Türkiye’de hangi meslekler en çok kazandırıyor?

Bu sorunun 2026 yılında tek bir cevabı yok. Çünkü bazı mesleklerde sabit maaş belirleyiciyken bazı mesleklerde prim, uçuş tazminatı, performans ödemesi, nöbet, serbest çalışma, şirket büyüklüğü ve hatta döviz bazlı gelir toplam kazancı tamamen değiştirebiliyor.

Güncel kamu ücretleri, sektör maaş araştırmaları, toplu sözleşmeler ve mesleki ücret tarifeleri birlikte değerlendirildiğinde ise Türkiye’nin yüksek gelir liginde belirgin bir grup öne çıkıyor.

2026’DA GELİR POTANSİYELİ EN YÜKSEK MESLEKLER

Kesin bir maaş sıralaması olarak değil, ulaşılabilen güncel veriler ve gelir potansiyeli açısından değerlendirildiğinde öne çıkan meslekler şöyle:

1. Kaptan pilot ve deneyimli pilot
2. Uzman hekim ve cerrah
3. CEO ve genel müdür
4. Yapay zekâ mühendisi ve yapay zekâ uzmanı
5. Diş hekimi ve uzman diş hekimi
6. Yazılım mimarı ve kıdemli yazılım mühendisi
7. CFO ve üst düzey finans yöneticisi
8. Veri mühendisi ve veri bilimci
9. Siber güvenlik ve bulut güvenliği uzmanı
10. Teknik ürün yöneticisi
11. Kurumsal hukuk alanında çalışan kıdemli avukat
12. Fintech uzmanı ve yöneticisi
13. DevOps ve bulut bilişim mühendisi
14. Petrol ve enerji sektöründeki uzman mühendisler
15. Savunma ve havacılık sektöründeki uzman mühendisler
16. Aktüer ve ileri düzey risk uzmanı
17. Yatırım bankacılığı ve portföy yönetimi profesyonelleri
18. Satış direktörü ve ticari direktör
19. Özel sektörde deneyimli uzman hekim yöneticiler
20. Teknoloji şirketlerinde üst düzey mühendislik yöneticileri

PİLOTLAR YÜKSEK GELİR LİGİNDE

Pilotluk, 2026’da Türkiye’deki en yüksek ücret potansiyeline sahip profesyonel mesleklerden biri olmayı sürdürüyor.

Piyasa ücret araştırmalarında pilotlar için yaklaşık 350 bin TL düzeyinde medyan net aylık ücret bildirilirken deneyimli ve özellikle kaptan pilotlarda kazanç bunun oldukça üzerine çıkabiliyor.

Ancak pilot gelirinde havayolu şirketi, uçak tipi, kıdem, görev, uçuş saati ve ek ödemeler büyük farklılık yaratıyor. Bu nedenle tüm pilotların aynı miktarı kazandığını söylemek mümkün değil.

Türk Hava Yolları ile Hava-İş arasında imzalanan ve 2026-2027 dönemini kapsayan toplu iş sözleşmesi de havacılık sektöründeki ücretlerin 2026 yılında yeniden güncellendiğini gösteriyor.

UZMAN HEKİMLER YÜKSEK GELİRLİ MESLEKLER ARASINDA

Hekimlikte gelir hesabı daha karmaşık.

Temmuz-Aralık 2026 döneminde kamuda 1/4 derecedeki uzman doktor için hesaplanan net görev aylığı 170 bin 730 TL düzeyinde.

Üstelik bu hesaplamaya döner sermaye ödemesi, nöbet, bölgesel ödemeler ve bazı diğer ilave gelirler dahil değil.

Hekimlerde uzmanlık dalı da geliri ciddi şekilde değiştirebiliyor.

Cerrahi branşlar, girişimsel işlemlerin yoğun olduğu uzmanlıklar ve özel sektörde çalışan deneyimli hekimlerde toplam kazanç kamu maaşının çok üzerine çıkabiliyor. Muayenehanesi bulunan hekimlerde ise artık “maaştan” değil mesleki gelirden söz etmek gerekiyor.

Bu nedenle “bir uzman doktor ayda şu kadar kazanıyor” şeklinde tek rakam vermek yanıltıcı olabiliyor.

YAPAY ZEKÂ MAAŞ DENGESİNİ DEĞİŞTİRİYOR

Listenin en dikkat çekici değişimi teknoloji tarafında yaşanıyor.

Yapay zekâ mühendisi, makine öğrenmesi uzmanı, veri mühendisi, bulut bilişim uzmanı, siber güvenlik uzmanı ve yazılım mimarı gibi pozisyonlar klasik mühendislik mesleklerinden ayrışmaya başladı.

2026’nın ilk çeyreğine ilişkin bir ücret araştırmasında beyaz yakalı çalışanların medyan net maaşı 92 bin TL olarak hesaplanırken yazılım mühendisi, veri mühendisi ve DevOps mühendislerinde medyan ücret 120-124 bin TL bandına çıkıyor.

Ancak kıdemli uzmanlar, yöneticiler ve özellikle yabancı şirketlere uzaktan çalışan teknoloji profesyonellerinde gelir çok daha yüksek seviyelere ulaşabiliyor.

Bu durum, mesleğin kendisi kadar çalışılan pazarın da geliri belirlediğini gösteriyor.

CEO VE ÜST DÜZEY YÖNETİCİLERDE MAKAS ÇOK AÇIK

CEO, genel müdür, CFO ve diğer C-level yöneticiler de Türkiye’nin yüksek gelir grubunda.

Ancak bu pozisyonlarda ortalama maaş kavramı daha da yanıltıcı hale geliyor.

Şirketin cirosu, sektör, çalışan sayısı, kişinin sorumluluk alanı, prim, hisse ve uzun vadeli teşvik paketleri toplam geliri değiştirebiliyor.

2026 piyasa verilerinde CFO için yaklaşık 132 bin TL ortalama aylık ücret görülürken üst seviyelerde 200 bin TL’nin üzerinde rakamlara çıkılabiliyor. Büyük şirketlerdeki C-level ücret paketleri ise standart çalışan maaş araştırmalarının çok dışında kalabiliyor.

AVUKATLIKTA MAAŞ İLE MESLEKİ GELİR AYRILMALI

Avukatlık da gelir farkının en fazla olduğu mesleklerden.

Kamuda çalışan bir avukatın ücreti ile büyük bir şirketin hukuk yöneticisinin veya kendi bürosunda çalışan deneyimli bir avukatın kazancı karşılaştırılabilir değil.

2025-2026 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde yalnızca Asliye Mahkemelerinde takip edilen davalar için maktu ücret 45 bin TL, Ağır Ceza ve Çocuk Ağır Ceza Mahkemelerindeki işler için 65 bin TL olarak belirlendi.

Bunlar avukatın aylık maaşı değil, hukuki hizmetler için belirlenen asgari tarife tutarları.

DİŞ HEKİMLİĞİNDE ÖZEL SEKTÖR FARKI

Diş hekimliği de gelir potansiyeli yüksek ancak kazanç dağılımı son derece geniş mesleklerden biri.

Kamuda çalışan diş hekimi, özel hastanede ücretli çalışan diş hekimi ve kendi kliniğini işleten bir diş hekiminin gelir yapıları birbirinden tamamen farklı.

Özellikle implantoloji, ortodonti, protetik diş tedavisi ve estetik diş hekimliği gibi alanlarda özel çalışma gelir potansiyelini yükseltebiliyor.

“EN ÇOK KAZANDIRAN MESLEK” NASIL BELİRLENİR?

Türkiye’de bütün meslekleri kapsayan ve 2026 yılı için her mesleğin gerçek net aylık gelirini aynı yöntemle ölçerek sıralayan resmî bir veri seti bulunmuyor.

Bu nedenle internette yayımlanan “en çok kazandıran 10 meslek” listelerinde yer alan rakamlara temkinli yaklaşmak gerekiyor.

Maaş ile gelir de birbirinden ayrılmalı.

Bir pilotun bordro ücreti, kamudaki uzman hekimin görev aylığı, muayenehanesi bulunan cerrahın geliri, şirket ortağı bir avukatın kazancı ve CEO’nun prim-hisse dahil toplam ücret paketi aynı ölçü değildir.

TÜİK’in meslek gruplarına ilişkin en kapsamlı kazanç araştırması da üst düzey yöneticilerin ve profesyonel meslek mensuplarının genel çalışan nüfusuna kıyasla yüksek kazanç grubunda bulunduğunu gösteriyor.

2026’NIN YÜKSELEN MESLEKLERİ TEKNOLOJİDE

Listenin geleceğe ilişkin en dikkat çekici bölümü ise teknoloji.

Yapay zekâ, veri mühendisliği, siber güvenlik, bulut bilişim ve ileri yazılım geliştirme alanları hem Türkiye’de hem uluslararası iş piyasasında yüksek nitelikli çalışan rekabetinin yaşandığı alanlara dönüşüyor.

Üstelik bu mesleklerde Türkiye’de yaşayıp yabancı bir şirket için çalışabilme olanağı, klasik Türkiye maaş istatistiklerini giderek daha az açıklayıcı hale getiriyor.

Sonuç olarak 2026’nın kazanç tablosunda pilotlar, uzman hekimler, üst düzey yöneticiler ve teknoloji profesyonelleri öne çıkıyor. Ancak yüksek gelir yalnızca meslek seçimiyle garanti edilmiyor. Kıdem, uzmanlık, sektör, yabancı dil, şirket ölçeği, serbest çalışma ve uluslararası pazara erişim aynı meslekte çalışan iki kişinin kazancı arasında birkaç kat fark oluşturabiliyor.

Semaglutid ve tirzepatid gibi GLP-1 temelli obezite ilaçlarıyla belirgin kilo kaybı yaşayan kişiler yalnızca yağ kaybetmiyor. Çalışmalarda yağsız vücut kütlesinde de azalma görülüyor. Ancak bu bulguyu doğrudan “verilen kilonun tamamına yakını kastan gidiyor” şeklinde yorumlamak bilimsel olarak doğru değil.

Mevcut kanıtların daha önemli mesajı şu: GLP-1 temelli tedavilerle verilen kilonun büyük bölümü yağdan geliyor. Yağsız kütledeki azalma ise hızlı ve belirgin kilo kaybının genel olarak bilinen bir parçası. Üstelik araştırmalarda ölçülen “yağsız kütle” yalnızca iskelet kasından oluşmuyor.

2026’DA TARTIŞMA NEDEN YENİDEN ALEVLENDİ?

GLP-1 tedavileri ve kas kaybı konusu, 2026 Amerikan Diyabet Derneği (ADA) Bilimsel Oturumları çevresinde yeniden önemli bir tartışma başlığı haline geldi. Tartışmanın merkezinde artık yalnızca “kas kaybı var mı?” sorusu bulunmuyor.

Daha önemli sorular şunlar:

Kaybedilen yağsız kütlenin ne kadarı gerçek iskelet kası?

Kas gücü ve fiziksel işlev gerçekten azalıyor mu?

GLP-1 ilaçları diğer kilo verme yöntemlerinden daha fazla kas kaybına mı yol açıyor?

Hangi kişiler daha yüksek risk altında?

Kas kaybı beslenme ve direnç egzersiziyle azaltılabilir mi?

Bu ayrımlar önemli. Çünkü vücut kompozisyonundaki değişiklik ile kişinin günlük yaşamını etkileyebilecek klinik kas kaybı aynı şey değil.

SEMAGLUTİD ÇALIŞMASINDA NE BULUNDU?

STEP 1 çalışmasının DEXA ile vücut kompozisyonunun değerlendirildiği alt analizinde semaglutid 2,4 mg kullanan katılımcıların 68 haftada vücut ağırlığı ortalama yüzde 15 azaldı.

Aynı dönemde toplam yağ kütlesi yaklaşık yüzde 19,3, bölgesel visseral yağ kütlesi yüzde 27,4 azalırken toplam yağsız vücut kütlesinde yüzde 9,7 azalma görüldü.

Ancak önemli bir ayrıntı vardı: Toplam vücut ağırlığı içindeki yağsız kütle oranı gerilemedi; yaklaşık 3 yüzde puan arttı. Yağsız kütle/yağ kütlesi oranı da iyileşti.

Başka bir ifadeyle kişi yağsız doku kaybetmiş olsa bile yağ kütlesindeki azalma daha büyüktü.

TİRZEPATİD VERİLERİ NE GÖSTERİYOR?

SURMOUNT-1 çalışmasının vücut kompozisyonu analizinde de benzer bir tablo ortaya çıktı.

Tirzepatid kullananlarda 72 haftada vücut ağırlığı yaklaşık yüzde 21,3 azalırken yağ kütlesinde yaklaşık 15,9 kilogram, yağsız kütlede ise 5,6 kilogram azalma görüldü.

Araştırmacılar verilen toplam ağırlığın yaklaşık yüzde 74’ünün yağ, yüzde 26’sının ise yağsız kütleden oluştuğunu hesapladı.

Bu nedenle “GLP-1 ile verilen kilonun büyük bölümü kastan gidiyor” şeklindeki genelleme mevcut klinik verilerle desteklenmiyor.

YAĞSIZ KÜTLE İLE KAS AYNI ŞEY DEĞİL

Konunun en fazla karıştırılan noktalarından biri bu.

DEXA gibi yöntemlerle ölçülen yağsız vücut kütlesi yalnızca iskelet kasını göstermez. Su, organlar ve diğer yağsız dokular da bu ölçümün içinde yer alabilir.

Dolayısıyla bir araştırmada “lean mass” yani yağsız kütle yüzde 10 azaldı denildiğinde bunun otomatik olarak “kasların yüzde 10’u kaybedildi” şeklinde çevrilmesi doğru değildir.

Kas sağlığını değerlendirirken yalnızca vücut kompozisyonuna değil; kas gücü, yürüme performansı, sandalyeden kalkma kapasitesi ve günlük fiziksel işlev gibi göstergelere de bakılması gerekebilir.

GLP-1 İLAÇLARI KASA ÖZEL BİR ZARAR MI VERİYOR?

Bugünkü kanıtlar bunu kesin olarak göstermiyor.

Kilo kaybı hangi yöntemle sağlanırsa sağlansın, özellikle büyük ve hızlı kilo kayıplarında yağın yanında bir miktar yağsız doku da kaybedilebilir.

2025’te yayımlanan çoklu kuruluş ortak danışma belgesinde GLP-1 tedavileri sırasında görülen yağsız kütle ve kas kaybının; bariatrik cerrahi ve çok düşük kalorili diyetler gibi büyük kilo kaybı sağlayan diğer yöntemlerde görülen değişikliklerle genel olarak benzer olduğu vurgulanıyor.

Bu nedenle tartışmayı “ilaç kasları eritiyor” şeklinde basitleştirmek yerine, büyük kilo kaybı sırasında kasın nasıl korunacağı sorusuna odaklanmak daha doğru.

KİMLERDE KAS KAYBI DAHA ÖNEMLİ OLABİLİR?

Risk herkes için aynı olmayabilir.

Özellikle ileri yaştaki kişiler, başlangıçta kas kütlesi veya kas gücü düşük olanlar, kırılgan bireyler, hareketsiz yaşayanlar ve sarkopeni riski bulunanlarda vücut kompozisyonu ve fiziksel fonksiyon daha yakından değerlendirilebilir.

Menopoz dönemindeki kadınlar ve hızlı kilo kaybeden kişiler de değerlendirmede özel dikkat gerektirebilir.

Bu gruplarda yalnızca tartıdaki kilogram değişimine bakmak yeterli olmayabilir.

KAS KAYBINI AZALTMAK İÇİN NE YAPILABİLİR?

Güncel öneriler iki temel noktayı öne çıkarıyor:

Yeterli protein almak ve direnç egzersizi yapmak.

2026 Amerikan Diyabet Derneği obezite bakım standartları, obezite ilaçları kullanan kişilerin aktif kilo kaybı döneminde yeterli besin ve özellikle protein alımının izlenmesini öneriyor.

Aynı standartlarda kas kaybını en aza indirmek amacıyla yeterli protein tüketimiyle birlikte kas güçlendirici aktiviteler öneriliyor.

Buradaki kritik ayrıntı ise proteinin tek başına yeterli olmayabilmesi.

Direnç egzersizi, kilo kaybı sırasında yağsız kütleyi korumaya yardımcı olan en önemli yaşam tarzı müdahalelerinden biri olarak görülüyor.

NE KADAR PROTEİN GEREKİR?

Herkese uygulanabilecek tek bir protein miktarı bulunmuyor.

Yaş, mevcut kilo, yağsız vücut kütlesi, böbrek fonksiyonu, fiziksel aktivite düzeyi ve eşlik eden hastalıklar gereksinimi değiştirebilir.

GLP-1 tedavilerinde iştah belirgin biçimde azalabildiğinden bazı kişiler yeterli protein ve toplam besin tüketmekte zorlanabilir.

Bu nedenle “daha fazla protein yiyin” şeklindeki tek tip öneriler yerine kişinin beslenmesinin hekim veya diyetisyen tarafından değerlendirilmesi daha güvenli bir yaklaşım.

PROTEİN TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİL

Kasın korunmasında belki de en önemli mesaj bu.

Yüksek miktarda protein tüketmek, kaslara onları korumaları için gereken mekanik uyarıyı tek başına sağlamaz.

Direnç egzersizleri kas dokusuna bu uyarıyı verir. Bu nedenle protein alımı ve kas güçlendirici egzersiz birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı olarak görülüyor.

Aerobik egzersiz kalp-damar ve metabolik sağlık açısından önemli olsa da hızlı kilo kaybı sırasında yağsız kütlenin korunmasında direnç egzersizinin özel bir rolü bulunuyor.

TARTIDAKİ RAKAM TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİL

GLP-1 tedavisinde başarı yalnızca “kaç kilo verildi?” sorusuyla değerlendirilmemeli.

Bel çevresindeki değişim, yağ kütlesi, kas gücü, hareket kapasitesi, beslenme durumu ve kişinin günlük işlevleri de önem taşıyor.

Özellikle ileri yaşta veya başlangıçta kas gücü düşük kişilerde hızlı kilo kaybının yakından takip edilmesi bu nedenle daha önemli olabilir.

SONUÇ: KAS KAYBI GERÇEK, AMA TABLO SANDIĞINIZDAN DAHA KARMAŞIK

GLP-1 temelli ilaçlarla kilo kaybı sırasında yağsız vücut kütlesinde azalma görülebiliyor. Bu nedenle kas sağlığını görmezden gelmek doğru değil.

Ancak mevcut araştırmalar kilo kaybının çoğunun yağ dokusundan gerçekleştiğini gösteriyor. Ayrıca yağsız kütle kaybı doğrudan kas kaybıyla eş anlamlı değil ve kilo kaybının kendisi de bir miktar yağsız doku kaybına yol açabiliyor.

Bu nedenle bilimsel tartışmanın giderek “GLP-1 kas kaybettiriyor mu?” sorusundan “önemli miktarda kilo verirken kas gücünü ve fonksiyonunu en iyi nasıl koruruz?” sorusuna kayması daha anlamlı görünüyor.

Bugünkü kanıtlara göre bunun en güçlü iki ayağı yeterli ve kişiye uygun beslenme ile düzenli direnç egzersizi.

TIBBİ UYARI
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel tıbbi öneri yerine geçmez. GLP-1 temelli ilaç kullanan kişiler ilacını, beslenmesini veya egzersiz programını kendi başına değiştirmemeli; özellikle böbrek hastalığı, ileri yaş, kırılganlık veya sarkopeni riski varsa hekimine danışmalıdır.

KAYNAKLAR
Medscape Medical News — Muscle Loss on GLP-1s: Data and Debate
Journal of the Endocrine Society — STEP 1 Body Composition Analysis
Diabetes, Obesity, and Cardiometabolic CARE — Standards of Care in Overweight and Obesity
Obesity Pillars — Nutritional Priorities to Support GLP-1 Therapy for Obesity
Diabetes, Obesity and Metabolism — SURMOUNT-1 Body Composition Analysis

Zonguldak’ın Karadeniz Ereğli ilçesinde sağlık camiasını üzen bir vefat haberi geldi. Karadeniz Ereğli Devlet Hastanesi personeli 32 yaşındaki Batuhan Özhan hayatını kaybetti.

Edinilen bilgilere göre bir süredir sağlık sorunları nedeniyle tedavi gören Özhan’ın genç yaşta yaşamını yitirmesi ailesi, yakınları, sevenleri ve çalışma arkadaşları arasında büyük üzüntüye neden oldu.

İSTANBUL’DAN KARADENİZ EREĞLİ’YE ATANMIŞTI

Edinilen bilgilere göre Batuhan Özhan’ın İstanbul’dan Karadeniz Ereğli Devlet Hastanesi’ne ataması gerçekleştirilmişti.

Kaynaklarda Özhan’ın yeni görevine başlayamadan hayatını kaybettiği belirtilirken, diğer yerel kaynaklarda Karadeniz Ereğli Devlet Hastanesi personeli olarak görev yaptığı bilgisi yer aldı.

SON YOLCULUĞUNA UĞURLANACAK

Batuhan Özhan’ın cenazesinin 15 Eylül 2026 Salı günü ikindi namazının ardından kılınacak cenaze namazı sonrası Belen Mahallesi’ndeki aile mezarlığında toprağa verileceği bildirildi.

Genç yaşta gelen vefat haberi başta Özhan ailesi olmak üzere yakınları, sevenleri ve sağlık camiasında üzüntüyle karşılandı.

Tıbbiye Bülteni olarak Batuhan Özhan’a Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına ve sağlık camiasına başsağlığı diliyoruz.

Uzun yıllar hukuk felsefesi ve hukuk sosyolojisi alanında akademik çalışmalar yürüten, çok sayıda hukukçunun yetişmesine katkıda bulunan Gürkan’ın vefatı hukuk ve akademi camiasında üzüntüyle karşılandı.

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanlığı tarafından yayımlanan vefat duyurusunda, Prof. Dr. Ülker Gürkan’ın kaybından duyulan üzüntü ifade edilerek ailesine, yakınlarına ve meslektaşlarına başsağlığı dilekleri iletildi.

CENAZE TÖRENİ ANKARA HUKUK’TA

Dekanlığın duyurusuna göre Prof. Dr. Ülker Gürkan için 16 Eylül 2026 Çarşamba günü saat 12.00’de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde cenaze töreni gerçekleştirilecek.

Gürkan’ın cenazesi, Cebeci Asri Mezarlığı Camii’nde kılınacak öğle namazının ardından defnedilecek.

PROF. DR. ÜLKER GÜRKAN KİMDİR?

Prof. Dr. Ülker Gürkan, Türk hukuk akademisinin özellikle hukuk sosyolojisi ve hukuk felsefesi alanlarında uzun yıllar görev yapan önemli isimlerinden biriydi.

15 Kasım 1934’te Gaziantep’te doğan Gürkan, ilk öğrenimini Ankara’da, ortaokul ve lise eğitimini ise Kandilli Kız Lisesinde tamamladı. 1953 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi ve 1957 yılında mezun oldu.

Mezuniyetinin ardından Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Kürsüsünde akademik çalışmalarına başladı.

1961 yılında “Sosyolojik Hukuk İlmi” konulu çalışmasıyla doktorasını tamamladı. Akademik çalışmalarını yurt dışında da sürdüren Gürkan, Columbia Üniversitesi Hukuk Fakültesinde lisansüstü eğitim gördü.

1960’lı yıllarda akademik kariyerinde önemli bir aşamaya ulaşan Gürkan, hukuk sosyolojisi ve hukuk felsefesi alanındaki çalışmalarını Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde sürdürdü. Fakültenin 1967-1968 öğretim yılına ilişkin tarihî kayıtlarında da Gürkan’ın doçent olarak öğretim kadrosuna katılan akademisyenler arasında yer aldığı görülüyor.

HUKUK SOSYOLOJİSİNE ÖNEMLİ KATKILAR

Prof. Dr. Ülker Gürkan’ın akademik çalışmalarının merkezinde hukuk ile toplum arasındaki ilişki bulunuyordu.

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Bilim Dalının tarihçesinde Gürkan; Prof. Dr. Adnan Güriz ve Prof. Dr. Cahit Can ile birlikte bilim dalının gelişimine destek veren akademisyenler arasında gösteriliyor.

Gürkan’ın çalışmaları yalnızca hukuk sosyolojisinin teorik meseleleriyle sınırlı kalmadı. İbn Haldun’un hukuk sosyolojisi açısından değerlendirilmesinden hukuki realizme, Montesquieu’den kadınların toplumsal ve hukuki statüsüne kadar geniş bir alanda eserler verdi.

1967 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan “Hukuk Sosyolojisi Açısından İbni Haldun” başlıklı çalışması, akademik yayınları arasında yer aldı. Daha sonraki yıllarda “Medenî Kanun Eleştirileri I: Karının İktisaben Korunması” ve “Montesquieu ve Kanunların Ruhu” gibi çalışmalar da yayımladı.

ESERLERİ HUKUK EĞİTİMİNDE KULLANILDI

Prof. Dr. Ülker Gürkan’ın öne çıkan eserleri arasında “Sosyolojik Hukuk İlmi”, “Hukukî Realizm Akımı” ve “Hukuk Sosyolojisine Giriş” bulunuyor.

Özellikle “Hukuk Sosyolojisine Giriş”, hukuk sosyolojisi alanındaki temel Türkçe kaynaklardan biri olarak farklı dönemlerde yeniden basıldı ve üniversitelerin ders kaynakları arasında yer aldı.

Gürkan, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesindeki uzun akademik kariyerinin ardından emekliye ayrıldı. Daha sonraki dönemlerde de hukuk eğitimi ve akademik çalışmalarla bağını sürdürdü.

Ankara Üniversitesi Kadın Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin kayıtlarında da merkeze ve Kadın Çalışmaları Anabilim Dalına uzun yıllar katkı sunan öğretim üyeleri arasında Prof. Dr. Ülker Gürkan’ın adına yer veriliyor.

Prof. Dr. Ülker Gürkan, hukuk sosyolojisi ve hukuk felsefesi alanındaki eserleri, yetiştirdiği öğrenciler ve Türk hukuk eğitimine yaptığı katkılarla akademik camianın hafızasında yaşamaya devam edecek.

Yalova Üniversitesi Tıp Fakültesi için 2026–2027 akademik yılı yalnızca yeni bir eğitim döneminin değil, beş yıl önce başlayan bir kuruluş hikâyesinde yeni bir dönüm noktasının başlangıcı oldu.

2021 yılında kurulan fakülte, kendi Morfoloji Binası’nda ilk kez Dönem 1 öğrencilerini ağırladı. Bu tarihi başlangıcın ilk dersini ise fakültenin kuruluş sürecinde Kurucu Dekan olarak görev yapan Prof. Dr. Vefik Arıca verdi.

BEŞ YIL SONRA AYNI HİKÂYEDE YENİ BİR SAYFA

Yıllar önce kuruluş çalışmalarının başında bulunan Prof. Dr. Arıca, bu kez amfide geleceğin hekimleriyle buluştu.

Fakültenin kuruluş dönemini hatırlatan Arıca, o yıllarda tamamlanmış bir bina, kurulmuş laboratuvarlar ve yerleşmiş bir akademik düzen bulunmadığını; buna karşılık Yalova’ya güçlü bir tıp fakültesi kazandırma hedefinin bulunduğunu anlattı.

Arıca, fakültenin bugünkü noktaya ulaşmasındaki katkıları nedeniyle Yalova Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Bahçekapılı ile Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Nurşah Varol’a özellikle teşekkür etti.

“SİZ BU FAKÜLTENİN İLKLERİSİNİZ”

İlk dersin en dikkat çekici bölümlerinden biri, Prof. Dr. Arıca’nın öğrencilerin Yalova Tıp tarihindeki yerine yaptığı vurgu oldu.

Genç tıbbiyelilere, yalnızca tıp fakültesinin birinci sınıfına başlayan öğrenciler olmadıklarını hatırlatan Arıca, onların fakültenin kendi binasında eğitim alan ilk Dönem 1 öğrencileri olarak tarihe geçtiklerini söyledi.

Arıca, yıllar sonra öğrencilerin bu günleri hatırlarken “Biz ilklerdik” diyebileceklerini ifade etti.

“BİLGİ SİZİ DOKTOR YAPAR, VİCDAN İYİ HEKİM”

İlk dersin merkezinde ise tıp eğitiminin ötesine geçen “iyi hekimlik” mesajı vardı.

Prof. Dr. Arıca, hekimliğin yalnızca hastalıkları tanımak, ilaçları öğrenmek veya görüntüleme sonuçlarını yorumlamak anlamına gelmediğini belirterek, modern tıbbın teknik bilgisinin insanı görme becerisiyle tamamlanması gerektiğine dikkat çekti.

Genç hekim adaylarına, “Bilgi sizi doktor yapar; bilgiyi vicdanla kullanmak sizi iyi hekim yapar” sözleriyle seslenen Arıca, doğru tanının yanında hastayı dinlemenin ve anlamanın da hekimliğin temel parçalarından biri olduğunu vurguladı.

DÜŞÜK NOT İYİ HEKİMLİĞİN ÖNÜNDE ENGEL DEĞİL

Öğrencilere sınav ve başarı konusunda da mesaj veren Arıca, hekimlik yolculuğunun yalnızca yüksek notlardan oluşmadığını anlattı.

En yüksek notu alan öğrencinin her zaman en iyi hekim adayı olmayabileceğine işaret eden Arıca; hastayı dinleme, öğrenmeye açık olma, yapılan hatalardan ders çıkarma ve merakı kaybetmemenin önemine dikkat çekti.

Bir sınavdaki düşük notun öğrencinin gelecekte kötü bir hekim olacağı anlamına gelmediğini belirten Arıca, asıl önemli olanın yaşanan güçlüklerden ne öğrenildiği olduğunu ifade etti.

“BAZEN BÜTÜN UNVANLAR SUSAR, İNSANLIK KONUŞUR”

Çocuk hekimliği deneyimlerinden örnekler de paylaşan Prof. Dr. Arıca, özellikle çocuk hastalarla kurulan ilişkinin hekimliğin insani tarafını çok açık biçimde ortaya koyduğunu anlattı.

Bir çocuğun karşısındaki hekimin akademik unvanını veya bilimsel yayın sayısını bilmediğini hatırlatan Arıca, çocuk için asıl önemli olanın kendisini güvende hissetmek olduğunu söyledi.

Bu noktada genç tıbbiyelilere, “Hekimlikte bazen bütün unvanların sustuğu, insanlığın konuştuğu anlar vardır” mesajını verdi.

Arıca’ya göre bazen hekimin elindeki en güçlü araçlardan biri de doğru zamanda kurulmuş doğru bir cümle olabiliyor.

YAPAY ZEKÂ HEKİMLİĞİ DEĞİŞTİRECEK, AMA İNSANIN YERİNİ ALMAMALI

Dersin bir başka başlığı geleceğin tıbbıydı.

Yapay zekâ, genomik veriler, ileri görüntüleme teknolojileri ve robotik sistemlerin yeni nesil hekimlerin çalışma biçimini önemli ölçüde değiştireceğini belirten Arıca, teknolojinin hekimin kararlarını güçlendiren bir araç olarak kullanılması gerektiğini söyledi.

Ancak teknolojik gelişmenin hastayı anlamanın, vicdanın ve insani temasın yerine geçmemesi gerektiğinin altını çizdi.

“BİR FAKÜLTENİN EN BÜYÜK ESERİ BİNASI DEĞİL, MEZUNUDUR”

Beş yıl içinde kuruluş aşamasından kendi binasında öğrenci yetiştiren bir yapıya ulaşan Yalova Tıp’ın geleceğine ilişkin de konuşan Prof. Dr. Arıca, fakültelerin gerçek başarısının yalnızca fiziki yatırımlarla ölçülemeyeceğini vurguladı.

“Bir fakültenin en büyük eseri binası değildir. En büyük eseri mezunudur” diyen Arıca, bundan sonraki Yalova Tıp hikâyesinin önemli bölümünü bugün sıralarda oturan öğrencilerin yazacağını ifade etti.

BEYAZ ÖNLÜĞÜN GÖRÜNMEYEN CEBİNDE ÜÇ ŞEY

İlk dersin sonunda Prof. Dr. Arıca, gelecekte beyaz önlüklerini giyecek öğrencilere üç kavram bıraktı:

Merak, merhamet ve cesaret.

Merakın doğru tanının peşinden gitmeyi, merhametin hastayı yalnızca bir vaka olarak değil insan olarak görmeyi, cesaretin ise gerektiğinde doğru olanı savunmayı sağlayacağını belirtti.

Arıca, öğrencilerin bugünlere gelmesinde ailelerinin emeğini de hatırlatarak genç tıbbiyelilere şu sözlerle seslendi:

“Yolunuz açık, vicdanınız diri, elleriniz şifaya vesile olsun.”

Beş yıl önce kuruluş çalışmalarıyla başlayan Yalova Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin yolculuğunda böylece yeni bir dönem başladı.

Bir zamanlar planlarda ve hayallerde bulunan amfilerde bugün genç tıbbiyeliler ders görüyor. Fakültenin bundan sonraki hikâyesini ise yetiştireceği hekimler yazacak.

Magnezyumun uykuya yardımcı olduğu iddiası sosyal medyada ve takviye ürünlerinde sık karşımıza çıkıyor. Ancak mevcut bilimsel kanıt, magnezyumun uykusuzluk yaşayan yetişkinlerde rutin bir tedavi olarak önerilebilmesi için yeterince güçlü değil.

Üstelik bu konuda çok güncel bir bilimsel değerlendirme var. 2026'da yayımlanan “Magnesium Supplementation for Sleep in Adults” başlıklı sistematik derleme, randomize kontrollü çalışmaların sonuçlarını yeniden değerlendirdi. Araştırmacılar bazı yetişkinlerde belirli öznel uyku ölçümlerinde mütevazı faydalar görülebileceğini, ancak çalışmalar arasındaki sonuçların tutarsız olduğunu bildirdi.

Derlemenin en önemli sonucu ise net: Mevcut kanıtlar ağızdan alınan magnezyumun insomnia, yani uykusuzluk için rutin tedavi olarak kullanılmasını desteklemiyor.

KANITLAR NEDEN NET DEĞİL?

Sorun yalnızca çalışma sayısının az olması değil.

Araştırmalarda incelenen kişilerin özellikleri, kullanılan magnezyum türleri, elemental magnezyum dozları, tedavi süreleri ve uykunun nasıl ölçüldüğü birbirinden farklıydı.

Bazı araştırmalarda kişilerin kendi bildirdikleri uyku kalitesi değerlendirildi. Bazılarında aktigrafi, EEG, giyilebilir cihazlar veya fizyolojik ölçümler kullanıldı.

2026 sistematik derlemesi, bu farklı ölçümlerde sonuçların tutarlı olmadığını ve kanıt kesinliğinin düşük ile çok düşük arasında olduğunu belirtiyor.

Bu ayrım önemli. Bir takviyenin bazı küçük çalışmalarda olumlu sonuç vermesi, herkesin daha iyi uyuyacağını kanıtlamaz.

DAHA ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR NE BULMUŞTU?

ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleyici Sağlık Merkezi de magnezyum ve insomnia konusunda araştırmaların oldukça sınırlı olduğuna dikkat çekiyor.

2021'de yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analiz, insomnia yaşayan ileri yaştaki yetişkinlerde yapılmış üç çalışmayı ve toplam 151 katılımcıyı değerlendirmişti.

Sonuçlar magnezyumun uykuya dalma süresinde iyileşme sağlayabileceğini düşündürüyordu. Ancak çalışmaların kalitesi düşüktü ve araştırmacılar eldeki kanıtların güçlü bir klinik öneri yapmak için yeterli olmadığını vurguladı.

Daha geniş kapsamlı 2022 tarihli bir değerlendirmede ise dokuz çalışma ve 7 bin 582 katılımcının verileri incelendi. Magnezyum ile uyku kalitesi ve uyku bozuklukları arasındaki bulgular yine birbiriyle çelişiyordu.

2026'daki yeni sistematik inceleme de temel tabloyu değiştirmiş değil: Olası bir etki tamamen dışlanamıyor, fakat “magnezyum daha iyi uyutur” şeklinde genel bir sonuca ulaşmak için kanıt yeterli değil.

MAGNEZYUM VÜCUTTA NE YAPIYOR?

Magnezyum vücut için gerekli bir mineraldir.

Kas ve sinir fonksiyonlarında, kan şekeri ve kan basıncının düzenlenmesinde ve protein, kemik ile DNA üretiminde rol oynayan birçok biyolojik süreçte görev alır.

Yetişkinlerin günlük toplam magnezyum gereksinimi yaş ve cinsiyete göre değişir. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri Besin Takviyeleri Ofisi'nin referanslarına göre yetişkin erkeklerde önerilen günlük miktar 400–420 mg, yetişkin kadınlarda ise 310–320 mg düzeyindedir.

Ancak bu değerler yalnızca takviyeyi değil, yiyecek ve içeceklerden alınan magnezyumu da kapsayan toplam günlük gereksinimi ifade eder.

MAGNEZYUM EKSİKLİĞİ VARSA DURUM FARKLI MI?

Evet, burada önemli bir ayrım yapılmalı.

Magnezyum eksikliğinin düzeltilmesi ile magnezyum düzeyi yeterli olan bir kişinin yalnızca daha iyi uyumak amacıyla takviye kullanması aynı durum değildir.

Uzun süre yetersiz magnezyum alımı veya bazı hastalık ve ilaçlar magnezyum eksikliğine yol açabilir. Belirgin eksiklikte iştahsızlık, bulantı, kusma, yorgunluk ve güçsüzlük görülebilir. Daha ciddi eksikliklerde uyuşma, karıncalanma, kas krampları ve anormal kalp ritimleri ortaya çıkabilir.

Fakat uyuyamamak tek başına magnezyum eksikliği tanısı koydurmaz.

“UYKU İÇİN EN İYİ MAGNEZYUM HANGİSİ?”

İnternette magnezyum glisinat, sitrat, treonat ve diğer formlar için farklı uyku iddiaları bulunuyor.

Bazı magnezyum tuzlarının bağırsaktan emilimi diğerlerinden daha yüksek olabilir. Örneğin NIH Besin Takviyeleri Ofisi; sitrat, aspartat, laktat ve klorür gibi daha iyi çözünen bazı formların magnezyum okside göre daha kolay emilebildiğini bildiriyor.

Ancak daha iyi emilim, belirli bir magnezyum formunun insomnia tedavisinde daha etkili olduğunun kanıtlandığı anlamına gelmez.

2026 sistematik derlemesinde kullanılan magnezyum formu ve dozlarının çalışmalar arasında önemli ölçüde değişmesi de “uyku için en iyi magnezyum türü” konusunda güçlü bir sonuca ulaşmayı zorlaştırıyor.

Bu nedenle yalnızca ürün etiketinde “glisinat”, “sitrat” veya başka bir form yazması, ürünün uykusuzluk için kanıtlanmış bir tedavi olduğu anlamına gelmez.

MAGNEZYUM NE ZAMAN ALINMALI?

Magnezyumun mutlaka yatmadan belirli bir süre önce alınması gerektiğini gösteren güçlü bir klinik kanıt bulunmuyor.

Sosyal medyada “uyumadan 30 dakika önce” veya “bir saat önce” gibi kesin zaman önerileri görülebiliyor. Ancak mevcut araştırmalar bu tür evrensel bir zamanlama kuralını destekleyecek düzeyde değil.

Takviye kullanılması gerekiyorsa doz, ürün formu, diğer ilaçlar ve kişinin sağlık durumu zamanlamadan daha önemli olabilir.

MAGNEZYUMUN FAZLASI ZARARLI OLABİLİR Mİ?

Evet. Özellikle takviye ve magnezyum içeren ilaçlardan yüksek miktarda alınması yan etkilere yol açabilir.

NIH Besin Takviyeleri Ofisi'ne göre sağlıklı yetişkinler için yalnızca takviye ve ilaçlardan alınan magnezyum açısından belirlenmiş tolere edilebilir üst alım düzeyi günlük 350 mg'dır.

Bu sınır yiyeceklerde doğal olarak bulunan magnezyumu kapsamaz.

Takviyelerden fazla magnezyum alınması ishal, bulantı ve karın kramplarına neden olabilir. Çok yüksek miktarlar ise tansiyon düşüklüğü, solunum güçlüğü, düzensiz kalp ritmi ve ciddi magnezyum toksisitesiyle sonuçlanabilir.

BÖBREK HASTALIĞI OLANLARDA NEDEN DAHA ÖNEMLİ?

Sağlıklı böbrekler fazla magnezyumun önemli bölümünü idrarla uzaklaştırabilir.

Böbrek fonksiyonu ciddi biçimde bozulduğunda ise magnezyumun vücuttan atılması azalabilir. Bu durum yüksek doz magnezyum içeren takviye veya ilaçların toksisite riskini artırabilir.

Böbrek hastalığı bulunan kişilerin magnezyum takviyesine gelişigüzel başlamaması özellikle önemlidir.

İLAÇLARLA ETKİLEŞEBİLİR Mİ?

Evet.

Magnezyum bazı antibiyotiklerin bağırsaktan emilimini azaltabilir. Tetrasiklin ve kinolon grubu antibiyotikler bu etkileşimin bilinen örnekleri arasındadır.

Osteoporoz tedavisinde kullanılan ağızdan alınan bazı bisfosfonatların emilimini de etkileyebilir.

Buna karşılık bazı diüretikler ve uzun süre kullanılan proton pompa inhibitörleri vücudun magnezyum durumunu etkileyebilir.

Düzenli ilaç kullanan kişiler bu nedenle magnezyum takviyesini yalnızca “mineral” olduğu düşüncesiyle zararsız kabul etmemelidir.

KRONİK UYKUSUZLUKTA NE DAHA İYİ KANITLANMIŞ?

Uzun süren insomnia için kanıt düzeyi magnezyumdan çok daha güçlü bir yaklaşım bulunuyor: insomnia için bilişsel davranışçı terapi, yani CBT-I.

ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleyici Sağlık Merkezi, CBT-I'yi insomnia için en güçlü biçimde önerilen tedavi yaklaşımı olarak tanımlıyor.

CBT-I yalnızca “erken yatmak” veya birkaç uyku hijyeni önerisinden ibaret değildir. Uyaran kontrolü, uyku düzeninin yapılandırılması, uyku hakkındaki işlevsiz düşüncelerin ele alınması ve gerektiğinde gevşeme teknikleri gibi bileşenleri içeren yapılandırılmış bir tedavidir.

Düzenli uyku saatleri, geç saatlerde kafein ve nikotinden kaçınma, yatmaya yakın ağır öğünleri sınırlama, gece parlak ekran ışığını azaltma ve uyku ortamını karanlık, sessiz ve serin tutma gibi alışkanlıklar da uyku sağlığını destekleyebilir.

UYKU SORUNUNUN NEDENİ TAKVİYE EKSİKLİĞİ OLMAYABİLİR

Uykuya dalmakta güçlük veya gece sık uyanma; stres, depresyon ve anksiyete gibi ruhsal durumların yanı sıra ağrı, kullanılan ilaçlar, vardiyalı çalışma veya farklı uyku bozukluklarıyla ilişkili olabilir.

Yüksek sesle horlama, uykuda nefesin durması, boğulur gibi uyanma veya gündüz belirgin uyku hali varsa uyku apnesi gibi başka bir uyku bozukluğu da araştırılmalıdır.

Haftalar veya aylar boyunca devam eden uyku problemini yalnızca bir takviyeyle bastırmaya çalışmak, asıl nedenin değerlendirilmesini geciktirebilir.

MAGNEZYUM UYKU İÇİN KULLANILMALI MI?

Mevcut kanıtlar magnezyumun bazı kişilerde bazı uyku sonuçlarında küçük faydalar sağlayabileceği ihtimalini tamamen dışlamıyor.

Fakat 2026'da yayımlanan randomize kontrollü çalışmaların sistematik incelemesi, sonuçların tutarsız ve kanıt kesinliğinin düşük veya çok düşük olduğunu ortaya koyuyor. Bu nedenle magnezyumu yetişkinlerde insomnia için rutin bir tedavi olarak önermek mevcut kanıtlarla desteklenmiyor.

Magnezyum eksikliği bulunan kişinin eksikliğinin tedavi edilmesi ise ayrı bir tıbbi konudur.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve kişisel tedavi önerisi değildir. Uzun süren uyku sorunlarında sağlık profesyoneline başvurun. Böbrek hastalığınız varsa veya düzenli ilaç kullanıyorsanız magnezyum takviyesini sağlık profesyoneline danışmadan kullanmayın.

KAYNAKLAR

Sleep Medicine — Magnesium Supplementation for Sleep in Adults: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials, 2026

National Center for Complementary and Integrative Health — Sleep Disorders and Complementary Health Approaches

National Center for Complementary and Integrative Health — Magnesium Supplements for Sleep Disorders

BMC Complementary Medicine and Therapies — Oral Magnesium Supplementation for Insomnia in Older Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis, Mah ve Pitre, 2021

Biological Trace Element Research — The Role of Magnesium in Sleep Health: A Systematic Review of Available Literature, Arab ve arkadaşları, 2023

National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements — Magnesium Fact Sheet for Health Professionals

Uykunun ortasında baldır kasının aniden sertleşmesi ve şiddetli ağrıyla kasılması, gece bacak kramplarının tipik özelliğidir. Kramp çoğunlukla baldırda görülür; ayak veya uyluk kaslarını da etkileyebilir. NHS'ye göre atak birkaç saniyeden 10 dakikaya kadar sürebilir ve sonrasında kas bir süre hassas kalabilir.

Gece bacak kramplarının önemli bir bölümünde kesin bir neden bulunamaz. Yaşın ilerlemesi, kasların fazla zorlanması, gebelik ve bazı ilaçlar olası etkenler arasındadır. Bu yüzden sık tekrarlayan her kramp doğrudan “magnezyum eksikliği” olarak yorumlanmamalıdır.

NEDEN ÖZELLİKLE GECE KRAMP GİRİYOR?

Gece kramplarının neden uyku sırasında daha sık ortaya çıktığı tam olarak açıklanmış değil.

Kas ve sinirlerin çalışma biçimindeki değişiklikler ile kas yorgunluğu olası mekanizmalar arasında değerlendiriliyor. Yaş ilerledikçe gece kramplarının daha sık görülmesi de bilinen bir durum.

Bazı kişilerde ise altta yatan başka bir durum veya kullanılan ilaçlar kramplara katkıda bulunabilir.

HER BACAK KRAMPI MAGNEZYUM EKSİKLİĞİ Mİ?

Hayır.

Magnezyum kas ve sinir fonksiyonları için gerekli bir mineraldir ve ciddi magnezyum eksikliği kas kramplarına yol açabilir. Fakat bu bilgi, gece bacak krampı yaşayan herkesin magnezyum eksikliği olduğu anlamına gelmez.

Gece krampları ile magnezyum arasındaki bu ayrım önemli. Çünkü magnezyum takviyeleri kramp için yaygın biçimde kullanılmasına rağmen randomize kontrollü çalışmaların toplu sonuçları, genel yetişkin nüfusta beklenen faydayı göstermiyor.

MAGNEZYUM TAKVİYESİ GERÇEKTEN İŞE YARIYOR MU?

Mevcut en güçlü kanıtlardan biri Cochrane tarafından yayımlanan sistematik derleme.

Derlemede toplam 11 randomize çalışma ve 735 katılımcının verileri değerlendirildi. Bunların beşi çoğunlukla gece krampları yaşayan ileri yaştaki yetişkinleri, beşi gebelikte kramp yaşayan kadınları, biri ise karaciğer sirozu bulunan kişileri kapsıyordu.

Yaşlı yetişkinlerdeki beş çalışmanın birleştirilmiş sonuçları, magnezyumun kramp sıklığı veya şiddetinde klinik olarak anlamlı bir azalma sağlamasının olası olmadığını gösterdi.

Dört haftada haftalık kramp sayısındaki fark magnezyum lehine yalnızca 0,18 kramp düzeyindeydi ve istatistiksel olarak anlamlı değildi.

American Family Physician'ın 2023 tarihli kanıt değerlendirmesi de kısa süreli magnezyum kullanımının idiyopatik gece bacak kramplarında belirgin fayda göstermediği sonucuna vardı.

Bu bulgular “magnezyum hiçbir koşulda işe yaramaz” anlamına gelmez. Magnezyum eksikliği bulunan kişiler ayrı değerlendirilmelidir. Gebelikte görülen kramplarda ise çalışmaların sonuçları tutarsız olduğundan fayda konusunda kesin bir yargıya varılamıyor.

MAGNEZYUMU RASTGELE KULLANMAK NEDEN DOĞRU DEĞİL?

Bir takviyenin reçetesiz satılması herkes için gerekli olduğu anlamına gelmez.

Cochrane değerlendirmesindeki çalışmalarda ağızdan alınan magnezyumla özellikle ishal ve bulantı gibi gastrointestinal yan etkiler görüldü.

Böbrek fonksiyonları bozulmuş kişilerde magnezyum içeren ürünler ayrıca dikkat gerektirir. Düzenli ilaç kullanan kişilerin de takviyelerin olası etkileşimlerini sağlık profesyoneli veya eczacıyla değerlendirmesi uygun olur.

KRAMP GİRDİĞİNDE NE YAPILABİLİR?

Kramp sırasında kası nazikçe germek ve masaj yapmak ağrının azalmasına yardımcı olabilir.

Baldır krampında ayağa kalkıp etkilenen bacağa kontrollü biçimde ağırlık vermek de bazı kişilerde rahatlama sağlayabilir.

NHS, baldır kaslarını düzenli olarak germenin bazı kişilerde kramp sıklığını azaltabileceğini, ancak krampları tamamen önlemeyebileceğini belirtiyor.

Ağrı kesiciler kramp başladıktan sonra kasılmayı anında durdurmaz; çünkü kramp çoğu zaman ilaç etki göstermeden önce geçer. Kramp sonrasında kalan kas hassasiyetinde ise uygun kişilerde ağrı kontrolü farklı biçimde değerlendirilebilir.

SUSUZLUK KRAMP YAPAR MI?

Susuzluk, özellikle egzersiz ve sıcak ortamlarla ilişkili kas yakınmalarında sık gündeme gelir. NHS de yeterli sıvı alınmamasını bacak kramplarıyla ilişkili olabilecek etkenler arasında sayıyor.

Ancak özellikle klasik gece bacak kramplarını yalnızca susuzluğa veya elektrolit eksikliğine bağlamak doğru değildir. Gece kramplarının önemli bir bölümünde belirgin bir neden saptanmaz.

Günlük sıvı ihtiyacını karşılamak genel sağlık açısından önemlidir; fakat yalnızca daha fazla su içmenin tekrarlayan gece kramplarını mutlaka ortadan kaldıracağı söylenemez.

HANGİ İLAÇLARLA İLİŞKİLİ OLABİLİR?

Bazı ilaçların kullanımı bacak kramplarıyla ilişkilendirilebilir.

NHS, kolesterol düşürücü statinleri ve idrar söktürücü etkisi bulunan bazı diüretikleri olası örnekler arasında gösteriyor.

Bir ilaca başladıktan veya tedavi değişikliğinden sonra kramplar belirginleştiyse bu durum sağlık profesyoneline bildirilmelidir.

Ancak kramp oluştuğu gerekçesiyle reçeteli ilaç kendi kendine bırakılmamalı veya dozu değiştirilmemelidir.

HER GECE KRAMP GİRİYORSA KAN TESTİ GEREKİR Mİ?

Her gece kramp yaşayan herkese otomatik olarak geniş bir vitamin ve mineral paneli yapılması gerektiğine dair bir kural yoktur.

Tipik gece bacak kramplarında kişinin öyküsü ve muayenesi çoğu zaman ilk değerlendirmeyi yönlendirir. Başka belirtiler veya hastalık şüphesi varsa kan ve idrar testleri gibi incelemeler gerekebilir.

Örneğin uyuşma, belirgin bacak şişliği, kas güçsüzlüğü veya kaslarda küçülme gibi ek bulgular varsa yalnızca “basit gece krampı” olarak değerlendirilmemelidir.

GECE KRAMP MI, HUZURSUZ BACAK MI?

İki durum birbirine karıştırılabilir.

Gece bacak krampında kas aniden kasılır, sertleşir ve belirgin ağrı oluşur.

Huzursuz bacak sendromunda ise temel yakınma çoğunlukla bacakları hareket ettirme dürtüsü ve dinlenme sırasında ortaya çıkan rahatsız edici hislerdir. Hareket etmek geçici rahatlama sağlayabilir.

Bu ayrım önemlidir; çünkü iki durumun değerlendirilmesi ve tedavi yaklaşımı aynı değildir.

NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURULMALI?

Ara sıra ortaya çıkan ve kısa sürede geçen bacak krampları çoğunlukla ciddi bir sorun anlamına gelmez.

Ancak kramplar sıklaşıyor, uykuyu düzenli olarak bozuyor veya yaşam kalitesini etkiliyorsa sağlık profesyoneline başvurmak uygun olur.

NHS ayrıca kramp 10 dakikadan uzun sürüyorsa veya bacaklarda uyuşma ya da şişlik eşlik ediyorsa değerlendirme öneriyor. Kaslarda belirgin güçsüzlük veya küçülme gibi değişiklikler de araştırılmalıdır.

Tek bacakta yeni başlayan belirgin şişlik, sıcaklık artışı ve ağrı gibi belirtiler klasik gece krampından farklı bir soruna işaret edebilir ve hızlı tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez. Sık tekrarlayan veya başka belirtilerin eşlik ettiği bacak kramplarında sağlık profesyoneline başvurun. Magnezyum veya başka bir takviyeyi yalnızca kramp yaşadığınız için gelişigüzel kullanmayın; reçeteli ilaçlarınızı hekime danışmadan değiştirmeyin.

KAYNAKLAR

Cochrane Database of Systematic Reviews — Magnesium for Skeletal Muscle Cramps, Garrison ve arkadaşları, 2020

American Family Physician — Does Magnesium Supplementation Treat Nocturnal Leg Cramps?, 2023

NHS — Leg Cramps

NHS Inform — Leg Cramps

Family Practice — Effect of Magnesium Therapy on Nocturnal Leg Cramps: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials, Sebo, Cerutti ve Haller, 2014

Duş giderinde eskisinden daha fazla saç...

Tarakta kalan teller...

At kuyruğunun incelmesi veya saçın ortadan ayrıldığı çizginin giderek genişlemesi...

Kadınlarda saç dökülmesi oldukça sık görülüyor ancak bütün saç dökülmeleri aynı nedenle ortaya çıkmıyor.

Bazı kadınlarda sorun genetik özelliklerle ilişkili kadın tipi saç dökülmesiyken, bazı kadınlarda birkaç ay önce yaşanan hastalık, doğum, ameliyat, yoğun kilo kaybı veya beslenme yetersizliği saçları topluca dinlenme dönemine geçirebiliyor.

Üstelik saç dökülmesini başlatan olay ile saçların dökülmeye başlaması arasında aylar bulunabildiği için nedeni fark etmek her zaman kolay değil.

Peki kadınlarda saç neden dökülür?

1. KADIN TİPİ SAÇ DÖKÜLMESİ

Kadınlarda saç kaybının en önemli nedenlerinden biri kadın tipi saç dökülmesidir.

Genetik yatkınlığın önemli olduğu bu durumda saç kökleri zaman içerisinde küçülür ve çıkan saç telleri giderek incelir.

Erkeklerde görülen tipik saç çizgisi gerilemesinden farklı bir görüntü ortaya çıkabilir.

Kadınlarda ilk belirtilerden biri saçın ortadan ayrıldığı çizginin genişlemesidir.

At kuyruğu eskisinden daha ince hale gelebilir ve özellikle başın üst bölümünde saç yoğunluğu azalabilir.

Amerikan Dermatoloji Akademisi, kadın tipi saç dökülmesini kadınlardaki en yaygın saç kaybı nedeni olarak tanımlıyor.

Her yaşta başlayabilse de 40'lı, 50'li ve 60'lı yaşlarda daha sık fark ediliyor.

Tedavi edilmediğinde ilerleyebildiği için erken tanı önem taşıyor.

2. TELOJEN EFFLUVİUM: NEDENİ AYLAR ÖNCESİNDE OLABİLİR

Saç dökülmesinin en kafa karıştırıcı türlerinden biri telogen effluvium.

Normal şartlarda saç köklerinin tamamı aynı anda büyümez.

Bazıları büyüme, bazıları geçiş, bazıları ise dinlenme dönemindedir.

Vücudun yaşadığı önemli bir stres sonrasında normalden daha fazla saç kökü dinlenme evresine geçebilir.

Sonuç?

Saçlar hemen değil, çoğunlukla yaklaşık 2–4 ay sonra yoğun biçimde dökülmeye başlayabilir.

Bu nedenle kadın saç dökülmesi başladığında son birkaç günü değil, önceki birkaç ayı düşünmelidir.

Ağır enfeksiyonlar, yüksek ateş, büyük ameliyatlar, doğum, ciddi psikolojik veya fiziksel stres, beslenme yetersizliği ve hızlı kilo kaybı telogen effluviumu tetikleyebilir.

Çoğu akut vakada tetikleyici ortadan kalktıktan sonra dökülme zamanla düzelebilir.

3. DEMİR EKSİKLİĞİ VE ANEMİ

“Saçım dökülüyor, demirim düşük olabilir mi?”

Bu soru tamamen temelsiz değil.

Demir eksikliği anemisi yaygın saç dökülmesinin olası nedenlerinden biridir.

Özellikle yoğun adet kanaması yaşayan, demir alımı yetersiz olan veya başka nedenlerle demir kaybeden kadınlarda değerlendirilmesi gerekebilir.

Ancak önemli bir nokta var:

Her saç dökülmesi demir eksikliği değildir.

Ayrıca kan tahlili yapılmadan yüksek doz demir takviyesi kullanmak doğru değildir.

Gereğinden fazla demir de sağlık sorunlarına neden olabilir.

Bu nedenle önce eksikliğin gerçekten bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

4. TİROİD HASTALIKLARI

Tiroid hormonları saç döngüsünü etkileyebilir.

Hem hipotiroidi hem de bazı tiroid bozuklukları yaygın saç dökülmesiyle ilişkilendirilebilir.

Saç dökülmesine;

aşırı yorgunluk,

kilo değişikliği,

üşüme veya sıcak intoleransı,

kabızlık,

çarpıntı,

adet düzeninde değişiklik

gibi başka belirtiler eşlik ediyorsa tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesi gerekebilir.

Ancak yalnızca saç dökülmesine bakarak tiroid hastalığı tanısı konulamaz.

5. DOĞUMDAN SONRA SAÇ NEDEN DÖKÜLÜR?

Hamilelik sırasında hormonal değişiklikler nedeniyle saçların daha büyük bölümü büyüme evresinde kalabilir.

Bu nedenle bazı kadınlar gebelikte saçlarının daha gür olduğunu fark eder.

Doğumdan sonra hormon seviyelerindeki hızlı değişimle çok sayıda saç kökü dinlenme evresine geçebilir.

Birkaç ay sonra yoğun dökülme başlayabilir.

Bu durum postpartum telogen effluvium olarak bilinir.

Duşta veya tarakta görülen saç miktarı ürkütücü olabilir; ancak çoğu kadında geçici bir süreçtir.

Dökülmenin çok uzun sürmesi, saç yoğunluğunun geri dönmemesi veya başka belirtilerin bulunması durumunda farklı nedenler araştırılmalıdır.

6. HIZLI KİLO KAYBI VE YETERSİZ BESLENME

Saç vücudun hayatta kalması için zorunlu bir organ değildir.

Enerji ve besin alımı ciddi biçimde azaldığında vücut kaynaklarını daha temel işlevlere yönlendirebilir.

Hızlı kilo kaybı, çok düşük kalorili diyetler, yetersiz protein tüketimi ve bazı besin eksiklikleri saç döngüsünü etkileyebilir.

Burada yine zaman gecikmesi önemlidir.

Kişi ocak ayında hızlı kilo vermiş, ancak saç dökülmesini mart veya nisanda fark etmiş olabilir.

Bu nedenle saç dökülmesi öyküsü alınırken son birkaç aydaki kilo değişiklikleri de değerlendirilir.

7. GLP-1 İLAÇLARINDAN SONRA SAÇ DÖKÜLMESİ NEDEN KONUŞULUYOR?

Semaglutid ve tirzepatid gibi GLP-1 temelli ilaçların yaygınlaşmasıyla birlikte saç dökülmesi de daha fazla gündeme geldi.

Burada doğrudan “GLP-1 saç köklerini öldürüyor” demek doğru değil.

Önemli olası açıklamalardan biri hızlı ve belirgin kilo kaybının telogen effluviumu tetiklemesi.

Hızlı kilo kaybı ve beslenme değişiklikleri saçların büyüme döngüsünü etkileyebilir.

Bu nedenle GLP-1 tedavisi sırasında belirgin saç dökülmesi yaşayan kişide yalnızca ilacı suçlamak yerine kilo kaybının hızı, protein ve enerji alımı, demir durumu ve diğer olası nedenler birlikte değerlendirilmelidir.

8. SAÇI SÜREKLİ SIKI TOPLAMAK

Her gün çok sıkı at kuyruğu, topuz veya saçı sürekli geren modeller kullanmak saç köklerinde kronik çekmeye neden olabilir.

Bu durum traksiyon alopesisi olarak adlandırılır.

Başlangıçta saç modeli değiştirildiğinde iyileşme mümkün olabilir.

Ancak saç kökleri uzun yıllar boyunca sürekli travmaya maruz kalırsa kalıcı hasar oluşabilir.

Özellikle saç çizgisinin ön ve yan bölümlerindeki seyrelme bu açıdan önemlidir.

Saç modelinin ağrıya neden olacak kadar sıkı olması iyi bir işaret değildir.

9. ALOPESİ AREATA VE DİĞER SAÇ DERİSİ HASTALIKLARI

Saçın yuvarlak veya oval alanlar halinde aniden dökülmesi farklı bir tabloyu düşündürebilir.

Alopecia areata bağışıklık sisteminin saç köklerini hedef aldığı otoimmün bir hastalıktır.

Kaş ve kirpikler de etkilenebilir.

Bunun dışında bazı inflamatuvar ve skar bırakan saç hastalıkları kalıcı saç kaybına yol açabilir.

Saçlı deride;

ağrı,

yanma,

yoğun kaşıntı,

kızarıklık,

kabuklanma

veya parlak, iz benzeri saçsız alanlar bulunuyorsa dermatolojik değerlendirme geciktirilmemelidir.

GÜNDE KAÇ TEL SAÇ DÖKÜLMESİ NORMAL?

İnsan saçının doğal bir büyüme döngüsü vardır ve her gün belirli miktarda saç kaybetmek normaldir.

Sıklıkla günde yaklaşık 50–100 tel saçın dökülmesinin normal aralıkta olabileceği belirtilir.

Ancak evde her gün saç tellerini saymak pratik veya gerekli değildir.

Daha anlamlı olan kişinin kendi normalindeki değişimdir.

Duşta, yastıkta veya tarakta belirgin artış; at kuyruğunun incelmesi veya saç ayrımının genişlemesi değerlendirme gerektirebilir.

Saçın uzunluğu da dökülmenin olduğundan çok daha fazla görünmesine neden olabilir.

SAÇ DÖKÜLMESİNDE HANGİ KAN TAHLİLLERİNE BAKILIR?

İnternette herkese uygulanabilecek tek bir “saç dökülmesi kan paneli” bulunmuyor.

Testler kişinin öyküsüne ve muayene bulgularına göre seçilmelidir.

Doktor gerekli görürse;

tam kan sayımı,

demir ve ferritin,

tiroid fonksiyonları

ve klinik duruma göre başka vitamin, mineral veya hormonal testleri değerlendirebilir.

Örneğin saç dökülmesine düzensiz adet, belirgin akne veya yüzde ve vücutta tüylenme artışı eşlik ediyorsa androjen fazlalığı açısından farklı bir değerlendirme gerekebilir.

Buna karşılık tipik kadın tipi saç dökülmesi bulunan her kadında onlarca hormon testinin yapılması zorunlu değildir.

SAÇ DÖKÜLMESİ HANGİ VİTAMİN EKSİKLİĞİNDEN OLUR?

Bu soru internette çok aranıyor ancak tek bir “saç vitamini” yok.

Demir, çinko, D vitamini ve bazı diğer besin öğelerinin yetersizlikleri belirli kişilerde saç dökülmesiyle ilişkili olabilir.

Protein ve toplam enerji alımının yetersiz olması da önemlidir.

Ancak kan düzeyleri normal olan bir kişinin gelişigüzel yüksek doz takviye kullanması saçını daha hızlı çıkarmayabilir.

Hatta bazı besin öğelerinin fazlası saç dökülmesini artırabilir veya başka sağlık sorunlarına neden olabilir.

Özellikle biotin, “saç vitamini” olarak yoğun biçimde pazarlanıyor.

Biotin eksikliği saç sorunlarına yol açabilse de sağlıklı ve dengeli beslenen kişilerde gerçek biotin eksikliği nadirdir.

Yüksek doz biotin ayrıca bazı laboratuvar testlerinin sonuçlarını bozabilir.

Bu nedenle takviye tedavisi eksiklik saptandığında hedefe yönelik yapılmalıdır.

MİNOKSİDİL KADINLARDA İŞE YARIYOR MU?

Kadın tipi saç dökülmesinde en güçlü kanıta sahip tedavilerden biri topikal minoksidildir.

Amerikan Dermatoloji Akademisi de minoksidili kadın tipi saç dökülmesinde en sık önerilen tedavilerden biri olarak gösteriyor.

Ancak sonuç hemen ortaya çıkmaz.

İlk haftalarda geçici olarak dökülmede artış görülebilir.

Gerçek etkinin değerlendirilmesi genellikle aylar alır; çoğu kişide 6–12 aylık düzenli kullanım gerekebilir.

Minoksidil işe yarıyorsa kazanımın korunması için kullanımın devam etmesi gerekir. Bırakıldığında elde edilen fayda zaman içinde kaybolabilir.

Baş derisinde irritasyon ve istenmeyen yüz tüylenmesi gibi yan etkiler görülebilir.

Hamilelik planlayan, hamile veya emziren kadınlarda minoksidil kullanılmaması önerilir.

Ağızdan düşük doz minoksidil ise son yıllarda saç dökülmesinde daha fazla kullanılıyor; ancak saç dökülmesi için oral kullanım birçok ülkede ruhsat dışıdır ve tansiyon düşmesi, çarpıntı, ödem ve vücut kıllarında artış gibi sistemik yan etkileri nedeniyle hekim değerlendirmesi gerektirir.

SAÇ MEZOTERAPİSİ VE PRP İŞE YARIYOR MU?

Bu yöntemler yoğun biçimde pazarlanıyor ancak kadın tipi saç dökülmesindeki kanıt düzeyleri minoksidille aynı değil.

PRP için olumlu sonuçlar bildiren çalışmalar bulunuyor; buna karşılık hazırlama ve uygulama protokollerinin farklı olması çalışmaların karşılaştırılmasını güçleştiriyor.

“Saç mezoterapisi” ise tek bir standart tedavi değil. Enjekte edilen maddeler klinikten kliniğe değişebiliyor.

Bu nedenle saç dökülmesinin nedenini belirlemeden doğrudan enjeksiyon tedavilerine başlamak doğru yaklaşım olmayabilir.

Önce tanı, sonra tedavi.

SAÇ DÖKÜLMESİ NE ZAMAN CİDDİYE ALINMALI?

Saç kaybı aniden başladıysa,

saçta yuvarlak boşluklar oluşuyorsa,

kaş veya kirpikler de dökülüyorsa,

saç derisinde ağrı, yanma veya belirgin kaşıntı varsa,

saçlı deride kızarıklık veya kabuklanma bulunuyorsa,

saç çizgisi hızla geriliyorsa

veya saç yoğunluğu giderek azalıyorsa dermatoloji değerlendirmesi gerekir.

Özellikle skar bırakan bazı saç hastalıklarında erken tanı önemlidir; çünkü kaybedilen saç kökleri kalıcı olarak hasarlanabilir.

SONUÇ: HER SAÇ DÖKÜLMESİNE AYNI TEDAVİ UYGULANMAZ

Kadınlarda saç dökülmesinin tek bir nedeni yok.

Genetik kadın tipi saç dökülmesi yavaş ve ilerleyici olabilirken, telogen effluvium birkaç ay önce yaşanan bir olayın ardından aniden başlayabilir.

Demir eksikliği veya tiroid hastalığı araştırılması gereken başka nedenler olabilir.

Sıkı saç modelleri mekanik hasara, bazı otoimmün veya inflamatuvar hastalıklar ise bölgesel hatta kalıcı saç kaybına yol açabilir.

Bu nedenle yalnızca “saç çıkaran vitamin”, şampuan veya serum aramak yerine önce dökülmenin tipini belirlemek gerekir.

Saç tedavisinde en değerli başlangıç noktası çoğu zaman yeni bir ürün değil, doğru tanıdır.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Belirgin veya devam eden saç dökülmesinde dermatoloji değerlendirmesi gerekir. Vitamin, mineral veya reçeteli saç tedavileri kişisel değerlendirme yapılmadan kullanılmamalıdır.

KAYNAKLAR

American Academy of Dermatology Association — Thinning Hair and Hair Loss: Could It Be Female Pattern Hair Loss?

JAMA — Common Causes of Hair Loss

Journal of the American Academy of Dermatology — Antiandrogen Therapy for the Treatment of Female Pattern Hair Loss: A Clinical Review of Current and Emerging Therapies

Daha parlak bir cilt, daha fazla nem, daha az ince çizgi ve daha genç bir görünüm...

Mezoterapi son yıllarda estetik uygulamalarda sık duyulan yöntemlerden biri haline geldi.

Ancak uygulamayı araştırmaya başlayanların karşısına çok farklı içerikler çıkıyor.

Bir klinikte “vitamin mezoterapisi”, diğerinde hyalüronik asit, başka bir yerde aminoasitler, antioksidanlar veya bunların karışımları kullanılabiliyor.

İşte mezoterapi hakkındaki en önemli nokta da burada:

“Mezoterapi” tek bir ilaç veya standart formülü olan tek bir tedavi değildir.

Bu nedenle “Mezoterapi işe yarıyor mu?” sorusunun cevabı da basit bir evet veya hayır değil.

Son yıllarda özellikle hyalüronik asit bazlı bazı enjeksiyonlar için daha olumlu bilimsel sonuçlar ortaya çıkarken, mezoterapi adı altında kullanılan bütün karışımlar için aynı kanıt düzeyi bulunmuyor.

MEZOTERAPİ NEDİR?

Mezoterapi genel olarak çeşitli aktif maddelerin çok sayıda küçük enjeksiyonla deri içine veya deri altındaki yüzeysel dokulara verilmesini ifade eden bir uygulama tekniğidir.

Yöntem yalnızca yüz gençleştirme amacıyla kullanılmıyor.

Saç dökülmesinden selülite ve bölgesel yağ azaltma iddialarına kadar çok farklı amaçlarla “mezoterapi” adı altında uygulamalar sunulabiliyor.

Ancak bu kullanımların bilimsel kanıtları birbirinden farklı.

Cilt gençleştirme amacıyla kullanılan ürünlerde ise hyalüronik asit başta olmak üzere aminoasitler, vitaminler, mineraller, antioksidanlar ve farklı biyolojik bileşenler bulunabiliyor.

Dolayısıyla yalnızca “mezoterapi yaptırdım” demek aslında hangi maddenin cilde enjekte edildiğini söylemeye yetmiyor.

MEZOTERAPİNİN İÇİNDE NE VAR?

Tek bir reçete yok.

Bazı ürünlerde yalnızca veya ağırlıklı olarak çapraz bağlı olmayan hyalüronik asit bulunuyor.

Bazılarında buna aminoasitler ekleniyor.

Bazı formülasyonlarda ise vitaminler, mineraller, koenzimler, nükleotidler ve antioksidanlar dahil çok sayıda bileşen aynı üründe bulunabiliyor.

Bu farklılık bilimsel değerlendirme açısından çok önemli.

Çünkü belirli bir hyalüronik asit formülasyonuyla yapılan çalışmanın olumlu sonucu, piyasadaki bütün “mezoterapi kokteyllerinin” aynı etkiyi göstereceği anlamına gelmez.

CİLDİ GERÇEKTEN NEMLENDİRİYOR MU?

Mezoterapi konusunda bilimsel verilerin daha umut verici olduğu alanlardan biri cilt nemi.

Özellikle deri içine uygulanan hyalüronik asit bazlı ürünlerle yapılan bazı çalışmalarda cilt hidrasyonu ve elastikiyet gibi parametrelerde iyileşmeler bildirildi.

2026 yılında yayımlanan 456 katılımcılı çok merkezli randomize kontrollü bir araştırmada, sodyum hyalüronat ve bazı aminoasitlerden oluşan bir ürün üç ay boyunca aylık enjeksiyonlarla uygulandı.

Çalışmada tedavi alan grupta cilt nemi ve elastikiyetinde kontrol grubuna göre anlamlı iyileşmeler görüldü ve bazı etkiler son uygulamadan üç ay sonrasına kadar devam etti.

Bu, mezoterapi açısından dikkat çekici yeni bir veri.

Ancak önemli bir ayrıntı var:

Çalışma belirli bir ürünle yapıldı.

Sonuçları piyasadaki bütün mezoterapi ürünlerine genellemek doğru değil.

Ayrıca çalışma ürünün üreticisi tarafından finansal olarak desteklendi. Araştırmacılar fon sağlayıcının çalışmanın tasarımına, veri analizine veya yayın kararına müdahale etmediğini bildirdi.

MEZOTERAPİ KIRIŞIKLIKLARI YOK EDİYOR MU?

“Yok ediyor” ifadesi bilimsel verinin ötesine geçer.

Cilt yaşlanması yalnızca nem kaybından oluşmaz.

Kollajen ve elastin yapısındaki değişiklikler, güneş hasarı, mimik hareketleri, yüzün yağ dokularındaki değişimler ve kemik yapısındaki yaşlanma birlikte rol oynar.

Bu nedenle yüzeysel enjeksiyonlardan yüz yaşlanmasının bütün mekanizmalarını tersine çevirmesini beklemek gerçekçi değildir.

Hyalüronik asit ve aminoasit kombinasyonlarını değerlendiren 2026 tarihli bir sistematik derleme ve meta-analizde kırışıklık şiddeti ve bazı cilt parametrelerinde iyileşmeler bildirildi.

Ancak araştırmacılar daha büyük ve ileriye dönük çalışmalara ihtiyaç olduğunu özellikle vurguladı.

Dolayısıyla mevcut kanıt, bazı özel formülasyonların cilt kalitesinde iyileşme sağlayabileceğini düşündürüyor; fakat “mezoterapi yüzü gençleştirir” şeklinde bütün ürünleri kapsayan kesin bir sonuç çıkarmak doğru değil.

KOLLAJENİ ARTIRIYOR MU?

Mezoterapinin pazarlanmasında en sık kullanılan ifadelerden biri “kollajeni artırdığı” iddiası.

Burada da hangi ürünün kullanıldığı önemli.

Hyalüronik asit ve bazı aminoasitlerin hücre dışı matriks ve fibroblast biyolojisini etkileyebileceğine ilişkin biyolojik gerekçeler ve bazı olumlu klinik veriler bulunuyor.

Ancak mezoterapinin her türünün insan cildinde belirgin ve kalıcı kollajen artışı oluşturduğu kanıtlanmış değil.

Nitekim geçmişte vitamin ve hyalüronik asit karışımlarıyla yapılan küçük bir histolojik çalışmada, tedavi sonrasında tip I ve tip III kollajende anlamlı artış gösterilemedi.

Bu nedenle “iğneyle vitamin verildi, kollajen kesin arttı” şeklinde bir denklem kurulmamalı.

CİLT NEDEN DAHA PARLAK GÖRÜNEBİLİYOR?

Özellikle hyalüronik asit içeren uygulamalarda cildin su tutma özelliklerinin değişmesi, cildin daha nemli ve dolgun görünmesine katkıda bulunabilir.

Bazı araştırmalarda cilt dokusu ve parlaklığında da iyileşmeler bildirilmiş durumda.

Ancak bu etki botoks veya dolgu ile aynı mekanizmaya sahip değil.

Botulinum toksini belirli kasların aktivitesini geçici olarak azaltır.

Dermal dolgular belirli anatomik alanlara hacim kazandırabilir.

Mezoterapi ise genellikle daha yüzeysel ve yaygın mikroenjeksiyonlarla cilt kalitesini hedefleyen bir yaklaşım olarak kullanılır.

MEZOTERAPİ İLE GENÇLİK AŞISI AYNI ŞEY Mİ?

Bu iki ifade günlük kullanımda birbirine karışabiliyor.

“Gençlik aşısı” tıbbi olarak tek bir standart ürünün adı değildir.

Benzer biçimde mezoterapi de tek bir ürün değildir.

Bazı kliniklerde hyalüronik asit bazlı skin booster ürünleri “gençlik aşısı” olarak adlandırılırken, bazı yerlerde benzer ürünlerin uygulanması mezoterapi olarak tanımlanabiliyor.

Bu nedenle işlemin adından daha önemli olan şudur:

Cildinize tam olarak hangi ürün enjekte ediliyor?

Ürünün içeriği nedir?

Hangi amaçla uygulanıyor?

Bu ürünle ilgili klinik çalışma var mı?

MEZOTERAPİ NE KADAR KALICI?

Tek bir cevap yok.

Çünkü kullanılan ürünler birbirinden farklı.

Bazı protokollerde birkaç hafta veya ay arayla birden fazla seans uygulanıyor.

Bazı çalışmalarda cilt nemi ve elastikiyetindeki iyileşmeler son tedaviden sonraki birkaç ay boyunca takip edilmiş durumda.

Ancak bu, etkinin herkeste aynı süre devam edeceği anlamına gelmez.

Ayrıca mezoterapi yaşlanmayı durdurmaz.

Cildin doğal yaşlanması ve çevresel etkiler devam eder.

Bu nedenle “üç seans yaptırırsanız bir yıl genç kalırsınız” gibi standart süre vaatlerine temkinli yaklaşmak gerekir.

MEZOTERAPİNİN YAN ETKİLERİ VAR MI?

Evet.

İşlem iğne enjeksiyonları içerdiği için uygulama bölgesinde geçici olarak kızarıklık, hassasiyet, şişlik, küçük kabarıklıklar ve morarma görülebilir.

Ancak mezoterapinin tamamen risksiz olduğunu söylemek doğru değildir.

Bilimsel literatürde enfeksiyon, alerjik ve inflamatuvar reaksiyonlar, pigment değişiklikleri, nodüller ve granülomatöz reaksiyonlar gibi daha ciddi komplikasyonlar da bildirilmiştir.

Risk kullanılan ürüne, enjeksiyon tekniğine, steriliteye ve kişinin özelliklerine göre değişebilir.

2019 yılında yayımlanan kapsamlı bir güvenlik incelemesi de mezoterapiyle ilişkili farklı şiddetlerde komplikasyonların bildirildiğini ve standardizasyon eksikliğinin önemli sorunlardan biri olduğunu vurguladı.

“VİTAMİN” OLMASI ZARARSIZ OLDUĞU ANLAMINA GELMİYOR

Burada önemli bir yanılgı var.

Bir maddenin vitamin, aminoasit veya vücutta doğal olarak bulunan bir molekül olması, onu deri içine enjekte etmenin otomatik olarak risksiz olduğu anlamına gelmez.

Ağızdan alınan veya cilde sürülen bir madde ile enjeksiyon yoluyla doğrudan dokuya verilen madde aynı güvenlik bağlamında değerlendirilemez.

Üstelik reaksiyon yalnızca aktif maddeye değil, ürünün diğer bileşenlerine karşı da gelişebilir.

Bu nedenle uygulamadan önce kullanılacak ürünün tam adı ve içeriğinin bilinmesi önemlidir.

MEZOTERAPİ YAPTIRMADAN ÖNCE NE SORULMALI?

“Mezoterapi yaptıracağım” demeden önce uygulayıcıya şu soruların sorulması daha anlamlıdır:

Bana hangi ürün uygulanacak?

Ürünün tam içeriği nedir?

Bu ürün hangi amaçla kullanılıyor?

Benim cildimde beklenen gerçekçi sonuç nedir?

Kaç seans gerekiyor?

Olası yan etkileri ve komplikasyonları nelerdir?

Bir komplikasyon gelişirse nasıl müdahale edilecek?

Özellikle içeriği açıkça belirtilmeyen ve “kişiye özel vitamin kokteyli” gibi belirsiz ifadelerle sunulan enjeksiyonlarda daha dikkatli olunmalıdır.

MEZOTERAPİ GERÇEKTEN İŞE YARIYOR MU?

En doğru cevap şu:

Hangi mezoterapi?

Son yıllarda özellikle belirli hyalüronik asit ve aminoasit bazlı formülasyonların cilt nemi, elastikiyeti, doku kalitesi ve bazı yaşlanma belirtilerinde iyileşme sağlayabileceğini gösteren çalışmalar artıyor.

Ancak mezoterapi adı altında çok farklı maddeler ve protokoller kullanıldığı için bir ürünün olumlu sonuçlarını bütün mezoterapi uygulamalarına genellemek mümkün değil.

Eski çalışmaların bazılarında anlamlı yarar gösterilemezken, daha yeni ve daha büyük bazı araştırmalar belirli formülasyonlarda olumlu sonuçlar bildiriyor.

Dolayısıyla soru “Mezoterapi mucize mi, işe yaramaz mı?” şeklinde sorulmamalı.

Daha bilimsel soru şu:

“Hangi madde, hangi dozda, hangi cilt sorunu için ve hangi klinik kanıtla uygulanıyor?”

Cilt gençleştirmede kullanılan ürünün adı kadar bu soruların cevabı da önemli.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Mezoterapi enjeksiyon içeren tıbbi bir uygulamadır. Kullanılacak ürünün içeriği, kişinin uygunluğu, olası yararlar ve riskler işlem öncesinde yetkin bir sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.

KAYNAKLAR

Plastic and Reconstructive Surgery – Global Open — Efficacy and Safety of a Novel Sodium Hyaluronate Composite Solution via Mesotherapy for Facial Rejuvenation: A Multicenter Randomized Controlled Study

Journal of Cosmetic Dermatology — Efficacy and Safety of Amino Acid-Enriched Hyaluronic Acid in Facial Rejuvenation: A Systematic Review and Meta-Analysis

Journal of Cosmetic Dermatology — Mesotherapy: Safety Profile and Management of Complications

HGB yüksekliği ise susuzluk gibi geçici bir nedenle ortaya çıkabileceği gibi sigara, yüksek rakım, kronik oksijen düşüklüğü veya daha nadiren kan hücresi üretimini artıran hastalıklarla ilişkili olabilir.

Hemoglobin (HGB) nedir?

Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinin içinde bulunan ve akciğerlerden aldığı oksijeni vücudun dokularına taşıyan proteindir.

HGB, hemogram yani tam kan sayımının temel parametrelerinden biridir.

Hemoglobin ile ferritin aynı şey değildir. Hemoglobin oksijen taşıyan proteini ölçerken ferritin vücudun demir depoları hakkında bilgi verir. Bu nedenle ferritin düşükken hemoglobin henüz normal olabilir.

Hemoglobin kaç olmalı?

Hemoglobin referans aralıkları yaşa, biyolojik cinsiyete, gebeliğe, yüksek rakımda yaşamaya ve laboratuvara göre değişebilir.

Yetişkinlerde yaygın kullanılan yaklaşık referanslar:

• Erkeklerde 13,8-17,2 g/dL
• Kadınlarda 12,1-15,1 g/dL

Laboratuvarların kullandığı sınırlar farklı olabilir; kişinin kendi raporundaki referans aralığı dikkate alınmalıdır.

Dünya Sağlık Örgütü’nün anemi değerlendirmesinde kullandığı karar sınırları da laboratuvar referans aralığıyla tamamen aynı kavram değildir. Gebelikte ve çocuklarda ayrıca farklı eşikler kullanılır.

Bu nedenle internette bulunan tek bir HGB rakamı bütün kişiler için “normal” kabul edilmemelidir.

Hemoglobin düşüklüğü neden olur?

Düşük hemoglobin aneminin göstergesidir ancak aneminin nedenini tek başına açıklamaz.

Sık nedenler arasında:

• Demir eksikliği
• Yoğun adet kanamaları
• Sindirim sisteminden kan kaybı
• Vitamin B12 veya folat eksikliği
• Gebelik
• Kronik böbrek hastalığı
• Kronik inflamatuvar hastalıklar
• Kırmızı kan hücrelerinin normalden hızlı parçalanması
• Kemik iliğinde kan hücresi üretiminin azalması
• Kalıtsal hemoglobin hastalıkları

bulunabilir.

Bu nedenle düşük HGB görüldüğünde MCV, MCH, RDW, ferritin, B12 ve diğer testler olası nedeni ayırt etmeye yardımcı olabilir.

HGB 10, 9, 8 veya 7 ne anlama gelir?

Hemoglobin değerinin g/dL birimiyle raporlandığı varsayıldığında 10, 9, 8 ve 7 g/dL değerlerinin tamamı çoğu yetişkin için düşüktür.

HGB 10 g/dL anemiyi gösterir; ancak neden ve belirtiler önemlidir.

HGB 9 veya 8 g/dL daha belirgin anemi anlamına gelir ve halsizlik, çarpıntı, eforla nefes darlığı gibi belirtiler daha sık ortaya çıkabilir.

HGB 7 g/dL ciddi anemi düzeyidir ve özellikle belirtileri bulunan, aktif kanaması olan veya kalp-damar hastalığı bulunan kişilerde daha hızlı klinik değerlendirme gerektirir.

Ancak yalnızca rakama bakarak kişinin ne kadar hasta olduğu söylenemez.

Hemoglobinin 12’den birkaç saat içinde 8’e düşmesi ile uzun süredir 8 civarında seyretmesi aynı klinik durum değildir. Düşüşün hızı, aktif kanama, yaş, belirtiler ve diğer hastalıklar değerlendirmeyi değiştirir.

Hemoglobin kaç olursa tehlikeli?

Herkes için geçerli tek bir “tehlikeli HGB” sınırı yoktur.

Hemoglobin çok düştüğünde dokulara taşınabilen oksijen azalır. Göğüs ağrısı, istirahatte nefes darlığı, bayılma, belirgin çarpıntı veya aktif kanama gibi bulgular varsa rakamdan bağımsız olarak hızlı değerlendirme gerekebilir.

HGB’nin yaklaşık 7 g/dL veya altında olması birçok hastane protokolünde kan transfüzyonunun değerlendirilmesinde önemli bir karar noktasıdır; ancak “HGB 7 oldu, mutlaka kan verilir” şeklinde evrensel bir kural değildir.

HGB 7 olunca kan verilir mi?

Her zaman değil.

Güncel transfüzyon yaklaşımında hastanede yatan ve genel durumu stabil birçok yetişkinde hemoglobin 7 g/dL’nin altına indiğinde eritrosit transfüzyonu düşünülür.

Bazı kalp-damar hastalıkları, ameliyatlar, aktif kanama veya belirgin belirtiler farklı eşiklerin kullanılmasını gerektirebilir.

Transfüzyon kararı yalnızca HGB rakamına göre değil, kişinin klinik durumuna göre verilir.

Hemoglobin düşüklüğünün belirtileri nelerdir?

Anemi hafifse hiçbir belirti olmayabilir.

Hemoglobin düştükçe veya hızlı düşerse:

• Halsizlik
• Çabuk yorulma
• Solukluk
• Baş dönmesi
• Çarpıntı
• Eforla nefes darlığı
• Baş ağrısı
• Konsantrasyon güçlüğü

görülebilir.

Ciddi veya hızlı gelişen anemide istirahatte nefes darlığı, bayılma veya göğüs ağrısı gibi daha önemli belirtiler ortaya çıkabilir.

Hemoglobin düşüklüğü kanser veya lösemi belirtisi mi?

Düşük hemoglobin bazı kanser ve kemik iliği hastalıklarında görülebilir; ancak aneminin çok daha sık ve kanser dışı nedenleri vardır.

Demir eksikliği, adet kanaması, B12 veya folat eksikliği ve kronik hastalıklar bunlardan bazılarıdır.

Tek başına düşük HGB sonucu kanser veya lösemi tanısı koydurmaz.

Özellikle nedeni açıklanamayan anemi, diğer kan hücrelerinde de bozukluk veya başka klinik bulgular varsa nedenin daha ayrıntılı araştırılması gerekebilir.

Hemoglobin yüksekliği neden olur?

HGB yüksekliği her zaman kemik iliği hastalığı anlamına gelmez.

Susuzluk nedeniyle kandaki sıvı miktarı azaldığında hemoglobin geçici olarak yüksek ölçülebilir.

Diğer nedenler arasında:

• Sigara kullanımı
• Yüksek rakımda yaşamak
• Kronik oksijen düşüklüğü
• Bazı akciğer ve kalp hastalıkları
• Uyku apnesi
• Testosteron gibi bazı ilaç veya hormon tedavileri
• Polisitemia vera gibi kemik iliği hastalıkları

bulunabilir.

Beklenmedik yüksek sonuçlarda hematokrit ve RBC başta olmak üzere diğer hemogram parametreleri de değerlendirilir.

Gebelikte hemoglobin neden düşebilir?

Gebelik sırasında kanın sıvı hacmi kırmızı kan hücresi kütlesinden daha fazla artar. Bu fizyolojik değişim hemoglobin konsantrasyonunun gebe olmayan kadınlara göre daha düşük görünmesine neden olabilir.

Buna rağmen gebelikte demir ihtiyacı da artar ve demir eksikliği anemisi sık görülebilir.

Bu nedenle gebelikte HGB sonucu gebeliğe özgü karar sınırları ve ferritin gibi demir göstergeleriyle birlikte değerlendirilir.

Hemoglobin nasıl yükselir?

Hemoglobini yükseltmenin doğru yolu aneminin nedenine bağlıdır.

Demir eksikliğinde demir eksikliğinin nedeni araştırılır ve uygun tedavi uygulanır. B12 veya folat eksikliğinde yaklaşım farklıdır. Böbrek hastalığı, kronik inflamasyon, kan kaybı veya kemik iliği hastalıklarında ise tamamen farklı tedaviler gerekebilir.

Bu nedenle düşük HGB gören herkesin kendi kendine demir kullanması doğru değildir. Demir eksikliği bulunmayan anemide gereksiz demir yarar sağlamaz ve istenmeyen sonuçlara yol açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

HGB 8 olması tehlikeli midir?

HGB 8 g/dL belirgin anemidir ancak aciliyet yalnızca rakama göre belirlenmez. Düşüşün hızı, aktif kanama, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve kişinin kalp-damar hastalıkları değerlendirmeyi değiştirir.

Hemoglobin düşük ama ferritin normalse anemi olabilir mi?

Evet. Demir eksikliği aneminin yalnızca bir nedenidir. B12 veya folat eksikliği, böbrek hastalığı, kronik inflamasyon, kan hücrelerinin parçalanması ve kemik iliği sorunları gibi başka nedenlerle de HGB düşebilir.

Hemoglobin testi için aç olmak gerekir mi?

Hemogramdaki HGB ölçümü için tek başına genellikle açlık gerekmez. Aynı kan örneğinde açlık gerektiren başka testler yapılacaksa laboratuvarın hazırlık talimatı uygulanmalıdır.

Kaynaklar

1. World Health Organization. Guideline on Haemoglobin Cutoffs to Define Anaemia in Individuals and Populations. World Health Organization, 2024.
2. U.S. National Library of Medicine. Hemoglobin. MedlinePlus Medical Encyclopedia.
3. Carson JL, Stanworth SJ, Guyatt G, et al. Red Blood Cell Transfusion: 2023 AABB International Guidelines. JAMA, 2023.
4. Merck Manual Professional Edition. Evaluation of Anemia.

Üniversite öğrencilerine yönelik 2026-2027 eğitim öğretim yılı burs başvuruları devam ediyor. Öğrencilere eğitim desteği sağlayan kuruluşlardan AKSU Vakfı da yeni dönem burs başvurularını almaya başladı.

Başarılı ve maddi desteğe ihtiyaç duyan üniversite öğrencilerine yönelik burs için başvurular 15 Eylül’de başladı.

Son başvuru tarihi 30 Ekim 2026.

AKSU Vakfı bursuna kimler başvurabilir?

AKSU Vakfı burs programı, üniversitelerin lisans programlarında öğrenim gören ve maddi desteğe ihtiyaç duyan başarılı öğrencilere yönelik.

Bursiyer adaylarının Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekiyor.

Öğrencinin eğitimini sürdürebilmek için maddi desteğe ihtiyaç duyması ve akademik açıdan başarılı olması temel koşullar arasında bulunuyor.

Tıp öğrencileri başvurabilir mi?

AKSU Vakfı’nın açıklanan genel burs koşullarında tıp fakültesi öğrencilerini dışarıda bırakan bir bölüm sınırlaması bulunmuyor.

Bu nedenle lisans düzeyinde tıp eğitimi gören öğrenciler, Vakfın diğer burs koşullarını sağlamaları halinde başvuruda bulunabilir.

Diş hekimliği, eczacılık ve hemşirelik öğrencileri başvurabilir mi?

AKSU Vakfı’nın burs koşullarında belirli fakülte veya bölümlerden oluşan sınırlayıcı bir liste açıklanmış değil.

Bu nedenle diş hekimliği, eczacılık, hemşirelik ve diğer sağlık bilimleri lisans programlarında öğrenim gören öğrenciler de genel şartları karşılamaları halinde burs için başvurabilir.

Ön lisans öğrencileri başvurabilir mi?

AKSU Vakfı’nın burs koşullarında destek programı lisans öğrencileri üzerinden tanımlanıyor.

Bu nedenle iki yıllık ön lisans programlarında öğrenim gören öğrencilerin lisans bursu kapsamında değerlendirilmemesi gerekiyor.

Üniversiteye yeni başlayanlar başvurabilir mi?

Evet.

Üniversiteyi yeni kazanan öğrenciler de AKSU Vakfı bursuna başvurabiliyor.

Yeni kayıt yaptıran öğrencilerden üniversiteye yerleşme durumlarını gösteren ÖSYM belgesi ve öğrenci belgesi gibi belgeler talep ediliyor.

Ara sınıf öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

Üniversitelerin ara sınıflarında öğrenim gören öğrenciler de burs başvurusunda bulunabiliyor.

Ara sınıftaki öğrencilerin akademik durumlarının değerlendirilmesi amacıyla transkript sunmaları gerekiyor.

Burs geri ödemeli mi?

AKSU Vakfı tarafından verilen eğitim desteği burs niteliğinde sağlanıyor.

Öğrencilerin başvuru sürecinde Vakfın güncel burs koşulları ve taahhüt hükümlerini incelemeleri gerekiyor.

Burs miktarı ne kadar?

AKSU Vakfı’nın 2026-2027 burs başvuru koşullarında yeni dönemde öğrencilere ödenecek aylık burs miktarı açıklanmış değil.

Bu nedenle önceki eğitim dönemlerinde uygulanan burs rakamlarının 2026-2027 dönemi için geçerli olduğu varsayılmamalı.

Yeni dönem burs tutarı konusunda Vakfın yapacağı güncel açıklamalar esas alınmalı.

Başvuruda hangi belgeler isteniyor?

Burs başvurusu için öğrencilerin AKSU Vakfı tarafından hazırlanan başvuru formunu eksiksiz doldurması gerekiyor.

Üniversite öğrencilerinden öğrenci belgesi ve akademik başarı durumunu gösteren belgeler talep ediliyor.

Üniversiteyi yeni kazanan öğrencilerin ÖSYM sonuç ve yerleştirme belgelerini sunması gerekiyor.

Ara sınıflardaki öğrencilerden ise transkript isteniyor.

Öğrencinin ve ailesinin maddi durumunun değerlendirilebilmesi amacıyla gelir durumunu gösteren belgeler de başvuru dosyasında talep edilebiliyor.

Başvuru nereye yapılacak?

AKSU Vakfı bursunda öğrencilerin özellikle dikkat etmesi gereken noktalardan biri başvuru yöntemi.

Başvurular yalnızca internet üzerinden form doldurularak tamamlanmıyor.

Öğrencilerin Vakfın resmi internet sitesinde yayımlanan burs başvuru formunu temin ederek doldurması ve istenen belgelerle birlikte AKSU Vakfı’na ulaştırması gerekiyor.

Belgeler nasıl gönderilecek?

Başvuru formu ve gerekli belgeler kargo yoluyla Vakfa gönderiliyor.

Vakfın güncel başvuru bilgilendirmesinde Aras Kargo veya PTT Kargo aracılığıyla belge gönderimi yapılabileceği belirtiliyor.

Öğrencilerin gönderim yaparken Vakfın güncel iletişim ve gönderim bilgilerini esas almaları gerekiyor.

Başvurular nasıl değerlendiriliyor?

Bursiyer seçiminde öğrencinin akademik başarısı ve maddi ihtiyaç durumu temel değerlendirme kriterleri arasında.

Başvuru formunda verilen bilgilerin doğru olması ve istenen belgelerle desteklenmesi gerekiyor.

Vakfın belirlediği koşulları karşılayan adaylar mevcut burs kontenjanları doğrultusunda değerlendiriliyor.

Yanlış veya eksik bilgi başvuruyu etkileyebilir

Öğrencilerin başvuru formundaki bilgileri doğru ve eksiksiz şekilde doldurması önem taşıyor.

Özellikle öğrencinin eğitim durumu ve ailesinin ekonomik koşullarına ilişkin beyanların talep edilen belgelerle uyumlu olması gerekiyor.

Eksik belgeyle yapılan veya burs koşullarını karşılamayan başvurular değerlendirme dışında kalabilir.

Son başvuru 30 Ekim

AKSU Vakfı’nın 2026-2027 eğitim öğretim dönemi burs başvuruları 15 Eylül’de başladı.

Öğrencilerin başvuru formu ve gerekli belgelerini 30 Ekim 2026 tarihine kadar Vakfa ulaştırmaları gerekiyor.

Burs programında belirli bir bölüm sınırlaması açıklanmadığından tıp, diş hekimliği, eczacılık, hemşirelik ve diğer sağlık bilimleri lisans öğrencileri de genel koşulları sağlamaları halinde başvuruda bulunabilir.

Üniversite öğrencilerine yönelik 2026-2027 burs programlarına bir yenisi daha eklendi. Gümüşhane Vakfı, Gümüşhaneli yükseköğrenim öğrencilerine yönelik yeni dönem burs başvurularını almaya başladı.

Vakıf Yönetim Kurulunun aldığı karar doğrultusunda öğrencilere toplam 10 bin TL eğitim desteği sağlanacak.

Başvurular 15 Eylül 2026 tarihinde başladı ve 15 Ekim 2026 tarihine kadar devam edecek.

Burs miktarı 10 bin TL

Gümüşhane Vakfı’nın 2026-2027 eğitim öğretim dönemi için belirlediği toplam burs miktarı öğrenci başına 10 bin TL.

Ödeme tek seferde yapılmayacak.

Burs, dört eşit taksite bölünerek öğrencilerin hesaplarına aktarılacak. Buna göre her ödeme 2 bin 500 TL olacak.

Ödemeler hangi aylarda yapılacak?

Vakfın açıkladığı ödeme planına göre 10 bin TL’lik burs aralık, ocak, şubat ve mart aylarında ödenecek.

Ödemelerin her ayın 4’üncü günü yapılması planlanıyor.

Böylece burs almaya hak kazanan öğrencilere dört ay boyunca 2 bin 500’er TL olmak üzere toplam 10 bin TL eğitim desteği sağlanacak.

Kimler başvurabilir?

Gümüşhane Vakfı burs programı öncelikle Gümüşhaneli yükseköğrenim öğrencilerini desteklemeyi amaçlıyor.

Vakfın kuruluş amaçları arasında başta Gümüşhane il ve ilçe nüfusuna kayıtlı öğrenciler olmak üzere eğitim gören öğrencilere burs sağlanması yer alıyor.

Bursiyerlerin belirlenmesinde öğrencilerin ekonomik ve akademik durumları dikkate alınıyor.

Tıp ve sağlık öğrencileri başvurabilir mi?

2026-2027 burs açıklamasında belirli bir fakülte veya bölüm sınırlaması belirtilmedi.

Bu nedenle Gümüşhaneli olup üniversitelerin tıp, diş hekimliği, eczacılık, hemşirelik veya diğer sağlık bilimleri programlarında öğrenim gören öğrencilerin de genel burs şartlarını karşılamaları halinde başvuru yapabilmeleri bekleniyor.

Öğrencilerin kesin uygunluk açısından başvuru sistemindeki güncel koşulları esas almaları gerekiyor.

Türkiye’nin farklı şehirlerinde okuyanlar başvurabilir mi?

Gümüşhane Vakfı yalnızca Gümüşhane’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrencileri destekleyen bir kuruluş değil.

Vakfın senedinde, başta Gümüşhane il ve ilçe nüfusuna kayıtlı öğrenciler olmak üzere Türkiye’nin farklı bölgelerinde ve yurt dışında eğitim gören öğrencilere burs verilmesi amaçlar arasında sayılıyor.

Dolayısıyla Gümüşhaneli bir öğrencinin başka bir şehirde üniversite okuması tek başına burs başvurusuna engel oluşturmuyor.

Başvurular nasıl değerlendiriliyor?

Gümüşhane Vakfı bursiyer seçiminde öğrencilerin yalnızca akademik durumlarını değerlendirmiyor.

Geçen dönemin bursiyer seçiminde öğrencilerin ailelerinin ekonomik durumları, ailede vefat eden kişilerin bulunup bulunmadığı, kardeş sayısı, ikamet durumu, not ortalaması ve ailenin mülk durumu gibi kriterler değerlendirmeye alınmıştı.

Yeni dönemde öğrencilerin başvuru formundaki bilgilerini doğru ve eksiksiz bildirmeleri bu nedenle önem taşıyor.

Geçen yıl 152 öğrenci burs aldı

Gümüşhane Vakfı geçen eğitim döneminde de öğrencilere burs desteği sağlamıştı.

2025-2026 döneminde lise, üniversite ve yüksek lisans öğrencilerinden oluşan toplam 152 öğrenci burs almaya hak kazanmıştı.

Geçen yıl öğrenci başına toplam 7 bin TL destek sağlanırken 2026-2027 döneminde açıklanan burs miktarı 10 bin TL’ye yükseldi.

Böylece burs tutarında geçen döneme göre 3 bin TL’lik artış gerçekleşmiş oldu.

Başvuru nereye yapılacak?

2026-2027 burs başvuruları tamamen dijital ortamda gerçekleştiriliyor.

Öğrencilerin Gümüşhane Vakfı’nın resmi internet sitesinde bulunan burs başvuru formunu kullanarak işlemlerini tamamlaması gerekiyor.

Başvuruların yalnızca Vakfın resmi internet sitesi üzerinden alınacağı açıklandı.

Son başvuru 15 Ekim

Gümüşhane Vakfı burs başvuruları 15 Eylül’de başladı ve 15 Ekim 2026 tarihine kadar devam edecek.

Burs almaya hak kazanan öğrencilere toplam 10 bin TL destek sağlanacak.

Ödemeler aralık, ocak, şubat ve mart aylarında dört eşit taksit halinde gerçekleştirilecek.

Gümüşhaneli üniversite öğrencilerinin başvuru şartlarını inceleyerek işlemlerini Gümüşhane Vakfı’nın resmi internet sitesindeki burs başvuru sistemi üzerinden tamamlamaları gerekiyor.

Palamut mevsiminde balığı kızartmadan hazırlamanın en pratik yollarından biri fırında palamut. Balık dilimleri; bol soğan, domates, biber, limon ve ölçülü zeytinyağıyla aynı tepsiye yerleştiriliyor ve sebzelerin suyuyla birlikte pişiyor.

Palamut yağ içeren bir balık olduğu için tarife çok fazla ilave yağ eklemek gerekmiyor. Fırında pişirme yöntemi ayrıca kızartma sırasında kullanılabilecek yüksek miktardaki yağ ihtiyacını ortadan kaldırıyor.

İyi bir fırında palamudun püf noktası ise balığı gereğinden uzun süre pişirmemek. Fazla pişen balık kuruyabilir; sebzeleri kısa süre ön pişirmek bu nedenle daha dengeli sonuç verebilir.

Sağlıklı beslenme açısından neden öne çıkıyor?

Palamut protein içeren yağlı balıklardan biridir. Yağlı balıklar EPA ve DHA olarak bilinen uzun zincirli omega-3 yağ asitlerinin beslenmedeki kaynakları arasında yer alır.

Soğan, domates ve biber yemeğin sebze çeşitliliğini artırır. Zeytinyağının ölçülü kullanılması da toplam ilave yağ miktarının kontrol edilmesini sağlar.

Balık, sebze ve zeytinyağının aynı öğünde kullanılması Akdeniz tipi beslenme yaklaşımıyla uyumludur. Bununla birlikte tek bir yemeğin belirli bir hastalığı önlediği veya tedavi ettiği söylenemez.

Tarif bilgileri

Hazırlama süresi: 15 dakika
Pişirme süresi: 25-30 dakika
Toplam süre: Yaklaşık 45 dakika
Kaç kişilik: 4 kişilik
Yaklaşık porsiyon büyüklüğü: Kişi başı yaklaşık 180-200 gram temizlenmiş balık
Zorluk: Kolay
Öğün: Akşam yemeği / ana yemek
Kategori: Akdeniz Tipi Beslenme

Yaklaşık besin değerleri

1 porsiyon için yaklaşık:

Kalori: 390 kcal
Protein: 38 g
Karbonhidrat: 12 g
Yağ: 22 g
Lif: 3 g

Değerler balığın büyüklüğü ve yağ oranı, kullanılan zeytinyağı miktarı, yenilebilir balık miktarı ve porsiyonlamaya göre değişebilir.

Malzemeler

Yaklaşık 1 kilogram temizlenmiş palamut, 2-3 santimetrelik dilimler halinde
3 orta boy kuru soğan, yaklaşık 300 gram
3 orta boy domates, yaklaşık 400 gram
2 yeşil biber
1 kırmızı kapya biber
1 büyük limon
2 yemek kaşığı zeytinyağı, yaklaşık 30 ml
2 diş sarımsak
2 adet defne yaprağı, isteğe bağlı
Yarım çay kaşığı karabiber
1 çay kaşığı kekik
Kontrollü miktarda tuz
Yarım demet maydanoz

Fırında palamut nasıl yapılır?

1. Temizlenmiş palamut dilimlerini soğuk su altında gereksiz yere uzun süre tutmadan kontrol edin ve kağıt havluyla kurulayın.

2. Soğanları yaklaşık yarım santimetrelik halkalar halinde kesin.

3. Domatesleri orta kalınlıkta dilimleyin.

4. Yeşil ve kapya biberleri iri şeritler halinde doğrayın.

5. Fırını 200 derece alt-üst ayarda önceden ısıtın.

6. Geniş fırın tepsisine soğan, biber ve domateslerin yaklaşık yarısını yayın.

7. Zeytinyağının yaklaşık yarısını sebzelerin üzerine gezdirin.

8. Sebzeleri 200 derece fırında yaklaşık 8-10 dakika ön pişirmeye alın. Amaç tamamen pişirmek değil, sertliklerini biraz azaltmaktır.

9. Tepsiyi fırından çıkarın.

10. Palamut dilimlerini sebzelerin üzerine tek kat halinde yerleştirin.

11. Balıkların arasına kalan domates ve soğanları dağıtın.

12. İnce dilimlenmiş sarımsakları ve kullanıyorsanız defne yapraklarını ekleyin.

13. Limonun yarısını ince dilimleyerek balıkların arasına yerleştirin.

14. Kalan yarısının suyundan yaklaşık 1 yemek kaşığını balıkların üzerine gezdirin.

15. Kalan zeytinyağını ölçülü biçimde ekleyin.

16. Kekik, karabiber ve kontrollü miktarda tuz serpin.

17. Tepsiyi yeniden 200 derece fırına yerleştirin.

18. Balık dilimlerinin kalınlığına göre yaklaşık 15-20 dakika pişirin.

19. Pişme süresini yalnızca saate göre değerlendirmeyin. Balığın eti opaklaşmalı ve çatalla bastırıldığında katmanlarına kolayca ayrılmaya başlamalıdır.

20. Gıda güvenliği açısından balığın en kalın bölümünde yaklaşık 63 derece iç sıcaklık temel referanslardan biridir.

21. Palamut piştiğinde tepsiyi hemen fırından çıkarın. Gereğinden uzun süre fırında tutmak balığın kurumasına neden olabilir.

22. Üzerine ince kıyılmış maydanoz serpin.

23. Taze limon dilimleriyle sıcak servis edin.

Şefin püf noktası

Palamut dilimlerini mümkün olduğunca eşit kalınlıkta hazırlayın. İnce ve kalın dilimler aynı tepside olduğunda küçük parçalar kururken büyük parçalar henüz pişmemiş olabilir.

Soğan ve biberlere kısa süre ön pişirme uygulamak, balığın fırında gereğinden uzun kalmasını önler.

Balığın üzerine çok fazla limon suyu dökmeyin. Fazla asit palamutun kendine özgü lezzetini baskılayabilir. Taze limonu servis sırasında ayrıca sunmak daha kontrollü sonuç verir.

Daha sağlıklı hale nasıl getirilebilir?

Palamut doğal olarak yağ içeren bir balık olduğundan çok fazla zeytinyağı eklemek gerekmez. Yaklaşık iki yemek kaşığı yağ bütün tepsi için yeterlidir.

Tuz miktarını artırmak yerine karabiber, kekik, maydanoz, limon ve sarımsaktan yararlanılabilir.

Sebze miktarı artırılmak istenirse kabak veya farklı mevsim sebzeleri eklenebilir; ancak pişme sürelerinin farklı olduğu dikkate alınmalıdır.

Kimler için uygun?

Fırında sebzeli palamut, protein açısından zengin bir balık yemeği arayanlar için uygun bir ana öğün seçeneğidir.

Balık, sebze ve zeytinyağı ağırlıklı yapısıyla Akdeniz tipi beslenme yaklaşımına uygundur.

Tarifin temel malzemelerinde gluten içeren tahıl bulunmaz. Ancak çölyak hastalığı bulunan kişilerin baharat ve diğer paketli ürünlerde glutenle çapraz bulaşma riskini kontrol etmesi gerekir.

Balık alerjisi bulunan kişiler için uygun değildir.

Fırında palamut kaç kaloridir?

Verilen ölçüler dört eşit porsiyona ayrıldığında bir porsiyon yaklaşık 390 kalori sağlayabilir. Palamudun büyüklüğü ve yağ oranı, kullanılan zeytinyağı miktarı ve gerçek yenilebilir balık miktarı sonucu değiştirebilir.

Palamut fırında kaç dakikada pişer?

Yaklaşık 2-3 santimetre kalınlığındaki palamut dilimleri, sebzeler önceden kısa süre pişirildikten sonra 200 derece fırında yaklaşık 15-20 dakikada pişebilir.

Ancak balığın kalınlığı ve fırının gerçek sıcaklığı değişebileceğinden yalnızca süreye güvenilmemelidir. Et opaklaşmalı ve çatalla hafifçe bastırıldığında katmanlarına ayrılmaya başlamalıdır.

Palamut fırında kaç derecede pişer?

Bu tarifte 200 derece alt-üst fırın kullanılıyor. Sebzeler önce yaklaşık 8-10 dakika, ardından palamutla birlikte yaklaşık 15-20 dakika pişiriliyor.

Palamutun kurumasını önlemek için piştiği an fırından çıkarmak önemlidir.

Fırında palamutun yanına ne gider?

Bol yeşillikli mevsim salatası, roka-soğan salatası veya limonlu sebze salatası iyi eşlikçiler arasındadır.

Daha doyurucu bir öğün istenirse kişinin gereksinimine uygun porsiyonda bulgur veya başka bir tam tahıl seçeneği eklenebilir.

Palamut fırında neden kuru olur?

En yaygın neden gereğinden uzun süre pişirmektir. Balık dilimlerinin çok ince olması veya sebzelerin tamamen çiğ halde balıkla aynı anda fırına verilmesi de palamudun fırında daha uzun kalmasına yol açabilir.

Sebzeleri 8-10 dakika önceden pişirmek bu nedenle önemli bir püf noktasıdır.

Palamut ertesi gün yenir mi?

Pişmiş balık oda sıcaklığında uzun süre bırakılmamalıdır. Artan palamut uygun şekilde soğutulduktan sonra kapalı bir kapta buzdolabında muhafaza edilmelidir.

Balık en iyi doku ve lezzete pişirildiği gün sahip olduğundan mümkün olduğunca taze tüketmek tercih edilir.

Saklama ve servis

Fırından çıkan palamudu servis etmeden önce yalnızca birkaç dakika dinlendirmek yeterlidir. Uzun süre sıcak tepside bırakmak kalan ısıyla pişmenin devam etmesine ve balığın kurumasına neden olabilir.

Artan balığı sebzeleriyle birlikte uygun şekilde soğutup kapalı bir kapta buzdolabında saklayın.

Yeniden ısıtılması gerekiyorsa çok yüksek sıcaklıkta uzun süre ısıtmayın. Kontrollü sıcaklıkta yalnızca tamamen ısınana kadar bekletmek balığın dokusunu daha iyi korur.

Servis sırasında taze limon, maydanoz ve yanında roka-soğan salatası kullanılabilir.

Fırında domatesli ve soğanlı palamut, mevsim balığını kızartmadan hazırlamanın en pratik yöntemlerinden biri. Sebzelerin kısa süre önceden pişirilmesi, palamudun fırında gereğinden fazla kalmasını önleyerek daha sulu bir sonuç elde etmeye yardımcı oluyor.

Palamut mevsiminde temel tarif farklı sebzeler ve taze otlarla çeşitlendirilebilir. Ölçülü zeytinyağı, bol sebze ve balığı bir araya getiren yapısıyla da Akdeniz tipi bir akşam yemeğine kolayca uyarlanabilir.

Kaynaklar

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı – Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER 2022)
USDA – FoodData Central
U.S. Food and Drug Administration – Safe Food Handling

Bunlar halk arasında “diz kireçlenmesi” olarak bilinen diz osteoartritinin sık görülen yakınmaları arasında.

Ağrı arttığında birçok kişi dizini mümkün olduğunca az kullanmanın daha doğru olduğunu düşünüyor.

Oysa güncel bilimsel yaklaşım farklı:

Diz osteoartritinde kişiye uygun egzersiz, ağrı ve hareket kaybıyla mücadelede temel tedavilerden biri.

Peki karada yürümek veya egzersiz yapmak ağrılıysa ne yapılabilir? Havuz egzersizi gerçekten avantajlı mı? Dizlik kullanmak ağrıyı azaltıyor mu?

Son araştırmalar bu sorulara önemli yanıtlar veriyor.

Ağrı var diye hareketi tamamen bırakmak doğru değil

Egzersizin amacı kireçlenmiş dizi daha fazla zorlamak değil.

Amaç; diz çevresindeki kasları güçlendirmek, hareket kabiliyetini korumak ve günlük yaşam sırasında ekleme binen yükün daha iyi yönetilmesini sağlamak.

Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi (AAOS), gözetimli egzersiz, kişinin uygun şekilde kendi yaptığı egzersizler ve su egzersizlerini, hiç egzersiz yapmamaya kıyasla ağrı ve fonksiyonun iyileştirilmesi için güçlü biçimde öneriyor.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var:

Bilimsel veriler su egzersizinin herkes için kara egzersizinden üstün olduğunu göstermiyor.

Önemli olan hastanın durumuna uygun ve sürdürebileceği bir egzersiz programının bulunması.

Suyun avantajı: Dize binen yükü azaltarak hareketi kolaylaştırması

Su egzersizinin önemli özelliklerinden biri, suyun kaldırma kuvveti sayesinde hareket sırasında ekleme binen yükün azalabilmesi.

Bu durum özellikle karada yürürken veya egzersiz yaparken ağrısı artan kişiler için avantaj sağlayabilir.

10 Ağustos 2026'da Health Science Reports dergisinde yayımlanan randomize kontrollü araştırmada diz osteoartriti bulunan 40–70 yaş arasındaki 30 kadın, su ve kara egzersizi gruplarına ayrıldı.

Katılımcılar sekiz hafta boyunca haftada üç kez egzersiz yaptı. Çalışmayı 29 kişi tamamladı.

Her iki grupta da ağrı, fonksiyon, kas gücü, hareket korkusu ve diğer ölçümlerde iyileşme görüldü.

Ancak gruplar karşılaştırıldığında ağrı ve diğer temel klinik sonuçlarda su egzersizinin kara egzersizine anlamlı bir üstünlüğü gösterilemedi.

40 metre yürüme testindeki gelişme ise kara egzersizi grubunda daha fazlaydı.

Araştırmanın yalnızca 30 kadınla yapılmış olması, sonuçların tüm diz osteoartriti hastalarına genellenirken dikkatli olunmasını gerektiriyor.

Bu nedenle çalışma, su egzersizini “daha üstün” bir tedavi olarak değil; hastanın tercihi, erişim imkânı ve ağırlık taşıma toleransına göre değerlendirilebilecek bir seçenek olarak destekliyor.

Başka bir çalışmada su egzersizi daha güçlü sonuç verdi

Su egzersizi konusunda dikkat çekici başka bir randomize araştırmada ise 60 diz osteoartriti hastası sekiz hafta boyunca kara veya su egzersizi programına alındı.

Çalışmanın sonunda WOMAC ağrı skorunda en az yüzde 20 iyileşme sağlayanların oranı kara egzersizi grubunda yüzde 33, su egzersizi grubunda ise yüzde 93 olarak bildirildi.

Yürürken hissedilen ağrı kara egzersizi grubunda yüzde 14 azalırken su grubunda yüzde 37 azaldı.

Sertlik ve bazı günlük işlev ölçümlerinde de su egzersizi lehine sonuçlar elde edildi.

Ancak bu çalışma da yalnızca 60 kişiyi kapsıyordu.

Dolayısıyla bilimsel verilerin mesajı:

“Havuz egzersizi kara egzersizinden kesinlikle daha iyidir” değil.

Daha doğru yorum şu:

Hem kara hem de su egzersizi yararlı olabilir. Su egzersizi özellikle karada yük vermekte zorlanan kişiler için daha iyi tolere edilebilen bir egzersiz seçeneği olabilir.

Peki dizlik gerçekten işe yarıyor mu?

Dizlik konusunda 2026 yılında yayımlanan büyük bir araştırma önemli bilgiler sağladı.

BMJ'de 26 Ocak 2026'da yayımlanan PROP OA çalışmasına diz osteoartriti belirtileri bulunan 45 yaş ve üzerindeki 466 kişi katıldı.

Bir gruba tavsiye, yazılı bilgilendirme ve egzersiz eğitimi verildi.

Diğer gruba ise bunlara ek olarak osteoartritin dizde ağırlıklı olarak etkilediği bölgeye göre seçilmiş kişiye uygun dizlik verildi.

Altı ay sonunda dizlik kullanılan grupta genel diz sonuçları diğer gruba göre istatistiksel olarak daha iyi bulundu.

Özellikle ağrı ve günlük yaşam aktivitelerinde ek yarar görüldü.

Ancak sonuçların büyüklüğü dikkatli yorumlanmalı.

Araştırmanın temel ölçütü olan KOOS-5'te iki grup arasındaki fark 3,39 puandı.

Çalışma planlanırken klinik açıdan önemli kabul edilmesi için belirlenen fark ise 8 puandı.

Yani dizlik lehine istatistiksel bir yarar görülmesine rağmen temel sonuçtaki fark, araştırmacıların önceden belirlediği klinik önem eşiğine ulaşmadı.

Ağrı alt ölçeğinde dizlik lehine fark ise 6,13 puan olarak ölçüldü.

12. aya gelindiğinde genel KOOS-5 sonucunda iki grup arasındaki fark artık istatistiksel olarak anlamlı değildi.

Buna karşılık ağrı ve günlük yaşam aktivitelerine ilişkin bazı ikincil sonuçlarda yararın devam ettiği görüldü.

Kısacası:

Dizlik işe yaramıyor demek doğru değil; ancak etkisini büyük veya herkeste aynı sonucu veren bir tedavi gibi göstermek de doğru değil.

Her dizlik aynı değil

PROP OA çalışmasında hastalara rastgele herhangi bir elastik dizlik verilmedi.

Dizde osteoartritin ağırlıklı olarak etkilediği bölgeye göre patellofemoral, tibiofemoral yük azaltıcı veya nötr stabilize edici dizlikler seçildi.

Hastanın fiziksel aktivitesi, dizliği takıp çıkarabilmesi, kullanmaya istekliliği ve ilk denemede verdiği yanıt da dikkate alındı.

Dolayısıyla araştırma:

“Dizi ağrıyan herkes herhangi bir dizlik alsın”

anlamına gelmiyor.

AAOS da dizlik kullanımının diz osteoartritinde ağrı, fonksiyon ve yaşam kalitesini iyileştirmek amacıyla düşünülebileceğini belirtiyor; ancak bu konudaki önerinin kanıt gücü egzersize ilişkin öneriden daha düşük.

Bilim dünyasında onlarca farklı dizlik araştırıldı

2024 yılında Osteoarthritis and Cartilage dergisinde yayımlanan kapsamlı inceleme, dizlik araştırmalarının neden farklı sonuçlar verebildiğini de gösterdi.

Araştırmacılar 31 randomize kontrollü çalışmada 47 farklı dizlik uygulamasını değerlendirdi.

Valgus veya varus tipi yük azaltıcı dizliklerden patellofemoral dizliklere, elastik desteklerden menteşeli modellere kadar çok farklı ürünlerin kullanıldığı görüldü.

Dizliklerin ne kadar süre kullanıldığı ve hastaların tedaviye uyumunun nasıl sağlandığı da çalışmalar arasında büyük farklılık gösteriyordu.

Bu nedenle “dizlik işe yarar mı?” sorusunun tek bir cevabı olmayabilir.

Dizliğin tipi, osteoartritin yeri, hastanın ihtiyacı ve ürünü düzenli kullanabilmesi sonucu etkileyebilir.

Dizlik kullanımında konfor da önemli

PROP OA çalışmasında dizlik verilen hastaların yaklaşık üçte ikisi üç ve altı aylık dönemde araştırmacıların önceden belirlediği kullanım düzeyine ulaştı.

Dizliği yeterince kullanmayanların bildirdiği sorunlardan biri cihazın kıyafetlerin altına rahat biçimde sığmamasıydı.

Dizlik grubunda ciltte tahriş veya kızarıklık da görüldü; bu sorun üç aylık değerlendirmede katılımcıların yüzde 20'sine kadar bildirildi.

Bununla birlikte araştırmada dizlikle ilişkili beklenmeyen ciddi bir güvenlik sorunu saptanmadı.

Bu nedenle dizliğin yalnızca doğru seçilmesi değil, hastanın günlük yaşamda rahat biçimde kullanabileceği şekilde uygulanması da önemli.

Dizlik egzersizin alternatifi değil

2026'daki büyük araştırmanın en önemli ayrıntılarından biri bu.

Araştırmacılar dizliği egzersizin yerine kullanmadı.

Karşılaştırılan yaklaşımlar kabaca şöyleydi:

Tavsiye + eğitim + egzersiz

ve

Tavsiye + eğitim + egzersiz + uygun dizlik.

Dolayısıyla çalışma “dizlik mi egzersiz mi?” sorusuna cevap vermiyor.

Dizlik, uygun hastalarda temel tedavi yaklaşımına eklenen yardımcı bir seçenek olarak değerlendiriliyor.

Fazla kilo varsa kilo kontrolü de tedavinin bir parçası

Diz osteoartritinde vücut ağırlığı da önemli.

AAOS, fazla kilolu veya obez diz osteoartriti hastalarında sürdürülebilir kilo kaybını ağrı ve fonksiyonun iyileştirilmesi amacıyla öneriyor.

Karada egzersiz yapmak ağrı nedeniyle zorlaşıyorsa su egzersizi bazı hastalarda hareket programına katılımı kolaylaştırabilecek bir alternatif olabilir.

Diz kireçlenmesinde asıl mesaj: Hareketsizlik çözüm değil

Araştırmaların ortak mesajı oldukça açık:

Egzersiz diz osteoartriti tedavisinin temel parçalarından biri.

Su egzersizi özellikle karada yük taşımakta veya hareket etmekte zorlanan kişiler için uygun bir alternatif olabilir.

Doğru seçilmiş bir dizlik ise bazı hastalarda egzersiz ve eğitime eklendiğinde özellikle ağrı ve günlük yaşam aktivitelerinde ek fayda sağlayabilir.

Ancak ne havuz egzersizi ne de dizlik tek başına kireçlenmeyi ortadan kaldıran bir tedavi.

Bilimsel verilerin verdiği en doğru mesaj şu:

Diz kireçlenmesinde hareketten kaçmak yerine kişiye uygun hareket biçimini bulmak gerekiyor. Su egzersizi ve doğru seçilmiş dizlik ise gerektiğinde bu süreci destekleyebilir.

Ani başlayan çok şiddetli ağrı, belirgin kızarıklık veya sıcaklık artışı, ateş, ciddi travma sonrası ağrı, hızla gelişen şişlik ya da dizin kilitlenmesi durumunda ise yakınmalar doğrudan “kireçlenme” olarak kabul edilmeden hekim değerlendirmesi gerekir.

Kaynaklar

Mohammadi M, Gandomi F, Soufivand P, Assar S. Effects of Aquatic-Based vs Land-Based Closed Kinetic Chain Exercises on Pain, Functional Performance, Knee Proprioception, Muscle Strength, and Kinesiophobia in Women Aged 40–70 Years With Knee Osteoarthritis: A Randomized Controlled Trial. Health Science Reports. 2026;9(8).

Holden MA, Nicholls E, Abdali Z ve ark. Provision of knee bracing for knee osteoarthritis (PROP OA): multicentre, parallel group, superiority, statistician blinded, randomised controlled trial. BMJ. 2026;392.

Slouma M, Abbes M, Kharrat L ve ark. Aquatic versus land-based exercise for knee osteoarthritis: a randomized controlled trial. Korean Journal of Family Medicine. 2025;46(5):341–348.

Holden MA, Murphy M, Simkins J ve ark. Knee braces for knee osteoarthritis: A scoping review and narrative synthesis of interventions in randomised controlled trials. Osteoarthritis and Cartilage. 2024;32(11):1371–1396.

American Academy of Orthopaedic Surgeons. Management of Osteoarthritis of the Knee (Non-Arthroplasty), Third Edition. Clinical Practice Guideline. 2021.

Kan tahlilindeki PLT, kandaki trombosit sayısını gösterir. Trombositler bir damar hasar gördüğünde kanamanın durdurulmasına yardımcı olur. Bu nedenle çok düşük trombosit sayısı kanama riskini artırabilir; yüksek değerler ise nedenine göre farklı anlamlar taşır.

PLT sonucunun yalnızca yüksek veya düşük olması tanı koydurmaz. Enfeksiyon, demir eksikliği, ilaçlar, gebelik, bağışıklık sistemi hastalıkları ve kemik iliği bozuklukları dahil çok farklı durumlar trombosit sayısını değiştirebilir.

PLT nedir ve kaç olmalı?

PLT, İngilizce “platelet” sözcüğünün kısaltmasıdır ve trombosit sayısını ifade eder.

Yetişkinlerde yaygın kullanılan referans aralıklarından biri yaklaşık 150.000-400.000 trombosit/µL, yani 150-400 × 10⁹/L’dir. Bazı laboratuvarlarda üst sınır yaklaşık 450 × 10⁹/L olabilir.

Bu nedenle e-Nabız veya laboratuvar raporundaki referans aralığı esas alınmalıdır.

PLT’nin 150.000/µL’nin altında olması genel olarak trombositopeni olarak adlandırılır. Yüksek trombosit sayısı ise trombositoz olarak tanımlanır.

PLT düşüklüğü neden olur?

Trombosit düşüklüğünün nedenleri üç temel mekanizmada düşünülebilir: kemik iliğinin yeterince trombosit üretememesi, trombositlerin normalden hızlı tüketilmesi veya yok edilmesi ve trombositlerin dalakta tutulması.

Olası nedenler arasında:

• Bazı viral enfeksiyonlar
• İmmün trombositopeni
• Bazı ilaçlar
• Kemoterapi ve radyoterapi
• B12 veya folat eksikliği
• Karaciğer hastalıkları ve dalak büyümesi
• Bazı otoimmün hastalıklar
• Ağır enfeksiyonlar
• Gebelikle ilişkili bazı durumlar
• Kemik iliğini etkileyen hastalıklar

bulunabilir.

Tek bir düşük sonuçla neden belirlenemez.

Ayrıca bazen kan tüpünde trombositlerin kümelenmesi, gerçek bir trombosit düşüklüğü olmadığı halde cihazın PLT’yi düşük ölçmesine yol açabilir. Beklenmedik sonuçlarda tekrar test veya periferik yayma gerekebilmesinin nedenlerinden biri budur.

PLT 100, 50 veya 20 ne anlama gelir?

Sonuç ×10⁹/L şeklinde veriliyorsa PLT 100, yaklaşık 100.000 trombosit/µL anlamına gelir ve normalin altındadır.

PLT 50 yaklaşık 50.000/µL’dir. Bu seviyenin altında travma veya girişimler sırasında kanama riski daha fazla önem kazanır.

PLT 20 yaklaşık 20.000/µL’dir. Bu düzeylerde kendiliğinden kanama riski belirginleşebilir.

Trombosit sayısı yaklaşık 5.000/µL gibi çok düşük düzeylere indiğinde ciddi ve yaşamı tehdit edebilen spontan kanama riski çok daha yüksektir.

Ancak kanama riski yalnızca PLT rakamına bağlı değildir. Trombositlerin işlevi, kullanılan aspirin veya antikoagülan gibi ilaçlar, eşlik eden hastalıklar ve aktif kanama bulunup bulunmaması değerlendirmeyi değiştirir.

PLT düşüklüğünün belirtileri nelerdir?

Hafif trombosit düşüklüğü hiçbir belirti vermeyebilir.

Değer azaldıkça:

• Kolay morarma
• Deride küçük kırmızı-mor noktalar
• Burun kanaması
• Diş eti kanaması
• Adet kanamasında artış
• Kesiklerden kanamanın uzun sürmesi

görülebilir.

Çok düşük trombosit düzeylerinde sindirim sistemi veya beyin gibi bölgelerde ciddi kanamalar gelişebilir.

Özellikle düşük PLT ile birlikte durdurulamayan kanama, siyah veya kanlı dışkı, kanlı kusma, idrarda kan ya da yeni gelişen şiddetli baş ağrısı gibi belirtiler varsa hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.

PLT yüksekliği neden olur?

Trombosit yüksekliğinin önemli bir bölümü “reaktif trombositoz” olarak adlandırılan, başka bir duruma yanıt olarak gelişen yükselmelerdir.

Nedenler arasında:

• Enfeksiyonlar
• Kronik inflamasyon
• Demir eksikliği
• Akut kan kaybı
• Travma veya büyük ameliyat
• Dalağın alınmış olması
• Bazı kanserler

bulunabilir.

Daha nadiren kemik iliğinin kendisinden kaynaklanan miyeloproliferatif hastalıklar trombosit üretimini artırabilir. Esansiyel trombositemi bunlardan biridir.

Bu ayrım önemlidir çünkü reaktif trombosit yüksekliği ile kemik iliği kaynaklı trombositozun pıhtı ve kanama riskleri aynı değildir.

PLT 450, 500 veya 1000 ne anlama gelir?

PLT’nin yaklaşık 450 × 10⁹/L’nin üzerinde olması birçok klinik yaklaşımda trombositoz olarak değerlendirilir.

500 × 10⁹/L civarında bir değer yüksek olmakla birlikte tek başına kemik iliği hastalığı anlamına gelmez. Enfeksiyon, inflamasyon veya demir eksikliği gibi reaktif nedenler araştırılabilir.

PLT’nin 1000 × 10⁹/L yani yaklaşık 1 milyon/µL gibi çok yüksek düzeylere ulaşması daha ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Burada önemli bir ayrıntı vardır: Çok yüksek trombosit sayısı her zaman “kan daha fazla pıhtılaşır” anlamına gelmez. Bazı miyeloproliferatif hastalıklarda aşırı yüksek trombosit sayısı paradoksal biçimde kanama riskini de artırabilir.

Bu nedenle trombosit sayısını tek başına pıhtı riski ölçer gibi kullanmak doğru değildir.

PLT yüksekliği kanser veya lösemi belirtisi mi?

Yüksek PLT bazı kanserlerde görülebilir ancak trombosit yüksekliği bir kanser testi değildir.

Enfeksiyon, inflamasyon ve özellikle demir eksikliği gibi kanser dışı nedenler reaktif trombositozun sık nedenleri arasındadır.

Bazı kemik iliği hastalıklarında da trombosit sayısı yükselebilir. Ancak yalnızca PLT sonucuna bakılarak lösemi, kanser veya esansiyel trombositemi tanısı konamaz.

Kalıcı ve açıklanamayan trombosit yüksekliğinde diğer hemogram değerleri, demir testleri, periferik yayma ve klinik duruma göre ileri hematolojik incelemeler değerlendirilebilir.

Benzer şekilde trombosit düşüklüğü de tek başına lösemi anlamına gelmez.

PLT ile MPV birlikte nasıl yorumlanır?

MPV, trombositlerin ortalama büyüklüğünü gösteren bir hemogram parametresidir.

Bazı durumlarda PLT ve MPV’nin birlikte değerlendirilmesi trombosit üretimi ve tüketimi hakkında yardımcı ipuçları sağlayabilir. Ancak MPV tek başına trombosit düşüklüğünün veya yüksekliğinin nedenini belirleyen bir test değildir.

MPV sonuçları laboratuvar yöntemlerinden ve numunenin bekleme süresinden de etkilenebilir.

Bu nedenle “PLT düşük, MPV yüksek = kesin şu hastalık” gibi yorumlardan kaçınılmalıdır.

PLT testi için aç olmak gerekir mi?

PLT, tam kan sayımının bir parçasıdır ve testin kendisi için genellikle açlık gerekmez.

Ancak aynı kan örneğinde açlık gerektiren glukoz veya lipid testleri gibi başka tetkikler yapılacaksa laboratuvarın hazırlık talimatına uyulmalıdır.

Trombosit nasıl normale döner?

PLT değerini doğrudan yükseltmek veya düşürmek yerine nedenin belirlenmesi gerekir.

Demir eksikliğine bağlı trombositozda demir eksikliğinin düzeltilmesiyle trombositler normale dönebilir. Enfeksiyon veya inflamasyona bağlı yükseklik altta yatan süreç düzeldikçe azalabilir.

Trombosit düşüklüğünde ise yaklaşım nedenine göre tamamen değişir. İmmün trombositopeni, ilaç kaynaklı trombositopeni veya kemik iliği hastalığının tedavileri birbirinden farklıdır.

Bu nedenle yalnızca PLT rakamını değiştirmek amacıyla aspirin, vitamin, demir veya başka bir ilaç kendi kendine başlanmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

PLT 50 olması tehlikeli midir?

PLT’nin yaklaşık 50.000/µL olması belirgin trombosit düşüklüğüdür ve kanama riski açısından değerlendirilmelidir. Risk yalnızca sayıya değil, aktif kanama, kullanılan ilaçlar ve kişinin klinik durumuna da bağlıdır.

PLT 1000 çıkması kanser anlamına gelir mi?

Hayır. Yaklaşık 1 milyon/µL trombosit çok yüksek bir değerdir ve nedeninin araştırılması gerekir; ancak tek başına kanser veya kemik iliği hastalığı tanısı koydurmaz.

Trombosit düşüklüğünde ne zaman hızlı değerlendirme gerekir?

Çok düşük trombosit sayısına aktif kanama eşlik ediyorsa hızlı değerlendirme gerekir. Özellikle durdurulamayan kanama, kanlı kusma veya dışkı, idrarda kan ya da yeni ve şiddetli baş ağrısı gibi belirtiler önemlidir.

Kaynaklar

1. U.S. National Library of Medicine. Platelet Count. MedlinePlus Medical Encyclopedia, reviewed 2025.
2. U.S. National Library of Medicine. Platelet Tests. MedlinePlus Medical Test.
3. Kuter DJ. Overview of Thrombocytopenia. Merck Manual, reviewed 2026.
4. Merck Manual Professional Edition. Platelet Count and Bleeding Risk, 2026.

Alzheimer araştırmalarında yıllardır amiloid ve tau gibi iyi bilinen proteinler ön planda. Ancak insan beyninde çok daha küçük, saptanması zor ve bu nedenle bugüne kadar yeterince araştırılmamış proteinler de bulunuyor.

Bilim insanları şimdi bu büyük ölçüde gözden kaçan protein dünyasının önemli bir bölümünü görünür hale getirdi.

Nature Aging dergisinde 14 Eylül 2026’da yayımlanan araştırmada, yaşlanan insan beynindeki mikroproteinleri incelemek amacıyla Alzheimer hastalığı bulunan ve bulunmayan kişilere ait ölüm sonrası beyin dokuları analiz edildi.

610 beyin örneği incelendi

Araştırmanın ana proteomik çalışmasında beynin dorsolateral prefrontal korteks adı verilen bölgesinden alınan 610 örnek proteogenomik analiz sürecine dahil edildi.

Bunların 608’i kalite kontrol eşiklerini geçti. Alzheimer ile ilişkili protein farklılıklarının değerlendirildiği ileri analizlerde ise 480 beyin örneği kullanıldı.

Araştırmacılar transkriptomik verileri, kütle spektrometrisini ve derin öğrenmeyle tahmin edilen spektrumları bir araya getirerek çok küçük proteinlerin izini sürdü.

Mikroprotein olarak adlandırılan bu yapılar 150 aminoasit veya daha kısa proteinlerden oluşuyor. Küçük olmaları nedeniyle klasik protein araştırmalarında saptanmaları oldukça zor olabiliyor.

1.067 yüksek güvenli mikroprotein

Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, UniProtKB’nin gözden geçirilmiş Swiss-Prot bölümünde yer almayan 1.067 mikroprotein için yüksek güvenli spektrometrik kanıt elde edilmesi oldu.

Ancak burada çok önemli bir ayrım var:

Bu 1.067 mikroproteinin tamamı Alzheimer’a özgü değil.

Araştırmacılar bunların bir alt grubunun Alzheimer hastalığında farklı düzeylerde bulunduğunu belirledi.

Dolayısıyla çalışma “Alzheimer’a ait 1.067 yeni protein bulundu” anlamına gelmiyor.

Asıl bulgu, insan beyninde bugüne kadar yeterince incelenmemiş çok sayıda mikroproteinin doğrudan protein düzeyinde gösterilmesi ve bunların bir bölümünün Alzheimer ile bağlantılı değişiklikler sergilemesi.

63 aminoasitlik mikroprotein özellikle dikkat çekti

Araştırmanın en ilginç bulgularından biri MKKS gen bölgesinden üretilen ve yalnızca 63 aminoasitten oluşan micro-MKKS63 adlı mikroprotein oldu.

Araştırmacılar bu küçük proteinin, MKKS gen bölgesinden insan beyninde saptanan baskın protein ürünü olduğunu gösterdi.

Daha da önemlisi, micro-MKKS63 düzeyinin semptomatik Alzheimer hastalarının beyinlerinde daha düşük olduğu belirlendi.

Bilim insanları daha sonra insan mikroglia hücrelerinde micro-MKKS63’ü üreten gen bölgesini CRISPR-Cas9 yöntemiyle devre dışı bıraktı.

Sonuç dikkat çekiciydi.

Mikroproteinin kaybı, hücrelerin mitokondriyal solunumunu ve oksidatif fosforilasyonunu azalttı.

Başka bir ifadeyle, yalnızca 63 aminoasitten oluşan bu küçük proteinin mikroglia hücrelerinin enerji metabolizmasında işlevsel bir rolü olabileceği görüldü.

Beynin bağışıklık hücreleriyle bağlantısı

Mikroglialar beynin bağışıklık sisteminin temel hücrelerinden biri.

Araştırmada micro-MKKS63’ün mitokondriyle ilişkili olduğu ve mikroglialardaki enerji üretim süreçlerinde rol oynadığına ilişkin deneysel bulgular elde edilmesi bu nedenle dikkat çekiyor.

Ancak bu noktada çalışmanın sınırlarını doğru çizmek gerekiyor.

Alzheimer’ın yeni nedeni mi bulundu?

Hayır.

Araştırma Alzheimer hastalığının yeni bir nedenini ortaya koymuş değil.

Yeni bir Alzheimer ilacı geliştirilmedi.

Micro-MKKS63 düzeyindeki azalmanın Alzheimer’a yol açtığı da gösterilmiş değil.

Araştırmacılar şimdilik bu mikroproteinin Alzheimer’da azaldığını ve hücresel deneylerde mitokondriyal enerji metabolizmasında işlev gördüğünü ortaya koyuyor.

Bu ilişkinin Alzheimer hastalığının gelişiminde nasıl bir rol oynadığı ise gelecekte yapılacak çalışmalarla anlaşılabilecek.

Bu proteinler neden daha önce görülmedi?

İnsan proteomuna ilişkin geleneksel araştırmalar büyük ve iyi tanımlanmış proteinleri ortaya çıkarmakta oldukça başarılı.

Mikroproteinler ise çok kısa oldukları ve genellikle küçük açık okuma çerçevelerinden üretildikleri için klasik yöntemlerle tespit edilmeleri daha zor.

Bu nedenle genomdaki bazı küçük protein üreten bölgeler uzun yıllar büyük ölçekli biyolojik araştırmaların dışında kaldı.

Yeni nesil proteogenomik yöntemler, gelişmiş kütle spektrometrisi ve hesaplamalı analizler artık bu görünmeyen protein dünyasını daha ayrıntılı incelemeyi mümkün hale getiriyor.

Alzheimer araştırmalarına yeni bir katman

Çalışmanın önemi yalnızca micro-MKKS63 adlı tek bir proteinden kaynaklanmıyor.

Araştırmacılar, yaşlanan insan beyninde daha önce yeterince tanımlanmamış yüzlerce mikroproteini içeren geniş bir atlas oluşturdu.

Bu atlas sayesinde bilim insanları bundan sonra şu soruların peşine düşebilecek:

Hangi mikroproteinler normal beyin yaşlanmasıyla değişiyor?

Hangileri Alzheimer hastalığında farklılaşıyor?

Bu değişiklikler hastalığın nedeni mi, yoksa sonucu mu?

Bu mikroproteinlerden herhangi biri gelecekte biyobelirteç veya tedavi hedefi olabilir mi?

Bu soruların yanıtları henüz bilinmiyor.

Küçük proteinler, büyük bir araştırma alanı

Alzheimer konusunda yeni bir molekül bulunduğunda bunun hızla “çare bulundu” şeklinde yorumlanması mümkün.

Bu çalışma böyle okunmamalı.

Ancak bilimsel açıdan son derece önemli başka bir şey yapıyor:

İnsan beyninde uzun süre büyük ölçüde gözden kaçan bir protein dünyasını görünür hale getiriyor.

Yüzlerce insan beyni örneğinin incelenmesi, 1.067 yüksek güvenli mikroproteinin ortaya çıkarılması ve micro-MKKS63 gibi bazı mikroproteinlerin Alzheimer ile bağlantılı değişiklikler göstermesi, araştırmacıların yaşlanan beyne ve Alzheimer hastalığına farklı bir pencereden bakmasına imkân sağlıyor.

Belki bugün için yeni bir Alzheimer tedavisi değil.

Ancak çalışma önemli bir soruyu gündeme getiriyor:

Alzheimer’ın biyolojisini anlamaya çalışırken beynin en küçük proteinlerinin bir bölümünü bugüne kadar gözden kaçırmış olabilir miyiz?

Kaynaklar

Miller B, Vieira de Souza E, Lau C ve ark. A microprotein atlas of the human frontal cortex in Alzheimer’s disease. Nature Aging. 14 Eylül 2026. DOI: 10.1038/s43587-026-01207-x.

Nature Aging. Large-scale mapping of microproteins in the aged human brain. Research Briefing. 14 Eylül 2026.

Lenfoma nedir?

Lenfoma, bağışıklık sisteminin önemli parçalarından olan lenfositlerden gelişen kanserlerin genel adıdır. Tek bir hastalık değildir; çok sayıda farklı alt tipi vardır. En temel sınıflandırmada Hodgkin lenfoma ve non-Hodgkin lenfoma olmak üzere iki büyük gruba ayrılır.

Lenfoma denildiğinde en sık akla gelen belirti büyümüş lenf bezleridir. Özellikle boyun, koltuk altı veya kasıkta fark edilen ağrısız şişlikler görülebilir. Ancak büyüyen her lenf bezi kanser anlamına gelmez. Enfeksiyonlar ve başka birçok hastalık da lenf bezlerinde büyümeye yol açabilir.

Lenfoma belirtileri nelerdir?

Lenfomanın belirtileri hastalığın türüne, yerleştiği bölgeye ve yaygınlığına göre değişebilir.

Görülebilecek belirtiler arasında şunlar bulunur:

• Boyun, koltuk altı veya kasıkta ağrısız lenf bezi büyümesi
• Açıklanamayan ateş
• Yoğun, kıyafet veya çarşaf değiştirmeyi gerektirebilen gece terlemeleri
• İstem dışı kilo kaybı
• Sürekli veya belirgin halsizlik
• Kaşıntı
• Karında şişkinlik veya ağrı
• Göğüste baskı veya ağrı
• Öksürük veya nefes darlığı

Bu yakınmaların hiçbiri tek başına lenfoma tanısı koydurmaz. Özellikle lenf bezi büyümelerinin çok büyük bölümü kanser dışı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Lenf bezi şişliği nasıl olabilir?

Lenfomada büyüyen lenf bezleri sıklıkla ağrısız bir kitle şeklinde fark edilir. Boyun, koltuk altı ve kasık kolay fark edilen bölgeler arasındadır.

Bununla birlikte yalnızca kitlenin ağrısız olması, sertliği veya elle hissedilen başka bir özelliği üzerinden lenfoma tanısı koymak mümkün değildir.

Yeni ortaya çıkan, açıklanamayan, büyümeye devam eden veya geçmeyen lenf bezi şişlikleri hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Gece terlemesi lenfoma belirtisi midir?

Olabilir, ancak gece terlemesi tek başına lenfomaya özgü değildir.

Lenfomada özellikle yoğun gece terlemeleri görülebilir. Ateş ve açıklanamayan kilo kaybıyla birlikte bu bulgular klasik olarak “B semptomları” olarak adlandırılan klinik tablonun parçaları olabilir.

Gece terlemesinin enfeksiyonlardan hormonal değişikliklere ve kullanılan bazı ilaçlara kadar çok sayıda başka nedeni de vardır.

Lenfomada kilo kaybı görülür mü?

Açıklanamayan ve istemsiz kilo kaybı lenfomanın olası belirtilerinden biridir. Ancak kilo kaybının da tek başına lenfoma anlamına gelmediği unutulmamalıdır.

Beslenme veya egzersiz düzeninde belirgin bir değişiklik olmamasına rağmen devam eden kilo kaybı tıbbi değerlendirme gerektirir.

Hodgkin ve non-Hodgkin lenfoma arasındaki fark nedir?

Her ikisi de lenfositlerden gelişen kanserlerdir ancak aynı hastalık değildir.

Hodgkin lenfomada tanımlayıcı patolojik özelliklerden biri Reed-Sternberg hücrelerinin bulunmasıdır. Non-Hodgkin lenfoma ise çok sayıda farklı B hücreli ve T hücreli lenfomayı kapsayan geniş bir hastalık grubudur.

Non-Hodgkin lenfomaların davranışları da birbirinden oldukça farklı olabilir. Bazıları yavaş seyirliyken bazıları hızlı büyüyebilir. Bu nedenle yalnızca “lenfoma” tanısı tedavinin nasıl olacağını söylemeye yetmez; alt tipin doğru belirlenmesi kritik önem taşır.

Lenfoma neden olur?

Çoğu hastada lenfomanın neden geliştiğini tek bir nedene bağlamak mümkün değildir.

Hastalık, lenfositlerde ortaya çıkan genetik ve hücresel değişikliklerin hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına ve yaşamaya devam etmesine yol açmasıyla gelişir.

Bazı lenfoma türlerinde ileri yaş, bağışıklık sisteminin baskılanması, belirli enfeksiyonlar, bazı otoimmün hastalıklar ve aile öyküsü gibi faktörler riskle ilişkili olabilir.

Risk faktörüne sahip olmak kişinin mutlaka lenfoma olacağı anlamına gelmez. Benzer şekilde hiçbir bilinen risk faktörü bulunmayan kişilerde de lenfoma gelişebilir.

Lenfoma kan tahlilinde belli olur mu?

Kan testleri değerlendirmede önemli bilgiler sağlayabilir ancak normal veya anormal bir kan sonucu tek başına lenfomayı kesin olarak göstermez ya da dışlamaz.

Tam kan sayımı ve çeşitli biyokimyasal testler hastanın genel durumunun değerlendirilmesinde kullanılabilir. LDH gibi bazı değerler de klinik değerlendirmeye katkıda bulunabilir ancak bunlar lenfomaya özgü testler değildir.

Lenfoma tanısı nasıl konur?

Şüpheli bir lenf bezinden veya başka bir dokudan biyopsi alınması, lenfomanın kesin tanısı ve alt tipinin belirlenmesinde temel yöntemdir.

Patolojik incelemede hücrelerin yapısı ve belirli yüzey proteinleri değerlendirilir; gerekli durumlarda moleküler ve genetik testler de yapılabilir.

Tanı konulduktan sonra hastalığın vücuttaki yaygınlığını değerlendirmek amacıyla hastalığın türüne göre PET/BT, bilgisayarlı tomografi veya başka görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir. Her hastada aynı testlerin yapılması gerekmez.

Lenfomanın evreleri nelerdir?

Birçok lenfomada hastalığın yaygınlığını tanımlamak için evreleme sistemleri kullanılır. Genel olarak evre I’den evre IV’e kadar sınıflandırma yapılabilir.

Ancak lenfomada “ileri evre” kavramı bazı solid tümörlerdekiyle aynı anlamı taşımayabilir. Tedavi başarısı yalnızca evreye bağlı değildir. Lenfomanın alt tipi, biyolojik özellikleri, hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve tedaviye verdiği yanıt da önemlidir.

Lenfoma tedavi edilebilir mi?

Evet. Lenfomanın birçok türünde etkili tedaviler bulunmaktadır ve bazı lenfoma türlerinde tam iyileşme mümkün olabilir.

Ancak “lenfoma” çok farklı hastalıkları kapsadığı için herkese uygulanabilecek tek bir tedavi bulunmaz.

Tedavi seçenekleri arasında hastalığın alt tipine göre:

• Kemoterapi
• İmmünoterapi
• Hedefe yönelik tedaviler
• Radyoterapi
• Kök hücre nakli
• CAR-T hücre tedavisi

yer alabilir.

Bazı yavaş seyirli lenfomalarda ise tanı konmasına rağmen hemen tedavi başlanmayabilir. Belirti oluşturmayan seçilmiş hastalarda düzenli takip altında “izle ve bekle” yaklaşımı uygulanabilir.

Bu durum hastalığın tedavisiz bırakıldığı anlamına gelmez; uygun hastalarda gereksiz tedavi ve yan etkilerden kaçınmayı amaçlayan kontrollü bir takip stratejisidir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Özellikle açıklanamayan ve geçmeyen lenf bezi büyümesi varsa veya buna tekrarlayan/açıklanamayan ateş, yoğun gece terlemesi, istemsiz kilo kaybı ya da belirgin halsizlik eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme uygun olur.

Belirtilerin bulunması kişinin lenfoma olduğu anlamına gelmez. Benzer yakınmalar enfeksiyonlar dahil çok daha sık görülen hastalıklarda da ortaya çıkabilir. Tanı belirtilere bakılarak değil, gerekli klinik değerlendirme ve testlerle konur.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel sağlık bilgisi vermek amacıyla hazırlanmıştır ve tanı veya kişisel tedavi önerisi yerine geçmez. Açıklanamayan ya da devam eden lenf bezi büyümesi ve diğer belirtiler için hekime başvurulmalıdır.

KAYNAKLAR

National Cancer Institute (NCI) — Adult Non-Hodgkin Lymphoma Treatment (PDQ)

National Cancer Institute (NCI) — Adult Hodgkin Lymphoma Treatment (PDQ)

Mayo Clinic — Lymphoma

American Cancer Society — Non-Hodgkin Lymphoma

NHS — Non-Hodgkin Lymphoma

Kahvaltıda krep isteyen ancak klasik beyaz unlu ve şekerli tariflerden farklı bir seçenek arayanlar için muzlu yulaf krep oldukça pratik. Olgun muz, yulaf, yumurta ve yoğurt aynı hamurda buluşuyor; ince krepler yapışmaz tavada birkaç dakika içinde pişiriliyor.

Tarifin tatlılığı olgun muzdan geliyor. Sofra şekeri, bal veya şurup eklemek gerekmiyor. Ancak muz ve yoğurt doğal olarak şeker içerdiği için tarifin doğru tanımı “şekersiz” değil, “ilave şekersiz”.

Muzun hamura yalnızca tatlılık değil, nem ve bağlayıcılık da kazandırması tarifin az malzemeyle hazırlanmasını sağlıyor. Krep hamurunun birkaç dakika dinlendirilmesi ise yulafın sıvıyı emerek daha dengeli kıvam kazanmasına yardımcı oluyor.

Sağlıklı beslenme açısından neden öne çıkıyor?

Yulaf, beta-glukan adı verilen çözünür lif içeren bir tam tahıldır. Yumurta ve yoğurt tarifin protein içeriğine katkı sağlar.

Muz doğal olarak karbonhidrat ve şeker içerirken aynı zamanda lif, potasyum ve farklı mikro besinler sağlar. Olgun muzun tatlılığından yararlanılması ayrıca şeker ekleme ihtiyacını azaltabilir.

Tarifin pişirilmesi için çok az yağ yeterlidir. Bununla birlikte bir tarifte şeker kullanılmaması onu otomatik olarak düşük kalorili yapmaz. Muz, yulaf, yumurta ve servis malzemelerinin tamamı toplam enerji miktarına katkıda bulunur.

Tarif bilgileri

Hazırlama süresi: 5 dakika
Pişirme süresi: 6-8 dakika
Toplam süre: Yaklaşık 10-15 dakika
Kaç kişilik: 2 kişilik
Yaklaşık porsiyon büyüklüğü: Kişi başı 3 küçük krep
Zorluk: Çok kolay
Öğün: Kahvaltı / ara öğün
Kategori: Sağlıklı Kahvaltılar

Yaklaşık besin değerleri

1 porsiyon için yaklaşık:

Kalori: 310 kcal
Protein: 14 g
Karbonhidrat: 42 g
Yağ: 10 g
Lif: 5 g

Değerler 100 gram yulaf, yaklaşık 120 gram muz, 2 büyük yumurta, 80 gram sade yoğurt ve 5 ml zeytinyağı üzerinden iki porsiyon için yaklaşık olarak hesaplanmıştır.

Muzun büyüklüğü, yumurtaların gramajı, yoğurdun yağ oranı, kullanılan yulaf ve pişirme sırasında tavada kalan yağ miktarı gerçek değerleri değiştirebilir.

Malzemeler

100 gram yulaf ezmesi
1 büyük ve iyice olgunlaşmış muz, yaklaşık 120 gram
2 adet büyük yumurta
80 gram sade yoğurt
40-60 ml süt
Yarım çay kaşığı tarçın
Yarım çay kaşığı kabartma tozu
1 çay kaşığı doğal vanilya özütü, isteğe bağlı
Bir tutam tuz
Tavayı yağlamak için 1 çay kaşığı zeytinyağı, yaklaşık 5 ml

Servis için isteğe bağlı:

Taze muz dilimleri
Sade yoğurt
Tarçın
Çilek, yaban mersini veya mevsim meyvesi
Az miktarda ceviz veya fındık

Muzlu yulaf krep nasıl yapılır?

1. Yulaf ezmesini mutfak robotuna alın ve ince un kıvamına gelene kadar çekin.

2. Olgun muzu geniş bir kaseye alın ve çatalla tamamen püre haline getirin. Muzda büyük parçalar kalmaması krep hamurunun daha düzgün yayılmasını sağlar.

3. Yumurtaları muzun üzerine kırın ve çırpın.

4. Yoğurdu ve başlangıçta 40 ml sütü ekleyerek karıştırın.

5. Öğütülmüş yulafı, tarçını, kabartma tozunu, bir tutam tuzu ve kullanıyorsanız vanilyayı ekleyin.

6. Malzemeleri pürüzsüz hale yaklaşana kadar karıştırın.

7. Hamuru yaklaşık 5 dakika dinlendirin. Yulaf sıvıyı emdikçe karışım koyulaşacaktır.

8. Dinlenme sonrasında kıvamı kontrol edin. Hamur kepçeden akmalı ancak su gibi olmamalıdır.

9. Hamur gereğinden koyuysa kalan sütü azar azar ekleyin. Sütün tamamına ihtiyaç olmayabilir.

10. Geniş yapışmaz tavayı orta-kısık ateşte ısıtın.

11. Zeytinyağını tavaya ekleyip kağıt havlu veya fırçayla çok ince bir tabaka halinde yayın.

12. Her küçük krep için yaklaşık 2-3 yemek kaşığı hamuru tavaya dökün.

13. Kaşığın arkasıyla hamuru yaklaşık 10-12 santimetre çapında hafifçe yayın.

14. İlk yüzü yaklaşık 1,5-2 dakika pişirin. Kenarlar matlaşmaya, üst yüzeyde küçük kabarcıklar oluşmaya başladığında çevirmeye hazırdır.

15. İnce bir spatulayla krebi dikkatlice çevirin.

16. İkinci yüzünü yaklaşık 1 dakika daha pişirin.

17. Kalan hamuru aynı yöntemle hazırlayın. Tava fazla ısınırsa ateşi düşürün.

18. Pişen krepleri üst üste yığmak yerine servis tabağına hafifçe aralıklı yerleştirin. Böylece buhar nedeniyle fazla yumuşamaları azalır.

19. İsteğe göre sade yoğurt, taze meyve ve tarçınla servis edin.

Şefin püf noktası

Muzlu yulaf krebin en önemli noktası hamurun kıvamı. Yulaf sıvıyı bekledikçe emdiği için hamuru hazırladıktan hemen sonra fazla koyu olduğunu düşünüp gereğinden çok süt eklemeyin.

Önce 5 dakika dinlendirin, ardından süt miktarını ayarlayın.

Krepleri klasik ince Fransız krepleri kadar büyük hazırlamak yerine 10-12 santimetrelik küçük krepler yapmak çevirmeyi kolaylaştırır. Muzlu ve yulaflı hamur buğday unlu klasik krep hamurundan daha hassastır.

Orta-kısık ateş kullanın. Muz doğal şeker içerdiğinden yüksek ateşte krebin yüzeyi, iç kısmı pişmeden hızla koyulaşabilir.

Daha sağlıklı hale nasıl getirilebilir?

Tarif olgun muzla yeterince tatlı olabileceği için ayrıca şeker, bal veya şurup kullanmak zorunlu değildir.

Servis sırasında çikolata kreması veya şekerli sos yerine sade yoğurt, taze meyve ve tarçın kullanılabilir.

Kuruyemiş eklemek istenirse miktarını ölçmek önemlidir. Ceviz ve fındık besleyici olmakla birlikte enerji yoğunluğu yüksek besinlerdir.

Kimler için uygun?

Muzlu yulaf krep, ilave şeker kullanmadan tatlı lezzette kahvaltı isteyenler için uygun bir alternatif olabilir.

Et tüketmeyen ancak yumurta ve süt ürünlerini tüketen vejetaryen beslenme biçimine uygundur.

Yulaf doğal olarak gluten içermese de üretim ve paketleme sırasında buğday, arpa veya çavdarla temas edebilir. Çölyak hastalığı bulunan kişiler yalnızca sertifikalı glutensiz yulaf kullanmalı ve diğer paketli malzemelerin etiketlerini kontrol etmelidir.

Standart tarif yumurta ve süt ürünü içerdiğinden bu besinlere alerjisi bulunan kişiler için uygun değildir.

Muzlu yulaf krep kaç kaloridir?

Verilen ölçüler iki eşit porsiyona ayrıldığında bir porsiyon yaklaşık 310 kalori sağlayabilir. Serviste kullanılan yoğurt, kuruyemiş, meyve veya diğer malzemeler bu değere ayrıca eklenir.

Muzlu yulaf krep neden dağılıyor?

Hamurun fazla sıvı olması, kreplerin çok büyük hazırlanması veya ilk yüz tamamen toparlanmadan çevrilmesi başlıca nedenlerdir.

Hamuru birkaç dakika dinlendirmek ve küçük krepler hazırlamak daha güvenilir sonuç verir.

Yulaflı krep blender olmadan yapılır mı?

Evet. Yulaf ezmesi yerine hazır yulaf unu kullanılabilir. Yulaf unu kullanıldığında hamurun kıvamı yine dinlendirme sonrasında kontrol edilmelidir.

Muzlu krep için muz ne kadar olgun olmalı?

Kabuğında kahverengi benekler oluşmuş, kolay ezilebilen olgun muzlar tarif için idealdir. Olgunluk arttıkça muzun tatlılığı ve hamura karışması da belirginleşir.

Muzlu yulaf krep akşamdan hazırlanabilir mi?

Krepler önceden pişirilebilir ancak hamurun tamamını gece boyunca bekletmek yulafın çok fazla sıvı emmesine ve kıvamın belirgin biçimde değişmesine neden olabilir.

En iyi sonuç için hamuru pişirmeye yakın hazırlamak daha uygundur.

Saklama ve servis

Artan krepleri tamamen soğuttuktan sonra kapalı bir saklama kabında buzdolabında muhafaza edin.

Kreplerin arasına küçük parçalar halinde pişirme kağıdı yerleştirmek birbirlerine yapışmalarını azaltabilir.

Yeniden servis ederken kuru tavada veya düşük sıcaklıktaki fırında kısa süre ısıtılabilir.

Taze meyve ve yoğurt gibi servis malzemelerini kreplerden ayrı saklamak daha iyi sonuç verir.

Muzlu yulaf krep; olgun muzları değerlendirmek, kahvaltıyı kısa sürede hazırlamak ve ilave şeker kullanmadan tatlı bir lezzet elde etmek için pratik bir seçenek.

Tarifin iyi sonuç vermesi için çok sayıda malzemeye ihtiyaç yok. Doğru hamur kıvamı, küçük krep boyutu ve kontrollü tava sıcaklığı, yumuşak ve kolay çevrilebilen yulaf krepler elde etmek için yeterli.

Kaynaklar

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı – Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER 2022)
USDA – FoodData Central

Konuşma yetisini ciddi ölçüde kaybetmiş kişilerin daha doğal iletişim kurabilmesini amaçlayan beyin-bilgisayar arayüzlerinde yeni bir adım atıldı.

Nature Neuroscience’da yayımlanan ve ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri tarafından 14 Eylül 2026’da duyurulan erken aşama çalışmada araştırmacılar, beyin sinyallerinden yalnızca konuşmayı değil, iletişim sırasında kullanılan bazı jestleri de çözümleyebilen bir sistem geliştirdi.

Çalışmaya ağır felç nedeniyle konuşma yeteneğini kaybetmiş üç kişi katıldı.

Araştırmanın dikkat çeken yönü, konuşma ve bedensel iletişimin aynı beyin-bilgisayar arayüzü içerisinde birlikte ele alınması oldu.

BEYİN-BİLGİSAYAR ARAYÜZÜ NEDİR?

Beyin-bilgisayar arayüzleri, beyindeki elektriksel aktiviteyi kaydederek bu sinyalleri bilgisayar komutlarına dönüştürmeyi amaçlayan teknolojiler.

Özellikle felç, ALS ve bazı nörolojik hastalıklar nedeniyle konuşma veya hareket yetisini kaybeden kişiler için bu sistemler önemli bir araştırma alanı.

Son yıllardaki deneysel çalışmalar, kişinin konuşmaya çalışırken oluşan beyin sinyallerinden kelimelerin veya seslerin tahmin edilebileceğini göstermişti.

Yeni çalışma ise bu yaklaşımı konuşmanın ötesine taşıyor.

KONUŞMAYA JESTLER DE EKLENDİ

İnsan iletişimi yalnızca kelimelerden oluşmuyor.

Baş hareketleri, yüz ifadeleri ve el-kol jestleri konuşmanın anlamını ve duygusal içeriğini güçlendirebiliyor.

Araştırmacılar bu nedenle konuşmayla ilişkili beyin sinyallerinin yanında iletişimsel jestlerle ilişkili sinyallerin de çözümlenip çözümlenemeyeceğini araştırdı.

Katılımcıların beyin aktivitesi, konuşmaya ve farklı hareketleri gerçekleştirmeye çalıştıkları sırada kaydedildi.

Elde edilen sinyaller yapay zekâ ve makine öğrenmesi yöntemleriyle analiz edildi.

KONUŞAN VE JEST YAPAN SANAL AVATAR

Araştırmanın en dikkat çekici aşamalarından biri iki katılımcıda gerçekleştirildi.

Beyin sinyallerinden çözümlenen bilgiler sanal bir avatara aktarıldı.

Avatar yalnızca sentezlenmiş konuşma üretmekle kalmadı; aynı zamanda katılımcının gerçekleştirmeye çalıştığı bazı iletişimsel hareketleri de yansıtabildi.

Böylece kişinin niyet ettiği sözlü ve sözsüz iletişimin aynı dijital temsil içerisinde birleştirilmesi amaçlandı.

NEDEN ÖNEMLİ?

Mevcut yardımcı iletişim teknolojilerinde kişinin vermek istediği mesaj aktarılabilse bile doğal insan iletişimindeki jest, ritim ve beden dili büyük ölçüde kaybolabiliyor.

Araştırmacıların uzun vadeli hedeflerinden biri, konuşma yetisini kaybetmiş kişilerin yalnızca ne söylemek istediklerini değil, bunu nasıl ifade etmek istediklerini de dijital ortamda aktarabilmek.

Bu nedenle konuşma ile jestlerin aynı sistem tarafından çözümlenebilmesi daha doğal iletişim sağlayabilecek gelecekteki nöroprotezler açısından önemli olabilir.

BEYİN SİNYALLERİ NASIL OKUNDU?

Çalışmada katılımcıların beynindeki hareket ve konuşmayla ilişkili bölgelerden elektriksel aktivite kaydedildi.

Katılımcılardan belirli sözcükleri söylemeye veya belirli hareketleri gerçekleştirmeye çalışmaları istendi.

Araştırmacılar daha sonra farklı iletişim girişimleri sırasında ortaya çıkan sinyal örüntülerini karşılaştırdı.

Bilgisayar modelleri, bu örüntülerden kişinin gerçekleştirmeye çalıştığı iletişim davranışını tahmin etmek üzere eğitildi.

SİSTEM ZİHİN OKUYOR MU?

Hayır.

Beyin-bilgisayar arayüzleri kamuoyunda zaman zaman “zihin okuma” teknolojileri şeklinde yorumlanabiliyor.

Ancak bu sistemler kişinin bütün düşüncelerini serbest biçimde okumuyor.

Çalışmada sistem, katılımcıların belirli konuşma ve hareket görevlerini gerçekleştirmeye çalışırken oluşan sinyaller üzerinde eğitildi.

Dolayısıyla araştırmanın sonucu “insanların düşünceleri okunabiliyor” anlamına gelmiyor.

FELCİ TEDAVİ EDİYOR MU?

Hayır.

Beyin implantı felcin nedenini ortadan kaldıran veya hasarlı sinir sistemini iyileştiren bir tedavi değil.

Araştırılan teknoloji bir iletişim nöroprotezi.

Amaç, hareket veya konuşma yeteneği ciddi ölçüde kısıtlanan kişinin beyin sinyallerini kullanarak dış dünyayla daha etkili iletişim kurabilmesine yardımcı olmak.

Bu nedenle “implant felçli hastayı konuşturdu” ifadesi de tek başına yanıltıcı olabilir.

Daha doğru ifade, konuşma girişimine ait beyin sinyallerinin bilgisayar tarafından çözümlenerek sentezlenmiş iletişime dönüştürülmesi.

SADECE 3 KİŞİDE DENENDİ

Çalışmanın en önemli sınırlamalarından biri örneklem büyüklüğü.

Araştırmaya yalnızca üç kişi katıldı.

Bu nedenle elde edilen sonuçlar geniş bir hasta grubunda aynı performansın sağlanacağını göstermiyor.

Çalışma bir proof-of-concept, yani bir teknolojik yaklaşımın uygulanabilirliğini göstermek amacıyla gerçekleştirilen erken aşama araştırma niteliğinde.

Daha fazla katılımcıyla yapılacak çalışmalar sistemin doğruluğunu, kullanım kolaylığını ve uzun dönem performansını değerlendirmek açısından gerekli.

HER FELÇLİ HASTAYA UYGULANABİLİR Mİ?

Hayır.

Felç tek bir hastalık değil ve beyin hasarının yeri ile derecesi kişiden kişiye büyük farklılık gösterebiliyor.

Ayrıca çalışmada kullanılan sistem invaziv bir beyin-bilgisayar arayüzü.

Bu, beyin aktivitesini kaydetmek amacıyla cerrahi olarak elektrot yerleştirilmesini gerektiriyor.

Dolayısıyla bu teknoloji bugün rutin hastane uygulamasında bütün felçli hastalara sunulan bir yöntem değil.

HENÜZ KLİNİK KULLANIMA HAZIR DEĞİL

Araştırmanın sonuçları beyin-bilgisayar arayüzlerinin gelecekte daha doğal iletişim sağlayabileceğini gösteren önemli bir teknik adım.

Ancak teknoloji halen araştırma aşamasında.

Sistemin daha fazla kişide doğrulanması, uzun dönem güvenilirliğinin değerlendirilmesi ve gerçek yaşam ortamında ne kadar işlevsel olduğunun gösterilmesi gerekiyor.

Bunun yanında invaziv beyin implantlarında cerrahi riskler, cihaz dayanıklılığı, veri güvenliği ve hasta mahremiyeti gibi konular da önem taşıyor.

GELECEKTE NEREYE GİDEBİLİR?

Beyin-bilgisayar arayüzlerinin uzun vadeli hedefi yalnızca ekranda kelime yazdırmak değil.

Araştırmacılar kişinin konuşma hızını, ses tonunu, yüz ifadelerini ve jestlerini mümkün olduğunca doğal biçimde yeniden oluşturabilecek iletişim sistemleri üzerinde çalışıyor.

Yeni çalışma, sözlü ve sözsüz iletişimin aynı nöroprotez içerisinde birleştirilebileceğine dair erken bir kanıt sunuyor.

Ancak üç katılımcıyla elde edilen sonuçların klinik bir tedavi başarısı olarak değil, gelecekteki iletişim teknolojileri için umut verici bir araştırma adımı olarak değerlendirilmesi gerekiyor.

TIBBİ UYARI

Bu içerik bilimsel bir araştırmayı haberleştirmek amacıyla hazırlanmıştır. Beyin-bilgisayar arayüzleri ve invaziv beyin implantları halen özel araştırma protokolleri kapsamında değerlendirilen deneysel teknolojilerdir.

KAYNAKLAR

Nature Neuroscience
National Institutes of Health (NIH)
University of California, San Francisco
Beyin-Bilgisayar Arayüzü Araştırma Ekibi

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), en sık görülen cilt kanseri türlerinden bazal hücreli karsinomun belirli bir alt tipi için yeni bir tedavi seçeneğine onay verdi.

Ameluz adıyla kullanılan yüzde 10 aminolevulinik asit hidroklorür jelinin BF-RhodoLED kırmızı ışık sistemiyle birlikte erişkinlerde yüzeyel bazal hücreli karsinom tedavisinde kullanılması onaylandı.

Yeni endikasyon, ameliyat dışı tedavi seçeneklerinin uygun olduğu bazı hastalar açısından dikkat çekiyor.

AMELUZ DAHA ÖNCE DE KULLANILIYORDU

Ameluz tamamen yeni geliştirilmiş bir ilaç değil.

İlaç, fotodinamik tedavi kapsamında aktinik keratoz adı verilen kanser öncüsü cilt lezyonlarının tedavisinde daha önce FDA onayına sahipti.

Yeni FDA kararı ise kullanım alanını yüzeyel bazal hücreli karsinoma genişletiyor.

Böylece Ameluz ve BF-RhodoLED sistemi ABD'de bir cilt kanserinin tedavisi için FDA onayı alan ilk fotodinamik tedavi oldu.

FOTODİNAMİK TEDAVİ NASIL ÇALIŞIYOR?

Fotodinamik tedavide temel olarak iki bileşen birlikte kullanılıyor:

Işığa duyarlılığı artıran bir ilaç ve belirli dalga boyunda ışık.

Ameluz, aminolevulinik asit hidroklorür içeriyor.

Jel tedavi edilecek bölgeye uygulandıktan sonra hücrelerde ışığa duyarlı moleküllerin oluşmasına yol açıyor.

Daha sonra bölge BF-RhodoLED cihazından verilen kırmızı ışığa maruz bırakılıyor.

Işıkla aktive olan moleküller hücre içerisinde reaktif oksijen türlerinin oluşmasını sağlıyor.

Bunun sonucunda hedeflenen anormal hücrelerin hasarlanması ve ortadan kaldırılması amaçlanıyor.

187 HASTALIK FAZ III ÇALIŞMA

FDA onayının temelini çok merkezli, randomize, çift kör ve kontrollü Faz III çalışma oluşturdu.

Araştırmaya histolojik olarak yüzeyel bazal hücreli karsinom tanısı doğrulanmış 187 erişkin katıldı.

Katılımcıların 145'i Ameluz fotodinamik tedavi grubuna, 42'si ise kontrol grubuna dahil edildi.

Çalışmanın ana hedefi yalnızca lezyonun dışarıdan kaybolup kaybolmadığını değerlendirmek değildi.

Araştırmacılar hem klinik hem de histolojik olarak tam yanıt elde edilmesini birlikte değerlendirdi.

YÜZDE 66'YA KARŞI YÜZDE 5

Sonuçlar iki grup arasında belirgin fark gösterdi.

Ameluz fotodinamik tedavisi uygulanan 145 hastanın 95'inde, yani yüzde 66'sında ana hedef lezyonda hem klinik hem histolojik tam yanıt elde edildi.

Kontrol grubunda ise 42 hastanın yalnızca 2'si bu sonlanım noktasına ulaştı.

Bu oran yüzde 5'e karşılık geliyor.

HİSTOLOJİK TEMİZLENME YÜZDE 76

Araştırmada lezyonun mikroskobik olarak temizlenip temizlenmediği ayrıca değerlendirildi.

Ana hedef lezyonda histolojik temizlenme Ameluz grubunda yüzde 76 olarak bildirildi.

Kontrol grubunda ise oran yüzde 19'du.

Bunun yanında hastaların sahip olduğu tüm hedef lezyonların klinik olarak tamamen temizlenme oranı aktif tedavi grubunda yüzde 83'e ulaştı.

Kontrol grubunda bu oran yüzde 21 olarak gerçekleşti.

BU SONUÇLAR NE ANLAMA GELİYOR?

Faz III sonuçları Ameluz ile kırmızı ışık fotodinamik tedavisinin yüzeyel bazal hücreli karsinomda etkili olabileceğini gösteriyor.

Ancak yüzde 66'lık sonuç "cilt kanserlerinin yüzde 66'sını iyileştiriyor" şeklinde yorumlanmamalı.

Bu oran çalışmada belirlenmiş hasta grubunda, belirlenmiş tedavi protokolü sonrasında ana hedef lezyonda hem klinik hem de histolojik tam yanıt sağlayan katılımcıların oranı.

Ayrıca onay bütün cilt kanseri türlerini kapsamıyor.

HANGİ CİLT KANSERİ İÇİN ONAYLANDI?

FDA onayı yüzeyel bazal hücreli karsinom için verildi.

Bazal hücreli karsinom, derinin bazal hücrelerinden gelişen ve en sık görülen cilt kanseri türü.

Genellikle yavaş büyüyor ve uzak organlara yayılması nadir görülüyor.

Ancak tedavi edilmediğinde bulunduğu bölgede büyüyerek çevredeki dokulara zarar verebiliyor.

Yüzeyel bazal hücreli karsinom ise hastalığın daha yüzeysel büyüme gösteren alt tiplerinden biri.

Genellikle gövde ve ekstremitelerde kırmızı, pullu veya plak benzeri lezyon şeklinde görülebiliyor.

HER BAZAL HÜCRELİ KANSERDE KULLANILABİLİR Mİ?

Hayır.

FDA onayının yüzeyel bazal hücreli karsinomla sınırlı olması önemli.

Bazal hücreli karsinomun nodüler, infiltratif ve morfeaform gibi farklı alt tipleri bulunuyor.

Tümörün tipi, büyüklüğü, derinliği, bulunduğu bölge, daha önce tedavi edilip edilmediği ve hastanın özellikleri tedavi seçimini etkiliyor.

Bu nedenle "bazal hücreli kanser artık kırmızı ışıkla tedavi ediliyor" şeklinde genelleme yapmak doğru değil.

AMELİYATIN YERİNİ Mİ ALACAK?

Yeni FDA onayı cerrahinin bazal hücreli karsinom tedavisindeki önemini ortadan kaldırmıyor.

Cerrahi eksizyon ve uygun hastalarda Mohs mikrografik cerrahisi bazal hücreli karsinom tedavisinde önemli seçenekler olmaya devam ediyor.

Fotodinamik tedavi ise özellikle uygun yüzeyel lezyonlarda ameliyat dışı seçeneklerden biri olarak değerlendirilebilir.

Hangi yöntemin kullanılacağı dermatoloji uzmanının tümör özelliklerini ve hastanın durumunu değerlendirmesiyle belirleniyor.

YAN ETKİLER NELERDİ?

Faz III çalışmada en sık görülen yan etkiler tedavinin uygulandığı bölgede ortaya çıkan lokal reaksiyonlardı.

Bunlar Ameluz fotodinamik tedavisinin daha önce bilinen güvenlilik profiliyle uyumlu bulundu.

Fotodinamik tedavi sırasında veya sonrasında uygulama bölgesinde ağrı, yanma, kızarıklık ve benzeri lokal reaksiyonlar görülebiliyor.

Hastaların tedavi öncesinde olası yan etkiler konusunda bilgilendirilmesi gerekiyor.

"KIRMIZI IŞIK CİLT KANSERİNİ TEDAVİ EDİYOR" DENEBİLİR Mİ?

Tek başına böyle söylemek yanıltıcı olur.

FDA'nın onayladığı tedavi sıradan bir kırmızı ışık uygulaması değil.

Onay, Ameluz adlı fotosensitize edici ilacın belirli BF-RhodoLED cihazlarıyla birlikte, belirli bir protokol altında uygulanmasına ilişkin.

Ev tipi kırmızı ışık cihazları veya kozmetik amaçlı ışık uygulamalarının cilt kanserini tedavi ettiği sonucu bu FDA kararından çıkarılamaz.

Bu ayrım özellikle sosyal medyada oluşabilecek yanlış anlamaların önüne geçmek açısından önemli.

AKTİNİK KERATOZ İLE BAZAL HÜCRELİ KARSİNOM AYNI ŞEY Mİ?

Hayır.

Aktinik keratoz uzun süreli güneş ve ultraviyole ışınlarına maruziyet sonucunda gelişebilen kanser öncüsü bir cilt lezyonu.

Bazal hücreli karsinom ise doğrudan bir cilt kanseri.

Ameluz daha önce aktinik keratoz tedavisi için kullanılıyordu.

Yeni FDA kararı kullanım alanına yüzeyel bazal hücreli karsinomu da eklemiş oldu.

CİLTTEKİ HER YARA VEYA LEKE KANSER Mİ?

Hayır.

Ciltte ortaya çıkan lekelerin, yaraların veya kabuklanmaların büyük bölümü kanser değildir.

Ancak iyileşmeyen yara, tekrarlayan kanama, giderek büyüyen parlak veya inci görünümündeki kabarıklık, uzun süre kalan kırmızı-pullu alan ya da belirgin biçimde değişen bir cilt lezyonu dermatolojik değerlendirme gerektirebilir.

Bazal hücreli karsinom tanısı yalnızca görüntüye bakılarak kesinleştirilmez.

Gerekli durumlarda biyopsi ve histopatolojik inceleme yapılır.

FDA KARARI NEDEN ÖNEMLİ?

Yeni onay yüzeyel bazal hücreli karsinomda ilaç ve kırmızı ışığı birleştiren, klinik olarak değerlendirilmiş yeni bir ameliyat dışı seçenek sunuyor.

Faz III çalışmada aktif tedaviyle elde edilen yüzde 66'lık klinik ve histolojik tam yanıt oranının kontrol grubundaki yüzde 5'e karşılık gelmesi onayın temel bilimsel dayanaklarından biri oldu.

Bununla birlikte tedavinin hangi hastaya uygun olduğuna tümörün özellikleri ve hastanın klinik durumu değerlendirilerek karar verilmesi gerekiyor.

TIBBİ UYARI

Bu içerik güncel bir ilaç ve tedavi onayını haberleştirmek amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Şüpheli cilt lezyonlarının dermatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.

KAYNAKLAR

U.S. Food and Drug Administration (FDA)
Ameluz Güncel Reçeteleme Bilgisi
Biofrontera
Faz III Yüzeyel Bazal Hücreli Karsinom Çalışması

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: