Yardım malzemeleri Mersin AFAD Deposunda bir araya getirilerek sevkiyata hazırlandı. Toplam 40 paletten oluşan ve yaklaşık 15 ton 600 kilogram ağırlığa ulaşan yardım malzemeleri Lübnan’a gönderildi.

181 Bin 295 Adet Ürün Gönderiliyor

Sevkiyatın içeriğinde özellikle Lübnan’daki sağlık hizmetlerinde kullanılabilecek ilaç ve tıbbi malzemeler bulunuyor.

Sağlık Bakanlığı verilerine göre yardım kapsamında 66 kalem ilaçtan oluşan 34 bin 965 adet ürün hazırlandı. Bu ürünler 10 palet halinde sevkiyata dahil edildi.

Bunun yanı sıra 29 palette 145 bin 830 adet tıbbi sarf malzemesi, bir palette ise 500 adet ayniyat ve tüketim malzemesi yer aldı. Böylece Lübnan’a ulaştırılmak üzere hazırlanan ilaç ve tıbbi malzemelerin toplam sayısı 181 bin 295’e ulaştı.

Lübnan’ın İhtiyaç Listesine Göre Hazırlandı

Yardım paketinin içeriği, Lübnan hükümeti tarafından Türkiye’ye iletilen ihtiyaç listesi esas alınarak belirlendi. İhtiyaç duyulan ilaç ve tıbbi malzemeler kısa sürede temin edilerek Mersin AFAD Deposunda toplandı.

Yaklaşık 15,6 ton ağırlığındaki yardımın Lübnan’daki sağlık hizmetlerinin sürdürülmesine ve mevcut ihtiyaçların karşılanmasına katkı sağlaması hedefleniyor.

Türkiye’nin gönderdiği yardım, sağlık alanındaki insani desteğin yanı sıra kriz dönemlerinde bölgesel dayanışmanın da önemli örneklerinden biri oldu.

Uzun süredir böbrek yetmezliği nedeniyle diyaliz tedavisi gören ve diyabete bağlı sağlık sorunlarıyla mücadele eden Kahveci, geçtiğimiz günlerde rahatsızlanmasının ardından Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi’ne kaldırılmıştı. Yoğun bakım ünitesinde başlayan tedavisi daha sonra dahiliye servisinde devam eden Kahveci’nin sağlık durumunun düzelmesi üzerine taburcu edildiği öğrenildi.

Yakın çevresinden edinilen bilgilere göre Mehmet Bozkurt Kahveci’nin genel sağlık durumunun iyi olduğu, tedavisinin ve kontrollerinin bundan sonraki süreçte ayaktan sürdürüleceği belirtildi.

Tedavi sürecinde Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi Başhekimi Prof. Dr. Hasan Fehmi Küçük’ün de yakından ilgilendiği ifade edildi.

Acı Kaza Hayatını Değiştirmişti

Merhum Adnan Kahveci, Turgut Özal döneminde Devlet Planlama Teşkilatı ve Hazine’den sorumlu Devlet Bakanı, ardından Maliye Bakanı olarak görev yaptı.

5 Şubat 1993 tarihinde Bolu’nun Gerede ilçesi yakınlarında meydana gelen trafik kazasında Adnan Kahveci ile eşi yaşamını yitirdi. Kazada yaralanan kızları Aslıhan Kahveci ise yaklaşık 10 gün süren yaşam mücadelesinin ardından hayatını kaybetti. Küçük oğulları Cihan Kahveci kazadan yaralı olarak kurtulurken, o dönemde Bilkent Üniversitesi’nde eğitim gördüğü için araçta bulunmayan Mehmet Bozkurt Kahveci, ailesini aynı kazada kaybetmenin derin acısını yaşadı.

Adnan Kahveci’nin Türk siyasi hayatındaki yeri ve devlete yaptığı hizmetler dikkate alındığında, Mehmet Bozkurt Kahveci’nin sağlık sürecinde gösterilen ilgi ve desteğin kamuoyunda memnuniyetle karşılandığı belirtiliyor. Kahveci’nin sağlığına kavuşarak taburcu olması, ailesi, yakınları ve sevenleri için en büyük sevinç kaynağı oldu.

Muğla’nın Fethiye ilçesi, cumartesi günü yaşanan üzücü bir olayla sarsıldı. Çiftlik Mahallesi’nde meydana gelen silahlı olayda anne Fatma Sütçü ile oğlu Volkan Sütçü hayatını kaybetti.

Edinilen bilgilere göre olay, 15 Ağustos 2026 günü saat 15.30 sıralarında meydana geldi. Birlikte yaşadıkları belirtilen anne ile oğlunun bulunduğu evde, henüz kesin olarak belirlenemeyen bir nedenle silah kullanıldı.

Fatma Sütçü olay yerinde hayatını kaybetti

İlk belirlemelere göre Volkan Sütçü, annesi Fatma Sütçü’yü tabancayla vurdu. Silah seslerinin ardından durumun bildirilmesi üzerine bölgeye sağlık ve jandarma ekipleri sevk edildi.

Sağlık ekiplerinin yaptığı kontrolde 74 yaşındaki Fatma Sütçü’nün hayatını kaybettiği belirlendi.

Volkan Sütçü hastaneye kaldırıldı

Olayın ardından Volkan Sütçü’nün aynı silahla kendisini yaraladığı bildirildi. Ağır yaralanan 50 yaşındaki Volkan Sütçü, sağlık ekiplerinin ilk müdahalesinin ardından ambulansla Fethiye Devlet Hastanesi’ne kaldırıldı.

Hastanede tedavi altına alınan Sütçü’den ilerleyen saatlerde acı haber geldi.

Oğlu da kurtarılamadı

Ağır yaralı olarak hastaneye getirilen Volkan Sütçü, doktorların tüm müdahalelerine rağmen hayatını kaybetti.

Böylece olayda yaşamını yitirenlerin sayısı ikiye yükseldi.

Anne Fatma Sütçü’nün cenazesi, olay yerindeki incelemelerin ardından kesin ölüm nedeninin belirlenmesi amacıyla ilgili birime götürüldü.

Olayın nedeni araştırılıyor

Anne ve oğlunun ölümüyle sonuçlanan olayın nedenine ilişkin henüz kesinleşmiş bir bilgi bulunmuyor. Jandarma ekiplerinin evde ve çevresinde inceleme yaptığı, olayın meydana geliş şeklinin tüm yönleriyle araştırıldığı bildirildi.

Soruşturma kapsamında elde edilecek bulguların ardından olayın nedeni ve öncesinde yaşananlara ilişkin ayrıntıların netleşmesi bekleniyor.

Vakfıkebir’de esnaflık yapan ve ilçe halkı tarafından yakından tanınan Mehmet Lermi’den acı haber geldi.

Edinilen bilgilere göre arkadaşlarını ziyaret etmek amacıyla Erzurum’a giden Lermi, burada motosikletiyle trafik kazası geçirdi. Kazanın ardından sağlık ekipleri tarafından hastaneye kaldırılan Lermi, doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

37 yaşındaki Mehmet Lermi’nin hayatını kaybettiği haberinin Vakfıkebir’e ulaşması büyük üzüntüye neden oldu.

Futbol sahalarının da tanınan ismiydi

Mehmet Lermi yalnızca esnaf kimliğiyle değil, geçmişte futbol sahalarında verdiği mücadeleyle de tanınıyordu.

Türkiye Futbol Federasyonu kayıtlarına göre 5 Mayıs 1989 tarihinde Bafra’da dünyaya gelen Lermi, futbol kariyerinde Trabzon ve çevresindeki çok sayıda kulübün formasını giydi.

Beşikdüzüspor’da profesyonelliğe adım atan Lermi’nin futbol geçmişinde Akçaabat Sebatspor, Trabzon İdmanocağı, Ünyespor, Arhavispor, Çarşıbaşı Belediyespor, Düzköyspor ve Eynesil Belediyespor gibi kulüpler de yer aldı.

Futbolculuk döneminin ardından yaşamını Vakfıkebir’de sürdüren Lermi, ticaret hayatındaki faaliyetleriyle de ilçenin tanınan simalarından biri oldu.

Vakfıkebir’de büyük üzüntü

Mehmet Lermi’nin beklenmedik ölümü başta ailesi ve yakınları olmak üzere spor camiasında ve Vakfıkebir’de derin üzüntü yarattı. Acı haberin ardından çok sayıda kişi Lermi için taziye mesajları paylaşarak ailesine başsağlığı dileklerini iletti.

Lermi’nin cenaze ve defin programına ilişkin ayrıntıların daha sonra açıklanması bekleniyor.

Merhum Mehmet Lermi’ye Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına ve sevenlerine başsağlığı diliyoruz.

Karar, 29 Temmuz 2026’da duyuruldu. Böylece upadacitinib, Avrupa Birliği’nde non-segmental vitiligo için onaylanan ilk sistemik, yani yalnızca cilde sürülmeyip vücut genelinde etki gösteren ilaç oldu.

Onayın temelini Viti-Up adı verilen Faz 3 klinik araştırma programından elde edilen sonuçlar oluşturdu.

614 hasta iki Faz 3 çalışmada değerlendirildi

Viti-Up 1 ve Viti-Up 2 adı verilen iki ayrı, benzer tasarımlı Faz 3 çalışmaya toplam 614 yetişkin ve ergen katıldı.

Araştırmalara 12 yaş ve üzerindeki, sistemik tedavi için uygun non-segmental vitiligo hastaları dahil edildi.

Katılımcılar ilk 48 haftalık dönemde rastgele iki gruba ayrıldı. Hastaların yaklaşık üçte ikisi günde bir kez 15 mg upadacitinib, diğerleri ise etkin madde içermeyen plasebo aldı.

Çalışmalar çift kör olarak yürütüldü. Bu yöntemle hem hastaların hem de tedaviyi değerlendiren araştırmacıların kimin gerçek ilacı aldığını bilmemesi sağlanarak sonuçların mümkün olduğunca tarafsız değerlendirilmesi amaçlandı.

Yüz bölgesindeki iyileşme dikkat çekti

Araştırmanın en önemli ölçütlerinden biri, yüzdeki vitiligo tutulumunun ne ölçüde azaldığıydı.

48. haftanın sonunda yüzdeki vitiligo tutulumunda en az yüzde 75 iyileşme sağlananların oranı Viti-Up 1 çalışmasında upadacitinib kullananlarda yüzde 25,2 olarak belirlendi. Plasebo grubunda bu oran yüzde 5,9’da kaldı.

Viti-Up 2 çalışmasında ise aynı düzeyde iyileşme upadacitinib grubunun yüzde 23,4’ünde görülürken, plasebo grubunda yüzde 6,9 olarak kaydedildi.

Başka bir ifadeyle, günde bir kez upadacitinib kullanan hastaların yaklaşık dörtte birinde 48 hafta sonunda yüzdeki vitiligo tutulumunda en az yüzde 75 iyileşme görüldü.

Bu sonuç, vitiligo lekelerinin her hastada tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Araştırmada kullanılan ölçüm sistemi, başlangıca göre pigment kaybındaki düzelmeyi değerlendiriyor.

Bazı hastalarda yüzde 90 düzeyine ulaştı

Daha yüksek iyileşme eşiğinde de dikkat çekici sonuçlar elde edildi.

Faz 3 verilerinde upadacitinib kullanan hastaların yaklaşık yüzde 12-15’inde, 48. haftada yüzdeki vitiligo tutulumunda en az yüzde 90 iyileşme düzeyine ulaşıldı.

Yüzde en az yüzde 50 iyileşme sağlayan hastaların oranı ise iki çalışmada upadacitinib grubunda yaklaşık yüzde 43-48 düzeyinde gerçekleşti.

Araştırmacılar, renk dönüşünün 48 haftalık takip boyunca artmaya devam ettiğini bildirdi. Bu durum, vitiligo tedavisinde etkinin değerlendirilmesi için uzun süreli tedavinin önemli olabileceğine işaret ediyor.

Vücuttaki vitiligo alanlarında da fark görüldü

Çalışmalarda yalnızca yüz bölgesi değil, vücudun genelindeki vitiligo tutulumundaki değişim de değerlendirildi.

48. haftada vücuttaki vitiligo tutulumunda en az yüzde 50 iyileşme Viti-Up 1 çalışmasında upadacitinib kullanan hastaların yüzde 19,4’ünde görüldü. Plasebo grubunda bu oran yüzde 5,9 oldu.

Viti-Up 2’de ise aynı hedefe upadacitinib grubunun yüzde 21,5’i ulaşırken, plasebo grubunda oran yine yüzde 5,9’da kaldı.

Her iki Faz 3 çalışmada da temel etkinlik hedeflerinin istatistiksel olarak karşılandığı bildirildi.

Upadacitinib nasıl etki ediyor?

Upadacitinib, JAK inhibitörü olarak adlandırılan ilaç grubunda bulunuyor ve özellikle JAK1 adı verilen hücresel sinyal yolunu baskılıyor.

Vitiligo, bağışıklık sisteminin cilde rengini veren pigment hücrelerini hedef aldığı kronik bir otoimmün hastalık. JAK sinyal yolunun baskılanmasıyla bu bağışıklık yanıtının azaltılması ve pigment üreten hücrelerin yeniden çalışabilmesine uygun ortam oluşturulması hedefleniyor.

İlacın ağızdan alınması, gelişmeyi ayrıca önemli hale getiriyor. Avrupa’daki yeni onay, sistemik tedaviye ihtiyaç duyan non-segmental vitiligo hastalarını kapsıyor.

Güvenlik verileri de takip edildi

Faz 3 çalışmalarında upadacitinibin güvenlik profili, ilacın daha önce onay aldığı hastalıklarda bilinen güvenlik profiliyle genel olarak uyumlu bulundu ve yeni bir güvenlik sinyali bildirilmedi.

48 haftalık dönemde en sık bildirilen istenmeyen etkiler arasında üst solunum yolu enfeksiyonları, akne ve burun-boğaz enfeksiyonları yer aldı.

Bununla birlikte upadacitinib güçlü bir bağışıklık sistemi düzenleyici ilaç ve JAK inhibitörleri ciddi enfeksiyonlar ile bazı önemli sağlık riskleri açısından özel uyarılar taşıyor. Bu nedenle ilaç herkes için uygun değil ve tedavinin hekim tarafından hastanın bireysel riskleri değerlendirilerek planlanması gerekiyor.

Avrupa’da önemli bir düzenleyici eşik aşıldı

Avrupa İlaç Ajansı’nın Beşeri Tıbbi Ürünler Komitesi, 25 Haziran 2026’da upadacitinibin non-segmental vitiligo tedavisinde kullanılmasına yönelik olumlu görüş vermişti.

Bu tavsiyenin ardından Avrupa Komisyonu 29 Temmuz 2026’da yeni kullanım alanını onayladı.

Onay, sistemik tedavi için uygun olan 12 yaş ve üzerindeki non-segmental vitiligo hastalarını kapsıyor.

Upadacitinib böylece Avrupa Birliği’nde bu hasta grubu için onaylanan ilk sistemik ilaç konumuna geldi.

Araştırma henüz tamamen sona ermiş değil

48 haftalık kontrollü Faz 3 sonuçları güçlü bir klinik veri ortaya koysa da Viti-Up programının uzun dönemli takip bölümü devam ediyor.

İlk 48 haftayı tamamlayan katılımcılar, tüm hastaların upadacitinib aldığı 112 haftalık uzatma dönemine geçebiliyor. Böylece çalışmaların toplam takip süresi 160 haftaya ulaşıyor.

Uzun dönem sonuçların, tedaviyle elde edilen renk dönüşünün ne ölçüde devam ettiği ve ilacın uzun süreli güvenliği konusunda daha fazla bilgi sağlaması bekleniyor.

Avrupa’daki onay, vitiligonun tüm hastalarda tamamen ortadan kaldırıldığı anlamına gelmiyor. Ancak Faz 3 verileri ve ardından gelen düzenleyici karar, özellikle yaygın hastalığı nedeniyle sistemik tedaviye ihtiyaç duyan kişiler açısından vitiligo tedavisinde yeni bir seçeneğin ortaya çıktığını gösteriyor.

KAYNAKLAR

• Avrupa İlaç Ajansı (EMA)
• Avrupa Komisyonu
• Viti-Up Faz 3 Klinik Araştırma Programı
• Amerikan Dermatoloji Akademisi 2026 Yıllık Toplantısı
• AbbVie – Viti-Up Faz 3 Klinik Araştırma Programı

Türk tıp camiasının değerli akademisyenlerinden, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyopatoloji Bilim Dalı Emekli Öğretim Üyesi Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas, 14 Ağustos 2026 tarihinde hayatını kaybetti.

Prof. Dr. Kavas’ın vefatı, uzun yıllar görev yaptığı Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi başta olmak üzere öğrencileri, meslektaşları ve yakınlarını üzüntüye boğdu.

Fizyopatoloji Bilim Dalı’na uzun yıllar hizmet etti

Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas, akademik yaşamının önemli bölümünü Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde geçirdi.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyopatoloji Bilim Dalı’nın 1993 yılında yeniden yapılanması sürecinde önemli sorumluluk üstlenen Kavas, dönemin Doç. Dr. Güzin Özelçi Kavas’ı olarak bilim dalı başkanlığına getirildi.

Kavas, 1993-2008 yılları arasında Fizyopatoloji Bilim Dalı Başkanlığı görevini yürüttü.

Bu dönemde bilim dalının akademik yapılanmasının geliştirilmesi, lisansüstü eğitim faaliyetlerinin sürdürülmesi ve genç bilim insanlarının yetiştirilmesi çalışmalarında görev aldı.

Bilimsel çalışmalarıyla akademiye katkı sundu

Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas’ın akademik çalışmalarında fizyopatolojinin yanı sıra oksidatif ve nitrozatif stres, antioksidan sistemler ve eser elementler gibi alanlar öne çıktı.

Bilimsel yayınları ve yetişmesine katkıda bulunduğu öğrencilerle uzun yıllar Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin akademik hayatında yer alan Kavas, tıp eğitimi ve araştırmalarına katkı sundu.

Kavas, akademik yaşamının ardından Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyopatoloji Bilim Dalı’ndan emekliye ayrıldı.

Cenazesi Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedilecek

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından yayımlanan vefat duyurusunda, Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas’ın 14 Ağustos 2026 tarihinde vefat ettiği bildirildi.

Duyuruya göre Kavas’ın cenazesi, 15 Ağustos 2026 Cumartesi günü ikindi namazını müteakip Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedilecek.

Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas’ın ölüm nedenine ilişkin ise resmî duyuruda herhangi bir bilgi paylaşılmadı.

Tıp eğitimine ve akademiye uzun yıllar hizmet eden Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas’a Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, öğrencilerine ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi camiasına başsağlığı diliyoruz.

Trabzonspor’un uzun süredir üzerinde çalıştığı santrfor transferinde gündemi değiştirecek bir gelişme yaşandı.

Suudi Arabistan ekibi Al-Hilal’in Uruguaylı yıldızı Darwin Núñez için yürütülen görüşmelerde anlaşma aşamasına gelindiği öne sürüldü.

Belçikalı transfer gazetecisi Sacha Tavolieri kaynaklı son bilgilere göre Trabzonspor ile Al-Hilal arasında Núñez’in bir sezonluk kiralık transferi konusunda anlaşma sağlandı ve oyuncunun transfer işlemlerini tamamlamak üzere Türkiye’ye gelmesi bekleniyor. Aynı bilgi son 24 saat içerisinde farklı yabancı futbol mecralarına da yansıdı.

Al-Hilal cephesinde kiralık formülü

Transfer dosyasındaki en önemli ayrıntılardan biri operasyonun bonservis yerine kiralama formülü üzerinden ilerlemesi.

Darwin Núñez, Ağustos 2025’te Liverpool’dan Al-Hilal’e transfer olmuştu. Ancak Uruguaylı santrforun Suudi Arabistan’daki geleceği kısa süre içerisinde tartışmaya açıldı. 2026’nın şubat ayında yabancı oyuncu kontenjanı nedeniyle Al-Hilal’in lig kadrosunun dışında kalması, ayrılık ihtimalini güçlendiren gelişmelerden biri oldu.

Arap basınında çıkan haberlerde de Al-Hilal’in oyuncuyu kiralık göndermesinin sportif ve ekonomik açıdan kulüp için bir çıkış yolu olabileceği değerlendiriliyor. Son haberlerde Trabzonspor seçeneği açık biçimde öne çıkmış durumda.

Oyuncu tarafıyla anlaşma iddiası

Dosyada yalnızca kulüpler arasındaki görüşmeler değil, Núñez cephesiyle yapılan temaslar da dikkat çekiyor.

Yabancı basına yansıyan ve Türk kaynaklarından aktarılan önceki bilgilerde Trabzonspor’un Uruguaylı golcüyle 2026-27 sezonu için kiralık transfer konusunda prensip anlaşmasına vardığı ileri sürülmüştü. Son gelişmeyle birlikte bu sürecin kulüpler arasındaki anlaşma aşamasına taşındığı iddia ediliyor.

Avrupa’ya dönmek istiyordu

İspanyol basınında ağustos ayının başında yayımlanan haberlerde Núñez’in Al-Hilal’den ayrılarak yeniden Avrupa futboluna dönmek istediği, bunun için kiralık ayrılığa ve ücretinde indirime sıcak baktığı belirtilmişti.

Mundo Deportivo’nun aktardığı bilgilere göre oyuncunun Haziran 2027’ye kadar kiralanması ve anlaşmaya satın alma seçeneği eklenmesi ihtimali de gündeme gelmişti.

Trabzonspor’un devreye girmesiyle birlikte Uruguaylı yıldızın Avrupa’ya dönüş rotasının Türkiye olması ihtimali güçlenmiş görünüyor.

Resmî açıklama bekleniyor

Bununla birlikte transferin tamamlandığını gösteren Trabzonspor veya Al-Hilal kaynaklı resmî bir açıklama henüz bulunmuyor. Bu nedenle anlaşmanın kesinleştiğini değil, yabancı kaynakların anlaşmanın sağlandığı yönündeki iddiasını esas almak gerekiyor.

Tarafların son prosedürleri tamamlaması ve Núñez’in Türkiye’ye gelmesi halinde Trabzonspor, transfer döneminin en dikkat çekici operasyonlarından birine imza atmış olacak.

Kaynaklar

1. Sacha Tavolieri
2. Mundo Deportivo
3. WinWin
4. Al-Hilal ve Darwin Núñez kariyer kayıtları

Galatasaray’ın uzun süredir transfer gündeminde bulunan Rafael Leão konusunda İtalya’dan sarı-kırmızılıların elini güçlendirebilecek yeni bir gelişme geldi.

İtalyan spor gazetesi La Gazzetta dello Sport’un 15 Ağustos tarihli haberine göre Milan yönetimi, Portekizli yıldız için bonservis beklentisini aşağı çekti.

Daha önce Leão’nun transferi için 50-60 milyon euro seviyelerinde rakamların konuşulduğu Milan cephesinde yeni eşik 40-45 milyon euro olarak gösteriliyor.

Galatasaray 35 milyon euro seviyesine çıktı

Haberde Galatasaray’ın transfer görüşmelerine ilişkin önemli bir ayrıntıya da yer verildi.

Sarı-kırmızılıların bir aracı vasıtasıyla Milan’a bonuslar dahil yaklaşık 35 milyon euro seviyesinde bir teklif sunduğu, ancak bu rakamın İtalyan kulübünü ikna etmek için yeterli olmadığı belirtildi.

Milan’ın beklentisini aşağı çekmesiyle taraflar arasındaki ekonomik makasın önemli ölçüde daralmış olması transfer açısından yeni bir kapı açtı.

Galatasaray’ın önündeki kritik soru artık Milan’ın yeni beklentisine yaklaşacak bir teklif yapıp yapmayacağı.

Leão cephesinde yıllık 12 milyon euroluk paket

İtalyan gazetesinin aktardığı bir başka önemli ayrıntı ise oyuncuyla yapılacak sözleşmenin mali boyutu.

Galatasaray’ın Rafael Leão cephesinin taleplerini karşılayabilecek bir ekonomik paket üzerinde çalıştığı, bonuslarla birlikte Portekizli yıldızın yıllık kazancının yaklaşık 12 milyon euro net seviyesine ulaşabileceği öne sürüldü.

Bu bilgi, transferde yalnızca Milan ile bonservis pazarlığının değil, oyuncu tarafıyla yürütülen temasların da önemli bir aşamaya geldiğine işaret ediyor.

Amorim faktörü dengeleri değiştirdi

Milan’daki teknik yapılanma da Leão’nun geleceğini doğrudan etkiliyor.

İtalyan basınındaki son haberlere göre teknik direktör Ruben Amorim, Portekizli yıldızın performansından tam anlamıyla ikna olmuş değil.

Leão, Milan’da kadro dışı bırakılması gündeme gelen oyuncular arasında gösterilmese de kulübün uygun teklif gelmesi halinde yıldız futbolcunun ayrılığına kapıyı kapatmadığı belirtiliyor.

Bu tablo, birkaç gün öncesine kıyasla transferin ekonomik şartlarını Galatasaray açısından daha ulaşılabilir hale getiriyor.

Birkaç gün içinde tablo tamamen değişti

Transferdeki değişimin boyutu İtalya’dan gelen haberler karşılaştırıldığında daha net görülüyor.

Kısa süre önce Milan’ın Leão için 60 milyon euro istediği ve Galatasaray’ın teklifini yeterli bulmadığı aktarılıyordu.

Şimdi ise Milan’ın 40-45 milyon euro bandındaki rakamları değerlendirebileceği belirtiliyor.

Dolayısıyla Galatasaray ile Milan arasındaki pazarlıkta yaklaşık 15-20 milyon euroluk beklenti değişimi oluşmuş durumda.

Gözler Galatasaray’ın yeni teklifinde

Transferin bundan sonraki kritik aşamasını Galatasaray yönetiminin vereceği karar belirleyecek.

Milan’ın bonservis beklentisindeki düşüşün ardından sarı-kırmızılıların mevcut teklifini yükseltip yükseltmeyeceği İtalya’da da yakından takip ediliyor.

Henüz kulüpler arasında tamamlanmış bir anlaşma bulunmuyor. Ancak son gelişmeler, Rafael Leão transferinde daha önce oldukça geniş görünen mali mesafenin ciddi biçimde daraldığını ortaya koyuyor.

Kaynaklar

1. La Gazzetta dello Sport
2. MilanNews

Bursa’nın Gemlik ilçesinde öğretmenliği kadar öğrencilerine verdiği destek ve yardımseverliğiyle de tanınan Şule Ertürk’ten acı haber geldi. Uzun süredir hastalıkla mücadele eden 42 yaşındaki Ertürk hayatını kaybetti.

Özdilek İmam Hatip Lisesi’nde görev yapan ve bir dönem okul yöneticiliği görevini de üstlenen Şule Ertürk, yaklaşık 20 yıllık eğitim hayatı boyunca çok sayıda öğrencinin yetişmesine katkı sağladı.

Ertürk, yalnızca sınıftaki çalışmalarıyla değil, eğitime erişmekte güçlük yaşayan öğrencilere verdiği desteklerle de çevresinde tanınıyordu.

Kız öğrencilerin eğitimine özel önem verdi

Şule Ertürk’ü Gemlik’te farklı kılan yönlerinden biri, özellikle kız öğrencilerin eğitim hayatlarını sürdürebilmeleri için gösterdiği çabaydı.

İhtiyaç sahibi öğrencilerin yanında olmaya çalışan Ertürk, eğitimin önündeki ekonomik ve sosyal engellerin aşılmasına katkı sunması nedeniyle çevresinde “Yardımsever Şule Öğretmen” olarak anılıyordu.

Öğretmenlik yaşamı boyunca öğrencileriyle kurduğu güçlü bağ, güler yüzü ve fedakârlığıyla hatırlanan Ertürk’ün vefatı, meslektaşları ve öğrencileri arasında derin üzüntü oluşturdu.

Dört yıldır hastalıkla mücadele ediyordu

Yaklaşık dört yıldır ciddi bir hastalıkla mücadele ettiği belirtilen Şule Ertürk’ün yaşamını yitirmesi, Gemlik eğitim camiasını yasa boğdu.

Onu tanıyanlar, Ertürk’ün hastalığına rağmen öğrencilerine ve eğitime olan ilgisini sürdürdüğünü, çevresindeki insanlara desteğini eksik etmediğini ifade etti.

Son yolculuğuna Gemlik’ten uğurlanacak

Şule Ertürk için düzenlenecek cenaze töreninin öğle namazının ardından Merkez Asım Kocabıyık Camii’nde gerçekleştirileceği belirtildi.

Kılınacak cenaze namazının ardından Ertürk’ün Gemlik Yeni Mezarlığı’nda toprağa verileceği bildirildi.

Şule Ertürk’ün ardından öğrencilerinin hafızasında yalnızca ders anlatan bir öğretmen değil, ihtiyaç duydukları anda yanlarında olan bir eğitimci kaldı.

20 yıllık meslek yaşamında dokunduğu öğrenciler ve eğitime kazandırdığı gençler, Şule Öğretmen’in geride bıraktığı en kıymetli miras oldu.

Kamuda yıllardır tartışılan 4/D sürekli işçilerin yer değişikliği meselesinde hukuki tablo artık eskisi gibi değil.

Anayasa Mahkemesi, 696 sayılı KHK sürecinde taşerondan sürekli işçi kadrosuna geçirilen çalışanların görev yaptıkları teşkilat ve birime adeta “çakılı” kalmasına yol açan düzenlemeyi Anayasa’ya aykırı buldu.

Yüksek Mahkeme kararını verdi.

Gerekçesini ortaya koydu.

Mutlak yer değişikliği yasağının Anayasa ile bağdaşmadığını tespit etti.

Şimdi milyonların değilse bile çok geniş bir kamu işçisi kitlesinin önündeki temel soru şu:

Madem yasak Anayasa’ya aykırı bulundu, yeni sistemin hazırlanması için neden son gün bekleniyor?

AYM’nin iptal ettiği hüküm ne?

Meselenin hukuki düğümü 375 sayılı KHK’nın geçici 23. maddesinde bulunuyor.

696 sayılı KHK ile taşeron işçiler için başlatılan kadroya geçiş sürecinin ardından kanunlaşan düzenlemede, sürekli işçi kadrosuna geçirilenlerin “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” istihdam edilmelerini öngören bir hüküm bulunuyordu.

Uygulamada bu ifade, söz konusu çalışanların başka bir il veya bölgeye yer değişikliği taleplerinin önündeki en önemli hukuki engellerden birine dönüştü.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi önüne gelen bir uyuşmazlıkta konuyu Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.

AYM de 26 Kasım 2025 tarihli kararında söz konusu ibareyi Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti.

Karar 9 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.

AYM çok açık konuştu: Mutlak yasak olmaz

Kararın en önemli tarafı yalnızca birkaç kelimenin kanundan çıkarılması değil.

Mahkemenin gerekçesi çok daha önemli.

AYM, sürekli işçi kadrosuna geçirilen çalışanların hayatları boyunca yer değişikliğini gerektirebilecek çeşitli durumlarla karşılaşabileceğine dikkat çekti.

İşçinin makul bir gerekçeye dayanan yer değişikliği talebinin, kurumun iş ve kadro durumu da dikkate alınarak değerlendirilmesinin mümkün olması gerektiğini belirtti.

Başka bir ifadeyle yüksek mahkeme, “Bu çalışan hiçbir şart altında yer değiştiremez” anlayışını Anayasa’ya uygun bulmadı.

İşverenin talebi değerlendirebilmesi, işçiyi gözetme yükümlülüğünün dikkate alınması ve verilen kararın hukuki denetime açık olması gerektiği ortaya konuldu.

AYM, mutlak yasağın devletin çalışanları koruma yükümlülüğüyle bağdaşmadığı sonucuna vardı ve düzenlemeyi Anayasa’nın 49. maddesine aykırı buldu.

Kritik tarih: 9 Aralık 2026

Burada çok önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor.

AYM’nin kararı yayımlandığı gün yürürlüğe girmedi.

Mahkeme, iptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi.

Karar 9 Mart 2026’da yayımlandığı için mevcut düzenlemedeki iptal edilen ibare 9 Aralık 2026 tarihinde hukuk düzeninden çıkacak.

Dolayısıyla bugün itibarıyla “4/D kapsamındaki bütün işçilere tayin hakkı başladı” demek hukuken doğru değil.

Aynı şekilde AYM’nin bütün işçilere otomatik, koşulsuz ve istedikleri ile atanabilecekleri bir hak tanıdığını söylemek de doğru olmaz.

Mahkemenin ortadan kaldırdığı şey, yer değişikliğinin önündeki mutlak ve kategorik yasal engel.

Tam da bu nedenle 9 Aralık sonrası için nasıl bir sistem kurulacağı büyük önem taşıyor.

Dokuz aylık süre “dokuz ay hiçbir şey yapılmasın” anlamına gelmiyor

Asıl tartışılması gereken nokta da burada başlıyor.

AYM’nin yürürlüğü dokuz ay ertelemesi, kamu kurumlarının dokuz ay boyunca hiçbir hazırlık yapmadan beklemesini gerektirmiyor.

Tam tersine bu süre, ortaya çıkabilecek hukuki ve idari boşluğun giderilmesi için bir hazırlık dönemi olarak değerlendirilmelidir.

9 Aralık sabahı geldiğinde kamu kurumlarının önünde cevapsız onlarca soru bulunmamalı.

Kimler yer değişikliği isteyebilecek?

Eş durumu hangi şartlarda kabul edilecek?

Sağlık mazereti nasıl belgelendirilecek?

Engelli çalışanlar için hangi öncelikler uygulanacak?

Can güvenliği gibi olağanüstü durumlar nasıl ele alınacak?

Boş kadro şartı aranacak mı?

İl içi ve iller arası yer değişikliği birbirinden ayrılacak mı?

Başvurular yılda kaç kez alınacak?

Aynı yere birden fazla başvuru yapılması durumunda hangi kriter uygulanacak?

Hizmet süresi veya kıdem dikkate alınacak mı?

Talebi reddedilen işçiye gerekçe bildirilmesi zorunlu olacak mı?

Bunların tamamının 9 Aralık’tan önce belirlenmesi mümkün.

En hassas başlık aile birliği

4/D işçilerin yıllardır dile getirdiği en önemli sorunların başında eş durumu geliyor.

Bir kamu çalışanının Ankara’da, eşinin Samsun’da; birinin İstanbul’da, ailesinin başka bir şehirde yaşadığı örneklerde sorun yalnızca bir “personel hareketliliği” meselesi değil.

Ortada aile hayatını doğrudan etkileyen sosyal bir gerçeklik bulunuyor.

Üstelik AYM’nin gerekçesi de yer değişikliği ihtiyacının hayatın olağan akışı içerisinde ortaya çıkabileceğini kabul ediyor.

Bu nedenle hazırlanacak düzenlemede aile birliği mazeretinin açık ve objektif kriterlerle ele alınması önem taşıyor.

Sağlık mazereti de görmezden gelinemez

Bir başka önemli başlık sağlık.

Çalışanın kendisinin, eşinin, çocuğunun veya bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının ciddi sağlık ihtiyaçlarının bulunması halinde, mevcut çalışma yerinin değiştirilememesi son derece ağır sonuçlar doğurabiliyor.

Benzer şekilde engellilik ve can güvenliği gibi özel durumlar da sıradan isteğe bağlı yer değişikliği başvurularıyla aynı kefeye konulmamalı.

Nitekim Kamu Denetçiliği Kurumu da geçmiş değerlendirmelerinde katı uygulamanın özellikle engellilik ve can güvenliği gibi özel durumlarda mağduriyet yaratabileceğine dikkat çekmişti.

Memurla işçinin statüsü aynı değil ama aile aynı aile

Bu tartışmada sık yapılan bir hata var.

4/D sürekli işçi ile 657 sayılı Kanun’a tabi memurun hukuki statüsü aynı değildir.

Dolayısıyla memurların tayin sisteminin hiçbir değişiklik yapılmadan işçilere uygulanması hukuken zorunlu değildir.

Fakat statünün farklı olması, sosyal gerçekliği ortadan kaldırmıyor.

Memurun eşi de eş, işçinin eşi de.

Memurun çocuğu da çocuk, işçinin çocuğu da.

Sağlık sorunu, engellilik, aile bütünlüğü veya can güvenliği, bordrodaki personel statüsüne göre önem kazanıp kaybetmiyor.

İşte kurulacak yeni sistemin hukuki statü farklılığını korurken insan hayatının bu gerçeklerini de gözetmesi gerekiyor.

AYM “herkesi tayin edin” demedi

Beklentilerin yanlış yönlendirilmemesi açısından bu nokta özellikle vurgulanmalı.

Anayasa Mahkemesi kararı, her 4/D işçinin istediği zaman istediği şehre atanacağı anlamına gelmiyor.

AYM’nin gerekçesi de iş ve kadro durumuna dikkat çekiyor.

Dolayısıyla yeni sistemde kamu hizmetinin devamlılığı, personel ihtiyacı, boş pozisyon, meslek veya görev unvanı gibi kriterlerin bulunması mümkün.

Ancak artık tartışmanın merkezindeki temel ilke değişiyor:

Mutlak yasak yerine değerlendirme.

İşçinin talebi daha baştan kapının dışında bırakılmamalı.

Makul bir gerekçesi varsa kurum bunu değerlendirebilmeli; kabul veya ret kararını objektif kriterlere dayandırabilmeli.

9 Aralık’ta mevzuat boşluğu yaşanmamalı

Takvim hızla ilerliyor.

9 Aralık 2026 geldiğinde iptal hükmü yürürlüğe girecek.

O gün kamu kurumlarının önüne binlerce başvurunun gelmesi ihtimal dahilinde.

Bu nedenle merkezi ve kurum bazlı düzenlemelerin son haftalara bırakılması hem çalışanlar hem de idare açısından yeni uyuşmazlıklar doğurabilir.

Hazırlık bugünden yapılırsa başvuru takvimi, mazeretler, öncelikler, kadro kriterleri, değerlendirme komisyonları ve itiraz mekanizmaları önceden belirlenebilir.

Böylece AYM kararının yürürlüğe girdiği gün bir belirsizlik değil, hazır bir sistem karşılanmış olur.

Artık mesele tayin hakkının tartışılması değil, adil sistemin kurulması

AYM kararı sonrasında tartışmanın ekseni değişmiş durumda.

Yıllarca konuşulan “4/D sürekli işçiler yer değiştirebilmeli mi?” sorusunun yerine artık daha somut bir soru var:

Yer değişikliği hangi objektif ve adil kurallarla yapılacak?

Kamu hizmetinin aksamasına izin vermeyen ancak insanı da görev yaptığı binaya mahkûm etmeyen bir sistem kurulabilir.

Eş durumu, sağlık, engellilik ve can güvenliği gibi güçlü mazeretler önceliklendirilebilir.

İsteğe bağlı yer değişikliği için boş kadro, kıdem ve hizmet süresi gibi objektif kriterler getirilebilir.

Başvurular elektronik ortamda alınabilir ve boş pozisyonlar çalışanların görebileceği şekilde ilan edilebilir.

Ret kararlarının gerekçeli olması sağlanabilir.

Böyle bir sistem hem idareyi korur hem çalışanı.

Beklemek yerine hazırlanmak gerekiyor

9 Aralık’a yaklaşık dört ay kaldı.

Dört ay kısa bir süre değil.

Mevzuat hazırlamak, kurumların ihtiyaçlarını belirlemek, boş kadroları çıkarmak, başvuru sistemini oluşturmak ve objektif kriterleri belirlemek için kullanılabilecek önemli bir zaman dilimi.

Bu nedenle 4/D sürekli işçilerin beklentisi bugün “bizi koşulsuz tayin edin” şeklinde okunmamalı.

Beklenti daha temel:

Anayasa Mahkemesi’nin ortadan kaldırdığı mutlak yasağın yerine öngörülebilir, adil, insanı ve kamu hizmetini birlikte gözeten bir sistem kurulsun.

Çünkü 9 Aralık bir sürpriz tarih değil.

Aylar öncesinden belli.

Karar belli.

Gerekçe belli.

Sorun belli.

Çözüm için gerekli hazırlık süresi de var.

Şimdi yapılması gereken, takvim yapraklarının 9 Aralık’ı göstermesini beklemek değil; 9 Aralık geldiğinde sistemin hazır olmasını sağlamak.

Kaynaklar

1. Anayasa Mahkemesi, E.2025/100, K.2025/242, 26 Kasım 2025
2. Resmî Gazete, 9 Mart 2026, Sayı 33191
3. Anayasa Mahkemesi Norm Denetimi Basın Duyurusu, 9 Mart 2026
4. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, Geçici Madde 23
5. 7079 sayılı Kanun
6. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi
7. Kamu Denetçiliği Kurumu 2024 Yıllık Raporu

İstanbul’da son 24 yılda sağlık yatırımlarından insan kaynağına, birinci basamak hizmetlerinden acil sağlık kapasitesine kadar birçok alanda önemli bir büyüme yaşandı.

İstanbul İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Abdullah Emre Güner, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde hayata geçirilen Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Türkiye Yüzyılı vizyonuyla İstanbul’un sağlık altyapısının önemli ölçüde güçlendirildiğini belirtti.

Güner’in paylaştığı verilere göre, İstanbul’da 2002 yılında 19 bin 715 olan hasta yatağı sayısı bugün 46 bin 3’e ulaştı. Mevcut yatak kapasitesinin 30 bin 726’sını nitelikli yataklar oluşturuyor.

Bu artış, yalnızca sayısal kapasitenin büyümesini değil, hastaların daha modern koşullarda sağlık hizmetine ulaşabilmesini sağlayan altyapının gelişimini de ortaya koyuyor.

Aile hekimliği İstanbul’un dört bir yanına yayıldı

Dönüşümün en dikkat çekici alanlarından biri de birinci basamak sağlık hizmetleri oldu.

2002 yılında İstanbul’da 217 sağlık ocağında 762 hekim görev yaparken, bugün 1.121 Aile Sağlığı Merkezinde 5 bin 78 aile hekimi vatandaşlara hizmet veriyor.

Böylece koruyucu sağlık hizmetlerinden kronik hastalıkların takibine, anne ve çocuk sağlığından rutin muayenelere kadar sağlık sisteminin ilk başvuru noktasındaki kapasite önemli ölçüde genişledi.

112 istasyonu sayısı yaklaşık 9 katına çıktı

Acil sağlık hizmetlerindeki büyüme de rakamlara yansıdı.

İstanbul’da 2002 yılında 44 olan 112 Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonu sayısı bugün 384’e yükseldi.

İstasyon ağının genişlemesi, milyonlarca kişinin yaşadığı İstanbul’da acil vakalara müdahale kapasitesinin güçlendirilmesi açısından kritik önem taşıyor.

Uzman hekim sayısı 11 bini, hemşire sayısı 28 bini geçti

Sağlık altyapısındaki büyümeye sağlık insan gücündeki artış da eşlik etti.

Kamuda görev yapan uzman hekim sayısı 4 bin 141’den 11 bin 688’e yükseldi. Aynı dönemde hemşire sayısı 7 bin 104’ten 28 bin 672’ye ulaştı.

Böylece İstanbul’un yalnızca fiziki sağlık kapasitesi değil, bu kapasiteyi hizmete dönüştüren sağlık insan gücü de önemli ölçüde büyüdü.

Rakamlarla İstanbul’da sağlık dönüşümü

Hasta yatağı
2002: 19.715
Bugün: 46.003

Nitelikli yatak
Bugün: 30.726

Birinci basamak
2002: 217 sağlık ocağı / 762 hekim
Bugün: 1.121 Aile Sağlığı Merkezi / 5.078 aile hekimi

112 Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonu
2002: 44
Bugün: 384

Kamuda uzman hekim
2002: 4.141
Bugün: 11.688

Kamuda hemşire
2002: 7.104
Bugün: 28.672

“Bu dönüşümün merkezinde insanımız var”

İstanbul İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Abdullah Emre Güner, ortaya çıkan tablonun yalnızca rakamlardan ibaret olmadığına işaret ederek, artan kapasitenin daha güçlü hastaneler, daha hızlı müdahale ve daha erişilebilir sağlık hizmeti anlamına geldiğini vurguladı.

İstanbul’un modern hastaneleri, gelişen sağlık altyapısı, yetişmiş insan gücü ve ileri teknolojik imkânlarıyla Türkiye’nin sağlık vizyonunun en önemli merkezlerinden biri haline geldiğini belirten Güner, şu mesajı verdi:

“Güçlü sağlık altyapısı, güçlü insan kaynağı ve güçlü Türkiye demektir. Bu büyük dönüşümün merkezinde insanımız var. Daha erişilebilir, daha kaliteli ve daha güçlü bir sağlık sistemi için çalışmaya devam ediyoruz.”

Güner, İstanbul’un sağlık alanında ulaştığı noktayı ise şu ifadeyle özetledi:

“Sağlığın Başkenti, Şifanın Adresi: İstanbul.”

Edinilen ilk bilgilere göre Karaca, 81 EK 200 plakalı aracını emniyet şeridine çekerek araçtan indi. Bir süre viyadük üzerinde bulunduğu belirtilen Karaca, daha sonra viyadükten düştü.

Olayı gören vatandaşların Düzce 112 Acil Çağrı Merkezi’ne ihbarda bulunması üzerine bölgeye jandarma, itfaiye ve sağlık ekipleri sevk edildi. Sağlık ekiplerinin yaptığı kontrollerde Dr. Erkut Karaca’nın hayatını kaybettiği belirlendi.

İNTİHAR İDDİASI ARAŞTIRILIYOR

Olayın ardından Dr. Erkut Karaca’nın yaşamına son vermiş olabileceği yönünde iddialar gündeme geldi. Ancak bu iddia henüz yetkili makamlar tarafından kesin olarak doğrulanmış değil.

Karaca’nın viyadükten nasıl düştüğü, olay öncesinde yaşananlar ve ölümün kesin nedeni yürütülen inceleme kapsamında araştırılıyor. Bu nedenle olayın intihar olduğuna ilişkin kesin bir ifade kullanmak için resmi soruşturmanın sonucunun beklenmesi gerekiyor.

DÜZCE’DE GÖREV YAPIYORDU

Dr. Erkut Karaca’nın Düzce’de özel bir hastanede görev yaptığı öğrenildi. Karaca’nın hayatını kaybetmesi yakınları ve sağlık camiasında büyük üzüntüye neden oldu.

Olayla ilgili başlatılan inceleme sürüyor. Yetkili makamların yapacağı açıklamalar ve inceleme sonuçlarının ardından ölümün nedeni ile olayın ayrıntılarının netleşmesi bekleniyor.

ABD’deki Whitehead Institute for Biomedical Research ve Massachusetts Institute of Technology (MIT) öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi, hücrelerin demirin zararlı kimyasal etkilerine karşı nasıl korunduğuna ilişkin yeni bir mekanizma ortaya çıkardı. İnsan hücrelerinde yapılan deneyler, genom çapında genetik taramalar, biyokimyasal çalışmalar ve canlı hücre görüntüleme yöntemleri, poliamin adı verilen küçük moleküllerin hücre içindeki reaktif demiri kontrol altında tutan doğal tamponlardan biri olduğunu gösterdi. Araştırma bir hasta tedavisi denemesi değil, temel ve translasyonel hücre biyolojisi çalışması niteliğinde. [1]
Demir gerekli ama kontrolsüz kaldığında hücreye zarar verebilir
Demir, insan vücudu ve hücrelerin normal çalışması için vazgeçilmez elementlerden biri. Enerji üretiminden bazı enzimlerin çalışmasına kadar çok sayıda biyolojik süreçte görev alıyor.
Ancak hücre içinde kolayca kimyasal reaksiyona girebilen demir miktarı arttığında farklı bir tablo ortaya çıkıyor. Bilim insanlarının “labile iron” olarak adlandırdığı bu hareketli ve reaktif demir havuzu, zararlı oksidasyon reaksiyonlarını tetikleyebiliyor.
Bu reaksiyonlar özellikle hücre zarındaki yağ moleküllerine zarar verebiliyor. Hasar belirli bir düzeyi aştığında ise hücre, ferroptoz adı verilen özel bir ölüm sürecine girebiliyor. [1]
Yeni çalışma, poliaminlerin bu reaktif demirin erişilebilirliğini sınırlandırarak hücrenin savunmasına katkı sağladığını ortaya koydu.
Poliaminlerin yeni görevi ortaya çıktı
Poliaminler; spermin, spermidin ve putresin gibi hücrelerde doğal olarak bulunan küçük moleküllerden oluşuyor. Bu maddelerin hücre büyümesi, bölünmesi, RNA yapısı ve metabolizma gibi çok sayıda süreçte görev aldığı uzun süredir biliniyor.
Yeni araştırma ise poliaminlere bir görev daha ekledi.
Bulgular, poliaminlerin kimyasal olarak aktif demirin erişilebilirliğini sınırlayan endojen, yani hücrenin kendi ürettiği demir tamponlarından biri olarak görev yaptığını gösterdi. [1]
Başka bir ifadeyle poliaminler, demirin hücre içinde tamamen serbest ve yüksek derecede reaktif hâlde bulunmasını azaltan doğal bir kontrol mekanizmasının parçası olabilir.
CRISPR taramasında GPX4 bağlantısı ortaya çıktı
Araştırmacılar çalışmada genom çapında CRISPR-Cas9 taraması kullandı. Bu yöntem, binlerce genin tek tek etkisini inceleyerek hücrenin belirli bir koşul altında hangi genlere daha fazla ihtiyaç duyduğunu belirlemeye yardımcı oluyor.
Poliamin düzeyi azaltıldığında araştırmacıların karşısına özellikle GPX4 adlı protein çıktı.
GPX4, hücre zarındaki yağların aşırı oksitlenmesini engelleyen önemli savunma proteinlerinden biri. Poliaminler azaldığında hücrelerin yaşamını sürdürebilmek için GPX4’e çok daha fazla bağımlı hâle geldiği görüldü. [1]
Bu sonuç, poliaminler ile ferroptoz arasında doğrudan bir biyolojik bağlantı bulunduğuna işaret etti.
Ferroptoz ne anlama geliyor?
Ferroptoz, demire bağımlı gelişen özel bir hücre ölümü biçimi.
Bu süreçte reaktif demirin tetiklediği kimyasal reaksiyonlar, hücre zarındaki yağların oksitlenmesine neden oluyor. Hücrenin koruyucu sistemleri bu hasarı durduramazsa hücre zarı giderek bozuluyor ve hücre yaşamını sürdüremiyor.
Ferroptoz son yıllarda özellikle kanser, nörodejeneratif hastalıklar ve yaşlanma araştırmalarında yakından inceleniyor.
Yeni çalışmada poliamin miktarının azalmasıyla hücrelerin ferroptoza daha duyarlı hâle gelmesi, poliaminlerin bu ölüm mekanizmasına karşı doğal savunmanın parçalarından biri olduğunu gösterdi. [1]
Canlı hücrelerde reaktif demiri izleyen sensör geliştirildi
Çalışmanın dikkat çekici bölümlerinden biri de araştırmacıların canlı hücrelerin içindeki reaktif demir değişimini takip edebilmek için genetik olarak kodlanmış floresan bir sensör geliştirmesi oldu.
Bu sistem sayesinde araştırmacılar hücre içindeki kolay reaksiyona girebilen demir miktarındaki değişimleri canlı hücrelerde izleyebildi.
Sonuçlar belirgindi: Poliamin düzeyi düştükçe reaktif demir miktarı arttı. [1]
Hücreler buna karşılık demiri daha güvenli biçimde depolayan ferritin sistemini devreye sokmaya çalıştı. Bu sonuçlar, poliaminlerin hücresel demir dengesinin korunmasında doğrudan rol oynadığı görüşünü güçlendirdi. [1]
Kanser araştırmaları açısından neden önemli?
Araştırmanın olası uygulama alanlarından biri kanser biyolojisi.
Birçok kanser hücresinin hızlı büyüme ve çoğalma sırasında poliamin metabolizmasını yoğun biçimde kullandığı biliniyor. Bu nedenle poliamin üretimini veya kullanımını hedefleyen yaklaşımlar uzun süredir kanser araştırmalarında inceleniyor.
Yeni çalışma farklı bir olasılığı gündeme getiriyor. Poliamin düzeyi azaltıldığında hücrelerin GPX4 savunmasına daha fazla bağımlı hâle gelmesi, gelecekte bu iki sistemin birlikte hedeflenmesinin bazı kanser hücrelerini ferroptoza daha duyarlı hâle getirip getirmeyeceğinin araştırılabileceğini düşündürüyor. [1]
Ancak çalışma yeni bir kanser tedavisinin bulunduğunu göstermiyor. İnsan hastalarda tedavi etkinliği veya güvenliği test edilmedi. Bu nedenle laboratuvar bulgularından doğrudan klinik tedavi sonucu çıkarmak mümkün değil.
Parkinson hastalığıyla olası bağlantı araştırılabilir
Bulgular nörodejeneratif hastalıklar açısından da yeni araştırma soruları doğuruyor.
Poliaminlerin hücre içinde taşınmasını etkileyen bazı genetik değişiklikler, nadir görülen erken başlangıçlı Parkinson hastalığı biçimleriyle ilişkilendirilmiş durumda. Parkinson hastalığında beynin bazı bölgelerinde demir birikimi de uzun süredir araştırılıyor.
Poliaminlerin reaktif demiri tamponlayabildiğinin gösterilmesi, bu iki biyolojik olay arasında bir bağlantı bulunup bulunmadığının araştırılmasına yeni bir mekanistik zemin sağlayabilir.
Ancak mevcut çalışma Parkinson hastalarında yapılmadı. Bu nedenle bulgular Parkinson hastalığının nedeni, tanısı veya tedavisi konusunda doğrudan bir sonuç ortaya koymuyor. [1]
Sonuçlar günlük yaşam için ne anlama geliyor?
Araştırmanın sonuçları, insanların poliamin içeren yiyecekleri daha fazla veya daha az tüketmesi gerektiği anlamına gelmiyor.
Çalışma aynı zamanda spermidin veya başka bir poliamin takviyesinin kanserden, Parkinson hastalığından ya da başka bir hastalıktan koruduğunu da göstermiyor.
Cell dergisinde 14 Ağustos 2026’da çevrim içi yayımlanan araştırma, esas olarak hücrelerin demir dengesini nasıl koruduğuna ilişkin temel biyolojiye yeni bir mekanizma ekliyor. Poliaminlerin gelecekte hastalık tedavisinde hedeflenip hedeflenemeyeceğini anlamak için önce hayvan çalışmaları ve ardından iyi tasarlanmış insan araştırmaları gerekiyor. [1]
Kaynaklar
[1] Sharma P, Keys HR, Mansell RP, Stark J, Girard L, Ausler C, ve ark. Polyamines buffer labile iron to suppress ferroptosis. Cell. 2026. DOI: 10.1016/j.cell.2026.07.040.

Akciğer kanserinin erken yakalanmasını kolaylaştırabilecek yeni nesil kan testlerinde önemli bir düzenleyici gelişme yaşandı.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Freenome tarafından geliştirilen SimpleScreen Lung adlı deneysel kan testine Breakthrough Device, yani Çığır Açan Cihaz statüsü verdi.

Yapay zekâ ve çoklu biyolojik veri analizini bir araya getiren test, özellikle akciğer kanseri açısından yüksek risk taşıdığı halde mevcut tarama programlarına katılmayan kişilerin belirlenmesine yardımcı olmak amacıyla geliştiriliyor.

Ancak karar, testin FDA tarafından kullanım için onaylandığı anlamına gelmiyor.

Breakthrough Device statüsü, ciddi hastalıklarda önemli avantaj sağlayabilecek yeni teknolojilerin geliştirme ve değerlendirme sürecinde FDA ile daha yoğun iletişim kurulmasına olanak sağlayan bir düzenleyici mekanizma olarak kullanılıyor.

Tek tüp kandaki farklı kanser sinyallerini birleştiriyor

SimpleScreen Lung’ın temelinde klasik tek biyobelirteç yaklaşımından farklı bir teknoloji bulunuyor.

Test, kandaki DNA metilasyon özelliklerini ve proteinlerden elde edilen biyolojik sinyalleri birlikte değerlendiriyor.

DNA metilasyonu, genlerin çalışma biçimini değiştirebilen kimyasal işaretleri ifade ediyor. Kanser hücrelerinde bu işaretlerin düzeni sağlıklı hücrelerden farklılaşabiliyor.

Freenome’un geliştirdiği sistem bu moleküler bilgileri protein verileriyle bir araya getiriyor.

Ardından yapay zekâ ve makine öğrenmesi tabanlı sınıflandırıcı, elde edilen çok sayıda verinin içinde akciğer kanseriyle ilişkili bir sinyal bulunup bulunmadığını değerlendiriyor.

Bu yaklaşım bilim dünyasında multiomik, yani birden fazla biyolojik veri katmanını aynı analizde birleştiren yöntemler arasında yer alıyor.

Hedef BT’nin yerine geçmek değil

Yeni testle ilgili en önemli ayrıntılardan biri kullanım amacında bulunuyor.

SimpleScreen Lung, mevcut durumda akciğer kanseri taramasında kullanılan düşük doz bilgisayarlı tomografinin yerine geçmek için geliştirilmiyor.

Hedef, akciğer kanseri açısından yüksek risk taşıdığı halde önerilen taramaya katılmayan kişilere daha kolay uygulanabilecek bir ilk değerlendirme sunmak.

Testte kanserle ilişkili sinyal saptanan kişilerin daha sonra düşük doz BT gibi standart görüntüleme yöntemlerine yönlendirilmesi öngörülüyor.

Böylece basit bir kan örneğinin, tarama sistemine girmeyen yüksek riskli kişileri yakalayabilecek bir köprü işlevi görmesi amaçlanıyor.

673 kan örneğinde test edildi

SimpleScreen Lung için açıklanan geliştirme verileri, 2026 Amerikan Kanser Araştırmaları Derneği yıllık toplantısında bilim dünyasıyla paylaşıldı.

Testin performansı 673 plazma örneğinde değerlendirildi.

Bunların 363’ü farklı evrelerde akciğer kanseri bulunan kişilerden, 310’u ise kanser saptanmayan kontrol grubundan elde edildi.

Araştırma popülasyonu, özellikle 50-80 yaş arasındaki ve sigara kullanım öyküsü nedeniyle akciğer kanseri açısından yüksek risk taşıyan tarama grubunu temsil edecek biçimde seçildi.

Yapay zekâ modelinin geliştirilmesinde ise binlerce plazma ve doku örneğinden elde edilen veriler kullanıldı.

Duyarlılık yüzde 90’ın üzerine çıktı

İlk geliştirme verilerinde testin performansı farklı özgüllük eşiklerinde değerlendirildi.

Yüzde 50 özgüllük düzeyinde SimpleScreen Lung’ın akciğer kanserlerini yakalama duyarlılığı yüzde 90,7 olarak bildirildi.

Özgüllük yüzde 75’e yükseltildiğinde duyarlılık yüzde 80,4 düzeyinde gerçekleşti.

Bu sonuçlar testin biyolojik olarak güçlü bir kanser sinyali yakalayabildiğini düşündürüyor.

Ancak rakamların yorumlanmasında önemli bir nokta bulunuyor.

Daha yüksek duyarlılık uğruna özgüllüğün düşürülmesi, kanser olmadığı halde pozitif sonuç alan kişi sayısını artırabilir.

Bir tarama testinin gerçek klinik değerini yalnızca kaç kanseri yakaladığı değil, aynı zamanda ne kadar yanlış pozitif sonuç ürettiği de belirliyor.

Büyük klinik doğrulama sınavı başladı

SimpleScreen Lung’ın FDA tarafından gerçek klinik kullanım için değerlendirilmesinde en kritik aşamalardan biri PROACT LUNG araştırması olacak.

Prospektif ve çok merkezli olarak yürütülen çalışma, kan testinin gerçek tarama koşullarındaki performansını doğrulamayı amaçlıyor.

Araştırmaya akciğer kanseri açısından yüksek risk taşıyan ve standart olarak düşük doz BT taramasına uygun kişiler dahil ediliyor.

Katılımcılardan kan örneği alınırken aynı zamanda mevcut standartlara uygun düşük doz BT taraması gerçekleştiriliyor.

Böylece kan testinin sonuçları gerçek klinik tarama bulgularıyla karşılaştırılabilecek.

Çalışmaya 20 bine kadar kişinin dahil edilmesi planlanıyor.

FDA statüsü ne anlama geliyor?

Breakthrough Device statüsü özellikle yanlış yorumlanmaması gereken bir düzenleyici karar.

Bu statünün verilmesi, FDA’nın testin etkinliğini kanıtladığı veya piyasaya sürülmesine izin verdiği anlamına gelmiyor.

Program, ciddi veya yaşamı tehdit eden hastalıkların daha etkili tanı ya da tedavisini sağlayabilecek teknolojilerin geliştirme sürecini desteklemek amacıyla kullanılıyor.

Freenome, klinik doğrulama çalışmaları tamamlandıktan sonra gerekli verileri FDA değerlendirmesine sunmak zorunda.

Testin gerçek tarama programlarına girip girmeyeceğini bu sonuçlar belirleyecek.

Akciğer kanserinde en büyük sorunlardan biri geç tanı

Akciğer kanseri dünya genelinde kanser ölümlerinin önde gelen nedenleri arasında bulunuyor.

Hastalığın erken evrede yakalanması tedavi seçeneklerini ve uzun dönem sağkalım ihtimalini önemli ölçüde artırabiliyor.

Buna rağmen tarama kriterlerini karşılayan kişilerin önemli bir bölümü düşük doz BT taramasına düzenli olarak katılmıyor.

Bu nedenle araştırmacılar yıllardır akciğer kanserinin basit bir kan örneğinden yakalanmasını sağlayabilecek yöntemler üzerinde çalışıyor.

Kan testlerinin kolay uygulanabilmesi, rutin sağlık kontrollerine dahil edilebilmesi ve hastaların erişimini kolaylaştırması bu teknolojilerin en önemli potansiyel avantajları arasında bulunuyor.

Yapay zekâ tek başına tanı koymuyor

SimpleScreen Lung’ın yapay zekâ kullanması, sistemin bağımsız biçimde akciğer kanseri tanısı koyduğu anlamına gelmiyor.

Yapay zekânın görevi kandaki çok sayıdaki moleküler sinyali birlikte analiz ederek kanserle ilişkili bir örüntü bulunup bulunmadığını hesaplamak.

Pozitif sonuç alınması halinde kişinin standart klinik değerlendirme ve görüntüleme yöntemlerine yönlendirilmesi gerekiyor.

Bu nedenle teknoloji, hekimin ve görüntüleme yöntemlerinin yerini alan bir sistemden çok tarama zincirinin ilk basamaklarından biri olarak tasarlanıyor.

Türkiye açısından neden önemli?

Türkiye açısından gelişmenin önemini artıran temel unsurlardan biri tütün kullanımına bağlı akciğer kanseri yükü.

Kan temelli tarama teknolojilerinin klinik olarak doğrulanması halinde aile hekimliği, göğüs hastalıkları ve kanser tarama merkezleri üzerinden yüksek riskli kişilere ulaşmak için gelecekte yeni modeller geliştirilebilir.

Bununla birlikte böyle bir testin Türkiye’de kullanılabilmesi için yalnızca uluslararası düzenleyici onay yeterli olmayacak.

TİTCK süreçlerinin yanı sıra testin maliyeti, yanlış pozitif sonuçların sağlık sistemine getireceği ek BT ve biyopsi yükü, hangi yaş ve risk grubunda kullanılacağı ve mevcut tarama programlarına sağlayacağı ek yarar değerlendirilmek zorunda.

Asıl sınav henüz önünde

SimpleScreen Lung’ın şimdiye kadarki sonuçları dikkat çekici olsa da mevcut veriler henüz rutin akciğer kanseri taramasını değiştirmek için yeterli değil.

Geliştirme çalışmasında görülen yüksek duyarlılığın prospektif gerçek yaşam popülasyonunda korunup korunmadığı belirleyici olacak.

Özellikle erken evre kanserlerde performans, yanlış pozitif sonuçlar, taramaya katılım üzerindeki etkisi ve kanser kaynaklı ölümleri azaltıp azaltamayacağı gelecekte yanıtlanması gereken temel sorular arasında bulunuyor.

FDA’nın Breakthrough Device statüsü bu nedenle bir son noktadan çok, yapay zekâ destekli kan testinin büyük klinik sınava geçişinde önemli bir düzenleyici eşik olarak değerlendiriliyor.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Tanı veya tedavi önerisi niteliği taşımaz. Akciğer kanseri taraması kişinin yaşı, sigara öyküsü ve bireysel risk faktörleri dikkate alınarak sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

1. Freenome
2. ABD Gıda ve İlaç Dairesi – Breakthrough Devices Programı
3. PROACT LUNG klinik araştırması
4. Amerikan Kanser Araştırmaları Derneği
5. Patient Care Online

İngiltere İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (MHRA), 14 Ağustos 2026’da vimseltinib etken maddeli Romvimza’ya pazarlama izni verdi. Karar, semptomları bulunan ve hastalığın hareket kabiliyetini etkilediği ya da cerrahinin uygun olmadığı yetişkin hastaları kapsıyor.

Nadir görülen tümör eklem çevresinde gelişiyor

Tenosinovyal dev hücreli tümör, eklem ve tendonların çevresinde gelişen nadir bir tümör olarak biliniyor. Hastalık çoğunlukla diz ve ayak bileği gibi tek bir eklemi etkiliyor.

TGCT genellikle kanserli olmayan bir tümör olarak sınıflandırılsa da bulunduğu bölgede agresif davranabiliyor. Büyüyen tümör ağrı, şişlik ve sertliğe neden olabiliyor, eklem hareketlerini önemli ölçüde sınırlayabiliyor.

Bazı hastalarda cerrahi temel tedavi seçeneği olurken, tümörün konumu veya yaygınlığı nedeniyle ameliyat ciddi fonksiyon kaybı ve morbidite riski oluşturabiliyor.

Yeni onay özellikle bu hasta grubuna sistemik bir tedavi seçeneği sunması açısından önem taşıyor.

Tümörün büyümesindeki önemli mekanizmayı hedefliyor

Vimseltinib, CSF1R adı verilen reseptörü hedefleyen oral bir tirozin kinaz inhibitörü olarak geliştirildi.

TGCT’de CSF1-CSF1R sinyal yolunun tümör mikroçevresinin oluşmasında önemli rol oynadığı biliniyor. Vimseltinib bu mekanizmayı baskılayarak tümörün büyümesini destekleyen hücresel sürece müdahale etmeyi amaçlıyor.

İlacın dikkat çeken özelliklerinden biri kullanım sıklığı. MHRA’nın verdiği bilgiye göre kapsül formundaki tedavi haftada iki kez uygulanıyor.

Faz III çalışmada yüzde 40 objektif yanıt

Ruhsat kararının arkasındaki temel klinik kanıtlardan biri uluslararası MOTION Faz III çalışması oldu.

Randomize, çift kör ve plasebo kontrollü araştırma, 13 ülkedeki 35 uzman merkezde gerçekleştirildi. Çalışmaya cerrahi girişimin fonksiyon kaybını kötüleştirebileceği veya ciddi morbidite yaratabileceği düşünülen semptomatik TGCT hastaları dahil edildi.

Araştırmada hastalar vimseltinib veya plasebo almak üzere ayrıldı.

25. haftada RECIST kriterlerine göre objektif yanıt oranı vimseltinib verilen 83 hastada yüzde 40 olarak belirlendi. Plasebo verilen 40 hastanın ise hiçbirinde objektif yanıt görülmedi.

Başka bir ifadeyle vimseltinib grubundaki 83 hastanın 33’ünde ölçülebilir objektif tümör yanıtı saptandı.

Yalnızca tümör küçülmesi değil, hareket de değerlendirildi

Araştırmanın klinik açıdan dikkat çeken tarafı yalnızca görüntüleme yöntemleriyle ölçülen tümör yanıtının incelenmemesiydi.

Hastaların aktif eklem hareket açıklığı, fiziksel fonksiyonları, sertlik, ağrı ve genel sağlık durumları da değerlendirildi.

The Lancet’ta yayımlanan sonuçlarda vimseltinibin primer sonlanım noktasının yanı sıra temel ikincil sonlanım noktalarında da plaseboya kıyasla anlamlı ve klinik açıdan önemli iyileşmeler sağladığı bildirildi.

Bu durum TGCT açısından özellikle önem taşıyor. Hastalıkta tedavinin amacı yalnızca tümörü küçültmek değil, hastanın etkilenen eklemini daha rahat kullanabilmesini ve günlük yaşamını sürdürebilmesini sağlamak.

Yan etkiler de yakından izlenecek

Tedavinin yararlarının yanında güvenlilik profili de önem taşıyor.

MHRA’ya göre vimseltinib kullanan hastalarda sık görülebilen yan etkiler arasında yorgunluk, göz çevresi ile ayak ve ayak bileklerinde şişlik, kaşıntı, döküntü ve yüksek tansiyon bulunuyor.

Karaciğer enzimleri, kolesterol ve kreatinin düzeylerinde artış ile nötrofil adı verilen beyaz kan hücrelerinde azalma da bildirilen etkiler arasında.

İlaç ek güvenlilik izlemesine tabi tutulacak ve gebelik döneminde kullanılmaması gerekiyor.

Cerrahinin zor olduğu hastalarda yeni seçenek

Vimseltinibin asıl klinik önemi, ameliyatın uygulanamadığı veya cerrahinin hastada ciddi fonksiyon kaybına yol açabileceği TGCT vakalarında ortaya çıkıyor.

Nadir görülmesine rağmen hastalık özellikle genç ve orta yaş grubundaki kişilerde uzun süreli ağrı ve hareket kısıtlılığı oluşturabiliyor.

Bu nedenle bilim insanlarına göre tümör hacmini azaltmanın yanında ağrı, sertlik ve fiziksel fonksiyonda iyileşme sağlayabilen sistemik tedavilerin geliştirilmesi önemli.

Vimseltinibin İngiltere’de ruhsatlandırılması, bu alandaki tedavi seçeneklerinin genişlediğini gösteren yeni bir düzenleyici adım oldu.

Türkiye açısından neden önemli?

TGCT’nin nadir görülmesi nedeniyle Türkiye’deki kesin hasta sayısını ortaya koyan kapsamlı ulusal veriler sınırlı.

Bununla birlikte yeni tedavi özellikle ortopedi ve travmatoloji, ortopedik onkoloji, medikal onkoloji, radyoloji ve patoloji ekiplerinin birlikte değerlendirdiği ileri merkezler açısından önem taşıyor.

İlacın Türkiye’deki hastalara rutin olarak ulaşabilmesi için TİTCK ruhsatlandırması ve ardından geri ödeme koşullarının ayrıca değerlendirilmesi gerekecek.

İngiltere’deki yeni kararın ardından ilacın farklı ülkelerdeki ruhsat ve geri ödeme süreçleri Türkiye açısından da yakından izlenecek.

Vimseltinib, nadir bir hastalıkta yalnızca tümörü küçültmeye değil, hastanın hareket kabiliyeti ve günlük yaşamını iyileştirmeye odaklanan yeni nesil hedefe yönelik tedavilerin dikkat çekici örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Tanı veya tedavi önerisi niteliği taşımaz. Tedavi kararları hastanın klinik durumuna göre uzman hekim tarafından verilmelidir.

Kaynaklar

• İngiltere İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (MHRA)
• The Lancet
• MOTION Faz III Araştırması
• ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi

DOI: 10.1016/S0140-6736(24)00885-7
PMID: 38843860

QIMR Berghofer Medical Research Institute araştırmacılarının da yer aldığı uluslararası bir ekip, anne sütünde ve özellikle kolostrumda yüksek düzeyde bulunan osteopontin adlı proteinin erken yaşam bağışıklığı üzerindeki etkisini araştırdı. Cell dergisinde yayımlanan çalışmada, süt kaynaklı osteopontinin bulunmadığı yenidoğan farelerin ağır viral ve bakteriyel alt solunum yolu enfeksiyonlarına daha yatkın olduğu görüldü. Araştırmacılar bu etkinin bağırsak bakterileri ile akciğer bağışıklığı arasında uzanan biyolojik bir bağlantıyla ilişkili olduğunu ortaya koydu. [1]
Osteopontin nedir?
Osteopontin, insan vücudunda farklı dokularda bulunan ve bağışıklık sistemi, hücreler arası iletişim ve doku gelişimi gibi birçok süreçte görev alan bir proteindir.
Bu protein anne sütünde de bulunur. Özellikle doğumdan sonraki ilk günlerde salgılanan kolostrumda yüksek düzeyde bulunması, araştırmacıların osteopontinin erken yaşam dönemindeki görevlerine odaklanmasına neden oluyor.
Daha önceki araştırmalar süt osteopontininin bağırsak gelişimi, bağışıklık sistemi ve nörogelişimle ilişkili olabileceğini düşündürmüştü. Yeni çalışma ise bağırsak mikrobiyotası ile akciğer bağışıklığının gelişimi arasında daha ayrıntılı bir deneysel mekanizma ortaya koyuyor. [1][2]
Osteopontin olmayınca enfeksiyon daha ağır seyretti
Araştırmacılar, süt yoluyla osteopontin alamayan yenidoğan farelerde viral ve bakteriyel ağır alt solunum yolu enfeksiyonlarının daha ciddi seyrettiğini belirledi.
Bu tablonun arkasındaki önemli değişikliklerden biri dendritik hücrelerde görüldü.
Dendritik hücreler, bağışıklık sisteminin adeta “erken uyarı ve yönlendirme ekibi” gibi çalışan hücreleridir. Mikroplardan gelen işaretleri algılar ve bağışıklık sisteminin diğer hücrelerinin nasıl yanıt vereceğinin belirlenmesine yardımcı olur.
Çalışmada süt osteopontininin bulunmaması, gelişmekte olan karaciğer ve akciğerde dendritik hücrelerin oluşum sürecinin, yani hematopoezin bozulmasıyla ilişkiliydi. [1]
Bağırsaktaki bakteriler akciğer bağışıklığını etkileyebilir
Çalışmanın dikkat çekici yönlerinden biri, etkinin yalnızca bağırsakta kalmadığını göstermesi oldu.
Farelere ağız yoluyla osteopontin verildiğinde bağırsaklarda Lactobacillaceae ailesine ait bakterilerin miktarı arttı. Aynı zamanda kanda 3-fenillaktik asit, kısaca PLA adı verilen bir mikrobiyal metabolitin düzeyi yükseldi. [1]
Metabolit, bakterilerin veya insan hücrelerinin gerçekleştirdiği kimyasal işlemler sonucunda ortaya çıkan küçük moleküllere verilen genel isimdir.
Araştırmacılar PLA’nın yalnızca birlikte değişen bir gösterge olup olmadığını incelemekle yetinmedi. Bu molekülün bağışıklık sistemi üzerindeki etkilerini de deneysel olarak sınadı.
Bağırsaktan akciğere uzanan biyolojik zincir
Deneyler sonucunda araştırmacılar osteopontin ile akciğer bağışıklığı arasında birkaç basamaktan oluşan bir mekanizma tanımladı.
Osteopontin bağırsak mikrobiyotasını etkiliyor, Lactobacillaceae bakterilerindeki artış PLA düzeyinin yükselmesiyle birlikte görülüyor ve PLA da PPARγ adı verilen hücresel bir düzenleyici yol üzerinden etkisini gösterebiliyor. [1]
Araştırmacılar ayrıca PLA verilmesinin veya PPARγ yolunun rosiglitazon adlı bir ilaçla uyarılmasının, hava yolu epitelinden kaynaklanan CCL25 adlı sinyal molekülü aracılığıyla lenfoid-miyeloid öncül hücrelerin akciğere çekilmesini desteklediğini gösterdi.
Bu süreç, akciğerde dendritik hücrelerin gelişebileceği daha uygun bir biyolojik ortamın oluşmasına katkıda bulundu. [1]
Başka bir ifadeyle araştırma, anne sütündeki bir proteinin doğrudan yalnızca akciğere etki etmesinden daha karmaşık bir tabloya işaret ediyor: Sütteki osteopontin önce bağırsak mikrobiyotasını etkiliyor, bakterilerin oluşturduğu metabolitler dolaşıma geçiyor ve bu biyolojik sinyaller gelişmekte olan akciğer bağışıklığını şekillendirebiliyor.
Rosiglitazonla elde edilen sonuçlar da bu biyolojik yolun deneysel olarak doğrulanmasına yardımcı oldu. Ancak bu bulgu, ilacın bebeklerde kullanılması gerektiği anlamına gelmiyor; çalışma bu amaçla yapılmış bir insan tedavi araştırması değil. [1]
Amaç mikrobu tamamen yok etmek değil
Araştırmada öne çıkan kavramlardan biri de “hastalık toleransı” oldu.
Bağışıklık sisteminin görevi yalnızca virüs veya bakterileri ortadan kaldırmak değildir. Vücudun enfeksiyon sırasında oluşabilecek doku hasarını sınırlandırabilmesi de önemlidir.
Hastalık toleransı, vücudun mikropla karşılaşmasına rağmen enfeksiyonun oluşturduğu zararı mümkün olduğunca sınırlayabilme yeteneğini ifade eder.
Araştırmacılar süt osteopontininin desteklediği bağırsak-bağışıklık ilişkisinin bu toleransın gelişmesine katkıda bulunabileceğini düşünüyor. [1]
Bulgular anne sütü için ne anlama geliyor?
Çalışma, anne sütünün yalnızca protein, yağ ve karbonhidrat sağlayan bir besin olmadığını bir kez daha gösteriyor. Anne sütünde bebeğin bağırsak mikrobiyotasını ve gelişmekte olan bağışıklık sistemini etkileyebilecek çok sayıda biyolojik olarak aktif madde bulunuyor.
Osteopontin bunlardan yalnızca biri.
Daha önce yayımlanan bilimsel değerlendirmelerde de insan sütünün osteopontin açısından zengin olduğu ve bu proteinin bağırsak gelişimi ile bağışıklık sisteminin düzenlenmesinde rol oynayabileceği bildirilmişti. [2]
Yeni araştırmanın farkı ise bağırsak bakterileri, bakterilerin oluşturduğu metabolitler ve akciğerdeki bağışıklık hücrelerinin gelişimi arasındaki bağlantıyı deneysel olarak daha ayrıntılı biçimde ortaya koyması.
Sonuçlar insan bebeklere doğrudan uygulanamaz
Araştırmanın en önemli sınırlılığı, haberin yorumlanmasında gözden kaçırılmamalı.
Mekanizmayı ve solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruyucu etkiyi gösteren temel deneyler yenidoğan farelerde gerçekleştirildi. Bu nedenle sonuçlardan “osteopontin takviyesi bebeklerde solunum yolu enfeksiyonlarını önler” şeklinde bir klinik sonuç çıkarmak doğru değil.
Aynı şekilde PLA veya PPARγ yolunu etkileyen ilaçlarla elde edilen sonuçlar da şu aşamada insan bebekler için bir tedavi önerisi anlamına gelmiyor.
Araştırma ayrıca anne sütündeki tek bir bileşenin izole edilerek anne sütünün bütün etkilerini açıklayabileceği anlamına da gelmiyor. Anne sütü; antikorlar, proteinler, yağlar, oligosakkaritler ve çok sayıda başka biyolojik bileşenin birlikte bulunduğu son derece karmaşık bir yapı.
Bununla birlikte Cell’de yayımlanan çalışma, erken yaşamda bağırsak mikrobiyotası ile akciğer bağışıklığının birbirinden bağımsız sistemler olmadığını gösteren önemli deneysel kanıtlar sunuyor. Bundan sonraki kritik soru, farelerde ortaya çıkarılan osteopontin–mikrobiyota–PLA–PPARγ–CCL25 zincirinin insan bebeklerde ne ölçüde geçerli olduğu ve bunun solunum yolu enfeksiyonlarının önlenmesinde klinik bir karşılığının bulunup bulunmadığı olacak.
Kaynaklar
[1] Howard DR, Rashid RB, Ahmed T, Namubiru P, Rana MS, Wilkins T, Morrow J, Creek DJ, Franco RA, Allenby MC, Turner DL, Werder RB, Manna S, Satzke C, Lim Y, Sun J, Dennis PG, Yadav A, Kueh AJ, Chung CK, Forbes-Blom E, Noti M, O’Regan J, Coelho LP, Brown CC, Morrison M, Phipps S. Milk osteopontin alters the infant microbiome to drive DC hematopoiesis and disease tolerance. Cell. 2026. DOI: 10.1016/j.cell.2026.07.022.
[2] Sørensen ES, Christensen B. Milk Osteopontin and Human Health. Nutrients. 2023;15(11):2423. DOI: 10.3390/nu15112423.

Avusturyalı nörolog ve farmakolog Alfred Fröhlich, Viyana Üniversitesinde görev yaptığı dönemde 14 yaşındaki bir erkek hastayı inceleyerek hipofiz bezi çevresindeki tümörün kilo artışı, büyüme ve cinsel gelişim üzerindeki etkilerini tanımladı. Tek bir insan vakasına dayanan gözlemler, 1901’de Avusturya’da yayımlanan Wiener Klinische Rundschau adlı tıp dergisinde yer aldı. [1]
Bugün “Fröhlich sendromu” veya “Babinski-Fröhlich sendromu” olarak bilinen tarihî tablo, beyindeki hipotalamus ve hipofiz çevresinde oluşan hasarın vücut ağırlığı ile hormon düzenini değiştirebileceğini gösterdi. Fröhlich’in çalışması, bütün kilo artışlarının aşırı yemekten veya hareketsizlikten kaynaklanmadığını düşündüren erken klinik örneklerden biri oldu.
Beyin iştahı ve enerji tüketimini yönetiyor
Hipotalamus, beynin küçük olmasına rağmen yaşamsal görevler üstlenen bir bölümüdür. Açlık, tokluk, susama, uyku, vücut sıcaklığı ve enerji harcaması gibi süreçlerin düzenlenmesine katkı sağlar.
Hipofiz ise beynin tabanında bulunan, bezelye büyüklüğünde bir hormon bezidir. Büyüme, tiroit, üreme ve stresle ilgili birçok hormonun çalışmasını denetler. Hipotalamus ile hipofiz birbirine çok yakın konumda bulunur ve birlikte çalışan bir kontrol merkezi oluşturur.
Bu bölgedeki bir tümör veya hasar, beynin vücuttan gelen “enerji yeterli” ve “artık yemek gerekmiyor” sinyallerini doğru değerlendirmesini engelleyebilir. Kişinin iştahı artabilir, tokluk hissi gecikebilir ve vücudun dinlenirken harcadığı enerji azalabilir.
Böyle bir durumda kilo artışını yalnızca irade eksikliğiyle açıklamak bilimsel açıdan doğru değildir. Beyindeki kontrol devrelerinin zarar görmesi, kişinin aynı miktarda yemek yese bile daha az enerji harcamasına ve daha kolay kilo almasına yol açabilir.
1901’deki hasta ne gösterdi?
Fröhlich’in izlediği genç hastada alışılmadık yağlanma, büyüme ve ergenlik sorunları ile görme belirtileri bulunuyordu. Beyin tabanında, hipofiz çevresinde gelişen bir tümörden şüphelenildi.
Fröhlich, hastada akromegali olmamasına özellikle dikkat çekti. Akromegali, büyüme hormonunun yetişkinlik döneminde aşırı salgılanması sonucu el, ayak ve yüz kemiklerinde büyümeye yol açan hastalıktır. Hastadaki tablo ise farklıydı: Büyümenin hızlanması yerine ergenlik gelişiminde gecikme ve belirgin kilo artışı görülüyordu. [1]
Bu gözlem yalnızca bir hastaya dayanıyordu. Modern klinik araştırmalardaki kontrol grupları, beyin görüntüleme yöntemleri, hormon testleri ve genetik incelemeler o dönemde bulunmuyordu. Bu nedenle Fröhlich, hipotalamus ile hipofizin görevlerini bugünkü ayrıntılarıyla açıklayamamıştı.
Fransız nörolog Joseph Babinski benzer bir tabloyu 1900’de bildirdi. Fröhlich’in 1901’de yayımladığı ayrıntılı vaka incelemesi ve daha sonra Harvey Cushing’in çalışmaları, beyin tabanındaki yapıların büyüme, üreme ve vücut ağırlığı üzerindeki etkisinin anlaşılmasına katkı sağladı. [2]
Fröhlich sendromu bugün nasıl değerlendiriliyor?
“Adipozogenital distrofi” adı verilen tarihî hastalık tanımı, günümüzde tek ve kesin bir hastalıktan çok, hipotalamus veya hipofiz çevresindeki bozuklukların oluşturduğu belirtiler bütünü olarak değerlendiriliyor. “Adipozogenital”, yağlanma ile üreme sistemindeki gelişim sorunlarının birlikte görülmesini ifade ediyor.
Bu tabloya sahip kişilerde kilo artışının yanında büyüme geriliği, ergenliğin gecikmesi, görme bozukluğu, baş ağrısı, aşırı susama veya sık idrara çıkma gibi belirtiler görülebilir. Belirtiler, hasarın yerine ve hangi hormonların etkilendiğine göre değişir.
Günümüzde benzer bir hızlı ve dirençli kilo artışı “hipotalamik obezite” olarak adlandırılabiliyor. Hipotalamik obezite, iştahı ve enerji harcamasını düzenleyen beyin bölgesinin hasar görmesi sonucu ortaya çıkan kilo artışıdır.
Bu durum özellikle kraniyofarenjiyom adı verilen, hipofiz ve hipotalamusa yakın bölgede gelişen nadir bir beyin tümörüyle ilişkilendiriliyor. Tümörün kendisi, ameliyat veya ışın tedavisi hipotalamustaki kontrol yollarını etkileyebiliyor. Travma, inflamasyon ve bazı genetik hastalıklar da benzer bir tablo oluşturabiliyor. [3]
Her kilo artışı beyin hastalığı anlamına gelmiyor
Fröhlich’in çalışması, fazla kilosu bulunan herkeste beyin tümörü olduğu anlamına gelmez. Toplumdaki kilo artışının büyük bölümü genetik özellikler, beslenme düzeni, fiziksel hareket, uyku, kullanılan ilaçlar, ruhsal durum ve yaşanılan çevrenin ortak etkisiyle ortaya çıkar.
Beyin veya hipofiz kaynaklı nedenler çok daha seyrektir. Buna karşılık kısa sürede açıklanamayan belirgin kilo artışına görme kaybı, şiddetli veya sürekli baş ağrısı, aşırı susama, büyüme geriliği ya da ergenlik gecikmesi eşlik ediyorsa hormon ve sinir sistemi açısından değerlendirme gerekebilir.
Tanıda beyin manyetik rezonans görüntülemesi, yani MR; hormon testleri, büyüme ölçümleri ve görme alanı incelemeleri kullanılabilir. Tek başına tartıdaki değişim, hipotalamik obezite tanısı koymak için yeterli değildir.
Tedavisi neden güç?
Hipotalamik obezitede yalnızca daha az yemek ve daha fazla hareket etmek her zaman yeterli sonuç vermeyebilir. Çünkü sorun yalnızca alınan kalori miktarı değildir; tokluk hissi, enerji harcaması, uyku düzeni ve otonom sinir sistemi de etkilenebilir. Otonom sinir sistemi, kalp atışı ve sindirim gibi istem dışı çalışan vücut işlevlerini yönetir.
Tedavide öncelikle tümör veya başka bir beyin hastalığı varsa bunun yönetilmesi gerekir. Eksik hormonlar uygun şekilde yerine konabilir. Beslenme planı, uyku düzeni, fiziksel hareket ve metabolik risklerin takibi de tedavinin parçalarıdır.
İngiltere’de Sheffield Üniversitesi ve Sheffield Çocuk Hastanesi ile ABD’de Washington Üniversitesi ve Seattle Çocuk Araştırma Enstitüsünden bilim insanlarının hazırladığı güncel bir inceleme, hipotalamik obezitede GLP-1 reseptör agonistleri olarak bilinen ilaçlarla yapılmış araştırmaları değerlendirdi. Journal of the Endocrine Society dergisinde yayımlanan inceleme; yedi vaka bildirimi, beş vaka serisi ve iki klinik çalışmayı kapsadı. [4]
Bazı hastalarda kilo ve metabolik değerlerde iyileşme bildirilse de sonuçlar bütün araştırmalarda aynı değildi. Çalışmaların çoğunda katılımcı sayısı azdı; kullanılan ölçütler ve tedavi süreleri de birbirinden farklıydı. Araştırmacılar, bu ilaçların hipotalamik obezitedeki etkisini belirlemek için daha büyük ve kontrollü çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguladı. [4]
Nöroendokrinolojinin yolunu açtı
Alfred Fröhlich, 15 Ağustos 1871’de Viyana’da doğdu. Nöroloji, farmakoloji ve hormon bilimi üzerinde çalışan Fröhlich, merkezi sinir sistemi ile iç organların çalışmasını düzenleyen sinir yollarını araştırdı.
Yahudi kökenli bir bilim insanı olan Fröhlich, Nazi yönetiminin Avusturya’yı ilhak etmesinin ardından ülkesinden ayrılmak zorunda kaldı. Araştırmalarını ABD’de Cincinnati’deki Jewish Hospital bünyesinde bulunan May Institute of Medical Research’te sürdürdü. [2]
Fröhlich’in 1901 tarihli yayını, bugünün ölçütleriyle küçük ve tanımlayıcı bir vaka bildirimiydi. Ancak bu tek hasta, beynin yalnızca düşünce ve hareketi değil; açlığı, büyümeyi, üremeyi ve enerji dengesini de yönettiğinin anlaşılmasına yardım etti. Günümüzdeki bilgiler, onun gözlemini genişletirken önemli bir sınırı da ortaya koyuyor: Beyin kaynaklı kilo artışı gerçektir, fakat nadirdir ve yalnızca vücut ağırlığına bakılarak teşhis edilemez.
Kaynaklar
[1] Fröhlich A. Ein Fall von Tumor der Hypophysis Cerebri ohne Akromegalie. Wiener Klinische Rundschau. 1901;15:883-886, 906-908.
[2] Triarhou L. C. The Pioneer Neuropharmacologist Alfred Fröhlich (1871-1953) and the Origins of Neuroendocrinology: A Sesquicentennial Remembrance. The Neuroscientist. 2023;29(1):19-29. DOI: 10.1177/10738584211016777
[3] Kim J. H., Choi J. H. Pathophysiology and Clinical Characteristics of Hypothalamic Obesity in Children and Adolescents. Annals of Pediatric Endocrinology & Metabolism. 2013;18(4):161-167. DOI: 10.6065/apem.2013.18.4.161
[4] Dimitri P., Roth C. L. Treatment of Hypothalamic Obesity With GLP-1 Analogs. Journal of the Endocrine Society. 2025;9(1):bvae200. DOI: 10.1210/jendso/bvae200

Beslenme araştırmalarından elde edilen bulgular, özellikle kilo kontrolü hedefleyen kişilerde bütün meyvenin ana öğünden önce tüketilmesinin tokluk hissini artırabileceğini ve ardından yenilen yemek miktarını azaltabileceğini gösteriyor.

Kan şekeri açısından ise tablo daha ayrıntılı. Meyvenin türü, porsiyonu, bütün veya işlenmiş olması ve yanında tüketilen diğer besinler kan şekerinin ne kadar hızlı yükseleceğini etkileyebiliyor.

Öğünden önce elma tüketenler daha az kalori aldı

Bu konuda dikkat çeken insan çalışmalarından birinde 17 sağlıklı genç erkeğin 120 gram kırmızı elmayı öğünden önce veya sonra tüketmesinin etkileri karşılaştırıldı.

Elmanın yemekten önce tüketildiği durumda katılımcıların tokluk hissinin daha yüksek olduğu belirlendi.

Daha dikkat çekici sonuç ise daha sonra yenilen yemekte ortaya çıktı. Meyveyi öğünden önce tüketen katılımcıların sonraki enerji alımı, meyve tüketilmeyen duruma kıyasla yüzde 18,5, yaklaşık 166 kalori daha düşük bulundu.

Araştırmada kan şekeri açısından gruplar arasında anlamlı bir farklılık saptanmadı. Bu nedenle sonuçlar, “meyveyi yemekten önce tüketmek kan şekerini mutlaka düşürür” şeklinde yorumlanamıyor.

Bununla birlikte çalışma, ana öğünden önce bütün meyve tüketmenin iştah kontrolüne yardımcı olabileceğini düşündürüyor.

Kivi çalışmasında kan şekeri zirvesi dikkat çekti

Meyvenin tüketim zamanını inceleyen başka bir küçük araştırmada ise 20 sağlıklı yetişkin değerlendirildi.

Katılımcılara kivi ve tahıl içeren farklı öğünler verilerek kivinin tahıldan 90 veya 30 dakika önce, aynı anda ya da 30 dakika sonra tüketilmesinin kan şekeri üzerindeki etkisi incelendi.

Kivinin nişastalı besinden yaklaşık 30 dakika önce tüketildiği durumda kan şekerindeki en yüksek yükselişin belirgin biçimde daha düşük olduğu görüldü.

Ancak bu araştırmanın yalnızca 20 kişiyle ve belirli bir meyve-öğün kombinasyonuyla yapılmış olması önemli bir sınırlılık oluşturuyor. Sonucun bütün meyvelere ve herkese doğrudan uygulanması mümkün değil.

Daha geniş inceleme de “yeme sırasına” işaret ediyor

Besinlerin tüketilme sırasını değerlendiren yakın tarihli bir sistematik incelemede de benzer yönde sonuçlar bildirildi.

Toplam 107 sağlıklı yetişkinin yer aldığı altı araştırmayı değerlendiren bilim insanları, sebze, meyve veya protein açısından zengin besinlerin karbonhidrat ağırlıklı yiyeceklerden önce tüketilmesinin yemek sonrası kan şekeri yükselişini azaltabildiğini bildirdi.

Ancak araştırmacılar, mevcut çalışmaların katılımcı sayılarının küçük olduğuna dikkat çekerek daha büyük ve uzun süreli klinik araştırmalara ihtiyaç bulunduğunu vurguladı.

Bu nedenle besin sıralaması umut verici bir yaklaşım olarak görülse de tek başına kan şekeri kontrol yöntemi olarak değerlendirilmemeli.

Diyabeti olanların meyveyi tamamen bırakması gerekmiyor

Meyvenin doğal şeker içermesi, diyabeti olan kişilerin meyveden tamamen uzak durması gerektiği anlamına gelmiyor.

Diyabetli kişilerde yapılan 19 randomize kontrollü araştırmayı ve toplam 888 katılımcıyı kapsayan bir meta-analizde, meyve tüketiminin açlık kan şekerinde düşüşle ilişkili olduğu bildirildi. Buna karşılık uzun dönem kan şekeri kontrolünü gösteren HbA1c değerinde anlamlı bir değişiklik saptanmadı.

Bu sonuç da meyvenin kan şekeri üzerindeki etkisinin “meyve şekerdir, yenmemelidir” şeklinde basit bir yaklaşımla açıklanamayacağını gösteriyor.

Porsiyon büyüklüğü, meyvenin türü ve kişinin kullandığı ilaçlar dahil olmak üzere birçok faktör önem taşıyor.

Bütün meyve tercih etmek neden önemli?

Meyvenin nasıl tüketildiği de zamanlaması kadar önemli.

Bütün meyvede bulunan lif, sindirim ve emilim sürecini etkiliyor. Meyve suyu haline getirildiğinde ise meyvenin doğal yapısı değişiyor ve kısa sürede daha fazla karbonhidrat tüketmek kolaylaşabiliyor.

Bu nedenle kilo ve kan şekeri kontrolü açısından genel yaklaşım, meyve suyu yerine mümkün olduğunca bütün meyvenin tercih edilmesi yönünde.

Meyveyi yoğurt, kuruyemiş veya benzeri protein ve yağ içeren besinlerle birlikte tüketmek de öğünün sindirim hızını ve tokluk hissini etkileyebilir.

“Gece meyve yenmez” iddiasını destekleyen güçlü kanıt yok

Meyve tüketimiyle ilgili yaygın inanışlardan biri de akşam veya gece meyve yemenin doğrudan kilo aldırdığı yönünde.

Mevcut bilimsel veriler, belirli bir saatten sonra tüketilen meyvenin tek başına kilo artışına neden olduğunu göstermiyor.

Kilo değişiminde günün tek bir saatinden çok toplam enerji alımı, beslenme düzeninin bütünü, fiziksel aktivite ve sürdürülebilir beslenme alışkanlıkları önem taşıyor.

Benzer şekilde meyvenin mutlaka aç karnına ve diğer bütün yiyeceklerden ayrı tüketilmesi gerektiğini gösteren güçlü bilimsel kanıt da bulunmuyor.

En güçlü mesaj: Saatten çok bütün beslenme düzeni önemli

Araştırmaların ortaya koyduğu tablo, meyve tüketiminde herkese uygulanabilecek tek bir “mükemmel saat” bulunmadığını gösteriyor.

Kilo kontrolü hedefleyen kişilerde ana öğünden kısa süre önce bütün meyve tüketmek tokluğu artırarak sonraki öğünde daha az yemek yenmesine yardımcı olabilir.

Kan şekeri kontrolünde ise meyvenin porsiyonu, türü ve öğündeki diğer besinlerle birlikte nasıl tüketildiği daha önemli hale geliyor.

Özellikle diyabet tedavisi gören kişilerin meyve tüketimini yalnızca saat üzerinden planlamak yerine kişisel beslenme programları ve tedavileriyle birlikte değerlendirmeleri gerekiyor.

Bilimsel çalışmaların önemli bölümü küçük katılımcı gruplarıyla gerçekleştirildiğinden, meyvenin tüketim zamanının uzun vadede kilo kaybı veya diyabet kontrolü üzerinde ne ölçüde fark oluşturduğunu belirlemek için daha büyük klinik araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.

KAYNAKLAR

• International Journal of Environmental Research and Public Health
• Frontiers in Endocrinology
• American Society for Nutrition
• Nutrition Reviews
• Health

وبحسب التقارير المتداولة في وسائل الإعلام البريطانية، نجح القادسية في التوصل إلى اتفاق مع مانشستر سيتي على الشروط المتعلقة بالصفقة، بينما بات انتقال اللاعب إلى الدوري السعودي قريباً من الاكتمال.

وتشير التقارير إلى أن قيمة الصفقة تدور حول 51 إلى 52 مليون جنيه إسترليني، أي ما يقارب 60 إلى 61 مليون يورو.

كما أفادت المعلومات بأن ريندرز وافق على الانتقال، على أن تستكمل الإجراءات النهائية التي تشمل الفحوصات الطبية وتوقيع العقود والوثائق الرسمية قبل الإعلان عن الصفقة.

ريندرز يقترب من مغادرة مانشستر سيتي

كان تيجاني ريندرز قد انتقل إلى مانشستر سيتي قادماً من ميلان الإيطالي، إلا أن رحلته مع النادي الإنجليزي تتجه الآن نحو نهايتها في ظل الاتفاق الذي تم التوصل إليه مع القادسية.

ويُعد اللاعب الهولندي من لاعبي خط الوسط القادرين على أداء أدوار متعددة، سواء في بناء الهجمات أو التقدم إلى المناطق الهجومية، وهو ما جعله هدفاً مهماً للنادي السعودي.

القادسية يعزز صفوفه

ويأتي التحرك لضم ريندرز ضمن مساعي القادسية لتعزيز تشكيلته بعناصر دولية ذات خبرة في البطولات الأوروبية الكبرى.

وفي حال استكمال الفحص الطبي والإجراءات التعاقدية دون أي عقبات، من المنتظر أن يصبح ريندرز لاعباً جديداً في صفوف القادسية، لتنتهي بذلك واحدة من أبرز ملفات الانتقالات بين الدوري الإنجليزي والدوري السعودي.

The 28-year-old midfielder is now expected to undergo a medical before completing the remaining formalities and signing his contract.

The latest developments suggest the move has progressed beyond the initial negotiation stage, although an official announcement from the clubs remains the final confirmation.

Reijnders joined Manchester City from AC Milan and has since attracted interest from Saudi Arabia. Al-Qadsiah’s move for the Netherlands international represents another significant investment as the club continues to strengthen its squad.

The Dutch midfielder is known for his ability to carry the ball through midfield, contribute in attacking areas and operate in several central roles.

If completed, the transfer would give Al-Qadsiah an experienced midfielder with Premier League, Serie A and international experience.

For Manchester City, the reported fee would also represent a significant return on Reijnders.

With an agreement between the clubs reportedly in place and personal terms understood to have been settled, the medical, final paperwork and official announcement are now expected to determine when the transfer is completed.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: