata katılmaya hak kazanan adayların, istenen belgeleri görüşme tarihinden bir gün öncesine kadar sisteme yüklemeleri gerekiyor.

Belirtilen tarihten sonra belge yükleme işlemi yapılamayacak.

İstanbul Ticaret Odası, belgelerini zamanında sisteme yüklemeyen öğrencilerin bursiyer adaylığı haklarını kaybedeceğini açıkladı.

Bu nedenle mülakat tarihi belirlenen öğrencilerin belge işlemlerini son güne bırakmadan tamamlamaları önem taşıyor.

Belgelerin doğru ve eksiksiz olması gerekiyor

İTO, mülakat öncesinde sisteme yüklenen belgelerin burs başvuru formunda beyan edilen bilgilerle uyumlu olması gerektiğini bildirdi.

Belgelerin okunaklı ve eksiksiz şekilde yüklenmesi de zorunlu.

Adayların kendilerinden talep edilen belgeleri sorgulama ekranından kontrol ederek işlemlerini tamamlamaları gerekiyor.

Eksik, hatalı veya başvuru beyanıyla uyumsuz belgeler değerlendirme sürecini olumsuz etkileyebilir.

Mülakata çağrılmak burs kazanmak anlamına geliyor mu?

Hayır. İstanbul Ticaret Odası, ön değerlendirmeyi geçerek mülakata davet edilen öğrencilerin henüz kesin bursiyer olarak belirlenmediğini özellikle açıkladı.

Mülakat aşaması, burs değerlendirme sürecinin bir parçası.

Kesin sonuçlar, adayların mülakatlarının ve diğer değerlendirme işlemlerinin tamamlanmasının ardından açıklanacak.

İTO bursuna hangi öğrenciler başvurmuştu?

İstanbul Ticaret Odasının 2026-2027 öğrenim bursu programı lisans, tezli yüksek lisans ve doktora öğrencilerini kapsıyor.

Lisans bursunda İstanbul’daki devlet üniversitelerinde öğrenim gören öğrenciler ile ÖSYM tarafından yüzde 100 burslu olarak İstanbul’daki vakıf üniversitelerine yerleştirilen öğrenciler belirlenen koşullarla başvuru yapabiliyordu.

Tıp, diş hekimliği, eczacılık, hemşirelik ve diğer sağlık bilimleri bölümlerindeki uygun lisans öğrencileri de programın kapsamındaydı.

Lisansüstü burslarda ise öğrenim düzeyine göre farklı uygunluk koşulları uygulanıyor.

İTO bursu 2026-2027 ne kadar?

İstanbul Ticaret Odasının 30 Ekim 2026 tarihli ön değerlendirme duyurusunda yeni dönem için aylık burs miktarı açıklanmadı.

Duyuru, burs tutarından çok mülakat ve belge yükleme işlemlerine odaklanıyor.

Bu nedenle önceki dönemlere ait burs miktarlarının 2026-2027 eğitim öğretim yılı için geçerli olduğu varsayılmamalı.

İTO burs sonuçları nereden öğrenilir?

Burs başvurusunda bulunan öğrenciler İstanbul Ticaret Odasının resmî internet sitesindeki Burs Başvuru Sonuçları duyurusuna ulaşarak sorgulama ekranını açabilecek.

Mülakata davet edilen adaylar, görüşme tarihlerini ve kendilerinden istenen belgeleri bu sistem üzerinden kontrol edebilecek.

İTO, kesin burs sonuçlarının da değerlendirme sürecinin tamamlanmasının ardından resmî internet sitesinde duyurulacağını bildirdi.

İTO bursu 2026-2027 son durum

Kurum: İstanbul Ticaret Odası

Burs türü: Karşılıksız öğrenim bursu

Başvuru dönemi: 5-19 Ekim 2026

Ön değerlendirme duyurusu: 30 Ekim 2026

Mülakat durumu: Resmî sistemden sorgulanabiliyor

Belge yükleme süresi: Mülakat tarihinden bir gün öncesine kadar

Burs miktarı: Güncel duyuruda belirtilmedi

Kesin sonuç tarihi: Henüz açıklanmadı

Yeni başvuru: Alınmıyor

KAYNAKLAR

1. İstanbul Ticaret Odası – Burs Başvuru Sonuçları, 30 Ekim 2026.
2. İstanbul Ticaret Odası – 2026-2027 Öğrenim Bursu Başvuru Koşulları.

IL-6 her durumda aynı anlama gelmiyor
IL-6, bağışıklık sistemindeki görevleriyle de biliniyor. Ancak egzersiz sırasında kaslardan salgılanmasıyla kronik hastalıklarda uzun süre yüksek düzeylerde bulunması aynı biyolojik durumu ifade etmiyor.
Maddenin etkisi; kaynağına, miktarına, etki süresine ve hücrelerde hangi sinyal yollarını harekete geçirdiğine göre değişebiliyor. Egzersiz bağlamında enerji kullanımının düzenlenmesine ve iltihabi yanıtı sınırlayan süreçlere katılabiliyor.
Bu nedenle IL-6’yı koşulsuz biçimde “zararlı iltihap maddesi” veya “yararlı egzersiz hormonu” olarak tanımlamak bilimsel açıdan eksik kalıyor. Kandaki düzeyinin yükselmesi de tek başına yarar ya da zarar göstergesi olarak yorumlanamıyor.
İrisin araştırmaları yağ dokusuna uzandı
Kasın salgı işlevini geniş kitlelerin gündemine taşıyan araştırmalardan biri, 11 Ocak 2012’de Nature’da yayımlandı. Harvard Tıp Fakültesi ve Dana-Farber Kanser Enstitüsünden araştırmacıların da yer aldığı ekip, irisin adı verilen haberciyi tanımladı.
Çalışmada irisin, FNDC5 adlı proteinden ayrılarak salgılanan bir molekül olarak incelendi. Hücre ve fare deneylerinde, beyaz yağ dokusunda ısı üretimiyle ilişkili bazı özellikleri artırabildiği gösterildi.
Bu süreç, yağ hücrelerinin “kahverengileşmesi” olarak adlandırılıyor. İfade, beyaz yağ dokusunun bütünüyle başka bir dokuya dönüşmesinden çok, bazı hücrelerde enerji harcaması ve ısı üretimiyle ilişkili özelliklerin gelişmesini anlatıyor.
Araştırmadaki metabolik sonuçlar ağırlıklı olarak deneysel modellere dayanıyor. Bunlar, irisinin insanlarda etkili ve güvenli bir zayıflama tedavisi olduğunu veya egzersizin yerini alabileceğini kanıtlamıyor.
Her miyokinin görevi farklı
Kasın salgıladığı maddeler tek bir amaca hizmet etmiyor. Örneğin miyostatin, kas büyümesini sınırlayan düzenleyiciler arasında yer alıyor. Başka haberciler kas gelişimi, onarım ve enerji kullanımıyla ilişkili süreçlerde görev yapıyor.
Bu nedenle bir miyokinin daha fazla salgılanması, otomatik olarak daha iyi sağlık anlamına gelmiyor. Kasın kimyasal iletişimi, çok sayıda molekülün farklı koşullarda oluşturduğu yanıtlarla şekilleniyor.
Hareketin etkisi tek moleküle indirgenemiyor
Egzersiz sırasında kaslardan gelen sinyallere dolaşım, sinir sistemi ve diğer organların yanıtları da eşlik ediyor. Miyokinler bu geniş biyolojik ağın bir bölümünü oluşturuyor.
Bir maddenin egzersiz sonrasında kanda artması, gözlenen bütün sağlık etkilerini o maddenin oluşturduğunu göstermiyor. Bunun için kaynağının, hedef dokusunun ve etkisinin uygun deneylerle ayrı ayrı belirlenmesi gerekiyor.
Kasın salgı işlevi üzerine yapılan araştırmaların temel sorularından biri de bu: Hangi haberci, hangi koşulda, hangi organda ve ne ölçüde etkili oluyor?
KAYNAKLAR
The Journal of Physiology — Production of interleukin-6 in contracting human skeletal muscles can account for the exercise-induced increase in plasma interleukin-6, 2000.
Nature Reviews Endocrinology — Muscles, exercise and obesity: skeletal muscle as a secretory organ, 2012.
Nature — A PGC1-α-dependent myokine that drives brown-fat-like development of white fat and thermogenesis, 2012.
Endocrine Reviews — Muscle–Organ Crosstalk: The Emerging Roles of Myokines, 2020.
Frontiers in Physiology — Muscle-Organ Crosstalk: Focus on Immunometabolism, 2020.

Fındık; tekli doymamış yağ asitleri, E vitamini, lif, bitkisel protein, magnezyum ve çeşitli antioksidan bileşikler açısından zengin bir besin. Düzenli ve ölçülü tüketildiğinde sağlıklı beslenmenin önemli parçalarından biri olabiliyor.

Bilimsel araştırmalarda en güçlü bulgular kan yağları üzerinde yoğunlaşırken, erkek üreme sağlığına ilişkin sonuçlar da yeni araştırmaların önünü açıyor.

Fındık Kolesterolü Düşürür Mü?

Fındığın en fazla araştırılan etkilerinden biri kan kolesterolü üzerindeki rolü.

Fındık, özellikle tekli doymamış yağ asitleri bakımından zengin bir besin. Zeytinyağında da bulunan bu yağ türü, doymuş yağların yerine tercih edildiğinde kandaki LDL kolesterolün kontrol altına alınmasına yardımcı olabiliyor.

LDL kolesterolün yüksek olması, damar sertliği ve kalp-damar hastalıkları açısından önemli bir risk faktörü kabul ediliyor.

Fındığa özel klinik araştırmaları değerlendiren 2022 tarihli sistematik derlemede, 22 müdahale çalışması incelendi. Araştırmaların bir bölümünde LDL kolesterol ve diğer kan yağı göstergelerinde olumlu değişimler bildirildi.

Bununla birlikte çalışmaların yöntemleri ve katılımcı sayıları birbirinden farklı olduğundan sonuçların bütün bireylere aynı şekilde uygulanması mümkün değil.

Fındığın kolesterol üzerindeki olası yararı, özellikle tereyağı, işlenmiş atıştırmalıklar ve doymuş yağ oranı yüksek yiyeceklerin yerine tüketildiğinde önem kazanıyor.

76 Klinik Araştırmada Fındık Dikkat Çekti

2025 yılında Critical Reviews in Food Science and Nutrition dergisinde yayımlanan bir araştırma, farklı kuruyemiş türlerinin kan yağlarına etkisini karşılaştırdı.

Toplam 76 randomize kontrollü klinik araştırmanın değerlendirildiği ağ meta-analizinde fındık, ceviz, badem, Antep fıstığı, kaju ve yer fıstığı gibi besinler incelendi.

Analizin dikkat çekici sonuçlarından biri trigliserit düzeyleriyle ilgiliydi.

Araştırmada fındık ve ceviz tüketiminin trigliserit düzeylerinde anlamlı azalmayla ilişkili olduğu belirlendi. İncelenen kuruyemişler arasında trigliserit düşürme açısından fındık en üst sırada yer aldı.

Trigliserit, vücudun enerji depolamak için kullandığı bir yağ türü. Kandaki trigliserit düzeyinin yüksek olması, özellikle diğer metabolik risk faktörleriyle birlikte kalp-damar sağlığı açısından önem taşıyor.

Araştırmanın bulguları fındığın kan yağlarının kontrolüne katkı sağlayabileceğini düşündürüyor. Bununla birlikte farklı araştırmaların sonuçları her zaman aynı yönde olmadığı için fındık, yüksek trigliseritin tek başına tedavisi olarak değerlendirilmemeli.

Fındık Erkeklerin Cinsel Sağlığını Etkiler Mi?

Fındığın daha az bilinen yönlerinden biri de erkeklerin cinsel sağlığıyla ilgili araştırmalarda yer alması.

2019 yılında Nutrients dergisinde yayımlanan FERTINUTS araştırmasının ikincil analizinde, 18-35 yaşları arasındaki 83 sağlıklı erkeğin verileri değerlendirildi.

Araştırma 14 hafta sürdü.

Katılımcıların bir bölümü günlük beslenmesine 60 gram kuruyemiş karışımı eklerken diğer grup kuruyemiş tüketmeden olağan beslenmesine devam etti.

Tüketilen karışımda 30 gram ceviz, 15 gram badem ve 15 gram fındık bulunuyordu.

Araştırmacılar, katılımcıların cinsel işlevlerini değerlendirmek için uluslararası geçerliliği bulunan bir anket kullandı.

Sonuçlarda kuruyemiş tüketen grupta cinsel istek ve orgazm işlevine ilişkin puanlarda kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı iyileşmeler saptandı.

Bu bulgu, beslenme düzeninin erkeklerin cinsel sağlığı üzerindeki olası etkilerine ilişkin önemli bir araştırma alanına işaret ediyor.

Ancak çalışmada ereksiyon işlevinde anlamlı bir iyileşme gösterilemedi. Ayrıca araştırma fındığın tek başına etkisini değil, üç farklı kuruyemişin birlikte tüketilmesini değerlendirdi.

Dolayısıyla bu sonuçlar fındığın tek başına cinsel gücü artırdığı veya sertleşme sorununu tedavi ettiği şeklinde yorumlanmamalı.

Fındık ve Sperm Kalitesi Arasında Nasıl Bir İlişki Var?

Erkek üreme sağlığına ilişkin daha dikkat çekici bulgular, FERTINUTS araştırmasının 2018 yılında yayımlanan ana çalışmasından elde edildi.

American Journal of Clinical Nutrition dergisinde yayımlanan bu randomize kontrollü araştırmaya, 18-35 yaşları arasında 119 sağlıklı erkek dahil edildi.

Katılımcılar iki gruba ayrıldı.

Bir grup 14 hafta boyunca normal beslenmesine günlük 60 gram ceviz, badem ve fındık karışımı ekledi. Diğer grup ise kuruyemiş tüketmeden beslenmesine devam etti.

Araştırmanın sonunda kuruyemiş tüketen grupta sperm kalitesiyle ilgili çeşitli göstergelerde iyileşmeler belirlendi.

Özellikle toplam sperm sayısı, sperm hareketliliği, canlılığı ve normal şekilli sperm oranında kontrol grubuna kıyasla olumlu değişimler görüldü.

Araştırmacılar ayrıca sperm DNA parçalanmasında azalma tespit etti.

Sperm DNA bütünlüğü, erkek üreme sağlığının değerlendirilmesinde dikkate alınabilen göstergelerden biri.

Bununla birlikte sperm kalitesinde iyileşme görülmesi, gebelik olasılığının mutlaka artacağı veya erkek kısırlığının tedavi edileceği anlamına gelmiyor.

Ayrıca çalışmanın sağlıklı genç erkeklerde yapılmış olması, sonuçların doğrudan kısırlık tanısı almış erkeklere uygulanmasını sınırlandırıyor.

Erkek Üreme Sağlığı Açısından Hangi Besin Öğeleri Önemli?

Fındığın üreme sağlığı araştırmalarında ilgi görmesinin nedenlerinden biri besin içeriği.

Fındık, hücreleri oksidatif hasardan korumaya yardımcı olan E vitamini bakımından zengin.

Sperm hücrelerinin zar yapıları oksidatif stresten etkilenebildiği için antioksidan savunma mekanizmaları erkek üreme sağlığında önem taşıyor.

Fındık ayrıca magnezyum, folat ve doymamış yağ asitleri içeriyor.

Bu besin öğeleri vücudun çeşitli metabolik işlevlerinde rol alıyor.

Ancak bir besinin antioksidan içermesi, o besinin testosteron düzeyini yükselttiği veya sperm üretimini doğrudan artırdığı anlamına gelmiyor.

FERTINUTS çalışmasında olumlu sonuçların hangi kuruyemişten ya da hangi besin öğesinden kaynaklandığı kesin olarak belirlenmedi.

Bu nedenle mevcut kanıtlar, fındığın da içinde bulunduğu dengeli beslenme modellerinin erkek üreme sağlığı açısından araştırılmaya değer olduğunu gösteriyor.

Fındık Kalp ve Damar Sağlığını Nasıl Destekleyebilir?

Fındığın kalp-damar sağlığı üzerindeki olası etkileri, içerdiği farklı besin öğelerinin birlikte bulunmasıyla açıklanıyor.

Tekli doymamış yağ asitleri, doymuş yağların yerine tüketildiğinde kan lipid profilinin iyileştirilmesine katkıda bulunabiliyor.

Lif, metabolik sağlığı destekleyen beslenme düzenlerinin önemli bileşenlerinden biri.

E vitamini ve fındıkta bulunan çeşitli fenolik bileşikler ise antioksidan özellik taşıyor.

Fındıkta bulunan magnezyum da kas ve sinir sisteminin normal işleyişinde görev alan önemli mineraller arasında bulunuyor.

Bununla birlikte fındığın tek başına kalp krizi veya inmeyi önlediğini göstermek için daha kapsamlı ve uzun süreli klinik çalışmalara ihtiyaç var.

Fındık E Vitamini Bakımından Neden Bu Kadar Önemli?

Fındığın beslenme açısından en belirgin özelliklerinden biri E vitamini içeriği.

ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri verilerine göre yaklaşık 28 gram kuru kavrulmuş fındık, 4,3 miligram E vitamini sağlıyor.

Bu miktar, yetişkinler için belirlenen günlük E vitamini ihtiyacının yaklaşık yüzde 29’una karşılık geliyor.

E vitamini, hücre zarlarının oksidatif hasara karşı korunmasına yardımcı olan yağda çözünen bir vitamin.

Ayrıca bağışıklık sisteminin normal işleyişinde ve hücresel süreçlerde görev yapıyor.

Fındıktan doğal yollarla E vitamini almak, dengeli beslenmenin bir parçası olabilir.

Ancak yüksek miktarda E vitamini takviyesi kullanmanın aynı yararları sağlayacağı varsayılmamalı.

Fındık Kan Şekerini Düşürür Mü?

Fındığın yağ, protein ve lif içeriği, özellikle karbonhidrat ağırlıklı atıştırmalıklara alternatif olmasını sağlıyor.

Şekerli bisküvi, kek veya benzeri ürünlerin yerine sade fındık tercih edilmesi, öğünün toplam karbonhidrat yükünü azaltabilir.

Bazı kısa süreli araştırmalar, fındığın karbonhidrat içeren bir öğüne eklenmesinin yemek sonrasındaki kan şekeri yükselişini sınırlayabildiğini gösterdi.

Buna karşılık uzun süreli klinik çalışmalarda açlık kan şekeri ve HbA1c üzerindeki etkiler tutarlı biçimde ortaya konulamadı.

Diyabetli bireyler fındığı kişisel beslenme planlarına uygun miktarlarda tüketebilir. Ancak fındığın diyabet tedavisi yerine kullanılabileceğine ilişkin kanıt bulunmuyor.

Fındık Bağırsaklara İyi Gelir Mi?

Fındık, lif içeren bitkisel besinler arasında yer alıyor.

Yaklaşık 30 gram fındık ortalama 2,5 ila 3 gram lif sağlıyor.

Lif, bağırsak hareketlerinin düzenlenmesine ve normal sindirim işlevlerinin desteklenmesine katkıda bulunuyor.

Fındığın içerdiği fenolik bileşikler ve lifin bağırsak mikroorganizmalarıyla etkileşimi de araştırılıyor.

Ancak fındığın bağırsak mikrobiyotasını belirli bir yönde değiştirdiği veya sindirim sistemi hastalıklarını tedavi ettiği henüz gösterilmiş değil.

Fındığın sindirim sağlığına katkısı, diğer lifli besinlerle birlikte tüketildiğinde daha anlamlı bir beslenme bütününün parçası hâline geliyor.

Fındık Tok Tutar Mı, Kilo Aldırır Mı?

Fındık yüksek enerji yoğunluğuna sahip bir besin.

Yaklaşık 30 gram fındık 180 ila 190 kalori içeriyor.

Bununla birlikte içerdiği yağ, protein ve lif sayesinde doyurucu bir atıştırmalık olabilir.

Fındık tüketimini değerlendiren klinik araştırmalarda, belirli miktarlarda fındık eklenen beslenme düzenlerinin vücut ağırlığını mutlaka artırmadığı görüldü.

Burada önemli olan günlük toplam enerji dengesi.

Örneğin şekerli ve besin değeri düşük atıştırmalıkların yerine bir avuç fındık tercih etmek, beslenme kalitesini artırabilir.

Ancak yüksek miktarda fındık tüketilmesi günlük kalori alımını artırabileceğinden porsiyon kontrolü önem taşıyor.

Günde Kaç Tane Fındık Yenmeli?

Sağlıklı yetişkinler için pratik porsiyon ölçüsü yaklaşık 25 ila 30 gramdır.

Bu miktar, fındıkların büyüklüğüne göre ortalama 20 ila 25 iç fındığa karşılık gelebilir.

Yaklaşık 30 gram fındıkta ortalama olarak 180 ila 190 kalori, 4 ila 4,5 gram protein, 17 ila 18 gram yağ ve 2,5 ila 3 gram lif bulunur.

Bunun yanında E vitamini, bakır, manganez, folat ve magnezyum gibi besin öğeleri alınır.

Ancak bu miktar herkes için zorunlu bir günlük tüketim hedefi değildir.

Enerji ihtiyacı, beslenme düzeni, sağlık durumu ve kişinin diğer besinlerden aldığı yağ miktarı porsiyon seçiminde dikkate alınmalıdır.

Cinsel sağlıkla ilgili klinik araştırmalarda kullanılan günlük 60 gram kuruyemiş karışımı ise genel nüfus için belirlenmiş bir tüketim önerisi değildir.

Fındık Çiğ Mi, Kavrulmuş Mu Tüketilmeli?

Çiğ ve kavrulmuş fındık, temel besin öğeleri açısından birbirine yakın özellikler taşıyor.

Ancak kavurma sırasında kullanılan sıcaklık ve süre, bazı hassas bileşenlerin miktarını etkileyebilir.

İlave şeker içermeyen, mümkünse tuzsuz sade fındıklar uygun seçeneklerdir.

Fındığın ince kahverengi zarı da çeşitli fenolik bileşikler içeriyor.

Bu nedenle fındığı zarıyla tüketmek mümkündür. Bununla birlikte zarın korunmasının belirli hastalıkları önlediğine ilişkin kesin klinik kanıt bulunmuyor.

Fındık Ezmesi Aynı Faydaları Sağlar Mı?

Yüzde 100 fındıktan üretilen, ilave şeker ve farklı yağlar içermeyen fındık ezmeleri birçok besin öğesini koruyabilir.

Ancak şeker ve doymuş yağ oranı yüksek kakaolu fındık kremaları sade fındıkla aynı beslenme özelliklerine sahip değildir.

Hazır ürün tercih edilirken içindekiler listesi, fındık oranı ve ilave şeker miktarı incelenmelidir.

Fındığı Kimler Dikkatli Tüketmeli?

Fındık alerjisi bulunan kişilerde ağızda kaşıntı, kurdeşen, dudak ve dilde şişme gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Bazı kişilerde solunum güçlüğüne neden olabilen ağır alerjik reaksiyonlar gelişebilir.

Fındık alerjisi olan kişilerin fındık ve fındık içeren ürünlerden kaçınması gerekir.

Beş yaşından küçük çocuklara ise boğulma riski nedeniyle bütün fındık verilmemelidir. Yaşa uygun biçimde hazırlanmış öğütülmüş fındık veya pürüzsüz ezmeler tercih edilebilir.

Özel beslenme programı uygulayan kişilerin de porsiyon miktarını bireysel ihtiyaçlarına göre belirlemesi önemlidir.

Sonuç: Fındığın En Önemli Faydası Nedir?

Bilimsel araştırmalar, fındığın sağlıklı beslenme içinde önemli bir yere sahip olabileceğini gösteriyor.

Kalp-damar sağlığı ve kan yağları konusunda daha kapsamlı bulgular bulunurken, erkeklerin cinsel ve üreme sağlığına ilişkin araştırmalar da dikkat çekici sonuçlar ortaya koyuyor.

Özellikle ceviz, badem ve fındık karışımıyla yürütülen klinik çalışmalarda sperm kalitesi, cinsel istek ve orgazm işleviyle ilgili olumlu değişimler gözlenmesi, beslenme ile erkek üreme sağlığı arasındaki ilişkinin araştırılmasına yeni bir boyut kazandırıyor.

Ancak bu sonuçlar fındığın tek başına cinsel işlev bozukluklarını veya erkek kısırlığını tedavi ettiğini göstermiyor.

Fındığın günlük beslenmedeki asıl değeri; sağlıklı yağları, E vitamini, lif, mineraller ve bitkisel bileşikleri bir arada sunmasından kaynaklanıyor.

Ölçülü tüketilen bir avuç fındık, özellikle daha az besleyici atıştırmalıkların yerine tercih edildiğinde sağlıklı beslenmenin değerli bir parçası olabilir.

Tıbbi Uyarı

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Fındık, yüksek kolesterol, diyabet, sertleşme bozukluğu veya erkek kısırlığı için bir tedavi değildir. Cinsel işlev veya üreme sağlığı sorunu yaşayan kişilerin tanı ve tedavi için ilgili uzman hekime başvurması gerekir. Gıda alerjisi bulunan kişiler fındık tüketmemelidir.

Kaynaklar

1. Martínez-Ortega IA ve arkadaşları. Can Different Types of Tree Nuts and Peanuts Induce Varied Effects on Specific Blood Lipid Parameters? A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2025;65(8):1538-1552.
2. Salas-Huetos A ve arkadaşları. Effect of Nut Consumption on Semen Quality and Functionality in Healthy Men Consuming a Western-Style Diet: A Randomized Controlled Trial. American Journal of Clinical Nutrition. 2018;108(5):953-962.
3. Salas-Huetos A ve arkadaşları. Effect of Nut Consumption on Erectile and Sexual Function in Healthy Males: A Secondary Outcome Analysis of the FERTINUTS Randomized Controlled Trial. Nutrients. 2019;11(6):1372.

Hacettepe Üniversitesi mezunu olan Mutlu’nun meslek hayatı, Çanakkale’nin Ayvacık ilçesindeki sağlık ocağından üniversite hastanesine uzanıyor. Göğüs hastalıkları alanındaki klinik çalışmalarının yanı sıra akciğer seslerini makine öğrenimiyle değerlendiren tanı teknolojileri üzerine araştırmalar yürütüyor.

Pınar Mutlu kimdir?

Doç. Dr. Pınar Mutlu, 1996 yılında başladığı Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’ndeki eğitimini 2002 yılında tamamladı. Göğüs hastalıkları uzmanlık eğitimini 2006–2011 yılları arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde aldı.

Uzmanlık tezinde menopoz dönemindeki kadınlarda obstrüktif uyku apnesini araştırdı. Solunum hastalıklarının tanı ve tedavisi, sonraki yıllarda da akademik çalışmalarının merkezinde yer aldı.

Çanakkale’de sağlık ocağından üniversiteye uzanan meslek hayatı

Mutlu, 2003–2004 yıllarında Çanakkale’nin Ayvacık ilçesindeki Korubaşı Sağlık Ocağı’nda tabip olarak görev yaptı.

Uzmanlık eğitiminin ardından 2012–2014 yıllarında Artvin Devlet Hastanesi’nde çalıştı. Daha sonra Çanakkale’ye dönerek 2014–2016 yıllarında Çan Devlet Hastanesi’nde göğüs hastalıkları uzmanı olarak hizmet verdi.

Birinci basamak sağlık hizmetleri ve devlet hastanelerinde kazandığı deneyimin ardından 2016 yılında ÇOMÜ Tıp Fakültesi’nin akademik kadrosuna katıldı.

2022’de doçent oldu

ÇOMÜ’de 2016–2018 yıllarında yardımcı doçent, 2018–2022 yıllarında doktor öğretim üyesi olarak görev yapan Mutlu, 2022 yılında doçent oldu.

Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı’ndaki çalışmalarını sürdüren Mutlu’nun araştırma alanları arasında astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), uyku apnesi ve akciğer fibrozisi bulunuyor. Mutlu, tıp eğitiminin yanı sıra uzmanlık tezlerinde danışmanlık da üstleniyor.

Akciğer hastalıklarında yapay zekâ destekli tanı araştırması

Mutlu’nun yürütücülüğünü yaptığı projeler arasında, akciğer seslerinin analizi ve makine öğrenimi yoluyla solunum hastalıklarının tanısına yönelik web tabanlı ve mobil uygulama geliştirilmesi de yer alıyor.

Astım, KOAH ve idiyopatik pulmoner fibrozise odaklanan araştırma, TÜBİTAK 1005 Ulusal Yeni Fikirler ve Ürünler Araştırma Destek Programı kapsamında desteklenmeye değer görüldü. Proje, akciğer seslerinden elde edilen verilerin dijital yöntemlerle değerlendirilmesini amaçlıyor.

Akademik başarı ödülü aldı

Pınar Mutlu, üniversitenin 2024 yılı çalışmalarının değerlendirildiği “ÇOMÜ EN’leri Ödül Töreni ve Akademik Yükseltme Töreni”nde Üstün Başarı Akademi Ödülü alan öğretim üyeleri arasında yer aldı.

Sağlık ocağı, devlet hastanesi ve üniversitede görev yapan Mutlu, yeni göreviyle ÇOMÜ Hastanesi’nin başhekimlik sorumluluğunu üstlendi.

Bilimsel araştırmaların önemli bir bölümü sperm kalitesindeki değişimleri inceliyor. Oysa çocuk sahibi olmak isteyen çiftler açısından asıl önemli sonuç, gebelik ve canlı doğum başarısı.

Bu ayrım, erkek doğurganlığı için önerilen besinlerin, vitaminlerin ve mineral takviyelerinin değerlendirilmesinde belirleyici önem taşıyor.

Ceviz, badem ve fındık tüketilen araştırmada ne bulundu?

Erkek üreme sağlığında beslenmenin etkisini inceleyen dikkat çekici klinik araştırmalardan biri, 2018 yılında American Journal of Clinical Nutrition dergisinde yayımlandı.

FERTINUTS adı verilen randomize kontrollü araştırmaya, 18-35 yaşları arasındaki 119 sağlıklı erkek katıldı.

Araştırmada katılımcılar iki gruba ayrıldı.

Bir grup, alışılmış Batı tipi beslenmesine devam ederken her gün 60 gramlık kuruyemiş karışımı tüketti.

Karışım 30 gram ceviz, 15 gram badem ve 15 gram fındıktan oluşuyordu.

Diğer grup ise alışılmış beslenmesini sürdürdü ve kuruyemiş tüketiminden kaçındı.

Araştırma 14 hafta devam etti.

Çalışmanın sonunda kuruyemiş tüketen erkeklerde kontrol grubuna kıyasla toplam sperm sayısı, sperm canlılığı, hareketliliği ve normal şekle sahip sperm oranında istatistiksel olarak anlamlı iyileşmeler görüldü.

Ayrıca sperm DNA parçalanması olarak adlandırılan, sperm hücrelerinin genetik materyalindeki hasarı değerlendiren ölçütte de azalma kaydedildi.

Bulgular, beslenmeye eklenen kuruyemiş karışımının bazı sperm kalitesi ölçütlerini olumlu etkileyebileceğini gösterdi.

Ancak araştırma sağlıklı genç erkeklerde yürütüldü. Kısırlık tanısı almış erkeklerin tedavi edildiği bir çalışma değildi.

Gebelik veya canlı doğum oranları da değerlendirilmedi.

Bu nedenle sonuçlar, her gün 60 gram kuruyemiş tüketmenin erkek kısırlığını gidereceği şeklinde yorumlanamaz.

Ayrıca araştırmada üç kuruyemiş birlikte kullanıldığı için gözlenen yararın yalnızca cevizden, bademden veya fındıktan kaynaklandığı söylenemez.

Akdeniz tipi beslenme sperm kalitesini etkileyebilir mi?

Tek bir besinden daha kapsamlı bir beslenme düzenine odaklanan araştırmalar da erkek üreme sağlığı açısından önemli bulgular sunuyor.

Mayıs 2025'te Advances in Nutrition dergisinde yayımlanan sistematik derleme ve meta-analizde, toplam 2.558 erkeğe ilişkin veriler içeren 11 araştırma değerlendirildi.

Araştırmacılar Akdeniz tipi beslenmeye bağlılık ile sperm kalitesi arasındaki ilişkileri inceledi.

Akdeniz tipi beslenme genel olarak şu besinlerin öne çıktığı bir düzeni ifade ediyor:

Sebze ve meyveler.

Baklagiller ve tam tahıllar.

Zeytinyağı.

Ceviz, badem, fındık ve diğer kuruyemişler.

Balık ve diğer uygun protein kaynakları.

Analizde Akdeniz tipi beslenmeye daha fazla bağlılık, bazı çalışmalarda sperm sayısı, toplam hareketlilik, ileri hareketlilik ve normal sperm şekliyle olumlu yönde ilişkili bulundu.

Sekiz çalışmanın birlikte değerlendirildiği meta-analizde de çeşitli sperm ölçütlerinde olumlu ilişkiler belirlendi.

Ancak araştırmalar arasında önemli farklılıklar vardı.

Çalışmaların çoğu gözlemsel nitelikteydi. İki randomize klinik araştırmanın sonuçları da sperm kalitesi açısından genel olarak olumlu yöndeydi.

Buna karşılık gebelik ve canlı doğum başarısının arttığına ilişkin yeterli kanıt bulunmadı.

Bu bulgular, erkek üreme sağlığı açısından tek bir yiyecekten çok genel beslenme düzeninin değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.

Balık ve omega-3 sperm sağlığına faydalı mı?

Balık, özellikle yağlı türleri, omega-3 yağ asitlerinin besinsel kaynakları arasında yer alıyor.

Omega-3 yağ asitleri hücre zarlarının yapısında görev alıyor. Sperm hücrelerinin yapısı ve işlevleri açısından da araştırılıyor.

Bazı klinik çalışmalarda omega-3 takviyesi kullanan erkeklerin sperm ölçütlerinde olumlu değişiklikler bildirildi.

Ancak çalışmaların sonuçları tutarlı değil.

2025 yılında yayımlanan ve 50 randomize kontrollü araştırmayı değerlendiren kapsamlı analizde, omega-3 takviyelerinin erkek kısırlığının tedavisinde güvenilir yarar sağladığı gösterilemedi.

Balık tüketimi, dengeli bir beslenme düzeninin parçası olarak değerli olabilir.

Bununla birlikte balık yemek ile yoğunlaştırılmış omega-3 takviyesi kullanmak aynı uygulama değil.

Omega-3 bakımından zengin beslenmenin sağlık açısından genel yararları, erkek kısırlığını tedavi ettiği anlamına gelmiyor.

Çinko sperm sayısını artırır mı?

Çinko, sperm hücrelerinin gelişimi ve normal işlevlerini sürdürebilmesi için gerekli minerallerden biri.

Çinko eksikliği, erkek üreme sağlığını olumsuz etkileyebiliyor.

Bu nedenle kabak çekirdeği, et, deniz ürünleri, baklagiller ve kuruyemişler gibi çinko içeren besinler günlük beslenmede önem taşıyor.

Ancak çinko eksikliğinin önlenmesi ile ihtiyaçtan fazla çinko alarak sperm kalitesini artırmaya çalışmak farklı durumlar.

Çinko ve folik asit takviyelerinin değerlendirildiği bazı araştırmalarda sperm yoğunluğunda iyileşme bildirilse de sonuçlar genel olarak tutarlı değil.

Özellikle daha büyük klinik araştırmalar, çinko içeren takviyelerin erkek kısırlığında beklenen yararı her zaman sağlamadığını gösteriyor.

Çinkonun sperm üretiminde görev alması, çinko takviyesi kullanan her erkekte sperm sayısının artacağı anlamına gelmiyor.

Çinko eksikliği şüphesi bulunan kişilerin durumu hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Selenyum sperm hareketliliğini iyileştirir mi?

Selenyum, vücuttaki bazı antioksidan savunma sistemlerinde görev alan temel minerallerden biri.

Sperm hücrelerinin oksidatif strese karşı korunmasıyla ilişkili biyolojik süreçlerde de rol oynuyor.

Balık, yumurta, et ve bazı kuruyemişler selenyum kaynakları arasında bulunuyor.

Klinik araştırmalarda selenyum takviyesinin sperm hareketliliğine etkisi incelendi.

2025 tarihli sistematik değerlendirmede bazı çalışmalarda hareketlilik açısından olumlu sonuçlar kaydedildi.

Ancak araştırmalar sınırlı sayıdaydı ve sonuçlar birbiriyle tam olarak örtüşmüyordu.

Selenyum takviyesinin gebelik ve canlı doğum başarısını güvenilir biçimde artırdığı gösterilmiş değil.

Ayrıca selenyumun yüksek miktarlarda alınması zararlı olabiliyor.

Bu nedenle selenyum içeren besinlerin tüketilmesi ile yüksek dozlu mineral takviyelerinin kullanılması birbirinden ayrılmalı.

Folik asit erkek doğurganlığında işe yarıyor mu?

Folik asit, hücre bölünmesi ve DNA sentezi açısından önemli olan folat vitamininin takviyelerde kullanılan biçimi.

Bu biyolojik görevleri nedeniyle erkek üreme sağlığı araştırmalarında da inceleniyor.

Yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve bazı diğer besinler doğal folat kaynakları arasında yer alıyor.

Folik asit ve çinkonun birlikte değerlendirildiği klinik çalışmaların bazılarında sperm yoğunluğu açısından olumlu sonuçlar bildirilmiş olsa da bulgular kesin değil.

Beslenme yoluyla yeterli folat alınması genel sağlık açısından önemli.

Ancak folik asit takviyesinin erkek kısırlığını tedavi ettiğini veya gebelik olasılığını artırdığını söylemek için yeterli kanıt bulunmuyor.

C ve E vitaminleri sperm kalitesini artırabilir mi?

C ve E vitaminleri antioksidan özellikleri nedeniyle erkek üreme sağlığı araştırmalarında sık inceleniyor.

Antioksidanlar, vücutta oluşan ve aşırı miktarda bulunduğunda hücrelere zarar verebilen reaktif moleküllerin etkilerinin sınırlandırılmasında görev alıyor.

Sperm hücreleri de oksidatif stresten etkilenebiliyor.

C vitamini çeşitli sebze ve meyvelerden, E vitamini ise bazı kuruyemişlerden, tohumlardan ve bitkisel yağlardan alınabiliyor.

Ancak bir vitaminin antioksidan olması, takviye olarak kullanıldığında sperm kalitesini mutlaka iyileştireceği anlamına gelmiyor.

Özellikle E vitaminiyle yapılan klinik araştırmalarda farklı sonuçlar elde edildi.

Kapsamlı sistematik değerlendirmelerde, antioksidan vitaminlerin erkeklerde gebelik ve canlı doğum başarısını güvenilir biçimde artırdığına ilişkin ikna edici kanıt bulunmadı.

D vitamini eksikliği erkek kısırlığına yol açar mı?

D vitamini, kemik sağlığının yanı sıra çeşitli hücresel süreçlerde görev alıyor.

Erkek üreme sağlığıyla ilişkisi de araştırılıyor.

Bununla birlikte D vitamini düzeyi ile sperm kalitesi arasında bildirilen ilişkiler, vitamin takviyesinin doğurganlığı artıracağı anlamına gelmiyor.

2025 tarihli geniş sistematik değerlendirme, D vitamini takviyesinin erkek kısırlığının tedavisinde rutin kullanımını destekleyen güçlü kanıt ortaya koymadı.

D vitamini eksikliği saptanan bir kişide eksikliğin giderilmesi genel sağlık açısından önemli olabilir.

Ancak eksikliğin tedavisi ile sperm kalitesinin artırılması aynı klinik hedef değil.

Koenzim Q10 ve L-karnitin işe yarıyor mu?

Erkek doğurganlığı amacıyla kullanılan takviyeler arasında koenzim Q10 ve L-karnitin de bulunuyor.

Bu maddeler vitamin veya mineral değil; hücrelerin enerji üretimiyle ilişkili süreçlerde görev alan bileşikler.

Sperm hücrelerinin hareket edebilmesi enerji gerektirdiği için bu maddelerin etkileri klinik araştırmalarda inceleniyor.

Bazı çalışmalarda koenzim Q10 veya L-karnitin kullanan erkeklerin sperm hareketliliğinde iyileşmeler kaydedildi.

Ancak bütün araştırmalar aynı sonucu vermedi.

2025 tarihli sistematik analizde de bazı sperm ölçütleri açısından olumlu bulgular görülmesine rağmen gebelik ve canlı doğum başarısında güvenilir iyileşme gösterilemedi.

Dolayısıyla bu maddeler, erkek kısırlığı için etkinliği kesinleşmiş tedaviler olarak değerlendirilmemeli.

50 klinik araştırmanın ortak sonucu ne?

Mayıs 2025'te Nutrients dergisinde yayımlanan sistematik derleme ve meta-analiz, erkek kısırlığı için kullanılan besin takviyeleri konusunda önemli bir değerlendirme sundu.

Araştırmacılar en az 12 hafta süren, plasebo kontrollü 50 randomize klinik araştırmayı inceledi.

Değerlendirmede çinko, folik asit, selenyum, koenzim Q10, L-karnitin, omega-3, çeşitli vitaminler ve çok bileşenli takviyeler yer aldı.

Bazı takviyeler sperm yoğunluğu, hareketliliği veya normal şekle sahip sperm oranı gibi ölçütlerin birinde iyileşme gösterdi.

Ancak bunlar bütün çalışmalarda tutarlı biçimde görülmedi.

Gebelik ve canlı doğum sonuçlarının değerlendirilebildiği sınırlı verilerde ise güvenilir bir yarar ortaya konamadı.

Araştırmaların önemli bölümünde yanlılık riski bulunduğu ve genel kanıt kesinliğinin düşük veya çok düşük olduğu belirtildi.

Bu nedenle araştırmacılar, belirli bir besin takviyesinin erkek kısırlığına karşı etkili olduğunu söylemek için daha güçlü klinik çalışmalara ihtiyaç bulunduğu sonucuna vardı.

Sperm kalitesi ile gebelik başarısı neden aynı şey değil?

Erkek doğurganlığı araştırmalarında sık kullanılan ölçütlerden biri sperm sayısı.

Bir diğer önemli ölçüt ise sperm hareketliliği.

Normal şekle sahip sperm oranı, sperm canlılığı ve bazı genetik hasar göstergeleri de değerlendiriliyor.

Bu ölçütlerde iyileşme görülmesi biyolojik açıdan önemli olabilir.

Ancak gebelik başarısı yalnızca sperm sayısına veya hareketliliğine bağlı değil.

Kadının yaşı, yumurtlama ve tüp sağlığı gibi faktörler ile çiftin diğer üreme sağlığı özellikleri de sonucu etkiliyor.

Dolayısıyla sperm hareketliliğinde artış gösteren bir çalışmadan doğrudan çocuk sahibi olma olasılığının arttığı sonucu çıkarılamaz.

Bilimsel araştırmalarda sperm ölçütleri ile gebelik ve canlı doğum sonuçlarının ayrı değerlendirilmesinin nedeni bu.

Erkek üreme sağlığı için nasıl beslenmeli?

Mevcut bulgular, erkek üreme sağlığı açısından tek bir yiyeceğe odaklanmak yerine dengeli ve çeşitli beslenmenin önemini destekliyor.

Sebze ve meyveler, baklagiller, tam tahıllar, uygun miktarda kuruyemişler, zeytinyağı ve balık gibi besinleri içeren bir düzen, genel sağlık açısından da yarar sağlayabiliyor.

Ancak sağlıklı beslenme için önerilen genel ilkeler ile kısırlığın tedavisi birbirine karıştırılmamalı.

Örneğin kuruyemişlerle yürütülen araştırmada kullanılan günlük 60 gramlık miktar, herkesin sperm kalitesini artırmak için tüketmesi gereken kanıtlanmış bir doz değil.

Bu besinlerin enerji içerikleri, alerji riski ve kişinin toplam beslenme düzeni de dikkate alınmalı.

Benzer şekilde bir besini daha fazla tüketmenin her zaman daha fazla yarar sağlayacağı varsayılmamalı.

Erkek kısırlığında yalnızca beslenmeye odaklanmak yeterli mi?

Erkek kısırlığının nedenleri arasında hormonal sorunlar, varikosel, genetik etkenler, bazı enfeksiyonlar ve çeşitli tıbbi durumlar bulunabiliyor.

Sigara kullanımı, aşırı alkol tüketimi, obezite ve bazı çevresel etkenler de üreme sağlığını olumsuz etkileyebiliyor.

Bu nedenle gebelik elde etmekte güçlük yaşayan çiftlerde sorunun yalnızca beslenmeyle açıklanması doğru değil.

Erkek üreme sağlığının değerlendirilmesinde ayrıntılı tıbbi öykü, muayene, sperm analizi ve gerekli görüldüğünde ek testler önem taşıyor.

Beslenmeyle ilgili düzenlemeler, saptanan eksikliklerin giderilmesi ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları tıbbi değerlendirmenin tamamlayıcı parçaları olabilir.

Ancak altta yatan bir hastalığın araştırılmasını veya gerekli tedaviyi geciktirmemeli.

Bilimsel kanıtların gösterdiği en önemli ayrım

Erkek üreme sağlığı açısından beslenmenin önemsiz olduğu söylenemez.

Kuruyemişlerle yürütülen kontrollü deneyler ve Akdeniz tipi beslenmeye ilişkin araştırmalar, sperm kalitesinin bazı ölçütleri üzerinde olumlu sonuçlar ortaya koyuyor.

Bununla birlikte belirli besinleri tüketmenin veya vitamin ve mineral takviyeleri kullanmanın erkek kısırlığını tedavi ettiği henüz kanıtlanmış değil.

Mevcut araştırmaların en güçlü mesajı, yeterli ve dengeli beslenmenin desteklenmesi; doğurganlık sorunu yaşayan kişilerde ise kanıtlanmamış takviyelere güvenilerek tıbbi değerlendirmenin ertelenmemesi gerektiği.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Burada belirtilen besinler, vitaminler ve takviyeler erkek kısırlığının tedavisi yerine geçmez. Doğurganlık sorunu yaşayan kişiler üroloji uzmanına başvurmalı; vitamin ve mineral takviyelerini hekim değerlendirmesi olmadan yüksek dozda kullanmamalıdır.

KAYNAKLAR

1. Salas-Huetos A, Moraleda R, Giardina S ve arkadaşları. Effect of Nut Consumption on Semen Quality and Functionality in Healthy Men Consuming a Western-Style Diet: A Randomized Controlled Trial. American Journal of Clinical Nutrition. 2018;108(5):953-962. DOI: 10.1093/ajcn/nqy181.

2. Agarwal R, Salas-Salvadó J, Davila-Cordova E ve arkadaşları. Mediterranean Diet, Semen Quality, and Medically Assisted Reproductive Outcomes in the Male Population: A Systematic Review and Meta-Analysis. Advances in Nutrition. 2025;16(8):100454. DOI: 10.1016/j.advnut.2025.100454.

3. Michaelsen MP, Poulsen M, Bjerregaard AA ve arkadaşları. The Effect of Dietary Supplements on Male Infertility in Terms of Pregnancy, Live Birth, and Sperm Parameters: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2025;17(10):1710. DOI: 10.3390/nu17101710.

Kabak çekirdeğinin besin içeriği, kas ve sinir sisteminden enerji üretimine kadar birçok vücut işlevi açısından önem taşıyor. Bununla birlikte çekirdeğin içerdiği besin öğeleri ile belirli hastalıkları önlediğine veya tedavi ettiğine ilişkin iddiaların birbirinden ayrılması gerekiyor.

28 gram kabak çekirdeğinde neler var?

ABD Tarım Bakanlığının tuzsuz, kavrulmuş ve kabuğu çıkarılmış kabak çekirdeği için yayımladığı verilere göre 28,35 gramlık porsiyonun yaklaşık besin değerleri şöyle:

Enerji: 163 kalori
Protein: 8,5 gram
Toplam yağ: 13,9 gram
Karbonhidrat: 4,2 gram
Lif: 1,8 gram
Magnezyum: 156 miligram
Çinko: 2,17 miligram
Demir: 2,29 miligram
Potasyum: 223 miligram
Fosfor: 333 miligram

Bu değerler kabuğu çıkarılmış yenilebilir çekirdek içi için geçerli. Kabuklu ürünlerde aynı toplam ağırlığın besin içeriği farklı olabiliyor.

Magnezyum kaslara, sinirlere ve kalbe nasıl katkı sağlıyor?

Kabak çekirdeğinin öne çıkan özelliklerinden biri magnezyum içeriği.

ABD Ulusal Sağlık Enstitülerine (NIH) göre magnezyum, vücutta 300'den fazla enzim sisteminin çalışmasında görev alıyor.

Bu mineralin başlıca işlevleri arasında kas ve sinir fonksiyonlarının sürdürülmesi, enerji üretimi, kan şekeri düzenlenmesi, kemik yapısının korunması ve normal kalp ritminin desteklenmesi bulunuyor.

Yetişkinlerde günlük magnezyum gereksinimi yaşa ve cinsiyete göre genellikle 310 ile 420 miligram arasında değişiyor.

Yaklaşık 28 gram kabak çekirdeği, bu gereksinimin karşılanmasına anlamlı katkıda bulunabiliyor.

Ancak magnezyumun vücuttaki işlevleri, kabak çekirdeği tüketen herkesin kas kramplarından kurtulacağı veya kalp ritmi sorunlarının önleneceği anlamına gelmiyor.

Kabak çekirdeği kolesterolü düşürür mü?

Kabak çekirdeğinin içerdiği yağların önemli bir bölümünü tekli ve çoklu doymamış yağ asitleri oluşturuyor.

Amerikan Kalp Derneği, doymuş yağların yerine doymamış yağların tercih edilmesinin LDL olarak bilinen kötü kolesterolün düşürülmesine yardımcı olabileceğini belirtiyor.

Bu nedenle kabak çekirdeği, tereyağı veya doymuş yağ bakımından zengin bazı atıştırmalıkların yerine tercih edildiğinde kalp dostu bir beslenme düzeninin parçası olabilir.

Buradaki önemli ayrıntı, besinin mevcut beslenme düzenine nasıl eklendiği.

Doymuş yağdan zengin bir yiyeceğin yerine kabak çekirdeği tüketmek ile mevcut beslenmeye fazladan çekirdek eklemek aynı etkiyi yaratmayabilir.

Ayrıca kabak çekirdeğinin tek başına LDL kolesterolü belirli bir oranda düşürdüğünü veya kalp hastalıklarını önlediğini söylemek için yeterli doğrudan klinik kanıt bulunmuyor.

Kabak çekirdeği uykuya iyi gelir mi?

Kabak çekirdeği, triptofan adı verilen bir amino asit içeriyor.

Triptofan, vücutta serotonin ve melatonin üretiminde kullanılan maddelerden biri. Serotonin duygu durumunun ve çeşitli bedensel işlevlerin düzenlenmesinde, melatonin ise uyku-uyanıklık döngüsünde görev alıyor.

Bu biyolojik ilişki nedeniyle kabak çekirdeği zaman zaman uykuya yardımcı besinler arasında gösteriliyor.

Ancak bir besinin triptofan içermesi, o besini tüketmenin uyku süresini uzattığını veya uykusuzluğu tedavi ettiğini göstermiyor.

Normal porsiyonlarda kabak çekirdeği tüketiminin insanlarda uyku kalitesini belirgin biçimde artırdığını ortaya koyan güçlü klinik kanıtlar sınırlı.

Dolayısıyla kabak çekirdeği dengeli beslenmenin parçası olabilir ancak uyku bozukluklarının tedavisi olarak değerlendirilmemeli.

Çinko içeriği bağışıklık ve üreme sağlığı açısından neden önemli?

Yaklaşık 28 gram kabak çekirdeği 2,17 miligram çinko içeriyor.

Çinko; bağışıklık sisteminin normal çalışması, hücre bölünmesi, yara iyileşmesi ve üreme sistemi işlevleri açısından gerekli minerallerden biri.

Erkek üreme sağlığında da çinkonun önemli görevleri bulunuyor. Çinko eksikliği sperm üretimi ve kalitesi üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabiliyor.

Bununla birlikte çinko içeren kabak çekirdeğinin düzenli tüketilmesinin sağlıklı erkeklerde doğurganlığı artırdığı sonucuna varmak mümkün değil.

Bir besin öğesinin eksikliğinin sağlık sorunlarına yol açabilmesi, o besin öğesini daha fazla tüketmenin aynı ölçüde ek yarar sağlayacağı anlamına gelmiyor.

Kabak çekirdeği kansere karşı korur mu?

Kabak çekirdeği, çeşitli bitkisel bileşikler ve antioksidan özellik gösteren maddeler içeriyor.

Bu bileşiklerin bazıları hücre ve laboratuvar çalışmalarında araştırılıyor.

Ancak laboratuvar ortamında belirlenen antioksidan etkinin insanlarda kanser riskinin azaldığını gösteren doğrudan klinik kanıt olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Kabak çekirdeği tüketiminin meme kanserini veya başka bir kanser türünü önlediği konusunda kesin bir sonuca ulaşılmış değil.

Kanser riskinin azaltılmasında tek bir besinden çok genel beslenme düzeni, fiziksel aktivite ve diğer yaşam tarzı etkenleri önem taşıyor.

Kabak çekirdeği kilo aldırır mı?

Kabak çekirdeği protein, yağ ve lif içermesi nedeniyle besleyici bir atıştırmalık seçeneği sunuyor.

Ancak enerji yoğunluğu da yüksek.

Yaklaşık 28 gram kabuğu çıkarılmış çekirdek 163 kalori içerirken, 100 gramlık miktarın enerji değeri yaklaşık 574 kaloriye ulaşıyor.

Bu nedenle özellikle televizyon karşısında veya başka bir işle meşgulken farkında olmadan fazla miktarda tüketilmesi günlük enerji alımını artırabiliyor.

Tek bir besin doğrudan kilo aldırmaz. Kilo değişiminde uzun dönemde alınan ve harcanan toplam enerji belirleyici.

Kabak çekirdeğinin protein ve yağ içeriği tokluk hissine katkı sağlayabilir. Ancak bu özellik, sınırsız miktarda tüketilebileceği anlamına gelmiyor.

Günde ne kadar kabak çekirdeği yenebilir?

Kabak çekirdeği için herkesin her gün tüketmesi gereken tek bir zorunlu miktar bulunmuyor.

Yaklaşık 25-30 gram kabuğu çıkarılmış çekirdek içi, besin değerlerini ve enerji miktarını değerlendirmek açısından kullanışlı bir porsiyon örneği.

Uygun miktar kişinin yaşı, enerji gereksinimi, beslenme düzeni ve sağlık durumuna göre değişebiliyor.

Tuzsuz veya az tuzlu seçenekleri tercih etmek, özellikle sodyum tüketimini sınırlandırması gereken kişiler açısından önem taşıyor.

Çekirdeğin yoğurda, yulaf ezmesine, salataya veya sebze yemeklerine eklenmesi de farklı tüketim seçenekleri sunuyor.

Kabuklu ve kabuksuz kabak çekirdeği arasında fark var mı?

Kabuğu çıkarılmış kabak çekirdeği, çoğunlukla yeşil renkli iç kısmıyla tüketiliyor.

Kabuklu çekirdekte ise dıştaki sert ve lifli bölüm de bulunuyor.

Bu nedenle aynı ağırlıktaki kabuklu ve kabuksuz ürünlerin yenilebilir çekirdek miktarı eşit değil.

Sert kabukların fazla miktarda tüketilmesi bazı kişilerde sindirim rahatsızlığına neden olabiliyor.

Kabuğu çıkarılmış ürünleri tercih etmek, özellikle çiğneme veya sindirim güçlüğü yaşayan kişiler için daha uygun olabilir.

Kabak çekirdeğinin yararını belirleyen asıl unsur nedir?

Kabak çekirdeği; magnezyum, bitkisel protein, çinko ve doymamış yağ içeriği sayesinde beslenme açısından değerli bir seçenek.

Bununla birlikte kalp hastalıklarını önleme, uykusuzluğu giderme veya doğurganlığı artırma gibi belirli sonuçlar, yalnızca içerdiği besin öğelerine bakılarak garanti edilemez.

Beslenme açısından en anlamlı yaklaşım, kabak çekirdeğini uygun porsiyonlarda ve farklı besinleri içeren dengeli bir beslenme düzeni içinde değerlendirmek.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Kabak çekirdeği herhangi bir hastalığın tedavisi yerine geçmez. Besin alerjisi bulunanlar ve özel beslenme gereksinimi olan kişiler tüketim konusunda sağlık uzmanına danışmalıdır.

KAYNAKLAR

1. ABD Tarım Bakanlığı (USDA). National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28. Seeds, Pumpkin and Squash Seed Kernels, Roasted, Without Salt. NDB No. 12016. 2015.

2. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Magnesium: Fact Sheet for Health Professionals.

3. American Heart Association. Fats in Foods. 9 Ocak 2026.

Sağlık ve beslenme yayıncılığı yapan EatingWell'in 27 Nisan 2026'da yayımladığı, hekim görüşlerine dayanan değerlendirmede kardiyoloji muayenesini gündeme getirebilecek sekiz durum ele alındı. Bunların bir bölümü doğrudan belirtilerden, diğerleri ise kalp ve damar hastalığı gelişme olasılığını artıran risk faktörlerinden oluşuyor.

Uzmanların üzerinde durduğu temel ayrım, her belirtinin mutlaka kalp hastalığı anlamına gelmemesi ancak bazı yakınmaların geciktirilmeden değerlendirilmesi gerektiği. Özellikle göğüs ağrısı ve ciddi nefes darlığı gibi acil durumlarda poliklinik randevusu beklenmemesi gerekiyor.

Göğüste baskı, sıkışma veya yanma hissi

Kalple ilgili sorunların en çok bilinen belirtilerinden biri göğüste hissedilen ağrı veya rahatsızlık.

Ancak bu yakınma her zaman keskin bir ağrı biçiminde ortaya çıkmıyor. Bazı kişiler göğsünde ağırlık, baskı, sıkışma veya yanma hissettiğini belirtiyor.

Rahatsızlık kimi zaman sol kola, her iki kola, sırta, boyna veya çeneye yayılabiliyor. Özellikle fiziksel efor sırasında ortaya çıkan ve dinlenmeyle azalan göğüs baskısı, kalbi besleyen damarlarla ilgili bir sorunun belirtisi olabiliyor.

Bununla birlikte göğüs bölgesindeki her ağrının kaynağı kalp değil. Kas ve iskelet sistemi sorunları, yemek borusu hastalıkları ve başka nedenler de benzer yakınmalara yol açabiliyor.

Yeni başlayan, şiddetli, birkaç dakika süren veya tekrarlayan göğüs baskısı; özellikle soğuk terleme, bulantı veya nefes darlığıyla birlikteyse kalp krizi açısından acil değerlendirme gerektiriyor.

Günlük aktivitelerde açıklanamayan nefes darlığı

Merdiven çıkarken, alışveriş poşeti taşırken veya kısa mesafeli yürüyüşlerde eskisine göre daha çabuk nefessiz kalmak dikkate alınması gereken değişikliklerden biri.

Özellikle kişinin daha önce rahatlıkla gerçekleştirdiği aktivitelerde nefes darlığı yaşamaya başlaması önemli.

Kalbin vücudun ihtiyacı olan kanı yeterince pompalayamaması, bazı kalp kapak hastalıkları ve kalp yetmezliği nefes darlığına yol açabiliyor.

Yatınca artan, oturunca hafifleyen nefes darlığı da kalple ilgili sorunlarda görülebiliyor.

Ancak benzer şikâyetler akciğer hastalıklarında, kansızlıkta ve fiziksel kondisyonun azalmasında da ortaya çıkabiliyor. Bu nedenle belirtinin nedeni yalnızca şikâyetin biçimine bakılarak belirlenemiyor.

Ani başlayan veya şiddetli nefes darlığı ise acil tıbbi değerlendirme gerektiriyor.

Sık tekrarlayan veya uzun süren çarpıntı

Kalbin hızlı, güçlü veya düzensiz attığının hissedilmesi çarpıntı olarak tanımlanıyor.

Çarpıntı bazen kalbin teklediği, göğüste kanat çırpıyormuş gibi attığı veya aniden hızlandığı hissiyle ortaya çıkabiliyor.

Stres, yoğun egzersiz, fazla kafein tüketimi ve bazı ilaçlar çarpıntıya neden olabiliyor. Bu nedenle her çarpıntı ciddi kalp hastalığı anlamına gelmiyor.

Buna karşılık sık tekrarlayan, uzun süren veya fiziksel efor sırasında ortaya çıkan çarpıntıların değerlendirilmesi önem taşıyor.

Özellikle çarpıntıya baş dönmesi, bayılacak gibi olma veya nefes darlığı eşlik ediyorsa kalp ritim bozukluğu olasılığı araştırılabiliyor.

Hekim gerekli gördüğünde elektrokardiyografi (EKG) veya kalp ritmini belirli bir süre kaydeden Holter cihazıyla inceleme isteyebiliyor.

Ayak bileklerinde ve bacaklarda geçmeyen şişlik

Ayaklarda, ayak bileklerinde veya bacaklarda ortaya çıkan şişlik, vücut dokularında sıvı birikmesi sonucunda gelişebiliyor.

Uzun süre oturmak, sıcak hava, bazı ilaçlar ve toplardamar sorunları da bacaklarda şişliğe neden olabiliyor.

Ancak iki bacakta birden görülen, tekrarlayan veya geçmeyen şişliğin özellikle nefes darlığı ve çabuk yorulmayla birlikte bulunması kalp yetmezliği açısından değerlendirmeyi gerektirebiliyor.

Kalbin pompalama işlevinde sorun olduğunda dolaşım sistemindeki basınç değişiklikleri sıvının dokularda birikmesine yol açabiliyor.

Bu nedenle bacak şişliğini yalnızca fazla ayakta kalmaya veya yorgunluğa bağlamak doğru olmayabiliyor.

Öte yandan her bacak şişliği kalp yetmezliği belirtisi değil. Böbrek hastalıkları ve toplardamar sorunları gibi farklı nedenlerin de araştırılması gerekebiliyor.

Yüksek tansiyonun belirti vermeden ilerlemesi

Kalp ve damar hastalıklarının önemli risk faktörlerinden biri yüksek tansiyon.

Tansiyonun uzun süre yüksek seyretmesi kalbin iş yükünü artırabiliyor ve damarların yapısını olumsuz etkileyebiliyor.

Yüksek tansiyonun dikkat çekici özelliklerinden biri, çoğu kişide belirgin şikâyete neden olmaması.

Kişi kendisini sağlıklı hissetse bile ölçümlerde sürekli yüksek değerler saptanabiliyor.

Bu nedenle tansiyonun yalnızca baş ağrısı, baş dönmesi veya çarpıntı hissedildiğinde ölçülmesi yeterli değil.

Tekrarlayan yüksek tansiyon ölçümlerinde aile hekimliği veya iç hastalıkları değerlendirmesiyle başlanabiliyor. Kardiyoloji muayenesine ihtiyaç olup olmadığı, kişinin genel riskine ve eşlik eden bulgularına göre belirleniyor.

Açıklanamayan baş dönmesi, bayılma ve sürekli yorgunluk

Baş dönmesi, bayılacak gibi hissetme ve olağan dışı yorgunluk birçok farklı sağlık sorununda görülebiliyor.

Uykusuzluk, kansızlık, sıvı kaybı, bazı ilaçlar ve metabolik sorunlar bu yakınmalara neden olabiliyor.

Bununla birlikte bazı kalp ritim bozuklukları veya kalbin pompalama işlevindeki sorunlar da benzer belirtiler oluşturabiliyor.

Özellikle fiziksel efor sırasında ortaya çıkan baş dönmesi, tekrarlayan bayılma ve günlük yaşamı belirgin biçimde sınırlayan halsizlik değerlendirilmesi gereken durumlardan.

Bazı kişilerde dikkat toplama güçlüğü veya zihinsel bulanıklık da görülebiliyor. Ancak bu belirtiler tek başına kalp hastalığına özgü kabul edilmiyor.

Açıklanamayan bayılma, özellikle egzersiz sırasında gerçekleşiyorsa veya göğüs ağrısı ve çarpıntıyla birlikteyse acil değerlendirme önem taşıyor.

Diyabet, yüksek kolesterol ve diğer kronik hastalıklar

Kalp hastalığı riskinin değerlendirilmesinde yalnızca şikâyetlere değil, kişinin mevcut hastalıklarına da bakılması gerekiyor.

Diyabet, yüksek kolesterol, kronik böbrek hastalığı ve bazı damar hastalıkları kalp ve damar sağlığı açısından önemli risk faktörleri arasında bulunuyor.

Uyku apnesi ve obezite de kişinin genel kardiyovasküler riskini etkileyebiliyor.

Örneğin diyabeti bulunan bir kişide yüksek tansiyon ve yüksek kolesterolün de bulunması, risk değerlendirmesinde birden fazla faktörün birlikte ele alınmasını gerektiriyor.

Bu durumların varlığı herkesin doğrudan kardiyoloji uzmanına başvurması gerektiği anlamına gelmiyor. Ancak düzenli takip, risk faktörlerinin kontrolü ve gerektiğinde uzman değerlendirmesi önem kazanıyor.

Ailede erken yaşta kalp hastalığı bulunması

Ailesinde kalp krizi veya başka bir kalp ve damar hastalığı bulunan kişilerin kendi risk faktörlerini bilmesi önem taşıyor.

Özellikle anne, baba veya kardeş gibi birinci derece akrabalarda erken yaşta kalp hastalığı görülmesi, kişinin risk değerlendirmesini etkileyebiliyor.

Genetik yatkınlık değiştirilemese de sigara kullanımı, kan basıncı, kolesterol düzeyi, fiziksel aktivite ve beslenme gibi değiştirilebilir risk faktörlerinin kontrolü önem taşıyor.

Aile öyküsü bulunan kişilerde hekim, mevcut risklere göre daha erken veya daha sık değerlendirme önerebiliyor.

Burada önemli nokta, herhangi bir belirti ortaya çıkmasını beklemeden kişiye uygun koruyucu sağlık yaklaşımının belirlenmesi.

Hangi belirtilerde randevu beklenmemeli?

Kalp sağlığıyla ilgili her yakınma aynı derecede acil değil.

Hafif ve aralıklı çarpıntı, tekrarlayan eforla nefes darlığı veya uzun süredir devam eden bacak şişliği planlı tıbbi değerlendirmeyi gerektirebilir.

Ancak aşağıdaki durumlarda kalp krizi veya başka bir ciddi sağlık sorunu söz konusu olabileceğinden acil yardım istenmelidir:

Göğüste yeni başlayan, şiddetli veya birkaç dakika süren baskı ve sıkışma.

Göğüs rahatsızlığıyla birlikte soğuk terleme, bulantı veya nefes darlığı.

Ani başlayan ciddi nefes alma güçlüğü.

Çarpıntıyla birlikte bayılma, göğüs ağrısı veya belirgin solunum sıkıntısı.

Özellikle efor sırasında ortaya çıkan açıklanamayan bayılma.

Bu belirtilerde Türkiye'de 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı; kişi kendi aracıyla hastaneye gitmeye çalışmamalıdır.

Kardiyoloji muayenesinde hangi tetkikler yapılabilir?

Kalp değerlendirmesi her hastada aynı testlerin uygulanması anlamına gelmiyor.

Hekim önce kişinin yakınmalarını, hastalık geçmişini, kullandığı ilaçları ve ailesindeki kalp hastalığı öyküsünü değerlendiriyor.

Muayene bulgularına göre EKG, ekokardiyografi, ritim Holter kaydı veya kan testleri gerekebiliyor.

Ekokardiyografi, ultrason kullanılarak kalbin yapısının ve çalışma işlevinin incelenmesini sağlıyor.

Bazı kişilerde fiziksel efor sırasında kalbin verdiği yanıtın değerlendirilmesi için ek incelemeler de planlanabiliyor.

Hangi tetkikin gerekli olduğuna kişinin şikâyetleri ve klinik bulguları doğrultusunda karar veriliyor.

Kalp sağlığında önemli olan yalnızca hastalık ortaya çıktıktan sonra tedaviye başvurmak değil, değiştirilebilir risk faktörlerini zamanında belirlemek.

Bu nedenle yeni gelişen belirtilerin değerlendirilmesi kadar, yüksek tansiyon, diyabet, kolesterol yüksekliği ve aile öyküsünün düzenli sağlık kontrollerinde ele alınması da önem taşıyor.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya kişisel muayene yerine geçmez. Göğüs ağrısı, ani ciddi nefes darlığı veya bayılma gibi acil belirtilerde 112'yi arayın. Diğer yakınmalarınızın değerlendirilmesi için hekiminize başvurun.

KAYNAKLAR

1. Davidson K. 8 Signs You Should See a Cardiologist, According to Doctors. EatingWell. 27 Nisan 2026.

2. American Heart Association. Warning Signs of a Heart Attack. Son tıbbi gözden geçirme: 12 Aralık 2024.

3. American Heart Association. Heart Failure Signs and Symptoms. Amerikan Kalp Derneği, hasta bilgilendirme rehberi.

The American Journal of Clinical Nutrition dergisinde Ekim 2022'de yayımlanan araştırma, ABD'deki Pennsylvania Eyalet Üniversitesinde gerçekleştirildi.

Araştırmacılar, menopoz sonrası dönemde hızlanabilen kemik kaybının beslenme yoluyla ne ölçüde etkilenebileceğini değerlendirdi.

Kuru eriğin lif içeriğiyle bağırsak sağlığına katkısı uzun zamandır biliniyor. Ancak bu araştırma, meyvenin kemik mineral yoğunluğu üzerindeki olası etkisini insanlarda ve uzun süreli izlemle değerlendirmesi bakımından önem taşıyor.

235 kadınla yapılan kuru erik araştırmasında ne bulundu?

Araştırmaya menopoz sonrası dönemde bulunan, yaş ortalaması yaklaşık 62 olan toplam 235 kadın katıldı.

Katılımcılar rastgele üç gruba ayrıldı.

Birinci gruptaki 78 kadın, günlük beslenmesine kuru erik eklemeyen kontrol grubunu oluşturdu.

İkinci gruptaki 79 kadın, her gün 50 gram kuru erik tüketti.

Üçüncü gruptaki 78 kadına ise günlük 100 gram kuru erik verildi.

Çalışma 12 ay sürdü. Katılımcıların kemik mineral yoğunlukları başlangıçta ve altışar aylık aralıklarla ölçüldü.

Kemik yoğunluğu ölçümleri, DXA adı verilen ve osteoporoz değerlendirmesinde kullanılan özel bir görüntüleme yöntemiyle gerçekleştirildi.

Araştırmanın önemli ayrıntılarından biri, bütün katılımcıların beslenme ve gerektiğinde takviyeler yoluyla günlük 1.200 miligram kalsiyum ve 800 uluslararası ünite D vitamini almasının hedeflenmesiydi.

Böylece araştırmacılar, kemik sağlığında önemli olan bu besin öğelerinin yeterli alındığı koşullarda kuru erik tüketiminin ilave etkisini değerlendirmeye çalıştı.

12 ayda kemik yoğunluğu ne kadar değişti?

Araştırmanın en dikkat çekici sonucu, kalça kemiğinin toplam mineral yoğunluğunda ortaya çıktı.

Bir yılın sonunda kontrol grubunda kalça kemiği mineral yoğunluğu başlangıca göre ortalama yüzde 1,1 azaldı.

Günde 50 gram kuru erik tüketen grupta ise azalma yüzde 0,3 düzeyinde kaldı.

İki grup arasında yaklaşık 0,8 yüzde puanlık fark oluştu.

Bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu.

Sonuç, kuru erik tüketen kadınların kemik yoğunluğunun belirgin biçimde arttığını değil, kemik kaybının kontrol grubuna göre daha sınırlı gerçekleştiğini gösteriyor.

Araştırmanın bilimsel açıdan önemli ayrımı da burada ortaya çıkıyor.

Kemik mineral yoğunluğunun korunması, kemiklerin güçlendiği veya kırık riskinin aynı oranda azaldığı anlamına gelmiyor.

Kemik erimesine yönelik tedavilerin asıl klinik hedeflerinden biri kırıkları önlemek. Ancak bu araştırma, kuru erik tüketiminin gerçek kemik kırığı sayısını azaltıp azaltmadığını gösterecek büyüklükte ve tasarımda değildi.

Günde 100 gram kuru erik daha etkili mi?

Araştırmada günlük 100 gram kuru erik tüketen üçüncü grup da değerlendirildi.

Ancak bu grupta kontrol grubuna kıyasla kalça kemiği yoğunluğunda istatistiksel olarak anlamlı bir üstünlük gösterilemedi.

Bunun yorumlanmasında dikkat edilmesi gereken önemli bir sınırlılık bulunuyor.

Günde 100 gram kuru erik tüketen katılımcıların yüzde 41'i araştırmayı tamamlamadan ayrıldı.

Bu oran kontrol grubunda yüzde 10, günlük 50 gram tüketenlerde ise yüzde 15 düzeyindeydi.

Çalışmanın tamamındaki ayrılma oranı yaklaşık yüzde 22 oldu.

Yüksek miktarda kuru erik tüketilen gruptaki katılımcı kaybı, bu miktarın etkisini değerlendirmeyi zorlaştırdı.

Dolayısıyla daha fazla kuru erik tüketmenin kemik sağlığına daha fazla fayda sağladığı sonucuna varılamıyor.

Günlük 50 gramlık miktarın daha iyi tolere edilmesi ise uzun süreli beslenme alışkanlıkları açısından dikkate değer bir bulgu.

2026 yılında erkeklerde yapılan araştırma ne gösterdi?

Kuru eriğin kemik sağlığı üzerindeki etkileri yalnızca menopoz sonrası kadınlarda araştırılmadı.

Nutrients dergisinde 9 Haziran 2026 tarihinde yayımlanan başka bir randomize kontrollü araştırma, ileri yaş erkeklerde kuru erik tüketiminin kemik mineral yoğunluğu üzerindeki etkilerini değerlendirdi.

Araştırmaya 55–80 yaş aralığında, kemik yoğunluğu düşük olan veya osteopeni açısından risk taşıyan erkekler alındı.

Bir yıl süren çalışmayı 59 erkek tamamladı.

Katılımcılar günlük 50 gram kuru erik, 100 gram kuru erik veya kuru erik tüketmeyen kontrol gruplarına ayrıldı.

Grupların tamamına kalsiyum ve D vitamini desteği sağlandı.

Araştırmanın sonucunda, kuru erik tüketiminin toplam kemik mineral yoğunluğu veya bel omurgası kemik yoğunluğu açısından kontrol grubuna göre anlamlı bir üstünlüğü gösterilemedi.

Bazı kemik metabolizması belirteçlerinde farklılıklar gözlense de bu değişiklikler kemik yoğunluğunda ölçülebilir bir yarara dönüşmedi.

Bu sonuç, 2022 yılında kadınlarda elde edilen olumlu bulguların bütün yaşlı yetişkinlere doğrudan genellenemeyeceğini gösteriyor.

İki araştırmanın farklı sonuçları; katılımcı özellikleri, kemik kaybının nedenleri, ölçülen bölgeler ve çalışma koşullarıyla ilişkili olabilir. Ancak bu farklılığın kesin nedeni henüz bilinmiyor.

Kuru erik kemik sağlığını nasıl etkileyebilir?

Kuru erik, besin lifi, potasyum, K vitamini ve çeşitli fenolik bileşikler içeriyor.

Fenolik bileşikler, bitkilerde doğal olarak bulunan ve bazı biyolojik süreçlerle ilişkileri araştırılan maddeler arasında yer alıyor.

Kemik dokusu, yaşam boyunca sürekli yenileniyor.

Bir taraftan eski kemik dokusu parçalanırken diğer taraftan yeni kemik dokusu oluşuyor.

Bu iki süreç arasındaki dengenin bozulması, kemik mineral yoğunluğunun azalmasına neden olabiliyor.

Menopoz sonrası östrojen düzeylerinin düşmesi, bazı kadınlarda kemik kaybını hızlandırabiliyor.

Araştırmacılar, kuru eriğin içerdiği çeşitli bitkisel bileşiklerin kemik yapım ve yıkım süreçleriyle ilişkili biyolojik mekanizmaları etkileyebileceğini değerlendiriyor.

Ancak kuru eriğin insanlarda hangi mekanizma yoluyla kemik yoğunluğundaki kaybı azalttığı kesin olarak açıklanmış değil.

Bu nedenle meyvenin tek bir vitamininin veya antioksidanının osteoporozu önlediği yönünde sonuç çıkarmak doğru olmaz.

Kuru eriğin besin değerleri nelerdir?

ABD Tarım Bakanlığının USDA FoodData Central verilerine göre 100 gram çekirdeksiz, pişirilmemiş kuru erik yaklaşık olarak şu besin öğelerini içeriyor:

Kalori: 240 kcal
Karbonhidrat: 63,9 gram
Doğal şeker: 38,1 gram
Besin lifi: 7,1 gram
Protein: 2,2 gram
Yağ: 0,4 gram
Potasyum: 732 miligram
Kalsiyum: 43 miligram
Magnezyum: 41 miligram
K vitamini: 59,5 mikrogram

Bu değerler ürünün çeşidine, kurutulma yöntemine ve nem miktarına göre değişebilir.

Kuru eriğin özellikle lif ve potasyum içeriği dikkat çekiyor.

Ancak kuru erik yüksek miktarda kalsiyum sağlayan bir besin değil.

Dolayısıyla kemik sağlığı üzerindeki olası olumlu etkisini yalnızca kalsiyum içeriğiyle açıklamak doğru değil.

Kuru erik kemik erimesine iyi gelir mi?

Kuru eriğin kemik erimesi olarak bilinen osteoporoz üzerindeki etkisi değerlendirilirken iki farklı durum birbirinden ayrılmalı.

Birincisi, menopoz sonrası dönemde kemik mineral yoğunluğundaki kaybın yavaşlatılabilmesi.

İkincisi ise osteoporoz tanısı almış bir hastada hastalığın tedavi edilmesi ve kırıkların önlenmesi.

2022 yılında yayımlanan araştırma, ilk durum açısından umut verici sonuçlar gösterdi.

Ancak kuru eriğin osteoporoz tedavisinin yerine kullanılabileceği veya mevcut kemik kaybını tamamen geri çevirebileceği sonucuna ulaşılamıyor.

Kemik erimesinin değerlendirilmesinde yaş, menopoz durumu, geçirilmiş kırıklar, kemik yoğunluğu ölçümleri ve diğer risk faktörleri birlikte dikkate alınıyor.

Gerektiğinde ilaç tedavisi, yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, kas güçlendirme egzersizleri ve düşmeleri önlemeye yönelik uygulamalar önem taşıyor.

Kuru erik, bu yaklaşımların yerine geçen bir tedavi olarak değil, uygun kişilerde dengeli beslenmenin parçası olarak değerlendirilmeli.

Kuru erik bağırsaklara iyi gelir mi?

Kuru erik, sindirim sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle de tercih edilen meyvelerden biri.

Besin lifi içermesi, dışkı hacminin ve bağırsak hareketlerinin düzenlenmesine katkı sağlayabiliyor.

Ayrıca kuru erikte doğal olarak bulunan sorbitol adlı şeker alkolü, bağırsaklara su çekilmesini etkileyebiliyor.

Bu özellikler bazı kişilerde kabızlık yakınmalarının hafiflemesine yardımcı olabilir.

Ancak özellikle yüksek miktarda tüketildiğinde gaz, şişkinlik, karın rahatsızlığı ve ishal görülebilir.

Bu nedenle kuru eriği sindirim sağlığı açısından değerlendiren kişilerin tüketim miktarını ve kişisel toleranslarını dikkate alması gerekiyor.

Uzun süren kabızlıkta yalnızca kuru erik tüketmek yerine altta yatan nedenlerin araştırılması da önem taşıyor.

Kuru erik kan şekerini yükseltir mi?

Evet. Kuru erik doğal şeker ve diğer karbonhidratları içerdiği için tüketildiğinde kan şekerini etkileyebilir.

USDA verilerine göre 100 gram kuru erikte yaklaşık 63,9 gram toplam karbonhidrat ve 38,1 gram doğal şeker bulunuyor.

Kurutma işlemi sırasında meyvenin su miktarı azaldığı için şeker ve diğer besin öğeleri daha küçük hacimde yoğunlaşıyor.

Bu nedenle aynı ağırlıktaki taze erikle kuru eriğin karbonhidrat miktarı birbirinden farklı.

Yaklaşık 50 gram kuru erik, 31,9 gram toplam karbonhidrat ve 19 gram doğal şeker içeriyor.

Bu miktar özellikle diyabetli bireyler açısından porsiyon hesabını önemli hâle getiriyor.

Ancak kuru eriğin doğal şeker içermesi, diyabetli herkesin bu meyveyi tamamen bırakması gerektiği anlamına gelmiyor.

Tüketim miktarı kişinin kan şekeri kontrolüne ve beslenme planına göre değerlendirilmeli.

Kuru eriğin lif içeriği de karbonhidratların kan şekeri üzerindeki etkisini tamamen ortadan kaldırmıyor.

Günde kaç tane kuru erik yenmeli?

Herkes için geçerli, bilimsel olarak belirlenmiş zorunlu bir günlük kuru erik sayısı bulunmuyor.

2022 yılında menopoz sonrası kadınlarda yapılan araştırmada kullanılan 50 gramlık miktar yaklaşık 4–6 adet kuru eriğe karşılık geliyordu.

Ancak meyvelerin büyüklüğü ve kurutulma düzeyi değişebildiğinden adet sayısı her zaman aynı ağırlığı ifade etmiyor.

Araştırmadaki 50 gramlık porsiyon yaklaşık olarak:

120 kalori,
31,9 gram karbonhidrat,
19 gram doğal şeker,
3,6 gram lif,
366 miligram potasyum içeriyor.

Bu miktar, araştırmada kullanılan porsiyonu açıklıyor; herkes için geçerli bir günlük tüketim önerisi oluşturmuyor.

Özellikle diyabet, böbrek hastalığı veya özel beslenme gereksinimi bulunan kişilerde uygun porsiyon farklı olabilir.

Kuru erik kilo aldırır mı?

Kuru erik, taze eriğe göre daha yoğun enerji içeren bir besin.

USDA verilerine göre 100 gram kuru erik yaklaşık 240 kalori sağlıyor.

Bununla birlikte tek başına kuru erik tüketmek kilo alınacağı anlamına gelmiyor.

Vücut ağırlığındaki değişim, günlük toplam enerji alımı ve enerji harcamasıyla ilişkili.

Araştırmada kullanılan günlük 50 gram kuru erik, yaklaşık 120 kalorilik enerji katkısı sağlıyor.

Bu nedenle kuru eriğin mevcut beslenmeye büyük porsiyonlarla eklenmesi, günlük toplam kalori miktarını artırabilir.

Kuru erik, farklı meyvelerle birlikte dengeli beslenmede değerlendirilebilir. Ancak yüksek lif içermesi veya kemik sağlığı üzerinde araştırılıyor olması, sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmiyor.

Kuru erik ne zaman yenmeli?

Kuru eriğin kemik sağlığı açısından yalnızca sabah aç karnına veya gece yatmadan önce tüketilmesi gerektiğini gösteren güçlü klinik kanıt bulunmuyor.

2022 yılındaki araştırmanın temel değerlendirmesi, düzenli günlük tüketim miktarı ve uzun dönem kemik yoğunluğu değişimiydi.

Bu nedenle meyvenin belirli bir saatte tüketilmesinin kemik yoğunluğunu daha fazla koruduğu sonucuna varılamaz.

Kuru erik, kişinin beslenme alışkanlıklarına göre ara öğünlerde veya ana öğünlerle birlikte tüketilebilir.

Burada önemli olan tüketim zamanı kadar günlük porsiyonun, toplam karbonhidratın ve enerji alımının dikkate alınması.

Kuru erik herkes için uygun mu?

Kuru erik birçok kişi için beslenme çeşitliliği sağlayabilecek bir meyve olsa da bazı durumlarda dikkatli tüketilmesi gerekiyor.

Özellikle kan şekeri kontrolü gereken bireylerde porsiyon büyüklüğü önem taşıyor.

Böbrek hastalığı nedeniyle potasyum kısıtlaması gereken kişilerde kuru eriğin yüksek potasyum içeriği dikkate alınmalı.

Ayrıca hassas bağırsak yapısına sahip kişilerde yüksek miktarda kuru erik tüketimi gaz, şişkinlik veya ishal gibi şikâyetlere yol açabilir.

K vitamini alımını belirli bir düzeyde tutması gereken ve warfarin kullanan kişiler de beslenmelerinde önemli değişiklikler yapmadan önce sağlık profesyonellerine danışmalı.

Kuru erik kemik kırıklarını önler mi?

Bugünkü bilimsel kanıtlar bu soruya kesin bir evet yanıtı vermiyor.

Menopoz sonrası kadınlarda yürütülen araştırmada kemik mineral yoğunluğundaki kaybın daha sınırlı olduğu görüldü.

Ancak kemik yoğunluğundaki değişim, gerçek kemik kırıklarının azaldığını doğrudan göstermiyor.

Araştırmacılar kırık olasılığını tahmin etmek için kullanılan FRAX puanlarını da değerlendirdi. Bazı gruplarda bu tahmini riskin korunması olumlu bir bulgu olarak yorumlandı.

Bununla birlikte FRAX puanındaki değişim, araştırma sırasında meydana gelen gerçek kırık sayısındaki azalmayla aynı değil.

Ayrıca 2026 yılında erkeklerde gerçekleştirilen araştırmada da kemik yoğunluğu açısından anlamlı bir genel üstünlük gösterilemedi.

Bu nedenle kuru eriğin kemik erimesine karşı kesin bir koruyucu besin olduğu veya kırık riskini azalttığının kanıtlandığı söylenemez.

Kuru erik üzerine yürütülen araştırmaların önemli katkısı, beslenmenin kemik sağlığındaki rolünü daha ayrıntılı değerlendirme imkânı sunması.

Ancak mevcut veriler, tek bir besinin osteoporozdan korunma veya tedavide belirleyici olacağını göstermekten uzak.

Menopoz sonrası kadınlarda 50 gram kuru erik tüketimiyle gözlenen olumlu sonuçların farklı yaş gruplarında, erkeklerde ve daha uzun izlem sürelerinde tekrarlanıp tekrarlanmayacağı, yeni araştırmalarla açıklığa kavuşturulması gereken önemli bir soru olmaya devam ediyor.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Kuru erik osteoporoz tedavisinin yerine geçmez. Kemik yoğunluğu düşüklüğü, osteoporoz, diyabet veya böbrek hastalığı bulunan kişiler beslenme ve tedavi kararlarını hekimleriyle değerlendirmelidir. İlaç ve takviyeler hekim önerisi olmadan değiştirilmemelidir.

KAYNAKLAR

1. De Souza MJ, Strock NCA, Williams NI, ve arkadaşları. Prunes Preserve Hip Bone Mineral Density in a 12-Month Randomized Controlled Trial in Postmenopausal Women: The Prune Study. The American Journal of Clinical Nutrition. 2022;116(4):897–910. DOI: 10.1093/ajcn/nqac189.

2. Ormsbee LT, Akhavan NS, Munoz J, ve arkadaşları. Prune Consumption and Bone Health in Older Men: A One-Year Randomized Controlled Trial. Nutrients. 9 Haziran 2026;18(12):1854. DOI: 10.3390/nu18121854.

3. U.S. Department of Agriculture (USDA), Agricultural Research Service. FoodData Central, SR Legacy. Plums, Dried (Prunes), Uncooked. Besin bileşimi kaydı: FDC ID 168162.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: