Kocaelispor’un yeni sezon hedefleri doğrultusunda kadro istikrarını korumak istediği, bu nedenle takımın önemli isimleriyle ilgili gelişmeleri yakından takip ettiği belirtiliyor. Serhat Öztaşdelen’in performansı nedeniyle farklı kulüplerin radarına girdiği yönündeki değerlendirmeler de transfer kulislerinde yer alıyor.

Transfer iddialarıyla ilgili henüz kulüpten resmi bir ayrılık açıklaması yapılmadı. Taraflardan gelecek açıklamaların sürecin seyrini belirlemesi beklenirken, kaleciyle ilgili gelişmeler yakından izleniyor.

Kocaelispor cephesinde transfer çalışmalarının devam ettiği, Serhat Öztaşdelen dosyasının da gündemdeki başlıklardan biri olduğu ifade ediliyor.

Orta saha ve hücum hattında görev yapabilen iki oyuncunun, yeni sezon kadro planlamasında alternatif oluşturabilecek profiller arasında değerlendirildiği konuşuluyor. Sakaryaspor ve Kütahyaspor’un özellikle genç, mücadele gücü yüksek ve gelişime açık yerli oyunculara yöneldiği ifade ediliyor.

Transfer iddialarıyla ilgili henüz resmi açıklama yapılmadı. Taraflardan doğrulama gelmezken, kulüp kaynaklarından gelecek olası bilgiler bekleniyor.

Alt liglerde transfer hareketliliği artarken, Sefa Narin ve Hakkı Türker dosyalarının Sakaryaspor ile Kütahyaspor cephesinde takip edilen başlıklar arasında yer aldığı belirtiliyor.

Hem sağ hem de sol kanatta görev yapabilen Romain Habran’ın tecrübesi ve hücumdaki üretkenliği nedeniyle teknik ekibin değerlendirdiği isimler arasında yer aldığı belirtiliyor. Sakaryaspor’un yeni sezon hedefleri doğrultusunda hücum gücünü artıracak transferlere öncelik verdiği konuşuluyor.

Transfer süreciyle ilgili henüz kulüpten veya oyuncu cephesinden resmi bir açıklama yapılmadı. Taraflardan gelecek olası açıklamalar ve transfer görüşmelerine ilişkin gelişmeler yakından takip ediliyor.

Sakaryaspor’un kanat transferi için birden fazla isim üzerinde çalıştığı, Romain Habran dosyasının da gündemdeki seçeneklerden biri olduğu ifade ediliyor.

Hızı, çabukluğu ve kenar hücumlarındaki etkisiyle dikkat çeken Mariusz Fornalczyk’in genç ve gelişime açık bir profil olarak değerlendirildiği belirtiliyor. Samsunspor’un yeni sezon öncesi hücum hattında rekabeti artırmak istediği konuşuluyor.

Transfer iddiasıyla ilgili henüz resmi açıklama yapılmadı. Taraflardan doğrulama gelmezken, kulüp kaynaklarından gelecek olası açıklamalar bekleniyor.

Samsunspor’un kanat transferi konusunda farklı alternatifleri takip ettiği, Mariusz Fornalczyk dosyasının da bu süreçte gündeme gelen başlıklardan biri olduğu ifade ediliyor.

Elliot Watt’ın pas kalitesi, oyun görüşü ve merkez orta sahadaki dengeli profili nedeniyle teknik heyetin değerlendirdiği isimler arasında bulunduğu belirtiliyor. Samsunspor’un yeni sezon kadro planlamasında orta sahaya dinamik ve istikrarlı bir oyuncu kazandırmak istediği ifade ediliyor.

Transfer süreciyle ilgili henüz resmi bir açıklama yapılmış değil. Taraflardan doğrulama gelmezken, kulüp kaynaklarından gelecek açıklamalar bekleniyor.

Samsunspor’un transferde mali şartları dikkatle değerlendirdiği, Elliot Watt dosyasının da orta saha takviyesi kapsamında takip edilen başlıklardan biri olduğu konuşuluyor.

Türk futbolunun deneyimli isimlerinden biri

Türk futbolunun altyapı organizasyonları ve oyuncu gelişimi alanındaki tecrübeli isimlerinden biri olan Müjdat Yetkiner, uzun yıllardır genç futbolcuların yetiştirilmesine yönelik çalışmalarıyla tanınıyor.

Futbolculuk kariyerinin ardından teknik ve idari görevlerde önemli sorumluluklar üstlenen Yetkiner, özellikle genç oyuncu gelişimi, scouting sistemi ve akademi yapılanmaları üzerine edindiği deneyimle dikkat çekiyor. Çeşitli kulüplerde altyapı organizasyonlarının planlanması ve geliştirilmesinde aktif rol alan deneyimli futbol adamı, eğitim odaklı yaklaşımıyla Türk futboluna birçok genç oyuncunun kazandırılmasına katkı sundu.

Altyapı vizyonunda yeni sayfa

Fenerbahçe’nin son yıllarda altyapıya yaptığı yatırımlar doğrultusunda gerçekleştirilen bu görev değişikliğinin, kulübün uzun vadeli oyuncu geliştirme stratejisinin önemli adımlarından biri olarak değerlendiriliyor.

Müjdat Yetkiner’in liderliğinde Futbol Akademisi’nin sportif, teknik ve eğitim süreçlerinin daha da güçlendirilmesi hedeflenirken, sarı lacivertli kulüp genç yeteneklerin A takıma kazandırılması konusunda çalışmalarını sürdürecek.

Yeni koordinatörün önümüzdeki dönemde akademi yapılanmasına yönelik planlamaları ve projeleri futbol kamuoyu tarafından yakından takip edilecek.

Müjdat Yetkiner Kimdir?

Müjdat Yetkiner, Türk futbolunda özellikle altyapı organizasyonları, oyuncu gelişimi ve futbol eğitimi alanındaki çalışmalarıyla tanınan deneyimli bir futbol yöneticisidir. Kariyeri boyunca çeşitli kulüplerde altyapı koordinatörlüğü ve teknik yapılanmalarda görev alan Yetkiner, genç oyuncuların profesyonel futbola hazırlanması konusunda önemli projelerde yer aldı. Oyuncu izleme, yetenek gelişimi ve akademi yönetimi konularındaki deneyimiyle öne çıkan Yetkiner, 8 Temmuz 2026 itibarıyla Fenerbahçe Futbol Akademisi Genel Koordinatörü olarak göreve başladı.

Cenazesi Ordu’ya gönderilen Sudenaz Yalçın’ın, bugün Ulubey ilçesi Yolbaşı Mahallesi’nde kılınacak cenaze namazının ardından son yolculuğuna uğurlanacağı öğrenildi.

Fenerbahçe’nin tavrı net

Geçen sezon gösterdiği etkili performansın ardından Asensio’nun adı yeniden çeşitli Avrupa kulüpleriyle anılıyor. Ancak İspanyol ve Türk basınında yer alan haberlerde, Fenerbahçe yönetiminin oyuncuyu takımın kilit isimlerinden biri olarak gördüğü ve cazip teklifler gelmediği sürece satış düşünmediği ifade ediliyor.

Avrupa kulüpleri gelişmeleri takip ediyor

Transfer piyasasını takip eden platformlar ve Avrupa medyasında çıkan haberlerde, Asensio’nun durumu birçok kulüp tarafından izlenmeye devam ediyor. Özellikle hücum hattına deneyimli ve çok yönlü bir oyuncu arayan ekiplerin İspanyol futbolcuyu değerlendirdiği öne sürülüyor. Ancak şu ana kadar resmi bir anlaşma ya da doğrulanmış teklif açıklanmış değil.

Başarılı sezon ilgiyi artırdı

Real Madrid ve Paris Saint-Germain kariyerlerinin ardından Fenerbahçe forması giyen Marco Asensio, geride kalan sezonda attığı goller ve yaptığı asistlerle takımın en önemli hücum silahlarından biri oldu. Performansı, hem Avrupa kulüplerinin hem de İspanya Milli Takımı çevresinin dikkatini çekmeye devam ediyor.

Resmi açıklama bekleniyor

Transfer döneminde Asensio hakkında çok sayıda iddia ortaya atılsa da şu an itibarıyla Fenerbahçe veya oyuncunun cephesinden ayrılığa ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor. Önümüzdeki günlerde gelecek olası tekliflerin, yıldız futbolcunun geleceğini belirlemesi bekleniyor.

Tanı, klinik bulgular, öykü ve laboratuvar testleriyle konur.

• Kan testleri: TSH baskılanmış, serbest T4 ve/veya T3 yüksek. TRAb (TSH reseptör antikoru) pozitifliği tanıyı büyük oranda doğrular (%95’in üzerinde duyarlılık ve özgüllük).

• Fizik muayenede guatr, taşikardi, titreme, göz bulguları değerlendirilir.

• Gerektiğinde tiroid ultrasonu (diffüz büyüme ve artmış kan akımı) veya radyoaktif iyot uptake testi yapılır. Gebelik veya emzirme döneminde ultrason tercih edilir.

Göz tutulumu şüphesinde oftalmolojik değerlendirme ve gerekirse orbita görüntülemesi yapılır.

Graves Hastalığı Tedavisi

Tedavi bireyselleştirilir; hastanın yaşı, semptom şiddeti, guatr büyüklüğü, göz tutulumu, gebelik planı ve tercihine göre karar verilir. Üç ana seçenek vardır:

1. Antitiroid ilaçlar (ATD): Metimazol (tercih edilen) veya propiltiourasil (hamileliğin ilk trimesterinde veya metimazole karşı reaksiyon varsa). Hormon sentezini bloke eder. Semptom kontrolü için beta blokerler (propranolol vb.) eklenebilir. Tedavi süresi genellikle 12-24 ay veya daha uzun olabilir. Remisyon oranı %30-50 civarındadır. Yan etkiler arasında döküntü, nadir agranülositoz (ateş, boğaz ağrısı durumunda acil kontrol) ve karaciğer sorunları yer alır. Son yıllarda uzun süreli ATD kullanımı remisyon şansını artırmak için daha fazla tercih edilmektedir.

2. Radyoaktif iyot (RAI) tedavisi: Tiroid dokusunu tahrip eder. Kalıcı hipotiroidi riski yüksektir (ömür boyu levotiroksin gerekebilir). Gebelik/emzirme döneminde kontrendikedir. Aktif orta-şiddetli orbitopatide steroid koruması ile dikkatli kullanılır.

3. Cerrahi (tiroidektomi): Büyük guatr, şüpheli nodül, gebelik planı yakın olanlar, RAI’ye uygun olmayanlar veya şiddetli orbitopatide tercih edilir. Deneyimli cerrah tarafından yapılmalıdır. Ameliyat sonrası hipotiroidi gelişir.

Beslenme ve yaşam tarzı: Sigara bırakmak zorunludur (özellikle göz için). Dengeli beslenme önerilir; aşırı iyot (deniz yosunu takviyeleri vb.) hipertiroidiyi kötüleştirebilir. Stres yönetimi ve düzenli takip önemlidir. Tedavi seçimi ve dozu mutlaka endokrinoloji uzmanı tarafından belirlenmelidir.

Güncel Bilimsel Gelişmeler

Son yıllarda antitiroid ilaç tedavisinin birinci basamak tercih olarak öne çıktığı ve remisyon odaklı uzun süreli kullanımın arttığı görülmektedir. Graves orbitopatisi tedavisinde intravenöz kortikosteroidler + mikofenolat kombinasyonu orta-şiddetli aktif vakalarda standart yaklaşımdır. IGF-1 reseptör inhibitörleri (teprotumumab gibi) bazı ülkelerde orta-şiddetli aktif orbitopatide onaylanmış ve proptozis ile diplopide anlamlı iyileşme sağlamıştır.

Antikor temizlenmesine yönelik FcRn inhibitörleri ve TSH reseptörüne yönelik hedefli tedaviler klinik çalışmalarda umut verici sonuçlar vermektedir; ancak bunlar henüz rutin klinik uygulamada değildir ve deneysel/evre çalışmaları aşamasındadır. Tanıda TRAb testlerinin yaygın kullanımı ve bireysel risk değerlendirmesi iyileşmiştir.

Graves Hastalığı ile Yaşam

• Beslenme: Dengeli, yeterli kalori ve iyot içeren diyet. Aşırı iyot kaynaklarından kaçının.

• Egzersiz: Doktor onayıyla düzenli hafif-orta aktivite (yürüyüş, yoga). Kas zayıflığı varsa dikkatli olun.

• Uyku: Düzenli uyku düzeni semptomları hafifletir.

• Günlük öneriler: Sigara ve nikotin ürünlerinden uzak durun. Stres yönetimi (meditasyon, destek grupları) faydalıdır. Göz kuruluğu için suni gözyaşı kullanılabilir. Düzenli tiroid fonksiyon testleri ve ilaç uyumu şarttır.

• Hastalık kontrol altına alındığında çoğu hasta normal aktif yaşamına dönebilir.

En Sık Yapılan Yanlışlar

• Sadece kadınlarda görülür → Erkeklerde de görülür, daha az sıklıkla.

• Tamamen stresten kaynaklanır → Stres tetikleyici olabilir; asıl neden otoimmün ve genetik yatkınlıktır.

• İyotlu gıdalar veya takviyelerle tedavi edilir → Aşırı iyot durumu kötüleştirebilir; tıbbi tedavi gereklidir.

• Tanı sonrası mutlaka ömür boyu ilaç kullanılır → Antitiroid ilaçlarla remisyon sağlanabilir; bazı hastalarda kalıcı tedavi (RAI veya cerrahi) gerekir.

• Göz bulguları herkeste çıkar → Yaklaşık %30-50’sinde orbitopati gelişir.

• Bitkisel tedavilerle tamamen iyileşir → Bilimsel kanıt yoktur; gecikme ciddi risk yaratır.

• Ameliyat tek ve en iyi çözümdür → Üç ana seçenek vardır; hastaya özel planlanır.

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Kontrolsüz hipertiroidi kalp ritim bozuklukları (atrial fibrilasyon), kalp yetmezliği, osteoporoz, kas kaybı, infertilite ve tiroid fırtınası (nadir ama hayatı tehdit eden acil durum) riskini artırır. Göz tutulumu kalıcı hasara, görme kaybına yol açabilir. Gebelikte anne ve bebek için komplikasyonlar (düşük, erken doğum, fetal sorunlar) artar.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Açıklanamayan kilo kaybı, çarpıntı, titreme, aşırı terleme, sinirlilik veya guatr fark edildiğinde endokrinolojiye başvurulmalıdır. Gözlerde şişlik, çift görme, kızarıklık veya ağrı varsa gecikmeden değerlendirilmelidir.

Acil Müdahale Gerektiren Durumlar:

• Yüksek ateş, şiddetli çarpıntı, kusma, bilinç bulanıklığı (tiroid fırtınası şüphesi)

• Ani görme kaybı veya şiddetli göz ağrısı

• Antitiroid ilaç kullanırken ateş + boğaz ağrısı (agranülositoz şüphesi – acil kan sayımı gerekir)

Merak Edilen Sorular

Graves hastalığı bulaşıcı mıdır?

Hayır, otoimmün bir hastalıktır, bulaşmaz.

Hamilelikte Graves hastalığı olur mu?

Evet, görülebilir. Tedavi propiltiourasil ile düzenlenir; yakın takip şarttır.

Çocuklarda görülür mü?

Nadiren görülür; genellikle ergenlikte ortaya çıkar ve özel yönetim gerektirir.

Remisyon mümkün müdür?

Antitiroid ilaç tedavisiyle %30-50 oranında kalıcı remisyon sağlanabilir.

Tedavi sonrası normal yaşam mümkün mü?

Evet, hastalık kontrol altına alındığında çoğu hasta normal hayatını sürdürür.

Göz tutulumu nasıl tedavi edilir?

Hafif vakalarda lokal tedbirler ve sigara bırakma; orta-şiddetli aktif vakalarda kortikosteroid ± mikofenolat; refrakter durumlarda biyolojik ajanlar veya cerrahi.

Hangi testler yapılır?

TSH, serbest T4/T3, TRAb, tiroid ultrasonu; gerekirse uptake testi.

İlaçlar ne kadar süre kullanılır?

Genellikle 12-24 ay veya daha uzun; remisyon takibi ile karar verilir.

Sigara Graves’ı nasıl etkiler?

Özellikle göz tutulumu riskini ve şiddetini artırır; bırakmak zorunludur.

Kaynaklar

Cleveland Clinic, NIDDK (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases), Mayo Clinic, American Thyroid Association (ATA) kılavuzları, European Thyroid Association (ETA) kılavuzları ve EUGOGO raporları, Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) Tiroid Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu 2025, NCBI StatPearls – Graves Disease.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için mutlaka ilgili uzman hekime başvurulmalıdır.

Nutrition & Diabetes dergisinde yayımlanan çalışmada, ABD Ulusal Sağlık ve Beslenme İnceleme Araştırması’nın 2001-2020 dönemine ait verileri incelendi. Araştırmaya 50 yaş ve üzeri 9 bin 405 kişi dahil edildi. Katılımcılar arasında 151 kolorektal kanser öyküsü tespit edildi.

Analize göre yoğurt, prebiyotik veya probiyotik tüketen grupta kolorektal kanser oranı yüzde 1,2 olarak kaydedildi. Bu ürünleri tüketmeyenlerde ise oran yüzde 2,1 oldu. Yaş, cinsiyet, vücut kitle indeksi, sigara, lif tüketimi, kırmızı et tüketimi, diyabet ve bazı klinik değişkenler hesaba katıldığında da tüketici grupta kolorektal kanser olasılığı yaklaşık yarı yarıya daha düşük bulundu.

Araştırmacılar, bu ilişkinin bağırsak mikrobiyotası üzerinden açıklanabileceğini belirtiyor. Yoğurt gibi fermente gıdalar; Lactobacillus ve Bifidobacterium gibi yararlı bakteriler içerebiliyor. Prebiyotikler ise bağırsaktaki yararlı mikroorganizmaların beslenmesini destekleyen lif benzeri bileşenler olarak biliniyor.

Ancak çalışmanın en kritik noktası şu: Bu araştırma neden-sonuç ilişkisi kurmuyor. Yani “yoğurt yemek kolorektal kanseri önler” sonucuna varmak bilimsel olarak doğru değil. Çalışma gözlemsel nitelikte olduğu için daha sağlıklı beslenen, daha az sigara içen veya sağlık kontrollerine daha sık giden kişilerde başka koruyucu faktörler de etkili olmuş olabilir.

Buna rağmen bulgular, bağırsak dostu beslenme modelinin önemini yeniden gündeme taşıdı. Uzmanlara göre kolorektal kanser riskini azaltmada en güçlü yaklaşım; düzenli tarama, yeterli lif alımı, işlenmiş et tüketiminin sınırlandırılması, sigaradan uzak durma, sağlıklı kilo ve hareketli yaşamın birlikte uygulanması.

Kaynaklar:
News-Medical, 8 Temmuz 2026
Nutrition & Diabetes, Tu CW, Wang HL, 2026
DOI: 10.1038/s41387-026-00432-y

Orzaks İlaç ve Kimya Sanayi Ticaret A.Ş. payları, halka arz sürecinin tamamlanmasının ardından Borsa İstanbul’da “ORZAX.E” koduyla işlem görmeye başladı. KAP duyurusuna göre şirket payları 7 Temmuz 2026 itibarıyla Yıldız Pazar’da 69 TL baz fiyatla ve sürekli işlem yöntemiyle işleme açıldı.

Halka arz edilen pay miktarı açıklandı

Borsa İstanbul duyurusunda, şirket sermayesini temsil eden 338 milyon 500 bin TL nominal değerli payların kota alındığı, halka arz edilen 52 milyon 500 bin TL nominal değerli payların işlem görmeye başladığı bildirildi. İlgili sırada maksimum emir değeri 1 milyon TL olarak belirlendi.

İlk işlem gününde tavan fiyat görüldü

Piyasa verilerine yansıyan haberlerde ORZAX paylarının ilk işlem gününde 69 TL halka arz fiyatından sonra yüzde 10 yükselişle 75,90 TL seviyesine ulaştığı aktarıldı. Bu veri anlık piyasa koşullarına göre değişebileceğinden yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

Şirket ne iş yapıyor?

İnfo Yatırım’ın halka arz sayfasında Orzaks’ın takviye edici gıda sektöründe faaliyet gösterdiği; omega 3, vitamin-mineral destekleri, bitkisel ekstreler, probiyotik, kolajen ve kozmetik ürün kategorilerinde markalı ürün satışı yaptığı bilgisi yer aldı. Şirket ürünlerinin ecza depoları aracılığıyla eczanelere ulaştırıldığı belirtildi.

Son durum

ORZAX hissesi için son birkaç saat içinde KAP’ta yeni bir özel durum bildirimi tespit edilmedi. Güncel tablo, şirket paylarının Yıldız Pazar’da işleme başlaması ve ilk işlem günündeki fiyat hareketlerinin yatırımcılar tarafından izlenmesi şeklinde öne çıkıyor.

Piyasalarda saat 09.50 itibarıyla gram altın önceki kapanışa göre yüzde 0,5 artış kaydetti. Aynı dakikalarda çeyrek altın 10 bin 240 liradan, Cumhuriyet altını ise 40 bin 807 liradan satıldı.

Dün ons fiyatındaki düşüşe paralel gerileyen gram altın, günü yüzde 1,3 kayıpla 6 bin 183 liradan tamamlamıştı. Yeni işlem gününde ise küresel risk algısındaki artış ve ons altındaki toparlanma iç piyasadaki fiyatlara da yansıdı.

Altının ons fiyatı dün yüzde 1,4 düşüşle 4 bin 106 dolara gerilerken, bugün yüzde 0,5 artışla 4 bin 125 dolar seviyesinde işlem gördü. Küresel piyasalarda Orta Doğu kaynaklı jeopolitik gerilim, petrol fiyatlarındaki yükseliş, doların seyri ve tahvil faizleri altın fiyatları üzerinde belirleyici olmaya devam ediyor.

Yatırımcıların bugünkü ana gündemi ise ABD Merkez Bankası’nın açıklayacağı FOMC toplantı tutanakları olacak. Analistler, Fed tutanaklarında faiz politikasına ilişkin verilecek mesajların altın, dolar ve tahvil piyasalarında oynaklığı artırabileceğini belirtiyor.

Yurt içinde veri gündemi sakin seyrederken, dış piyasalarda Fed tutanaklarının yanı sıra ABD toptan eşya stokları ve jeopolitik gelişmeler yakından izlenecek.

Kurşunların hedefi olan Emine Gülle olay yerinde yaşamını yitirdi. Ağır yaralı olarak hastaneye kaldırılan Ekrem Ergün de doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

Olayda ağır yaralanan Fatma Ergün’ün hastanedeki tedavisinin sürdüğü, sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu öğrenildi.

Mahallede büyük üzüntüye neden olan olayın ardından şüpheli Paşa Gülle’nin yakalanması için çalışma başlatıldığı bildirildi.

Jandarma ekipleri olayla ilgili geniş çaplı soruşturma yürütüyor.

Gülhane Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Emine Arıcı Parlak, afet hemşireliğinin günümüzde yalnızca belirli bir uzmanlık alanı değil, tüm hemşirelerin sahip olması gereken temel mesleki yeterliliklerden biri haline geldiğine dikkat çekti.

Afetlerde İlk Müdahaleden Uzun Vadeli İyileşmeye Kadar Görev Alıyorlar

Afet hemşireliği; hemşirelerin bilgi, beceri ve deneyimlerini olağanüstü koşullarda etkin biçimde kullanmalarını sağlayan özel bir çalışma alanı olarak öne çıkıyor.

Dr. Öğr. Üyesi Emine Arıcı Parlak, afet hemşirelerinin yalnızca yaralılara ilk müdahaleyi yapan sağlık çalışanları olmadığını belirterek şu değerlendirmede bulundu:

“Hemşireler; afet öncesi hazırlık çalışmalarından risk azaltmaya, afet anındaki sağlık hizmetlerinden uzun dönem rehabilitasyon süreçlerine kadar afet yönetiminin bütün aşamalarında aktif rol üstlenmektedir.”

Türkiye Yüksek Afet Riski Altında

Türkiye’nin deprem başta olmak üzere birçok doğal afet açısından yüksek risk grubunda bulunduğunu belirten Parlak, afetlere hazırlığın yalnızca kurumların değil sağlık çalışanlarının bireysel yeterlilikleriyle de doğrudan ilişkili olduğunu ifade etti.

Afetlerde sağlık hizmetlerinin kesintisiz sürdürülebilmesi için hemşirelerin kriz yönetimi, hızlı karar verme, triyaj, enfeksiyon kontrolü, iletişim, ekip koordinasyonu ve toplum sağlığını koruma gibi birçok alanda donanımlı olması gerektiğine dikkat çekti.

Florence Nightingale’den Günümüze Uzanan Bir Uzmanlık Alanı

Modern hemşireliğin temellerinin Kırım Savaşı sırasında Florence Nightingale’in çalışmalarıyla atıldığını hatırlatan Parlak, afet hemşireliğinin bugün çok daha kapsamlı bir disiplin haline geldiğini söyledi.

Günümüzde afet hemşireliği;

• risk azaltma,
• hazırlık,
• müdahale,
• iyileştirme

başlıklarının tamamını kapsayan profesyonel bir uzmanlık alanı olarak kabul ediliyor.

Risk Yönetimi Ön Plana Çıkıyor

Afet yönetiminde artık yalnızca kriz anına odaklanan anlayışın yerini risk temelli bütünleşik afet yönetimi yaklaşımı alıyor.

Özellikle 1999 Marmara Depremi sonrasında Türkiye’de afet yönetimi anlayışında önemli değişiklikler yaşandığını belirten Parlak, afetlere hazırlığın afet gerçekleştikten sonra değil, afet meydana gelmeden önce başlaması gerektiğini vurguladı.

Bu yaklaşım kapsamında;

• risk analizi,
• zarar azaltma,
• hazırlık planları,
• müdahale organizasyonu,
• triyaj uygulamaları,
• iyileştirme çalışmaları

bir bütün olarak ele alınıyor.

Uluslararası Standartlar Yol Gösteriyor

Dr. Öğr. Üyesi Emine Arıcı Parlak, Uluslararası Hemşireler Konseyi (ICN) ile Dünya Sağlık Örgütü’nün afet hemşireliği için uluslararası yeterlilik standartları oluşturduğunu belirtti.

Bu yeterlilikler üç temel düzeyde değerlendiriliyor:

• Lisans mezunu tüm hemşireler için temel afet yeterlilikleri,
• Kurumsal afet ekiplerinde görev alan hemşireler için ileri düzey yeterlilikler,
• Ulusal ve uluslararası afetlerde liderlik üstlenen uzman hemşireler için ileri uzmanlık yeterlilikleri.

Bunun yanında afet hemşireliği yeterlilikleri;

• hazırlık,
• planlama,
• iletişim,
• olay yönetimi,
• güvenlik,
• değerlendirme,
• müdahale,
• iyileştirme,
• hukuk ve etik

alanlarını kapsıyor.

Eğitimde Standartlaşma Gerekiyor

Parlak, afet hemşireliği eğitiminin hemşirelik lisans programlarında standart hale getirilmesinin önemine dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

“Afet hemşireliği eğitiminin ulusal çekirdek eğitim programına uygun şekilde zorunlu ders olarak verilmesi, mezun hemşirelerin her türlü olağanüstü duruma hazır, yetkin ve güçlü profesyoneller olarak yetişmesini sağlayacaktır.”

Sadece Teori Yeterli Değil

Afet yönetiminde başarı için teorik bilginin uygulamayla desteklenmesi gerektiğini belirten Parlak, eğitimlerde;

• simülasyonlar,
• vaka analizleri,
• rol canlandırmaları,
• saha tatbikatları,
• ekip çalışmaları

gibi uygulamalı yöntemlerin mutlaka yer alması gerektiğini söyledi.

Bu uygulamaların hemşirelerin gerçek afet koşullarında doğru karar verebilme becerisini geliştirdiğini ifade etti.

Mevcut Durumda Bazı Eksiklikler Bulunuyor

Türkiye’deki hemşirelik eğitim programlarında afet derslerinin üniversiteler arasında farklı içerik, kredi ve zorunluluk düzeylerinde verildiğini belirten Parlak, bu durumun standart bir yeterlilik oluşmasını zorlaştırdığını söyledi.

Ayrıca Türkiye’de henüz afet hemşireliği alanında tanımlanmış özel dal hemşireliği ya da lisansüstü uzmanlık programının bulunmadığını belirterek mevcut yasal düzenlemelerin de güncellenmesi gerektiğini ifade etti.

“Afetlere Dirençli Sağlık Sistemi İçin Güçlü Hemşirelik Eğitimi Şart”

Dr. Öğr. Üyesi Emine Arıcı Parlak, afetlerin etkilerini azaltmanın yalnızca güçlü sağlık altyapısıyla değil, iyi yetişmiş sağlık profesyonelleriyle mümkün olacağını belirterek şu değerlendirmeyle sözlerini tamamladı:

“Afet hemşireliği eğitiminin standartlaştırılması, uygulamalı eğitimlerle desteklenmesi ve yasal altyapısının güçlendirilmesi; afetlere dirençli bir sağlık sistemi oluşturmanın temel unsurlarından biridir. Hazır, yetkin ve güçlü hemşireler, toplumun afetlere karşı en önemli güvencelerinden biridir.”

Karşılaşmaya etkili başlayan Türkiye, çekişmeli geçen ilk seti 27-25 kazanarak öne geçti. Polonya ikinci sette oyuna ortak oldu ve seti 25-20 alarak durumu 1-1’e getirdi. Ancak ay-yıldızlı ekip üçüncü ve dördüncü setlerde oyunun kontrolünü yeniden eline aldı. Türkiye, son iki seti 25-19 ve 25-19 kazanarak sahadan 3-1 galip ayrıldı.

Bu sonuçla Filenin Sultanları, VNL’in Japonya etabına güçlü bir başlangıç yaptı. Polonya karşısında alınan galibiyet, hem puan tablosu hem de final etabı hedefi açısından büyük önem taşıdı.

Maç Sonucu

Türkiye 3-1 Polonya

Set Sonuçları

27-25, 20-25, 25-19, 25-19

Trabzonspor Kulübü, kamuoyuna yaptığı açıklamayla profesyonel futbolcusu Serdar Saatçı’nın transferine ilişkin sürecin tamamlandığını bildirdi. Kulübün resmi sosyal medya hesaplarından paylaşılan açıklamada, oyuncunun Çorum Futbol Kulübü’ne kesin transferi konusunda anlaşma sağlandığı ifade edildi.

Böylece Serdar Saatçı’nın Trabzonspor kariyeri sona ererken, genç stoper yeni sezonda Çorum FK forması giyecek.

Kulüp tarafından yapılan kısa açıklamada şu ifadeler kullanıldı:

“Profesyonel futbolcumuz Serdar Saatçı’nın, Çorum Futbol Kulübü’ne kesin transferi konusunda anlaşma sağlanmıştır.”

Transferin mali şartları ve sözleşmenin detaylarına ilişkin ise henüz resmi bir bilgilendirme yapılmadı.

Trabzonspor’un yeni sezon kadro yapılanması kapsamında ayrılıkların devam etmesi beklenirken, Serdar Saatçı’nın düzenli forma şansı bulabileceği bir takıma transfer olması dikkat çekti.

WebMD’de yayımlanan kapsamlı değerlendirmeye göre, herkesin belirli miktarda karın yağı bulunuyor. Ancak özellikle iç organların etrafını saran visseral yağın artması, metabolik sağlığı olumsuz etkileyen kronik iltihaplanmayı tetikleyebiliyor.

Asıl Tehlike Derinin Altında Değil, Organların Çevresinde

Uzmanlar, deri altında bulunan yağ ile organların çevresini saran visseral yağın aynı olmadığını belirtiyor. Visseral yağ, hormonal dengeyi etkileyerek insülin direncini artırabiliyor ve kalp damar sistemi üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabiliyor.

Araştırmalar, bel çevresindeki artışın tek başına bile metabolik hastalık riski hakkında önemli ipuçları verdiğini ortaya koyuyor.

Göbek Eritmenin Tek Bir Egzersizi Yok

Uzmanlar arasında uzun yıllardır tartışılan “bölgesel yağ yakma” düşüncesinin bilimsel olarak desteklenmediği vurgulanıyor. Sadece mekik çekerek göbek yağını eritmek mümkün değil.

Karın bölgesindeki yağın azalması için:

• Kalori dengesi sağlayan sağlıklı beslenme
• Düzenli aerobik egzersiz
• Kuvvet antrenmanları
• Yeterli uyku
• Stresin kontrol altına alınması

birlikte uygulanması gereken temel yaklaşımlar arasında yer alıyor.

Uyku ve Stres de Bel Çevresini Etkiliyor

Yetersiz uyku ve kronik stres, kortizol hormonunun yükselmesine neden olarak karın bölgesinde yağlanmayı kolaylaştırabiliyor. Bu nedenle yalnızca beslenmeye odaklanmak yerine yaşam tarzının bütüncül olarak ele alınması öneriliyor.

Bel Çevresi Önemli Bir Gösterge

Uzmanlar, tartıdaki rakam kadar bel çevresinin de takip edilmesi gerektiğini belirtiyor. Özellikle karın çevresindeki yağlanmanın artması, ilerleyen yıllarda gelişebilecek metabolik hastalıkların erken habercisi olabiliyor.

Sağlıklı kilo kaybının hızlı çözümlerden değil; sürdürülebilir beslenme alışkanlıkları, düzenli fiziksel aktivite ve yaşam tarzı değişikliklerinden geçtiği vurgulanıyor.

Kaynak: WebMD (The Truth About Belly Fat)

Bipolar bozuklukta mani dönemleri; aşırı enerjik olma, az uyuma, hızlı konuşma, riskli kararlar alma ve taşkın özgüvenle kendini gösterebilir. NIMH’ye göre bu dönemler kişinin iş, karar verme ve sosyal ilişkilerini belirgin biçimde etkileyebilir.

Narsisistik kişilik özellikleri ise kişinin kendisini aşırı önemli görmesi, sürekli takdir beklemesi, eleştiriye sert tepki vermesi ve empati kurmakta zorlanmasıyla öne çıkar. Mayo Clinic, narsisistik kişilik bozukluğunda kişinin özel muamele bekleyebileceğini, başarılarını abartabileceğini ve eleştiriler karşısında kırılgan ya da öfkeli tepkiler verebileceğini bildiriyor.

Megalomani ise güncel psikiyatride tek başına resmi bir tanı olarak kullanılmıyor. Daha çok kişinin kendisini olağanüstü güçlü, önemli veya seçilmiş biri gibi görmesiyle ilişkili büyüklük düşüncelerini anlatıyor. Cleveland Clinic’e göre büyüklük sanrıları, kişinin gerçeklikle bağını zorlayan sabit ve abartılı inançlar şeklinde görülebiliyor.

Bu üç çizgi aynı kişide davranış düzeyinde birleştiğinde ortaya çıkan yönetici profili oldukça yıpratıcı olabilir. Böyle bir idareci kendisini kurumun merkezine koyabilir, başarıyı yalnızca kendine mal edebilir, hatalarda ise sorumluluğu çalışanlara yükleyebilir. Eleştiriyi kurumsal geri bildirim olarak değil, kişisel saldırı olarak algılayabilir.

Bu kişiler genellikle şu tutumları sergiler:

Kararları ani ve keskin olabilir. Bugün savunduğu fikri yarın tamamen reddedebilir. Çalışanlardan sürekli sadakat bekler. Liyakat yerine kendisine koşulsuz bağlılığı önemseyebilir. Kuralları başkaları için zorunlu görürken kendisini bu kuralların dışında tutabilir.

Toplantılarda sık sık “Ben olmasam burası yürümez”, “Bu kurumu ben ayağa kaldırdım”, “Herkes bana engel olmaya çalışıyor” gibi ifadeler kullanabilir. Başarılı işleri sahiplenirken, başarısızlıklarda ekibi suçlayabilir. Çalışanları bir gün överken ertesi gün ağır biçimde değersizleştirebilir.

Böyle bir yönetim tarzı zamanla kurumda sessizlik, korku ve güvensizlik üretir. Çalışanlar fikir söylemekten kaçınır, hatalar gizlenir, ekip içi dayanışma zayıflar. En tehlikeli sonuçlardan biri de kurumsal aklın yerini tek kişinin ruh haline bağlı kararların almasıdır.

Uzmanlara göre çalışanların bu tür durumlarda kişiye tanı koymaya çalışması yerine somut davranışları kayıt altına alması gerekir. Yazılı talimat istemek, görev değişikliklerini belgelemek, toplantı notu tutmak, hakaret veya tehdit varsa tanık ve kayıt düzeni oluşturmak önemlidir.

Psikolojik baskı, mobbing, ayrımcılık, tehdit veya etik ihlal söz konusuysa çalışanların kurum içi başvuru yollarını kullanması, insan kaynakları, etik kurul, sendika, üst yönetim ya da hukuki danışmanlık desteği alması önerilir.

Sonuç olarak mesele bir idareciye “hasta” etiketi yapıştırmak değildir. Asıl mesele, kişinin davranışlarının çalışanların ruh sağlığını, kurum kültürünü ve adil yönetim ilkesini bozup bozmadığıdır. Çünkü sağlıklı kurumlar, tek kişinin büyüklük algısıyla değil; ortak akıl, denetim, liyakat ve hesap verebilirlikle ayakta kalır.

Akademik Kaynaklar

• American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR). 2022.
• World Health Organization. International Classification of Diseases, 11th Revision (ICD-11).
• Campbell RJ. Campbell’s Psychiatric Dictionary.
• Sadock BJ, Sadock VA, Ruiz P. Kaplan & Sadock’s Synopsis of Psychiatry.

“Megalomani”, kişinin kendisini olduğundan çok daha güçlü, önemli, başarılı veya üstün görmesiyle karakterize edilen bir kavramdır. Ancak güncel tanı sistemleri olan DSM-5-TR ve ICD-11’de “megalomani” adıyla bağımsız bir psikiyatrik hastalık bulunmamaktadır. Bunun yerine bu durum, grandiyözite (büyüklük düşünceleri) olarak tanımlanır ve farklı ruhsal hastalıkların belirtisi olarak değerlendirilir.

Grandiyözite en sık şu durumlarda görülebilir:

• Narsisistik kişilik bozukluğu
• Bipolar bozukluğun mani dönemi
• Bazı psikotik bozukluklar
• Madde kullanımına bağlı psikiyatrik tablolar

Günlük yaşamda “megaloman” sözcüğü çoğu zaman kibirli veya kendini beğenmiş kişiler için kullanılsa da psikiyatride tanı koymak bundan çok daha kapsamlı bir değerlendirme gerektirir.

Megalomani Neden Olur?

Tek bir nedeni yoktur.

Bilimsel çalışmalar aşağıdaki faktörlerin birlikte rol oynayabileceğini göstermektedir:

Genetik yatkınlık

• Ailede bipolar bozukluk
• Kişilik bozukluğu öyküsü
• Bazı psikiyatrik hastalıklar

Beyin işlevleri

Özellikle karar verme, dürtü kontrolü ve gerçeklik değerlendirmesinde görev alan beyin bölgelerindeki işlev farklılıklarının etkili olabileceği düşünülmektedir.

Psikolojik etkenler

• Çocukluk travmaları
• Aşırı eleştirel aile ortamı
• Gerçekçi olmayan övgü veya değersizleştirme
• Düşük benlik saygısını aşırı üstünlük algısıyla telafi etme

Psikiyatrik hastalıklar

• Bipolar bozukluk
• Narsisistik kişilik bozukluğu
• Şizofreni
• Şizoaffektif bozukluk

Madde kullanımı

Özellikle uyarıcı maddeler ve bazı ilaçlar geçici grandiyöz düşüncelere yol açabilir.

Megalomani İçin Kimler Risk Altındadır?

Risk şu kişilerde daha yüksektir:

• Bipolar bozukluğu olanlar
• Narsisistik kişilik özellikleri taşıyanlar
• Psikotik hastalık öyküsü bulunanlar
• Aile öyküsünde ciddi psikiyatrik hastalık bulunanlar
• Uyarıcı madde kullananlar

Megalomani Belirtileri Nelerdir?

En sık görülen belirtiler:

• Kendisini herkesten üstün görme
• Sürekli hayranlık bekleme
• Eleştiriye tahammül edememe
• Başkalarını küçümseme
• Empati eksikliği
• Gerçekçi olmayan başarı beklentileri
• Yeteneklerini abartma
• Kuralları kendisi için geçersiz görme
• Riskli kararlar alma

Bipolar manide görülebilen belirtiler

• Çok az uyuma
• Aşırı enerji
• Kontrolsüz para harcama
• Gerçekçi olmayan büyük projeler
• Hızlı konuşma
• Dürtüsel davranışlar

Megalomani Hangi Hastalıklarla Karıştırılabilir?

Benzer belirtiler şu hastalıklarda görülebilir:

• Narsisistik kişilik bozukluğu
• Bipolar bozukluk
• Şizofreni
• Sanrısal bozukluk
• Antisosyal kişilik bozukluğu

Kesin tanı yalnızca psikiyatri uzmanı tarafından yapılan ayrıntılı değerlendirme ile konulabilir.

Megalomani Nasıl Teşhis Edilir?

Tek bir laboratuvar testi bulunmaz.

Tanıda;

• Ayrıntılı psikiyatrik görüşme
• Ruhsal durum muayenesi
• Kişilik değerlendirmeleri
• Gerekirse nörolojik incelemeler
• Madde kullanımının araştırılması

uygulanabilir.

Kan testi veya MR görüntülemesi yalnızca başka hastalıkların dışlanması amacıyla istenebilir.

Megalomani Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi tamamen altta yatan nedene göre planlanır.

Psikoterapi

En önemli tedavi seçeneklerinden biridir.

Özellikle;

• Bilişsel davranışçı terapi
• Psikodinamik terapi
• Şema terapi
• Destekleyici psikoterapi

uygulanabilir.

İlaç tedavisi

Megalomani için özel bir ilaç yoktur.

Ancak;

• Bipolar bozuklukta duygudurum düzenleyiciler
• Psikotik tabloda antipsikotik ilaçlar
• Eşlik eden depresyon veya anksiyetede uygun ilaç tedavileri

kullanılabilir.

Yaşam tarzı

• Düzenli uyku
• Madde kullanımından kaçınma
• Stres yönetimi
• Düzenli psikiyatri kontrolleri

Tedavi kişiye ve altta yatan hastalığa göre değişir.

Megalomani İçin En Güncel Yaklaşımlar

Son yıllarda öne çıkan çalışmalar şunlardır:

• Kişilik bozukluklarında boyutsal değerlendirme modelleri (ICD-11)
• Yapay zekâ destekli psikiyatrik değerlendirme araçları üzerine araştırmalar
• Dijital psikoterapi uygulamaları
• Erken tanıyı destekleyen klinik karar sistemleri

Bunların önemli bir kısmı araştırma aşamasındadır ve rutin klinik uygulamanın yerini almamaktadır.

Megalomani İçin Son Bilimsel Gelişmeler

Son yıllarda yayımlanan çalışmalar:

• ICD-11 kişilik bozukluklarında boyutsal sınıflandırmayı güçlendirdi.
• Grandiyöz ve kırılgan narsisistik özelliklerin klinik olarak farklı değerlendirilmesi gerektiği gösterildi.
• Tedavide kişiye özgü psikoterapi planlarının önemi daha fazla vurgulanmaya başladı.

Megalomani İçin Umut Vadeden Araştırmalar

Araştırmalar şu alanlarda sürüyor:

• Dijital biyobelirteçler
• Yapay zekâ destekli erken tarama sistemleri
• Beyin görüntüleme teknikleri
• Kişiselleştirilmiş psikoterapi modelleri
• Narsisistik özelliklerin alt tiplerini daha doğru ayırabilecek yeni değerlendirme yöntemleri

Henüz standart tedavi haline gelmiş yeni bir biyolojik veya gen tedavisi bulunmamaktadır.

Megalomani Nasıl Önlenebilir?

Tam olarak önlenmesi mümkün değildir.

Riski azaltabilecek yaklaşımlar:

• Çocuklukta sağlıklı benlik gelişimini desteklemek
• Ruhsal hastalıkların erken tedavisi
• Düzenli uyku
• Madde kullanımından kaçınmak
• Psikolojik destek almaktan çekinmemek

Megalomani ile Yaşam

Tedavi gören birçok kişi sosyal ve mesleki yaşamını sürdürebilir.

Yararlı olabilecek öneriler:

• Düzenli terapi
• İlaçların aksatılmaması
• Yakın çevrenin desteği
• Stres yönetimi
• Düzenli egzersiz
• Sağlıklı beslenme
• Düzenli uyku

Megalomani Hakkında En Sık Yapılan Hatalar

• Her kibirli kişinin megaloman olduğunu düşünmek.
• Megalomaniyi resmi bir psikiyatrik tanı sanmak.
• Tedavinin yalnızca ilaçtan ibaret olduğunu düşünmek.
• Psikoterapinin etkisiz olduğuna inanmak.
• Bipolar mani ile kişilik özelliklerini birbirine karıştırmak.
• İnternetten kendi kendine tanı koymak.

Megalomani Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Altta yatan hastalığa bağlı olarak;

• İlişki sorunları
• İş yaşamında bozulma
• Mali kayıplar
• Dürtüsel davranışlar
• Hukuki sorunlar
• Psikotik belirtilerin ağırlaşması
• Bipolar bozuklukta ciddi mani atakları

gelişebilir.

Megalomani Ne Zaman Acil Müdahale Gerektirir?

Aşağıdaki durumlarda 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır:

• Gerçeklikle bağın kopması
• Kendine veya başkasına zarar verme riski
• Şiddet eğilimi
• Ağır mani belirtileri
• İntihar düşünceleri
• Kontrol edilemeyen saldırganlık

Megalomani İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Şu durumlarda gecikmeden değerlendirme gerekir:

• Sürekli büyüklük düşünceleri
• İş ve aile yaşamında ciddi sorunlar
• Eleştiriye aşırı öfke
• Riskli davranışlarda artış
• Uyku ihtiyacının belirgin azalması

Başvurulacak bölüm:

• Psikiyatri

Merak Edilen Sorular

Megalomani bir hastalık mıdır?
Hayır. Günümüzde tek başına resmi bir psikiyatrik tanı değildir.

Megalomani ile narsisizm aynı şey midir?
Hayır. Megalomanik düşünceler narsisistik kişilik bozukluğunda görülebilir ancak iki kavram aynı değildir.

Megalomani tedavi edilebilir mi?
Altta yatan hastalığın tedavisiyle belirtiler önemli ölçüde kontrol altına alınabilir.

Megaloman kişiler hasta olduklarını kabul eder mi?
Her zaman değil. İçgörü kişiden kişiye değişebilir.

Megalomani bipolar bozukluk belirtisi olabilir mi?
Evet. Özellikle mani döneminde görülebilir.

Çocuklarda görülür mü?
Kalıcı kişilik bozukluğu tanıları çocuklarda dikkatle değerlendirilir. Çocuk psikiyatrisi uzmanının değerlendirmesi gerekir.

İlaç kullanmak şart mı?
Altta yatan tanıya göre değişir.

Psikoterapi etkili midir?
Birçok hastada tedavinin temel bileşenlerinden biridir.

Kaynaklar

• PubMed
• StatPearls
• American Psychiatric Association
• ICD-11 Dünya Sağlık Örgütü sınıflandırma yaklaşımı
• Journal of Clinical Psychology
• Focus (American Psychiatric Association)
• MSD Manual Professional Edition

Ahmetcan Kaplan’ın Trabzonspor altyapısından yetişmiş olması, dosyayı taraftar nezdinde daha dikkat çekici hale getiriyor. Genç savunmacının sol ayaklı stoper profili, oyun kurulumuna katkısı ve Süper Lig tecrübesi nedeniyle teknik heyetin değerlendirdiği isimler arasında yer aldığı belirtiliyor.

Transfer süreciyle ilgili henüz resmi açıklama yapılmış değil. Taraflardan doğrulama gelmezken, kulüp kaynaklarından gelecek olası açıklamalar bekleniyor.

Trabzonspor’un savunma hattında alternatiflerini artırmak istediği, Ahmetcan Kaplan dosyasının da transfer döneminde takip edilen başlıklardan biri olduğu ifade ediliyor.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: