Bir hastalığın adından çok daha fazlası

Tıp tarihinde bazı hastalıklar onları ilk tanımlayan hekimlerin isimleriyle anılır.

Alzheimer, Parkinson, Hodgkin ve Behçet hastalıkları bunun bilinen örnekleri arasındadır.

Fakat bazen bir ismin arkasındaki tarih, bilimsel keşfin önüne geçebilir.

Hallervorden–Spatz hastalığı bunun en çarpıcı örneklerinden biri oldu.

Nadir görülen ve beyinde demir birikimiyle seyreden bazı nörodejeneratif hastalıklar yaklaşık bir asır boyunca iki Alman nöropatoloğun, Julius Hallervorden ile Hugo Spatz’ın soyadlarıyla anıldı.

Bugün ise bu isim giderek tıp tarihine bırakılıyor.

Modern terminolojide PANK2 genindeki patojenik varyantlarla ilişkili hastalık Pantotenat Kinaz İlişkili Nörodejenerasyon — PKAN olarak adlandırılıyor.

PKAN, NBIA — Neurodegeneration with Brain Iron Accumulation, yani beyinde demir birikimiyle seyreden nörodejenerasyon hastalıklarının oluşturduğu daha geniş grubun alt tiplerinden biridir.

Bu ayrım önemlidir.

Tarihsel olarak “Hallervorden–Spatz hastalığı” adı altında değerlendirilen her olgunun bugün mutlaka PKAN olarak sınıflandırılması doğru değildir.

Genetik araştırmalar, beyinde demir birikimiyle seyreden hastalıkların tek bir hastalık olmadığını, farklı genlerle ilişkili çok sayıda alt tipten oluştuğunu ortaya koymuştur.

Peki yaklaşık 80 yıl kullanılan bir hastalık adı neden terk edildi?

Yanıt yalnızca genetikte değil, 20. yüzyıl tıp tarihinin en karanlık dönemlerinden birinde saklı.

Hikâye 1922’de başladı

Julius Hallervorden ve Hugo Spatz 1922 yılında aynı aileden beş kız kardeşte ilerleyici bir nörolojik hastalık tanımladı.

Ailede toplam 12 çocuk bulunuyordu ve bu çocuklardan beş kız kardeş benzer nörolojik tablo gösteriyordu.

Çocuklarda hareket bozuklukları, konuşma güçlüğü ve giderek ağırlaşan nörolojik belirtiler bulunuyordu.

Ölümlerinden sonra yapılan incelemelerde beynin özellikle globus pallidus ve substantia nigra bölgelerinde dikkat çekici kahverengimsi renk değişiklikleri görüldü.

Bu görünümün yüksek demir içeriğiyle ilişkili olduğu anlaşıldı.

Böylece beyin dokusunda anormal demir birikimiyle seyreden bir nörodejeneratif hastalık tıp literatürüne girmiş oldu.

Yıllar içinde hastalık “Hallervorden–Spatz hastalığı” veya “Hallervorden–Spatz sendromu” adıyla tanınmaya başladı.

Ancak burada önemli bir tarihsel ayrım yapılması gerekiyor.

1922’de tanımlanan ilk hastaların Nazi “ötenazi” programıyla bağlantısı yoktu.

Hastalığın ilk bilimsel tanımı, Nazi rejiminin Almanya’da iktidara gelmesinden yaklaşık 11 yıl önce yapılmıştı.

Hallervorden ve Spatz’ın adlarını etik açıdan tartışmalı hâle getiren olaylar daha sonraki yıllarda yaşandı.

Nazi Almanyası’nda “ötenazi” adı verilen cinayet programı

1939’dan itibaren Nazi Almanyası zihinsel, nörolojik ve fiziksel engelleri bulunan insanları sistematik biçimde öldürmeye başladı.

Rejimin kullandığı “ötenazi” kelimesi yanıltıcıydı.

Burada söz konusu olan hastaların kendi istekleriyle veya acılarını sonlandırmak amacıyla gerçekleştirilen bir tıbbi uygulama değildi.

Engelli, psikiyatrik veya nörolojik hastalığı bulunan insanların devlet tarafından organize edilen biçimde öldürülmesiydi.

Programın en bilinen bölümü Aktion T4 adıyla yürütüldü.

Ocak 1940 ile Ağustos 1941 arasındaki merkezi T4 gazla öldürme döneminde 70 binden fazla insan öldürüldü.

Nazi “ötenazi” programının savaş boyunca devam eden farklı aşamalarında hayatını kaybedenlerin toplam sayısının ise yaklaşık 250 bine ulaştığı tahmin ediliyor.

Kurbanların önemli bir bölümünü psikiyatri hastaları, nörolojik hastalığı bulunan kişiler, zihinsel veya fiziksel engelliler ve çocuklar oluşturuyordu.

Fakat suç yalnızca öldürmelerle sınırlı kalmadı.

Öldürülen insanların bedenleri ve organları bazı bilim insanları için araştırma materyaline dönüştürüldü.

Öldürülen insanların beyinleri araştırma merkezlerine gönderildi

Berlin-Buch’taki Kaiser Wilhelm Beyin Araştırmaları Enstitüsü, Nazi döneminin önemli nörobilim merkezlerinden biriydi.

Hugo Spatz enstitünün yöneticileri arasında yer aldı.

Julius Hallervorden ise burada nöropatoloji çalışmalarını yürütüyordu.

Günümüzde Max Planck Beyin Araştırmaları Enstitüsü’nün kurumsal tarihçesinde, Nazi rejiminin öldürdüğü hastalardan elde edilen beyin dokularının 1940–1945 yılları arasında araştırmalarda kullanıldığı açıkça belirtiliyor.

Hallervorden’in bu materyallerle ilişkisi özellikle güçlü biçimde belgelenmiştir.

Tarihsel araştırmalar, Nazi “ötenazi” programı kurbanlarından elde edilen yaklaşık 698 beyin örneğinin Hallervorden tarafından Kaiser Wilhelm Beyin Araştırmaları Enstitüsü’nde incelendiğini bildiriyor.

Daha sonraki arşiv araştırmaları Hallervorden koleksiyonunun izini sürmeye devam etti.

Çalışmalar, Hallervorden’in Nazi öldürme merkezlerinden yüzlerce beyin örneğine eriştiğini ve bu materyallerin bir bölümünü savaş sonrasında da bilimsel çalışmalarında kullandığını gösterdi.

Hugo Spatz’ın rolü neydi?

Hallervorden’in Nazi “ötenazi” programından elde edilen beyin dokularıyla ilişkisi, tarihsel belgelerde daha açık biçimde ortaya konmuştur.

Spatz’ın doğrudan rolü ise daha dikkatli değerlendirilmesi gereken bir konudur.

2021 yılında yayımlanan bir araştırmada, Spatz’a atfedilen 1940–1945 dönemine ait 305 otopsi indeks kartı, Nazi “ötenazi” programında öldürülen kişilere ait arşiv kayıtlarıyla karşılaştırıldı.

Araştırmacılar, Nazi “ötenazi” programında öldürüldüğü belirlenen dört kişinin Spatz’ın kayıtlarıyla eşleştiğini tespit etti.

Bu bulgu, Spatz’ın çalışmaları ile Nazi “ötenazi” programından elde edilen insan materyalleri arasında bilimsel bir bağlantı bulunduğuna ilişkin kanıtları güçlendirdi.

Ancak mevcut belgeler, Spatz’ın bu kişilerin öldürülmesini bizzat talep ettiğini veya söz konusu materyalleri doğrudan kendisinin istediğini kesin biçimde göstermiyor.

Bu nedenle Hallervorden ile Spatz’ın tarihsel sorumluluklarının aynı düzeyde ve aynı kesinlikle ifade edilmesi doğru değildir.

Buna karşın modern tıp etiği literatüründe her iki ismin de eski eponimde kullanılmasının uygunluğu ciddi biçimde sorgulanmıştır.

Savaş bitti ama beyin örnekleri ortadan kalkmadı

Hikâyenin belki de en rahatsız edici bölümlerinden biri savaş sonrasında yaşandı.

Nazi rejimi 1945’te sona ermesine rağmen kurbanlardan veya Nazi döneminde ölen hastalardan elde edilen histolojik preparatların bir bölümü bilimsel koleksiyonlarda onlarca yıl saklanmaya devam etti.

Hallervorden ve Spatz da savaş sonrasında bilimsel çalışmalarını sürdürdüler.

Kaiser Wilhelm sisteminin yerini alan Max Planck kurumlarında Nazi döneminden kalan çok sayıda histolojik preparat bulunduğu daha sonraki yıllarda ortaya çıktı.

1990 yılında yaklaşık 4 bin kişiden geldiği düşünülen yaklaşık 150 bin beyin preparatı Münih’teki Waldfriedhof Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Ancak bu materyallerin tamamının Nazi “ötenazi” programı kurbanlarına ait olduğu kesin olarak belirlenmiş değildi.

Koleksiyonların kökenleri uzun süre tam olarak aydınlatılamadı.

25 Mayıs 1990’da Münih’teki Waldfriedhof Mezarlığı’nda düzenlenen törenle bu materyaller defnedildi ve kurbanların anısına bir anıt taşı dikildi.

Daha sonraki yıllarda Max Planck Topluluğu, Kaiser Wilhelm kurumlarının Nazi dönemindeki faaliyetlerini ve koleksiyonların kökenini araştırmak amacıyla kapsamlı tarih projeleri başlattı.

Bilim hastalığın moleküler nedenlerinden birini buldu

Bu sırada nörogenetik alanındaki gelişmeler hastalığın bilimsel kimliğini de değiştirmeye başlamıştı.

2001 yılında Nature Genetics dergisinde yayımlanan önemli bir çalışmada, bugün PKAN olarak tanımlanan hastalıkla PANK2 genindeki patojenik değişiklikler arasında ilişki kuruldu.

PANK2 geni, pantotenat kinaz 2 adlı enzimi kodlar.

Bu enzim, hücre metabolizması açısından kritik öneme sahip olan koenzim A sentez yolunda görev yapar.

PANK2 genindeki iki hastalık yapıcı varyantın bulunması, bugün PKAN olarak adlandırılan hastalığın moleküler tanısının temelini oluşturdu.

Böylece hastalığı iki hekimin soyadıyla tanımlamak yerine biyolojik mekanizmasını esas alan yeni bir isim kullanılmaya başlandı:

Pantothenate Kinase-Associated Neurodegeneration — PKAN

Türkçesiyle:

Pantotenat Kinaz İlişkili Nörodejenerasyon.

Ancak PKAN, bütün NBIA hastalıklarının yeni adı değildir.

NBIA daha geniş bir hastalık grubudur.

PKAN ise bu grubun genetik olarak tanımlanmış alt tiplerinden yalnızca biridir.

Beyinde “kaplan gözü” görüntüsü

PKAN’ın en dikkat çekici özelliklerinden biri beynin belirli bölgelerinde demir birikmesidir.

Özellikle globus pallidus etkilenir.

Manyetik rezonans görüntülemede bazı hastalarda karakteristik bir görünüm ortaya çıkabilir.

Bu görüntü literatürde “eye-of-the-tiger sign” — kaplan gözü bulgusu olarak bilinir.

T2 ağırlıklı MR görüntülerinde globus pallidus içinde merkezi hiperintens alanın çevresindeki hipointens bölge bu görüntüyü oluşturabilir.

Ancak kaplan gözü bulgusu tek başına PKAN tanısı koydurmaz.

PANK2 mutasyonu doğrulanmış bazı hastalarda erken dönemde görülmeyebilir ve benzer görüntüler başka nörolojik hastalıklarda da bildirilmiştir.

Bu nedenle günümüzde klinik değerlendirme, görüntüleme ve genetik incelemeler birlikte ele alınır.

Hastalık çocuklukta başlayabiliyor

Klasik PKAN çoğunlukla çocukluk çağında başlayan ilerleyici bir nörodejeneratif hastalıktır.

Belirtiler arasında:

• distoni,
• konuşma güçlüğü,
• kas sertliği,
• istemsiz hareketler,
• yürüme bozukluğu,
• spastisite
• ve bazı hastalarda pigmenter retina dejenerasyonu

yer alabilir.

Daha geç başlayan atipik PKAN ise daha yavaş ilerleyebilir.

Bu hastalarda konuşma bozuklukları, distoni ve bazı nöropsikiyatrik belirtiler ön planda olabilir.

PKAN bugün tek başına bütün “beyinde demir birikimi” hastalıklarını ifade etmiyor.

Aksine, NBIA adı verilen daha geniş bir genetik hastalık grubunun alt tiplerinden birini oluşturuyor.

Bu grupta PANK2 dışında PLA2G6, C19orf12, WDR45, COASY ve FA2H gibi farklı genlerle ilişkili hastalıklar da bulunuyor.

Bu bilimsel gelişmeler eski Hallervorden–Spatz teriminin neden hem genetik hem de sınıflandırma açısından yetersiz kaldığını gösteriyor.

Bir hastalığın adını değiştirmek tarihi değiştirebilir mi?

Elbette bir hastalığın adını değiştirmek geçmişte yaşananları ortadan kaldırmaz.

Fakat tıbbi terminoloji yalnızca teknik bir sınıflandırma sistemi değildir.

Bir hastalığın her söylenişinde ona adı verilen kişinin bilim tarihindeki yeri de yeniden üretilir.

Bu nedenle Nazi dönemiyle bağlantılı hekimlerin adlarını taşıyan hastalıkların, anatomik yapıların ve tıbbi terimlerin yeniden adlandırılması uzun yıllardır tıp etiğinde tartışılıyor.

Hallervorden–Spatz örneğinde iki ayrı gerekçe aynı noktada birleşti.

Bilimsel gerekçe:

PANK2 geninin bulunması ve NBIA hastalıklarının farklı genetik alt tiplere ayrılması, daha doğru ve mekanizmaya dayalı bir sınıflandırmayı mümkün kıldı.

Etik gerekçe:

Hallervorden’in Nazi rejimi tarafından öldürülen insanların beyin dokularını kullanan araştırmalarla güçlü biçimde belgelenmiş bağlantısı ve Spatz’ın çalışmalarında da Nazi “ötenazi” programı kurbanlarına ait materyallerle bağlantılar bulunduğunun gösterilmesi, bu iki ismi yaşatan eponimin kullanılmasını etik açıdan tartışmalı hâle getirdi.

En önemli tarihsel ayrıntı

Hallervorden–Spatz hikâyesi anlatılırken yapılabilecek en ciddi hata, hastalığın Nazi kurbanlarının beyinleri üzerinde keşfedildiğini söylemektir.

Bu doğru değildir.

Hastalık 1922’de, Nazi rejimi Almanya’da iktidara gelmeden yaklaşık 11 yıl önce tanımlandı.

Hallervorden ve Spatz’ın Nazi dönemiyle ilgili etik tartışmaları, hastalığın ilk tanımından değil; daha sonraki yıllarda Nazi rejimi tarafından öldürülen hastaların beyin dokularının bilimsel araştırmalarda kullanılmasından kaynaklanmaktadır.

Bu ayrım tarihsel gerçeği korumak açısından son derece önemlidir.

Çünkü tıp tarihinin karanlık sayfalarını anlatmak, olayları olduğundan daha sansasyonel hâle getirmeyi değil; belgelerin izin verdiği sınırlar içinde olabildiğince doğru aktarmayı gerektirir.

Tıp tarihinin bıraktığı soru

Bugün bir nörolog, PANK2 genindeki patojenik varyantlarla ilişkili hastalık için büyük olasılıkla “Hallervorden–Spatz hastalığı” yerine PKAN tanımını kullanacaktır.

Bu değişim yalnızca tıbbi terminolojide yapılan küçük bir düzeltme değildir.

Bir yanda beynin neden demir biriktirdiğini anlamaya çalışan bilimsel ilerleme vardır.

Diğer yanda ise bilimsel araştırma adına insan onurunun nasıl yok sayılabildiğini gösteren tarihsel bir uyarı.

Hallervorden–Spatz’tan PKAN’a uzanan yaklaşık yüz yıllık hikâye, tıp tarihinin en önemli sorularından birini yeniden hatırlatıyor:

Bilimsel bilgi, nasıl elde edildiği sorusundan bağımsız düşünülebilir mi?

Modern tıbbın verdiği yanıt giderek daha açık:

Bilimsel değer, etik sorumluluğun yerine geçemez.

KISA BİLGİ KUTUSU

Tarihsel adı: Hallervorden–Spatz hastalığı / sendromu

Günümüzde PANK2 ile ilişkili hastalığın adı: Pantotenat Kinaz İlişkili Nörodejenerasyon — PKAN

Hastalık grubu: NBIA — Beyinde demir birikimiyle seyreden nörodejenerasyonlar

PKAN ile ilişkili gen: PANK2

Kalıtım: Otozomal resesif

Önemli beyin bölgesi: Globus pallidus

Karakteristik fakat tek başına tanı koydurmayan MR bulgusu: “Kaplan gözü” bulgusu

İlk klasik tanımlama: Hallervorden ve Spatz, 1922

PANK2 ilişkisinin ortaya konması: 2001

Eski eponimin terk edilmesinin başlıca nedenleri: Genetik sınıflandırmanın gelişmesi ve isim sahiplerinin Nazi dönemindeki etik sorunlarla bağlantılarının belgelenmesi

Kaynaklar

1. Max Planck Institute for Brain Research. Kurumsal tarih ve Nazi dönemi beyin araştırmaları kayıtları.
2. Max Planck Society. Kaiser Wilhelm Society ve Nazi dönemi araştırmalarının tarihsel incelemeleri.
3. United States Holocaust Memorial Museum. Nazi “Euthanasia Program” ve Aktion T4 arşivleri.
4. Hughes JT. Neuropathology in Germany during World War II: Julius Hallervorden and the Nazi programme of “euthanasia”. Journal of Medical Biography. 2007.
5. Wässle H. A Collection of Brain Sections of “Euthanasia” Victims: The Series H of Julius Hallervorden. Endeavour. 2017.
6. Krauss JK ve ark. Renaming of Hallervorden–Spatz disease: the second man behind the name of the disease. Journal of Neural Transmission. 2021.
7. Gregory A, Hayflick SJ. Pantothenate Kinase-Associated Neurodegeneration. GeneReviews.
8. Zhou B ve ark. A novel pantothenate kinase gene (PANK2) is defective in Hallervorden-Spatz syndrome. Nature Genetics. 2001.

Özvar: Üniversitelerin kurumsal ve bilimsel sorumluluğu var

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından Ankara’da “Bağımlılığa Dur De: Yasa Dışı Bahis ve Kumar Bağımlılığıyla Mücadele” paneli düzenlendi.

Panelde dijital teknolojilerle giderek daha erişilebilir hâle gelen yasa dışı bahis ve kumarın özellikle gençler açısından oluşturduğu riskler; sağlık, eğitim, güvenlik, hukuk, finansal denetim, sosyal politika ve stratejik iletişim boyutlarıyla ele alındı.

Programa Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Prof. Dr. Burhanettin Duran ve YÖK Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar’ın yanı sıra kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarından temsilciler katıldı.

Panelin ardından değerlendirmelerini paylaşan Özvar, üniversitelerin bağımlılıkla mücadelede üstlenmesi gereken kurumsal ve bilimsel sorumluluğa dikkat çekti.

“Akademik dünyamız bilimsel çözümler üretmeli”

Özvar, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın değerlendirmelerine de atıfta bulunarak akademik dünyanın Türkiye’nin temel meselelerine bilimsel çözümler üretmesinin önemini vurguladı.

Başta gençleri tehdit eden bağımlılıklar olmak üzere toplumsal sorunların nedenlerini doğru anlamak ve etkili çözüm yolları geliştirmek amacıyla çalışmaların sürdürülmesi gerektiğini belirten Özvar, bağımlılıkla mücadelenin nitelikli bir üniversite ortamı ve sağlıklı kampüs ikliminden ayrı düşünülemeyeceğini ifade etti.

Özvar’ın paneldeki açıklamalarında da yasa dışı bahis ve kumar bağımlılığıyla mücadelenin dönemsel kampanyalarla sınırlı kalamayacağı ve tek bir kurumun sorumluluğuna bırakılamayacağı vurgulandı. Aileden üniversitelere, kamu kurumlarından medyaya, dijital platformlardan sivil topluma kadar geniş bir iş birliğine ihtiyaç bulunduğuna dikkat çekildi.

Gençlere yalnızca “uzak durun” demek yetmez

Özvar’ın paylaşımındaki en dikkat çekici mesajlardan biri ise gençlere yönelik koruyucu yaklaşım oldu.

Gençlerin bağımlılık riskleri karşısında yalnızca yasaklarla veya “uzak durun” mesajıyla korunamayacağını belirten Özvar, gençlere alternatif ve üretken alanlar oluşturulmasının önemine işaret etti.

Bilim, spor, sanat ve üretim imkânlarının artırılması; öğrenci kulüplerinin güçlendirilmesi ve akran eğitimlerinin yaygınlaştırılması, gençlerin bağımlılıkla mücadelenin aktif bir parçası hâline gelmesini sağlayabilecek başlıklar arasında gösterildi.

YÖK’ün bu kapsamda yürüttüğü Spor Dostu Kampüs Programı ile hareketli yaşamın ve öğrencilerin spor faaliyetlerine katılımının teşvik edilmesi hedefleniyor. Sağlık Bakanlığı ve Yeşilay iş birliğiyle hazırlanan Dumansız Kampüs Uygulama Rehberi ise farkındalık, eğitim, danışmanlık, yönlendirme ve izlemeyi içeren daha geniş bir kurumsal çerçeve sunuyor.

“Güçlü bir geleceğe hazırlamak hepimizin ortak sorumluluğu”

Özvar paylaşımını, gençlerin sahte kazanç vaatleri ve bağımlılıkların etkisinden korunmasının ortak bir toplumsal sorumluluk olduğuna dikkat çekerek tamamladı.

Bilimin, emeğin, sabrın ve üretmenin gençler için güçlü bir gelecek oluşturmadaki önemini vurgulayan Özvar’ın mesajı, yasa dışı bahis ve kumarla mücadelede üniversitelere yalnızca eğitim veren kurumlar olarak değil; araştırma yapan, önleyici modeller geliştiren ve sağlıklı sosyal ortamlar oluşturan aktörler olarak da görev düştüğünü ortaya koydu.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da panelde yasa dışı bahis ve kumarın bireysel sonuçların ötesinde aile yapısı, sosyal ilişkiler, ekonomik güvenlik ve kamu düzeni açısından riskler taşıdığını belirterek mücadelenin güvenlikten sağlığa ve eğitimden finansa kadar koordineli yürütülmesi gerektiğini söyledi.

Alman pilotlarını kurtarmak için başlatıldı

İkinci Dünya Savaşı sırasında Alman Hava Kuvvetleri Luftwaffe, özellikle Kuzey Denizi gibi soğuk sularda düşürülen uçakların mürettebatının karşı karşıya kaldığı hipotermi sorununa çözüm arıyordu.

Bu askeri amaç doğrultusunda Dachau toplama kampındaki mahkûmlar üzerinde insan deneyleri gerçekleştirildi.

Dönemin kayıtlarına göre Dachau’daki sistematik hipotermi deneyleri 15 Ağustos 1942’de başladı. Nürnberg belgeleri, çalışmaların farklı biçimlerde 1943 yılının ilk yarısına kadar sürdüğünü göstermektedir.

Programın temel amacı, soğuk suya düşen bir insanın ne kadar süre yaşayabildiğini, vücut sıcaklığının hangi düzeye kadar düşebildiğini ve ağır hipotermi gelişen kişilerin hangi yöntemlerle yeniden ısıtılabileceğini araştırmaktı.

Ancak bu sorular gönüllü araştırma katılımcıları üzerinde değil, özgür iradeleri ellerinden alınmış toplama kampı mahkûmları üzerinde araştırıldı.

Mahkûmlar buzlu su tanklarına sokuldu

Nürnberg’de delil olarak sunulan dönemin raporlarına göre mahkûmlar, bazı deneylerde uçuş kıyafetleri giydirilerek, bazı deneylerde ise farklı koşullar altında soğuk su tanklarına yerleştirildi.

Sigmund Rascher’in 1942 tarihli ara raporunda su sıcaklıklarının yaklaşık 2,5 ile 12 derece arasında değiştiği belirtiliyordu.

Araştırmacılar vücut sıcaklığını, klinik bulguları ve bazı biyokimyasal ve fizyolojik ölçümleri kaydetmeye çalışıyordu.

Ancak daha sonraki incelemeler, deneylerde ölçüm yöntemlerinin standart olmadığını, bazı temel fizyolojik parametrelerin yetersiz biçimde izlendiğini ve deney kayıtlarının bilimsel açıdan ciddi eksiklikler içerdiğini ortaya koydu.

Deneyler yalnızca buzlu su tanklarıyla sınırlı değildi. Savaş sonrası ifadelerde bazı mahkûmların kış koşullarında açık havada uzun süre soğuğa maruz bırakıldığı da anlatıldı.

Bu uygulamaların hiçbirinde günümüzde tıbbi araştırmaların temel şartlarından biri olan özgür ve bilgilendirilmiş onam bulunmuyordu.

Amaç yalnızca dayanma süresini ölçmek değildi

Dachau programının ikinci önemli bölümünü yeniden ısıtma deneyleri oluşturuyordu.

Ağır biçimde soğutulan kişilerin hangi yöntemlerle yeniden ısıtılabileceği araştırıldı. Sıcak su banyoları ve farklı ısıtma yöntemleri karşılaştırıldı.

Nürnberg belgeleri, SS lideri Heinrich Himmler’in de bu deneylerle yakından ilgilendiğini ve yeniden ısıtma yöntemleri hakkında araştırmacılarla yazıştığını gösteriyor.

Hipotermi deneylerinin en çok adı geçen isimlerinden biri SS doktoru Sigmund Rascher oldu.

United States Holocaust Memorial Museum arşivlerinde 1942’de Dachau’da çekilen bir fotoğrafta Rascher’in, soğuk su tankındaki bir mahkûm üzerinde yürütülen deneyi izlediği görülmektedir.

Kaç kişi kullanıldı, kaç kişi öldü?

Dachau hipotermi deneyleriyle ilgili en tartışmalı konulardan biri kesin sayılardır.

Belgelerin bir kısmının savaş sırasında yok edilmesi, aynı kişilerin birden fazla deneye maruz bırakılması ve savaş sonrası tanıklıklar arasındaki farklılıklar nedeniyle rakamlar kaynaklara göre değişmektedir.

New England Journal of Medicine’da 1990 yılında yayımlanan Robert L. Berger imzalı tarihsel incelemede, savaş sonrası ifadelerin yaklaşık 280–300 kişinin 360–400 kadar deneyde kullanılmış olabileceğine işaret ettiği belirtilmektedir.

Aynı değerlendirmede bazı savaş sonrası tanıklıkların yaklaşık 80–90 ölümden söz ettiği aktarılmaktadır.

Nürnberg’de görülen Pohl Davası kayıtlarında da yaklaşık 300 mahkûmun deneylere maruz bırakıldığı ve 80’den fazla kişinin öldüğü ifade edilmiştir.

Bu nedenle Dachau hipotermi deneyleriyle ilgili rakamları kesin tarihsel sayılar olarak vermek yerine, “savaş sonrası tanıklıklara göre yaklaşık 280–300 kişi ve yaklaşık 80–90 ölüm” şeklinde ifade etmek daha doğru kabul edilmektedir.

Deneylerin bilimsel değeri de ciddi biçimde sorgulandı

Dachau deneyleriyle ilgili tartışma savaş sonrasında yalnızca etik suçlar üzerinden yürütülmedi.

Bazı araştırmacılar, yöntemler insanlık dışı olsa da elde edilen kimi verilerin hipotermi tıbbında kullanılabileceğini savundu.

Ancak daha sonraki bilimsel incelemeler bu görüşe ciddi itirazlar getirdi.

Robert Berger’in 1990 yılında New England Journal of Medicine’da yayımlanan kapsamlı değerlendirmesi, Dachau hipotermi çalışmalarında düzenli bir deney protokolünün bulunmadığını, temel değişkenlerin yeterince kaydedilmediğini ve yöntemlerin standartlaştırılmadığını ortaya koydu.

Berger ayrıca deney raporlarında tutarsızlıklar bulunduğuna, bazı verilerin değiştirilmiş veya uydurulmuş olabileceğine ilişkin göstergeler olduğuna dikkat çekti.

Bu nedenle Dachau deneylerini “etik dışı fakat bilimsel açıdan başarılı araştırmalar” şeklinde tanımlamak tarihsel ve bilimsel açıdan sorunlu kabul edilmektedir.

Sorun yalnızca insanların zorla denek yapılması ve ölümler değildi; elde edilen verilerin güvenilirliği de ciddi biçimde tartışmalıydı.

Dachau verilerinin modern hipotermi tedavisinin temeli olduğu iddiası desteklenmiyor

Dachau deneyleri hakkında zaman zaman ortaya çıkan iddialardan biri, günümüzde hipotermi tedavisinde kullanılan bilgilerin önemli bir bölümünün bu çalışmalardan elde edildiğidir.

Ancak bilimsel literatürde bu görüşü destekleyen güçlü bir temel bulunmamaktadır.

Berger’in değerlendirmesi, deneylerin yöntemsel sorunları ve veri güvenilirliğindeki ciddi eksiklikler nedeniyle Dachau sonuçlarının bilimsel açıdan güvenilir kabul edilemeyeceğini savunmuştur.

Modern hipotermi bilgisi; kontrollü fizyoloji araştırmaları, kazara hipotermi vakaları, dağ ve deniz kurtarma tıbbı, yoğun bakım deneyimleri ve sonraki dönemlerde gerçekleştirilen etik araştırmaların birikimiyle gelişmiştir.

Bu ayrım önemlidir. Nazi döneminde gerçekleştirilen tıbbi suçların sonradan “modern tıbbın temelini oluşturduğu” biçiminde sunulması, hem bilimsel gerçekliği hem de tarihsel bağlamı çarpıtabilmektedir.

Dachau yalnızca hipotermi deneylerinin merkezi değildi

Dachau’da mahkûmlar üzerinde başka insan deneyleri de gerçekleştirildi.

Bunların arasında düşük basınç odalarında yapılan yüksek irtifa deneyleri, deniz suyunun içilebilir hâle getirilmesine yönelik çalışmalar ve sıtmayla ilgili deneyler bulunuyordu.

Bu araştırmaların önemli bir bölümü mahkûmların özgür iradesi ve rızası dışında yürütüldü.

Dachau böylece Nazi döneminde tıp, askeri araştırmalar ve toplama kampı sisteminin kesiştiği başlıca merkezlerden biri hâline geldi.

Doktorlar Nürnberg’de yargılandı

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Nazi dönemindeki tıbbi suçlar Nürnberg’de ayrı bir davanın konusu oldu.

Doktorlar Davası 9 Aralık 1946’da başladı.

Amerikan askeri mahkemesinde 23 Alman doktor ve yönetici savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve diğer ağır suçlamalarla yargılandı.

Yargılama sonucunda 16 sanık suçlu bulundu. Bunlardan yedisi idama mahkûm edildi.

Dava, Nazi döneminde gerçekleştirilen insan deneylerinin hukuki olarak değerlendirilmesi kadar, gelecekte insanlar üzerinde yapılacak araştırmaların hangi etik sınırlar içinde yürütülmesi gerektiğinin belirlenmesi açısından da tarihsel önem taşıdı.

Nürnberg Kodu’nun merkezinde gönüllü onam vardı

Mahkeme 19 Ağustos 1947 tarihli kararında, insanlar üzerinde kabul edilebilir tıbbi deneylerin uyması gereken 10 temel ilkeyi “Permissible Medical Experiments” başlığı altında ortaya koydu.

Bu ilkeler daha sonra Nürnberg Kodu adıyla anılmaya başlandı.

Kodun ilk ve en temel ilkesi, araştırmaya katılan kişinin gönüllü onamının kesinlikle gerekli olmasıydı.

Nürnberg Kodu ayrıca gereksiz fiziksel ve zihinsel acının önlenmesini, ölüm veya kalıcı sakatlık beklenen deneylerden kaçınılmasını, risklerin araştırmanın insani önemini aşmamasını ve katılımcının istediği zaman deneyden ayrılabilmesini öngörüyordu.

Nürnberg Kodu tek başına bugünkü araştırma etiği sisteminin tamamını oluşturmasa da, insan araştırmaları etiğinin tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri kabul edilmektedir.

Dachau’nun bıraktığı asıl tarihsel ders

Dachau hipotermi deneyleri, tıp tarihinde yalnızca Nazi rejiminin işlediği suçların örneklerinden biri olarak kalmadı.

Aynı zamanda bilimsel araştırmanın etik sınırlarının neden vazgeçilmez olduğunu gösteren en çarpıcı tarihsel vakalardan biri hâline geldi.

Dachau örneği, araştırmanın amacı yararlı olsa bile kullanılan yöntemin insan haklarını ihlal etmesi hâlinde bilimin meşruiyetini kaybedebileceğini gösterdi.

Bugün gönüllü ve bilgilendirilmiş onam, bağımsız etik kurul değerlendirmesi, araştırmacının katılımcıyı koruma yükümlülüğü ve risk–yarar değerlendirmesi gibi ilkelerin modern tıbbi araştırmaların merkezinde bulunmasında bu tarihsel deneyimlerin önemli payı vardır.

Dachau deneylerinin bıraktığı en önemli tarihsel ders, hipotermiye ilişkin veriler değil; insan üzerinde yapılan araştırmalarda bilimin etik sınırlar olmadan ne kadar tehlikeli hâle gelebileceğini gösteren uyarıdır.

Kaynaklar

United States Holocaust Memorial Museum – Holocaust Encyclopedia, Dachau.

United States Holocaust Memorial Museum – Nazi Medical Experiments.

United States Holocaust Memorial Museum – The Nuremberg Code.

Harvard Law School – Nuremberg Trials Project, Dachau Freezing Experiments ve ilgili mahkeme kayıtları.

Berger RL. Nazi Science — The Dachau Hypothermia Experiments. New England Journal of Medicine. 1990;322:1435–1440.

Angell M. The Nazi Hypothermia Experiments and Unethical Research Today. New England Journal of Medicine. 1990;322:1462–1464.

Asistan eğitimi ve sağlık hizmet sunumu da gündemdeydi

Görüşmenin önemli başlıklarından birini, sağlık sisteminin ihtiyaç duyduğu nitelikli insan gücünün yetiştirilmesinde kritik öneme sahip asistan eğitimi oluşturdu.

Uzmanlık eğitiminin güçlü klinik ortamlarla desteklenmesi, eğitim süreçlerinin niteliğinin artırılması ve akademik kapasite ile sağlık hizmet sunumunun birbirini destekleyecek şekilde geliştirilmesi konusunda değerlendirmelerde bulunuldu.

Tıp ve sağlık bilimleri öğrencilerinin teorik eğitimlerinin güçlü klinik uygulamalarla tamamlanması; staj, uygulamalı eğitim ve klinik eğitim imkânlarının geliştirilmesi de görüşmenin gündeminde yer aldı.

Staj ve afiliasyon süreçleri ele alındı

Sağlık Bilimleri Üniversitesi ile Sağlık Bakanlığı arasındaki iş birliğinin önemli alanlarından biri olan afiliasyon süreçlerinin daha etkin ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması üzerinde duruldu.

Üniversitenin akademik birikimi ile sağlık tesislerinin güçlü klinik ve hizmet kapasitesinin daha etkin şekilde buluşturulması; öğrencilerin staj ve klinik eğitim imkânlarının geliştirilmesi, asistan eğitiminde akademik ve klinik kapasitenin verimli kullanılması ve eğitim faaliyetleri ile sağlık hizmet sunumunun uyum içerisinde yürütülmesine yönelik değerlendirmeler yapıldı.

Görüşmede ayrıca bilimsel araştırma faaliyetlerinin desteklenmesi, üniversite ile sağlık tesisleri arasındaki akademik üretim kapasitesinin güçlendirilmesi ve eğitim, araştırma ve sağlık hizmetlerinin birbirini tamamlayan bir yapı içerisinde geliştirilmesi ele alındı.

Üniversite–Bakanlık iş birliği güçlenecek

Görüşmede; sağlık eğitimi, asistan eğitimi, staj ve klinik uygulamalar, bilimsel araştırmalar ve sağlık hizmet sunumunun birbirini tamamlayan alanlar olarak geliştirilmesi ile Sağlık Bilimleri Üniversitesi ve Sağlık Bakanlığı arasındaki güçlü iş birliğinin daha etkin, sürdürülebilir ve verimli şekilde sürdürülmesi konusunda değerlendirmelerde bulunuldu.

Rektör Aydın’dan Bakan Memişoğlu’na teşekkür

Görüşmenin ardından değerlendirmelerde bulunan Rektör Prof. Dr. Kemalettin Aydın, Sağlık Bakanı Prof. Dr. Kemal Memişoğlu’nun Sağlık Bilimleri Üniversitesine verdiği desteğin son derece kıymetli olduğunu belirterek şunları söyledi:

“Sağlık eğitiminin, sağlık hizmet sunumunun ve bilimsel üretimin birbirinden ayrılmadan güçlendirilmesi ortak hedefimizdir. Üniversitemizin eğitimden araştırmaya, asistan eğitiminden öğrencilerimizin staj ve klinik uygulamalarına kadar yürüttüğü çalışmalarda her daim yanımızda olan ve üniversitemizin gelişimine güçlü destek veren Sağlık Bakanımız Sayın Prof. Dr. Kemal Memişoğlu’na teşekkür ediyorum. Sayın Bakanımızın yakın ilgisi ve desteği, ülkemizin sağlık insan gücünün yetiştirilmesinde üstlendiğimiz sorumluluğu daha güçlü şekilde yerine getirmemiz açısından son derece kıymetlidir. Nazik ev sahiplikleri ve üniversitemize verdikleri değerli destek için kendilerine şükranlarımı sunuyorum.”

Her iki tabloda da unutkanlık, kafa karışıklığı ve davranış değişiklikleri görülebilse de deliryum ile demans birbirinden farklı durumlardır. Aralarındaki en önemli ipuçlarından biri ise belirtilerin ne kadar hızlı ortaya çıktığıdır.

Deliryum saatler veya günler içinde başlayabilir

Deliryum, kişinin dikkatinde, farkındalığında ve düşünme yeteneğinde ani değişikliklere yol açabilen akut bir tablodur.

Belirtiler çoğu zaman saatler veya birkaç gün içinde gelişir ve gün boyunca belirgin biçimde değişebilir.

Kişi bir süre çevresiyle normal şekilde iletişim kurarken birkaç saat sonra nerede olduğunu anlamakta zorlanabilir, dikkatini sürdüremeyebilir veya alışılmadık davranışlar gösterebilir.

Demans ise genellikle çok daha yavaş gelişir. Hafıza, düşünme, muhakeme ve diğer bilişsel beceriler aylar veya yıllar içinde giderek etkilenebilir.

Bu nedenle “ne zaman başladı?” sorusu iki durumu ayırt etmede son derece önemlidir.

Deliryum neden ortaya çıkar?

Deliryum tek başına bir hastalıktan çok, vücutta veya beyinde gelişen başka bir sorunun işareti olabilir.

Olası tetikleyiciler arasında:

Enfeksiyonlar,

bazı ilaçlar veya ilaç etkileşimleri,

susuz kalma,

elektrolit bozuklukları,

ağır hastalıklar,

organ yetmezliği,

ameliyat ve hastane yatışı,

uyku-uyanıklık düzeninin ciddi şekilde bozulması

yer alabilir.

Özellikle ileri yaştaki, ağır hastalığı bulunan veya yoğun bakımda tedavi gören kişilerde risk artabilir.

Bu nedenle aniden ortaya çıkan zihinsel değişiklik yalnızca “yaşlılık” veya “unutkanlık” olarak değerlendirilmemelidir.

En önemli belirtilerden biri dikkat bozukluğu

Deliryumda yalnızca hafıza etkilenmez. Kişinin dikkatini bir konuşmaya veya çevresinde olup bitenlere vermesi zorlaşabilir.

Belirtiler arasında ani kafa karışıklığı, çevreyi tanımakta zorlanma, dikkatin kolayca dağılması, alışılmadık davranışlar, huzursuzluk, aşırı uyku hali ve bazı kişilerde halüsinasyonlar bulunabilir.

Üstelik deliryum her zaman kişinin bağırdığı veya aşırı hareketli olduğu bir tablo şeklinde görülmez.

Bazı hastalar tam tersine sessizleşebilir, yavaşlayabilir ve normalden fazla uyuyabilir. “Hipoaktif deliryum” olarak bilinen bu durumun fark edilmesi daha zor olabilir.

Demans nasıl farklı?

Demans genellikle ani başlamaz.

Hafıza ve diğer bilişsel beceriler zaman içinde giderek bozulur ve kişinin günlük yaşamını etkilemeye başlar.

Örneğin kişi sık sık yakın zamanda yaşanan olayları unutabilir, bildiği işleri yapmakta zorlanabilir, konuşurken kelime bulmakta güçlük çekebilir veya zaman ve mekân konusunda giderek daha fazla sorun yaşayabilir.

Demans yaşlanmanın normal bir sonucu değildir.

Alzheimer hastalığı, Lewy cisimcikli demans, frontotemporal demans ve vasküler demans gibi farklı nedenleri ve türleri bulunmaktadır.

Deliryum ve demans arasındaki temel farklar

Deliryum genellikle saatler veya günler içinde ortaya çıkar. Demans ise çoğunlukla aylar veya yıllar içinde gelişir.

Deliryumda belirtiler gün içinde belirgin biçimde dalgalanabilir. Demansta değişim genellikle daha yavaş ve süreklidir.

Deliryumda dikkat ve farkındalık erken dönemde belirgin şekilde bozulabilir. Demansın erken dönemlerinde ise özellikle hafıza ve diğer bilişsel işlevlerdeki değişiklikler daha ön planda olabilir.

Deliryumun altında yatan neden bulunup tedavi edildiğinde tablo çoğu zaman düzelebilir. Demansın birçok türü ise kronik ve ilerleyicidir; tedaviler belirtileri kontrol etmeye veya bazı hastalarda ilerlemeyi yavaşlatmaya yönelik olabilir.

İkisi aynı kişide görülebilir

En önemli noktalardan biri de deliryum ve demansın birbirini dışlamamasıdır.

Demansı bulunan bir kişi aynı zamanda deliryum geliştirebilir.

Örneğin demansı olan yaşlı bir kişi enfeksiyon geçirdiğinde, ameliyat olduğunda veya hastaneye yatırıldığında zihinsel durumunda birkaç saat veya gün içinde belirgin bir kötüleşme görülebilir.

Bu değişikliğin yalnızca mevcut demansın ilerlemesine bağlanması önemli bir hataya dönüşebilir.

Çünkü ani değişimin arkasında tedavi edilmesi gereken enfeksiyon, ilaç yan etkisi, metabolik bozukluk veya başka bir akut sağlık problemi bulunabilir.

Ani kafa karışıklığı neden acil değerlendirilmeli?

Cleveland Clinic, deliryumu hızlı tıbbi değerlendirme gerektiren bir durum olarak değerlendiriyor.

Özellikle daha önce böyle bir problemi olmayan kişide aniden kafa karışıklığı gelişmesi, dikkat ve uyanıklık düzeyinin hızla değişmesi, yeni başlayan halüsinasyon veya olağan dışı davranışların ortaya çıkması ya da ameliyat, hastalık veya ilaç değişikliğinin ardından zihinsel durumun bozulması gecikmeden sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilmelidir.

Ani zihinsel değişikliğin nedeninin evde kesin olarak belirlenmeye çalışılması doğru değildir. İnme, enfeksiyon, düşük oksijen düzeyi, metabolik bozukluklar ve ilaç etkileri dahil olmak üzere farklı nedenlerin ayırıcı tanıda değerlendirilmesi gerekebilir.

Ailelerin fark edebileceği kritik ayrıntı

Sağlık çalışanları hastanın daha önceki zihinsel durumunu her zaman bilmeyebilir. Bu nedenle aile üyelerinin gözlemleri tanıda önemli olabilir.

“Dün böyle değildi”, “Sabah bizimle normal konuşuyordu” veya “Son birkaç saatte tamamen değişti” gibi bilgiler, belirtilerin akut başladığını göstermesi açısından değerlidir.

Kısacası yaşlı bir kişide kafa karışıklığı görüldüğünde yalnızca “unutkanlık başladı” diye düşünmek yeterli değildir.

Aylar ve yıllar içinde gelişen bilişsel gerileme demansı düşündürebilirken, saatler veya günler içinde ortaya çıkan ve gün boyunca değişkenlik gösteren zihinsel durum bozukluğu deliryum açısından uyarıcıdır.

Ani değişiklik varsa zaman kaybetmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Kaynaklar:
Cleveland Clinic Health Essentials
National Institute on Aging
NCBI Bookshelf – StatPearls
Alzheimer’s Association Clinical Practice Guideline

Kamuda taşeron sisteminin yeniden yaygınlaştırılacağı ve binlerce kişinin taşeron şirketler üzerinden istihdam edileceği yönündeki haberler iş arayanların dikkatini çekti.

Özellikle okullarda ve kamu kurumlarında hizmet alımı yönteminin daha fazla kullanılabileceğine ilişkin bilgiler, “Taşeron sistemi geri mi geliyor?” sorusunu yeniden gündeme taşıdı.

Ancak hizmet alımı ile kamuda eski taşeron işçilik sistemine genel olarak geri dönülmesi arasında önemli bir fark bulunuyor.

GENEL BİR TAŞERON DÖNÜŞÜ KARARI VAR MI?

Mevcut bilgiler itibarıyla kamuda eski taşeron personel sistemine genel dönüş yapıldığını ortaya koyan kapsamlı bir resmî karar açıklanmış değil.

Bu nedenle “taşeron sistemi geri geldi” veya “kamuya binlerce taşeron işçi alınacak” ifadelerini kesinleşmiş bir karar gibi değerlendirmek için henüz erken.

Bununla birlikte kamu kurumlarının belirli hizmetleri dışarıdan hizmet alımı yöntemiyle karşılaması yeni bir uygulama değil ve çeşitli alanlarda devam ediyor.

MEB’DE 60 BİN İŞÇİ İDDİASI

Gündeme gelen haberlerin en dikkat çekici bölümlerinden biri Milli Eğitim Bakanlığıyla ilgili.

Bazı yayınlarda okullardaki temizlik ve benzeri ihtiyaçların karşılanması amacıyla 2027 yılında hizmet alımı modelinin kullanılabileceği ve bu kapsamda on binlerce kişinin çalıştırılabileceği ileri sürüldü.

Hatta 60 bin civarında işçiden söz eden haberler yayımlandı.

Ancak bu rakamı kesinleşmiş bir personel alımı olarak gösterecek resmî bir 60 bin kişilik işçi alım ilanı henüz ortaya konmuş değil.

Dolayısıyla “MEB 60 bin taşeron işçi alacak” bilgisinin şu aşamada kesinleşmiş bir kamu personeli alımı olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

SAĞLIK BAKANLIĞINDA DURUM FARKLI

Taşeron tartışmalarının en fazla merak edilen alanlarından biri de hastaneler.

Sağlık Bakanlığının son dönem işçi alımlarına bakıldığında doğrudan sürekli işçi istihdamının sürdüğü görülüyor.

Bakanlık 2025 yılında taşra teşkilatında istihdam edilmek üzere 2 bin 764 sürekli işçi alımı gerçekleştirdi. Alımlar temizlik görevlisi ve silahsız güvenlik görevlisi kadrolarını da kapsadı.

2026 yılında bu alımlara ilişkin yedek adayların göreve başlatılması işlemleri de devam etti.

Ayrıca 2026 yılında eski hükümlü ve terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananlar kapsamında 211 sürekli temizlik işçisine yönelik süreç yürütüldü.

Bu kişiler taşeron şirket çalışanı olarak değil, sürekli işçi statüsünde istihdam ediliyor.

HASTANELERDE HİZMET ALIMI BİTTİ Mİ?

Hayır.

Kamu hastanelerinde hizmet alımı uygulamaları tamamen ortadan kalkmış değil.

Bilgi yönetim sistemleri, laboratuvar, görüntüleme, yemek, araç ve çeşitli destek hizmetleri gibi alanlarda kamu kurumlarının hizmet satın aldığı örnekler bulunuyor.

Buradaki kritik nokta ise her hizmet alımının “kamuda taşeron işçilik sistemine dönüş” anlamına gelmemesi.

Bir hastanenin belirli bir hizmet için ihale açması ile devletin personel istihdam politikasını genel olarak taşeron modele çevirmesi birbirinden farklı konular.

HASTANELERE BİNLERCE TAŞERON İŞÇİ ALINACAK MI?

Şu aşamada Sağlık Bakanlığının hastanelere binlerce yeni taşeron işçi alınacağını duyurduğu genel bir personel alım ilanı bulunmuyor.

Bu nedenle sosyal medyada veya çeşitli internet sitelerinde görülebilecek “hastanelere taşeron işçi alımı başladı” şeklindeki açıklamalara ihtiyatla yaklaşılması gerekiyor.

Adayların özellikle Sağlık Bakanlığı, İŞKUR ve ilgili kamu kurumlarının resmî duyurularını takip etmeleri önem taşıyor.

HİZMET ALIMI İLE SÜREKLİ İŞÇİ ARASINDAKİ FARK NE?

Sürekli işçi alımında kişi doğrudan ilgili kamu kurumunun işçisi olarak istihdam ediliyor.

Hizmet alımında ise kamu kurumu belirli bir işi veya hizmeti bir yükleniciden satın alabiliyor. Hizmetin niteliğine göre yüklenici kendi personelini kullanabiliyor.

Bu nedenle bir kamu kurumunun hizmet alımı ihalesine çıkması, aynı kurumun doğrudan taşeron işçi alım ilanına çıktığı anlamına gelmiyor.

SONUÇ: İDDİALAR İÇİN RESMÎ İLAN BEKLENMELİ

Kamuda hizmet alımı uygulamalarının devam ettiği ve bazı kurumlarda bu yöntemin kullanıldığı doğru.

Ancak mevcut tablo, Türkiye genelinde eski taşeron işçilik sistemine dönülmesine ilişkin kapsamlı bir kararın kesinleştiğini göstermiyor.

Benzer şekilde Sağlık Bakanlığının hastanelere yönelik binlerce kişilik yeni bir taşeron işçi alımı kararı da şu aşamada açıklanmış değil.

MEB için gündeme getirilen on binlerce kişilik istihdam rakamlarının da resmî alım ilanları ve uygulama ayrıntıları açıklanmadan kesin personel alımı olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Bu nedenle taşeron işçi adaylarının “başvurular başladı” veya “binlerce işçi alınacak” şeklindeki haberlerde özellikle resmî ilan bulunup bulunmadığını kontrol etmesi önem taşıyor.

Akşam yemeğinde hem doyurucu hem de hazırlaması kolay bir seçenek arayanlar için fırında yoğurt soslu tavuk ve sebze, tek tepside hazırlanabilecek pratik tariflerden biri. Tavuk göğsü; yoğurt, sarımsak ve baharatlarla lezzetlendirilirken kabak, brokoli, biber ve soğan yemeğin sebze miktarını artırıyor.

Tarifin en büyük avantajlarından biri, ana yemek ve sebze garnitürünün aynı tepside pişmesi. Hazırlık aşaması yaklaşık 10-15 dakika sürüyor; geri kalan işi büyük ölçüde fırın yapıyor.

Protein açısından zengin tavuk ile farklı sebzeleri aynı öğünde buluşturan bu tarif, porsiyon kontrolü gözetildiğinde dengeli bir akşam öğününün parçası olabilir.

SAĞLIKLI BESLENME AÇISINDAN NEDEN ÖNE ÇIKIYOR?

Tavuk göğsü yüksek miktarda protein sağlayan ve derisiz kullanıldığında yağ miktarı görece düşük tutulabilen bir besindir. Yoğurt hem sosun kıvamını ve lezzetini artırır hem de yemeğe ilave protein sağlar.

Brokoli, kabak, kırmızı biber ve soğan ise öğündeki sebze çeşitliliğini artırır. Sebzeler lif, vitamin ve minerallerin beslenmeye eklenmesine katkıda bulunur.

Tarifte kızartma yerine fırında pişirme yönteminin kullanılması ve yağ miktarının ölçülü tutulması da toplam enerji miktarını kontrol etmeyi kolaylaştırabilir.

TARİF BİLGİLERİ

Hazırlama süresi: 15 dakika
Pişirme süresi: 25-30 dakika
Toplam süre: 40-45 dakika
Kaç kişilik: 4
Zorluk: Kolay
Öğün: Akşam yemeği
Kategori: Yüksek Proteinli Tarifler

YAKLAŞIK BESİN DEĞERLERİ

Porsiyon başına yaklaşık:

Kalori: 330 kcal
Protein: 38-40 g
Karbonhidrat: 14-16 g
Yağ: 11-13 g
Lif: 4-5 g

Besin değerleri kullanılan tavuk miktarına, yoğurdun yağ oranına, sebzelerin büyüklüğüne, zeytinyağı miktarına ve porsiyonlamaya göre değişebilir. Bu nedenle değerler yaklaşık olarak değerlendirilmelidir.

MALZEMELER

600 gram derisiz tavuk göğsü
1 orta boy kabak
1 kırmızı kapya biber
1 orta boy kuru soğan
200 gram brokoli
120 gram sade yoğurt
2 diş sarımsak
2 yemek kaşığı zeytinyağı
1 tatlı kaşığı kekik
1 çay kaşığı tatlı kırmızı toz biber
Yarım çay kaşığı karabiber
Yarım çay kaşığı tuz

NASIL YAPILIR?

Fırını 200 dereceye ısıtın.

Tavuk göğsünü yaklaşık 3-4 santimetrelik eşit parçalar halinde kesin.

Yoğurt, ezilmiş sarımsak, 1 yemek kaşığı zeytinyağı, kekik, kırmızı toz biber, karabiber ve tuzu geniş bir kapta karıştırın.

Tavuk parçalarını yoğurtlu karışıma ekleyip her tarafının soslanmasını sağlayın. Vaktiniz varsa buzdolabında 20-30 dakika dinlendirin. Bekletmeden de pişirebilirsiniz.

Kabak, kırmızı biber ve soğanı iri parçalar halinde kesin. Brokoliyi küçük çiçeklere ayırın.

Sebzeleri fırın tepsisine alın. Kalan 1 yemek kaşığı zeytinyağını ekleyip karıştırın.

Yoğurt soslu tavukları sebzelerin arasına, mümkün olduğunca tek kat halinde yerleştirin. Malzemeleri üst üste yığmamaya çalışın.

Önceden ısıtılmış 200 derece fırında yaklaşık 25-30 dakika pişirin. Tavuk parçalarının büyüklüğüne göre süre değişebilir.

Gıda güvenliği açısından tavuğun en kalın bölümünün merkez sıcaklığının en az 74 dereceye ulaşması önerilir. Mutfak termometresi yoksa tavukların tamamen piştiğinden emin olun.

Daha fazla renk isterseniz pişirmenin son birkaç dakikasında fırının üst ızgara özelliğini kısa süre kullanabilirsiniz. Yanmayı önlemek için bu aşamada yemeği takip edin.

ŞEFİN PÜF NOKTASI

Tavuk ve sebzeleri tepsiye sıkıştırmayın. Malzemeler üst üste geldiğinde kızarmak yerine kendi buharlarında pişebilir.

Tavukları mümkün olduğunca eşit büyüklükte kesin. Böylece küçük parçaların kuruması, büyük parçaların ise geç pişmesi önlenir.

Yoğurtlu marinada çok uzun süre bekletmek şart değildir. 20-30 dakikalık kısa bir dinlendirme bile sosun tavukların yüzeyine daha iyi tutunmasını sağlar.

DAHA SAĞLIKLI HALE NASIL GETİRİLEBİLİR?

Sebze oranını artırmak isteyenler brokoli, kabak veya biber miktarını yükseltebilir.

Tuz tüketimini sınırlamak isteyenler tuzu azaltıp kekik, sarımsak, karabiber, kimyon veya limon gibi farklı aromalardan yararlanabilir.

Daha fazla kompleks karbonhidrat içeren bir öğün isteniyorsa yanına küçük bir porsiyon bulgur, karabuğday veya tam tahıllı bir seçenek eklenebilir.

KİMLER İÇİN UYGUN?

Tarif, özellikle protein miktarı yüksek bir ana öğün arayanlar için uygun bir seçenek olabilir. İlave şeker içermez ve kızartma gerektirmez.

Bulgur veya ekmek eklenmeden servis edildiğinde tarifte doğal olarak gluten içeren temel bir malzeme bulunmaz. Ancak çölyak hastalığı veya tıbben glutensiz beslenmesi gereken kişiler yoğurt, baharat ve diğer paketli ürünlerin etiketlerini kontrol etmeli ve çapraz bulaşma riskini dikkate almalıdır.

Süt veya süt ürünlerine karşı alerjisi bulunanlar için yoğurt içermesi nedeniyle standart hali uygun değildir.

SIK SORULAN SORULAR

Fırında yoğurt soslu tavuk kaç kaloridir?

Bu tarifte porsiyon başına yaklaşık 330 kalori hesaplanabilir. Kullanılan yağ, yoğurt, tavuk miktarı ve porsiyon büyüklüğü toplam kaloriyi değiştirebilir.

Tavuk yoğurtla marine edilir mi?

Evet. Sade yoğurt baharatlarla karıştırılarak tavuk için pratik bir marine sosu olarak kullanılabilir. Aynı zamanda pişmiş tavuğun yüzeyine lezzet ve farklı bir doku kazandırır.

Tavuk ve sebzeler aynı tepside pişer mi?

Evet. Sebzelerin çok büyük kesilmemesi ve tavuk parçalarının benzer büyüklükte hazırlanması pişirme sürelerinin birbirine yaklaşmasına yardımcı olur.

Yanına ne yapılabilir?

Tek başına ana öğün olarak tüketilebileceği gibi bulgur pilavı, tam tahıllı tahıllar veya bol yeşillikli bir salatayla servis edilebilir.

Akşamdan hazırlanabilir mi?

Tavuk yoğurtlu sosla hazırlanıp üzeri kapalı şekilde buzdolabında bekletilebilir. Çiğ tavukla temas eden marinasyon sosu ayrıca pişirilmeden servis sosu olarak kullanılmamalıdır.

SAKLAMA VE SERVİS

Pişmiş tavuk ve sebzeler, pişirme sonrasında uzun süre oda sıcaklığında bırakılmadan uygun şekilde soğutulmalı ve kapalı bir kapta buzdolabına kaldırılmalıdır.

Genel gıda güvenliği yaklaşımı kapsamında pişmiş tavuklu yemeklerin buzdolabında yaklaşık 3-4 gün içinde tüketilmesi uygundur. Yeniden ısıtırken yemeğin tamamının yeterince ısındığından emin olun.

Servis sırasında üzerine taze maydanoz veya dereotu eklenebilir. Daha ferah bir tat için servis anında az miktarda limon suyu kullanılabilir.

SONUÇ

Fırında yoğurt soslu tavuk ve sebze, ayrı ayrı birkaç yemek hazırlamak istemeyenler için tek tepside protein ve sebzeyi bir araya getiriyor.

Özellikle yoğun günlerde önceden hazırlanabilmesi ve farklı mevsim sebzeleriyle uyarlanabilmesi, tarifi pratik bir akşam yemeği alternatifi haline getiriyor.

Türkiye’nin kritik teknoloji alanlarında ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağını artırmayı hedefleyen yeni program için başvuru süreci başladı.

Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından hayata geçirilen Türkiye Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı kapsamında ilk aşamada 550 araştırmacının yetiştirilmesi planlanıyor.

Programın en önemli özelliği ise doktora eğitimi ile araştırma görevlisi istihdamını aynı model içerisinde buluşturması.

4 STRATEJİK ALANA ÖNCELİK VERİLECEK

Program kapsamında kontenjanlar Türkiye açısından kritik kabul edilen dört temel teknoloji alanında oluşturuldu.

Bunlar;

Yapay Zekâ ve Akıllı Sistemler,
Siber Güvenlik,
Bilişim Teknolojileri,
Donanım ve Bilgisayar Sistemleri.

Programla yalnızca akademik eğitim verilmesi değil, stratejik teknoloji alanlarında uzun vadeli araştırmacı insan kaynağının oluşturulması amaçlanıyor.

550 KONTENJAN AYRILDI

Yeni programın ilk döneminde toplam 550 kontenjan bulunuyor.

Programa kabul edilen adayların araştırma üniversitelerinde doktora eğitimlerine devam ederken araştırma görevlisi olarak istihdam edilmesi öngörülüyor.

YÖK’ün hedefi programı ilerleyen yıllarda daha da büyütmek. Beş yıllık süreç içerisinde yaklaşık 3 bin araştırmacının yetiştirilmesi planlanıyor.

BAŞVURULAR 22 EYLÜL’E KADAR SÜRECEK

Programa başvurular 8 Eylül 2026 tarihinde başladı.

Adaylar başvurularını 22 Eylül 2026 tarihine kadar YÖK tarafından oluşturulan merkezi sistem üzerinden gerçekleştirebilecek.

Başvuracak adaylara tercih hakkı da tanınıyor. Adaylar en fazla iki farklı stratejik alan içerisinden toplam beş tercih yapabilecek.

HER LİSANS MEZUNU HER KONTENJANA BAŞVURAMAYACAK

Program geniş bir mezun grubunu ilgilendirse de adayların başvuru yapabileceği kontenjanlar lisans mezuniyet alanlarına göre değişiyor.

Başvuru tablolarında başta mühendislik ve temel bilimler olmak üzere farklı lisans programlarına yer veriliyor.

Bazı kontenjanlarda tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk ve mimarlık gibi bölümlerden mezun adayların da başvuru yapabilmesine imkân tanınıyor.

Bu nedenle adayların yalnızca genel başvuru şartlarını değil, tercih etmek istedikleri kontenjan için belirlenen lisans mezuniyet şartını da ayrıca kontrol etmeleri gerekiyor.

35 YAŞ ŞARTI BULUNUYOR

Programa başvuracak adaylar açısından dikkat edilmesi gereken koşullardan biri yaş sınırı.

Belirlenen esaslara göre adayların sınavın gerçekleştirildiği yılın 1 Ocak tarihi itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olması gerekiyor.

Adayların ayrıca ilgili kontenjan için belirlenen ALES ve yabancı dil koşullarını sağlaması gerekiyor.

İLK ELEME ALES, YABANCI DİL VE MEZUNİYET NOTUYLA

Programa yapılan her başvurunun ardından adaylar doğrudan merkezi sınava alınmayacak.

Ön değerlendirmede üç temel akademik gösterge kullanılacak.

ALES puanı yüzde 40,
yabancı dil puanı yüzde 30,
lisans mezuniyet notu yüzde 30 oranında etkili olacak.

Bu hesaplama sonucunda başarılı bulunan adaylardan, ilan edilen kontenjanın en fazla dört katı kadar aday merkezi yazılı sınava çağrılacak.

MERKEZİ SINAVI ÖSYM YAPACAK

Seçim sürecinin önemli aşamalarından biri ÖSYM tarafından gerçekleştirilecek merkezi yazılı sınav olacak.

Sınavın 28 Kasım 2026 tarihinde yapılması planlanıyor.

Merkezi yazılı sınavdan 70 puanın altında alan adaylar başarısız kabul edilecek.

Bu nedenle ön değerlendirmeyi geçmek tek başına programa yerleşmek için yeterli olmayacak.

NİHAİ PUAN NASIL HESAPLANACAK?

Başarılı adayların belirlenmesinde tek bir sınav sonucu yerine farklı akademik göstergelerin birlikte değerlendirildiği bir sistem uygulanacak.

Nihai değerlendirmede;

merkezi yazılı sınav yüzde 30,
lisans mezuniyet notu yüzde 25,
ALES puanı yüzde 25,
yabancı dil puanı yüzde 20

oranında etkili olacak.

Böylece adayların lisans dönemindeki akademik performansı, lisansüstü eğitim için gerekli akademik yeterliliği, yabancı dil düzeyi ve stratejik alandaki merkezi sınav başarısı birlikte değerlendirilecek.

DOKTORA İLE ARAŞTIRMA GÖREVLİLİĞİ BİRLEŞİYOR

Programı klasik lisansüstü eğitim ilanlarından ayıran temel unsur istihdam modeli.

Başarılı adayların belirlenen araştırma üniversitelerinde doktora eğitimlerine devam etmeleri ve aynı zamanda araştırma görevlisi olarak çalışmaları öngörülüyor.

Bu modelle özellikle yapay zekâ, siber güvenlik ve ileri bilişim teknolojileri gibi küresel rekabetin yoğunlaştığı alanlarda üniversitelerde güçlü araştırma ekiplerinin oluşturulması hedefleniyor.

TIP VE SAĞLIK ALANLARI AÇISINDAN DA ÖNEMLİ

Program yalnızca bilgisayar ve mühendislik alanları açısından önem taşımıyor.

Yapay zekânın tıbbi görüntüleme, klinik karar destek sistemleri, ilaç geliştirme, genomik, kişiselleştirilmiş tıp ve sağlık verilerinin analizi gibi alanlarda giderek daha fazla kullanılması, sağlık bilimleri ile teknoloji arasındaki sınırları da değiştiriyor.

Bazı kontenjanların tıp, diş hekimliği ve eczacılık gibi alanlardan mezun adaylara açık olması bu açıdan dikkat çekiyor.

Ancak sağlık alanından mezun olmak bütün kontenjanlara başvuru hakkı vermiyor. Adayların başvurmayı düşündükleri alan için yayımlanan özel mezuniyet ve puan şartlarını incelemeleri gerekiyor.

Türkiye Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı, ilk etapta 550 kişilik kontenjanıyla başlarken, önümüzdeki yıllarda Türkiye’nin kritik teknoloji alanlarındaki akademik insan kaynağını güçlendirecek yeni modellerden biri olmaya aday görünüyor.

Ancak burada iki farklı konuyu birbirinden ayırmak gerekiyor. Bazı yiyeceklerin bağırsak hormonlarının salgılanmasını etkileyebilmesi bilimsel olarak araştırılıyor. Fakat bundan, evde hazırlanan bir smoothie’nin GLP-1 ilaçlarının etkisini taklit ettiği sonucu çıkmıyor.

SMOOTHIE NEDİR?

Smoothie; meyve, sebze, yoğurt, süt veya kefir gibi yiyeceklerin blenderdan geçirilerek hazırlandığı koyu kıvamlı bir içecektir.

Meyve suyundan önemli bir farkı, meyve ve sebzelerin genellikle posasıyla birlikte kullanılmasıdır. İçine yulaf, chia tohumu, keten tohumu, ceviz veya badem gibi başka yiyecekler de eklenebilir.

Örneğin yoğurt, çilek, yulaf ve chia tohumunu blenderdan geçirerek hazırlanan içecek bir smoothie’dir.

Ancak smoothie olması bir içeceği otomatik olarak sağlıklı yapmaz. İçine ne konulduğu, ne kadar tüketildiği ve kişinin günlük beslenmesinin bütünü önemlidir.

PEKİ GLP-1 NEDİR?

GLP-1, bağırsaklardan salgılanan doğal bir hormondur. Yemek yedikten sonra vücudun verdiği yanıtın parçalarından biridir. İştah, tokluk, mide boşalması ve kan şekeri kontrolüyle ilişkili süreçlerde görev alır.

Semaglutid ve benzeri GLP-1 temelli ilaçlar ise bu doğal sistemden yararlanılarak geliştirilmiş ilaçlardır.

Bu nedenle bir yiyeceğin vücudun doğal GLP-1 yanıtını bir miktar etkilemesi ile GLP-1 temelli bir ilacın vücutta oluşturduğu farmakolojik etki aynı şey değildir.

“GLP-1’İ ARTIRAN SMOOTHIE” İDDİASI NE KADAR DOĞRU?

Protein, lif, yağ ve bazı karbonhidratların sindirim sistemi hormonları üzerindeki etkileri uzun süredir araştırılıyor. Bazı araştırmalar belirli besinlerin veya lif türlerinin vücudun kendi GLP-1 salgısını etkileyebileceğini düşündürüyor.

Fakat mevcut bilimsel veriler, belirli bir smoothie tarifinin GLP-1 ilaçlarına benzer bir etki oluşturduğunu göstermiyor.

Bu nedenle yoğurt, yulaf, meyve veya chia tohumu içeren bir karışımı “doğal GLP-1 ilacı” olarak tanımlamak doğru değil.

GLP-1 KULLANANLAR İÇİN NEDEN SMOOTHIE ÖNERİLEBİLİYOR?

İkinci iddia ise tamamen farklı.

GLP-1 temelli ilaç kullanan bazı kişiler daha çabuk doyabilir ve eskisine göre daha az yemek yiyebilir. Bazı kişilerde bulantı, erken doyma, kabızlık veya başka sindirim sistemi yakınmaları da görülebilir.

Bu durumda az miktarda yiyecekle yeterli protein, lif ve diğer besin öğelerini almak daha önemli hale gelebilir.

İyi hazırlanmış bir smoothie burada pratik bir seçenek olabilir.

Fakat bunun nedeni smoothie’nin GLP-1’i ilaç gibi artırması değildir. Nedeni, doğru yiyecekler kullanıldığında tek bardakta protein, lif ve farklı besin öğelerinin bir araya getirilebilmesidir.

PROTEİN İÇİN YOĞURT VE KEFİR

Sade yoğurt veya kefir smoothie’ye protein eklemenin kolay yollarından biridir.

Örneğin yalnızca meyve ve meyve suyundan oluşan bir smoothie yerine yoğurt ile hazırlanmış bir karışım daha fazla protein sağlayabilir.

Özellikle GLP-1 kullanan ve daha az yemek yiyen kişilerde yeterli protein alınması önemlidir. Protein yalnızca smoothie’den alınmak zorunda değildir; yumurta, balık, tavuk, süt ürünleri ve baklagiller gibi günlük yiyecekler de protein kaynaklarıdır.

LİF İÇİN YULAF, MEYVE VE TOHUMLAR

Yulaf, bütün meyveler, chia ve öğütülmüş keten tohumu smoothie’nin lif miktarını artırabilir.

Lif içeren yiyecekler tokluk hissine katkıda bulunabilir ve dengeli beslenmenin önemli parçalarıdır.

Ancak “ne kadar fazla lif, o kadar iyi” düşüncesi de doğru değildir. Özellikle GLP-1 kullanan ve şişkinlik, bulantı veya erken doyma yaşayan kişilerde çok yoğun bir smoothie rahatsızlık verebilir.

Bu nedenle miktarı kişinin toleransına göre ayarlamak gerekir.

MEYVEYİ SUYUNU SIKMAK YERİNE POSASIYLA KULLANIN

Çilek, böğürtlen, yaban mersini, elma, armut veya muz smoothie içinde kullanılabilir.

Meyveyi yalnızca suyunu sıkarak kullanmak yerine yenilebilir posasıyla blenderdan geçirmek lifin daha fazla korunmasını sağlar.

Buna karşılık çok miktarda meyve suyu, bal, şurup veya ilave şeker kullanılması smoothie’nin şeker ve enerji miktarını hızla yükseltebilir.

“Sağlıklı smoothie” etiketi, bardağın içine sınırsız malzeme eklenebileceği anlamına gelmez.

CEVİZ, BADEM VE TOHUMLAR EKLENEBİLİR

Ceviz, badem, chia ve keten tohumu lif, doymamış yağlar ve çeşitli besin öğeleri sağlar.

Bunlar smoothie’ye küçük miktarlarda eklenebilir.

Ancak kuruyemişler ve tohumlar enerji açısından yoğundur. Bu nedenle yoğurt, meyve, yulaf, fındık ezmesi, ceviz ve farklı tohumları aynı bardağa büyük miktarlarda doldurmak gereksiz derecede yoğun bir içecek ortaya çıkarabilir.

GLP-1 KULLANANLAR DEV BARDAKLARDAN KAÇINABİLİR

GLP-1 temelli ilaçlar mide boşalmasını yavaşlatabilir ve kişinin daha erken doymasına yol açabilir.

Bu nedenle sosyal medyada görülen çok büyük bardaklarda, çok sayıda malzemeyle hazırlanan smoothie’ler herkes için uygun olmayabilir.

Daha küçük miktarla başlayıp kişinin nasıl hissettiğine bakması daha uygulanabilir bir yaklaşım olabilir.

BASİT BİR SMOOTHIE NASIL HAZIRLANABİLİR?

Karmaşık tariflere ihtiyaç yok.

Örneğin sade yoğurt veya kefir, bir porsiyon meyve, az miktarda yulaf ve bir miktar chia ya da öğütülmüş keten tohumu kullanılabilir.

Buradaki mantık basittir:

Yoğurt veya kefir protein sağlar.

Bütün meyve ve yulaf lif sağlar.

Chia, keten tohumu veya birkaç parça ceviz besin çeşitliliğini artırabilir.

Miktarlar ise kişinin enerji ihtiyacına, iştahına ve sindirim sistemi toleransına göre değişebilir.

NELERİ SINIRLAMAK DAHA İYİ OLABİLİR?

Şekerli meyve suları, aromalı şuruplar, fazla miktarda bal, ilave şeker ve çok şekerli aromalı yoğurtlar smoothie’yi hızla tatlı bir içeceğe dönüştürebilir.

Bunların yerine sade yoğurt veya kefir ve bütün meyveler kullanılabilir.

Ayrıca “GLP-1 artırıcı”, “yağ yakıcı” veya benzeri iddialarla satılan tozların smoothie’ye eklenmesi gerektiğine dair bir kural yoktur.

SMOOTHIE NORMAL YEMEĞİN YERİNİ ALMAK ZORUNDA DEĞİL

Smoothie pratik olabilir ancak bütün öğünleri sıvı hale getirmek gerekmez.

Yumurta ve tam tahıllı ekmek, yoğurt ve meyve, mercimek yemeği, balık ve salata gibi günlük yiyecekler de protein, lif, vitamin ve mineralleri sağlayabilir.

Bu nedenle GLP-1 kullanan herkesin smoothie içmesi gerektiği düşüncesi de doğru değildir.

ASIL SORU: GLP-1’İ ARTIRIYOR MU, YOKSA DENGELİ BİR İÇECEK Mİ?

Sosyal medyadaki GLP-1 smoothie tartışmasının en önemli noktası bu ayrımdır.

Protein ve lif içeren bir smoothie kişinin daha tok hissetmesine yardımcı olabilir ve doğru hazırlandığında dengeli beslenmenin bir parçası olabilir.

Ancak bu durum, içeceğin GLP-1 temelli bir ilaç gibi çalıştığı anlamına gelmez.

Bu nedenle bir smoothie değerlendirirken “GLP-1’i ne kadar artırıyor?” sorusundan önce şu sorulara bakmak daha anlamlıdır:

İçinde bir protein kaynağı var mı?

Bütün meyve veya başka bir lif kaynağı içeriyor mu?

Gereksiz miktarda şeker eklenmiş mi?

Porsiyonu kişinin ihtiyacına uygun mu?

Günün geri kalanındaki beslenmeyle dengeli mi?

Kısacası yoğurt, yulaf, meyve ve tohumlardan hazırlanan bir smoothie’nin değerini “doğal GLP-1 ilacı” olmasında değil, bardağın içindeki gerçek yiyeceklerde aramak gerekiyor.

BESLENME / TIBBİ UYARI

Bu içerik genel beslenme bilgisi amacı taşır. GLP-1 temelli reçeteli ilaç kullanıyorsanız beslenme düzeninizi, yeterli protein ve enerji alımınızı ve yaşadığınız sindirim sistemi yakınmalarını hekiminiz veya diyetisyeninizle değerlendirin. Herhangi bir yiyecek veya smoothie reçeteli ilacın yerine kullanılmamalıdır.

KAYNAKLAR

American College of Lifestyle Medicine, American Society for Nutrition, Obesity Medicine Association ve The Obesity Society — Nutritional Priorities to Support GLP-1 Therapy for Obesity, 2025.

Mozaffarian D. ve arkadaşları — American Journal of Clinical Nutrition, 2025.

Dietary Fibers to Boost Endogenous GLP-1 Secretion and Satiety: A Scoping Review, 2026.

Nutritional Intake Changes During GLP-1 Receptor Agonist Therapy: A Systematic Review and Meta-analysis, 2026.

European Association for the Study of Obesity, European Federation of the Associations of Dietitians ve European Coalition for People Living with Obesity — Incretin-Based Therapies Consensus Statement, 2026.

Tıp eğitiminde yalnızca ne öğretildiği değil, öğrencinin hastayla ne zaman karşılaştığı ve klinik becerileri nasıl kazandığı da değişiyor.

İngiltere’de kurulan St Mary’s University London School of Medicine, Eylül 2026’da ilk tıp öğrencilerini kabul ederek eğitime başlamaya hazırlanıyor.

Londra’nın Twickenham bölgesinde kurulan yeni tıp fakültesinin eğitim modeli ise klasik derslik ve hastane merkezli eğitimin ötesine geçmeyi hedefliyor.

Öğrenciler ilk yıldan klinikle buluşacak

Programın dikkat çeken özelliklerinden biri erken klinik temas.

Tıp öğrencilerinin ilk yıldan itibaren yalnızca kampüste eğitim alması planlanmıyor. Öğrenciler aile hekimliği ve toplum sağlığı ortamlarında hastalar ve aileleriyle karşılaşacak.

Program dokümanlarına göre birinci sınıf öğrencileri ocak-mayıs döneminde yerel aile hekimliği merkezlerinde belirli aralıklarla klinik yerleştirmelere katılacak.

Eğitim modeli hastanın yalnızca hastanedeki dönemine de odaklanmıyor.

Öğrencilerin hastanın evden birinci basamağa, oradan hastaneye ve yeniden toplum içindeki yaşamına uzanan sağlık yolculuğunu anlaması amaçlanıyor.

Simülasyon merkezi eğitimin merkezinde

Yeni tıp fakültesinin önemli yatırımlarından biri de simülasyon altyapısı.

Öğrenciler için kurulan Integrated Skills and Simulation Centre bünyesinde klinik beceri ve simülasyon eğitimlerinin verilmesi planlanıyor.

Yeni Centenary Building içerisinde ayrıca eğitim amaçlı hasta servisi ve destekli yaşam alanlarının simülasyonuna yönelik eğitim ortamları bulunuyor.

Böylece öğrencilerin gerçek hasta karşılaşmalarından önce belirli klinik durumları güvenli ve kontrollü ortamlarda deneyimlemesi hedefleniyor.

VR ve yapay zekâ da müfredatta

Programın bir başka dikkat çekici yönü dijital teknolojilere verilen ağırlık.

Tıp öğrencilerinin yapay zekâ, sağlık teknolojileri ve dijital sağlık alanındaki gelişmeler hakkında eğitim alması öngörülüyor.

Sanal gerçeklik teknolojileri de eğitim araçları arasında yer alıyor.

Bu yaklaşım, son yıllarda dünyada tıp eğitiminde giderek güçlenen bir eğilimi yansıtıyor. Simülasyon ve dijital teknolojiler artık yalnızca belirli klinik becerilerin öğretildiği yardımcı araçlar olarak değil, tıp eğitiminin farklı aşamalarını birbirine bağlayan yöntemler olarak değerlendiriliyor.

Hastane dışındaki sağlık hizmetleri önem kazanıyor

St Mary’s modelinin belki de en dikkat çekici tarafı ise toplum temelli eğitim yaklaşımı.

Öğrencilerin klinik deneyimleri yalnızca büyük hastanelerle sınırlı olmayacak.

Aile hekimliği merkezleri, toplum sağlık hizmetleri, hospisler ve farklı sağlık kuruluşları eğitim ortamlarının bir parçası olacak.

Üniversite, bu yaklaşımın öğrencilerin sağlık eşitsizliklerini ve hastaların sağlık sistemi içerisindeki gerçek yolculuğunu daha iyi anlamalarına yardımcı olmasını amaçlıyor.

Birinci ve ikinci sınıfta temel ve klinik bilimler birlikte yürütülürken öğrenciler klinik iletişim, hasta öyküsü alma, fizik muayene, temel yaşam desteği ve profesyonel uygulama gibi alanlarda da eğitim görecek.

İlerleyen yıllarda eğitim ağırlığı klinik rotasyonlara kayacak.

Üçüncü yılda genel tıp, acil bakım, cerrahi ve aile hekimliği; sonraki dönemlerde ruh sağlığı, kanser bakımı, kadın sağlığı, üroloji ve çocuk sağlığı gibi alanlarda klinik eğitim planlanıyor.

Yeni tıp fakülteleri yakından izleniyor

İngiltere’de yeni bir tıp fakültesinin açılması aynı zamanda uzun bir kalite güvence sürecini gerektiriyor.

General Medical Council, St Mary’s University School of Medicine’ı yeni tıp programları için yürütülen değerlendirme sürecindeki kurumlar arasında gösteriyor.

GMC daha önce fakültenin hazırlık ve geliştirme çalışmalarında yeterli ilerleme kaydettiğini ve ilk öğrencilerin eğitime başlayabilmesi yönünde sürecin ilerlediğini bildirdi.

Ancak yeni İngiliz tıp fakültelerinde kalite güvence süreci ilk öğrenci grubunun eğitimi boyunca devam ediyor. Bu nedenle mevcut durumun tamamlanmış nihai akreditasyon şeklinde değerlendirilmemesi gerekiyor.

Tıp eğitiminde yön değişiyor

St Mary’s örneği aslında daha geniş bir dönüşümün parçası.

Geleneksel modelde öğrenciler temel bilimleri ağırlıklı olarak fakültede öğreniyor, hasta ve klinik ortamla daha yoğun temas ise eğitimin ilerleyen yıllarında gerçekleşiyordu.

Yeni modeller ise bu iki alan arasındaki sınırı giderek azaltıyor.

Erken hasta teması, toplum içinde eğitim, simülasyon, yapay zekâ, sanal gerçeklik ve dijital sağlık aynı müfredat içerisinde bir araya getiriliyor.

Bu yaklaşım Türkiye açısından da önemli bir tartışmayı beraberinde getiriyor.

Yeni tıp fakültelerinin başarısını yalnızca derslik, öğretim üyesi veya hastane yatak kapasitesi üzerinden değerlendirmek yeterli mi?

Yoksa geleceğin tıp fakültesi; öğrenciyi ilk yıllardan itibaren hasta, toplum, teknoloji ve gerçek sağlık sistemiyle buluşturan bütünleşik bir eğitim ortamı olarak mı tasarlanmalı?

Londra’da ilk öğrencilerini karşılamaya hazırlanan yeni fakültenin modeli, bu sorunun önümüzdeki yıllarda tıp eğitiminin önemli gündemlerinden biri olacağını gösteriyor.

Apple’ın Türkiye’de görev yapan en az üç bakana ait iPhone’un gelişmiş casus yazılımlarla hedef alınmış olabileceği konusunda uyarı gönderdiği bildirildi. Bakanların kimlikleri açıklanmazken, olayın ardından telefonların değiştirildiği ve güvenlik önlemlerinin artırıldığı belirtildi.

Middle East Eye’ın konu hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı habere göre söz konusu bakanlar, Apple’ın geçen ay Türkiye dahil 110 ülkedeki bazı iPhone kullanıcılarına gönderdiği tehdit bildirimlerinin alıcıları arasında yer aldı.

APPLE’DAN CASUS YAZILIM UYARISI

Apple, yüksek profilli kişileri hedef alan gelişmiş ticari casus yazılım saldırıları tespit ettiğinde kullanıcılarına özel tehdit bildirimleri gönderebiliyor.

Bu tür saldırılar sıradan zararlı yazılımlardan farklı olarak belirli kişileri hedef alabiliyor. Hedefler arasında devlet görevlileri, diplomatlar, gazeteciler ve siyasi aktörler bulunabiliyor.

Middle East Eye’ın haberine göre en az üç Türk bakanın telefonu için de bu kapsamda uyarı gönderildi.

TÜRK YETKİLİ: GİRİŞİMLERİN BAŞARISIZ OLDUĞUNU DÜŞÜNÜYORUZ

Haberde görüşlerine yer verilen bir Türk yetkili, bakanların telefonlarının ele geçirilmesine yönelik girişimlerin başarılı olmadığının değerlendirildiğini söyledi.

Yetkili, isimleri açıklanmayan bakanların hassas bilgilerin korunması amacıyla güçlendirilmiş güvenlik önlemlerine sahip telefonlar ve özel şifreli uygulamalar kullandığını da belirtti.

TELEFONLAR DEĞİŞTİRİLDİ

Apple’ın bildirimlerinin ardından Türkiye’de güvenlik birimlerinin harekete geçtiği bildirildi.

Aktarılan bilgilere göre Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı cihazları incelemeye aldı. Bakanların kullandığı telefonlar daha sonra değiştirilirken ilave güvenlik tedbirleri de uygulamaya konuldu.

Ancak cihazlara gerçekten casus yazılım bulaşıp bulaşmadığını ortaya koyan bağımsız bir adli bilişim raporu kamuoyuna açıklanmış değil.

HANGİ CASUS YAZILIMIN KULLANILDIĞI BİLİNMİYOR

Olayın en önemli bilinmeyenlerinden biri saldırıda hangi casus yazılımın kullanıldığı.

Şu ana kadar kamuoyuna yansıyan bilgilerde belirli bir casus yazılım üreticisine veya ürüne yönelik doğrulanmış teknik tespit bulunmuyor.

Bu nedenle olayın doğrudan Pegasus veya başka bir ticari casus yazılımla ilişkilendirilmesi için yeterli kanıt bulunmuyor.

Pegasus, geçmiş yıllarda üst düzey kamu görevlileri, gazeteciler, aktivistler ve diplomatların telefonlarının hedef alınmasıyla ilgili uluslararası araştırmalarda gündeme gelmişti. Ancak geçmişteki bu vakalar, son saldırı girişiminde aynı yazılımın kullanıldığı anlamına gelmiyor.

SALDIRININ ARKASINDA KİM VAR?

Saldırının kaynağı da henüz belirlenebilmiş değil.

Olayı aktaran bazı haberlerde çeşitli ülkeler ve aktörler hakkında şüphelerden söz edilse de bunları doğrulayan kamuya açık teknik bir kanıt bulunmuyor.

Bu nedenle saldırının herhangi bir ülkeye veya kuruma atfedilmesi mevcut bilgiler ışığında mümkün değil.

BAKANLARIN İSİMLERİ AÇIKLANMADI

Casus yazılım uyarısı alan en az üç bakanın kim olduğu kamuoyuna açıklanmadı.

Ayrıca Apple tarafından söz konusu bakanlara ilişkin özel bir açıklama yapılmış değil. Kamuoyuna yansıyan bilgiler ağırlıklı olarak Middle East Eye’ın konu hakkında bilgi sahibi kaynaklara ve ismi açıklanmayan Türk yetkiliye dayandırdığı habere dayanıyor.

Olayın teknik ayrıntılarının ortaya çıkması açısından bağımsız adli bilişim incelemeleri ve Türkiye’deki yetkili kurumların ilerleyen dönemde yapabileceği açıklamalar önem taşıyor.

Spor bilimleri programlarında eğitim görmek isteyen adayların katıldığı 2026 YKS Spor Bilimleri İçin Özel Yetenek Sınavı’nda sonuçlar açıklandı. ÖSYM’nin sınav takvimine göre sonuç günü 9 Eylül 2026 olarak belirlenmişti.

2026-ÖZYES, 15-18 Ağustos 2026 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Sınava katılan adaylar, sonuç bilgilerini ÖSYM’nin Sonuç Açıklama Sistemi üzerinden kontrol edebiliyor.

ÖZYES NEDİR?

ÖZYES, Yükseköğretim Kurumları Sınavı kapsamında spor bilimleri alanındaki özel yetenekle öğrenci alan yükseköğretim programları için uygulanan merkezi özel yetenek sınavıdır.

Sınav sistemiyle adayların spor bilimleri programlarına yerleştirme sürecinde kullanılacak performanslarının merkezi olarak ölçülmesi amaçlanıyor.

ÖZYES SONUÇLARI NASIL ÖĞRENİLİR?

Adaylar ÖSYM’nin Sonuç Açıklama Sistemi üzerinden T.C. kimlik numaraları ve aday şifreleriyle sonuç bilgilerine ulaşabiliyor.

Adayların kişisel bilgilerini yalnızca ÖSYM’nin resmi sistemlerine girmeleri ve sonuç sorgulaması sırasında üçüncü taraf internet sitelerine karşı dikkatli olmaları önem taşıyor.

SINAV 15-18 AĞUSTOS’TA YAPILDI

ÖSYM tarafından yayımlanan 2026 sınav takvimine göre ÖZYES başvuruları 23-28 Temmuz 2026 tarihleri arasında alındı. Geç başvuru işlemleri ise 30 Temmuz’da gerçekleştirildi.

Sınav uygulaması 15 Ağustos’ta başladı ve 18 Ağustos’ta tamamlandı. Sonuç tarihi ise ÖSYM takviminde 9 Eylül 2026 olarak duyuruldu.

ŞİMDİ GÖZLER YERLEŞTİRME SÜRECİNDE

Sonuçların açıklanmasıyla birlikte adaylar açısından bir sonraki önemli aşama tercih ve yerleştirme süreci olacak.

Spor bilimleri programlarını hedefleyen adayların tercih dönemine ilişkin ÖSYM duyurularını ve yayımlanacak kılavuzları takip etmeleri gerekiyor. Tercih tarihleri, programlar, kontenjanlar ve yerleştirmeye ilişkin ayrıntılar ÖSYM tarafından ilan edilen bilgiler doğrultusunda kesinleşecek.

Bu nedenle adayların sosyal medya paylaşımları veya üçüncü taraf kaynaklar yerine ÖSYM tarafından yayımlanan güncel duyuru ve kılavuzları esas almaları önem taşıyor.

KAYNAK

Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM)
2026 ÖSYM Sınav Takvimi
2026-ÖZYES Kılavuzu

7 Üniversitedeki Öğrencilere Karşılıksız Burs Desteği

Üniversite öğrencilerinin 2026-2027 eğitim öğretim yılı için burs arayışları sürüyor. Öğrencilere karşılıksız eğitim desteği sağlayan kuruluşlardan Elginkan Vakfı da belirlediği üniversitelerde lisans öğrencilerine burs imkânı sunuyor.

Elginkan Vakfı burslarından başarılı ancak maddi imkânları yetersiz öğrenciler yararlanabiliyor.

Programın dikkat çeken özelliklerinden biri bursun yalnızca üniversiteye yeni başlayan öğrencilerle sınırlı olmaması. Hazırlık, birinci sınıf ve ara sınıflarda öğrenim gören öğrenciler de koşulları sağlamaları halinde bursiyer olabiliyor.

Hangi üniversitelerde burs veriliyor?

Elginkan Vakfı’nın burs programı bütün üniversiteleri kapsamıyor.

Vakfın açıkladığı lisans bursu kapsamındaki üniversiteler şöyle:

İstanbul Teknik Üniversitesi

İstanbul Üniversitesi

Orta Doğu Teknik Üniversitesi

Boğaziçi Üniversitesi

Ege Üniversitesi

Yıldız Teknik Üniversitesi

Manisa Celal Bayar Üniversitesi

Bu üniversitelerin dışında öğrenim gören öğrencilerin doğrudan Vakfa bireysel burs başvurusu yapması mümkün değil.

Tıp öğrencileri de başvurabiliyor

Elginkan Vakfı burslarında mühendislik ve Türk kültürüyle ilgili alanlara öncelik verilmekle birlikte lisans bursları yalnızca bu bölümlerle sınırlandırılmıyor.

Bu nedenle burs kapsamındaki üniversitelerde tıp fakültesinde öğrenim gören öğrenciler de gerekli koşulları sağlamaları halinde burs için değerlendirilebiliyor.

Burs kapsamındaki İstanbul Üniversitesi, Ege Üniversitesi ve Manisa Celal Bayar Üniversitesi gibi kurumlarda tıp fakülteleri bulunuyor.

Tıp öğrencilerine 6 yıla kadar burs

Tıp öğrencileri açısından burs programının dikkat çeken bir başka özelliği burs süresi.

Elginkan Vakfı Burs Yönetmeliğine göre burs, gerekli koşulların korunması halinde tıp fakültesi öğrencilerine azami 6 yıl süreyle verilebiliyor.

Diğer lisans programlarında azami burs süresi 4 yıl olarak uygulanıyor. Hazırlık sınıfı için ise bu sürelere ek olarak en fazla bir yıllık destek sağlanabiliyor.

Ara sınıflarda not ortalaması kaç olmalı?

Ara sınıftan burs başvurusu yapacak öğrencinin başarısız dersinin bulunmaması gerekiyor.

Ağırlıklı genel not ortalamasının 4 üzerinden en az 2,50 veya 100 üzerinden en az 70 olması şartı aranıyor.

Öğrencinin ayrıca bir üst yıl veya yarıyıla geçiş hakkını kazanmış olması gerekiyor.

Üniversiteye yeni başlayanlarda ise öğrencinin ÖSYM giriş puanı değerlendirmede dikkate alınıyor.

23 yaş sınırı bulunuyor

Lisans bursuna başvuracak öğrencilerin başvuru tarihinde 23 yaşından büyük olmaması gerekiyor.

Öğrencinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması ve maddi desteğe ihtiyaç duyması da temel şartlar arasında bulunuyor.

Burs geri ödemeli mi?

Hayır. Elginkan Vakfı bursları karşılıksız olarak veriliyor.

Bursiyerlerden mezuniyet sonrasında aldıkları bursların geri ödenmesi istenmiyor. Burs nedeniyle öğrenciye zorunlu hizmet yükümlülüğü de getirilmiyor.

Burs 12 ay ödeniyor

Elginkan Vakfı Burs Yönetmeliğine göre burslar genel ilke olarak ekim ayında başlamak üzere yılda 12 ay süreyle ödeniyor.

Ancak mezuniyet yılındaki öğrencilerin bursları mezuniyet ayı olan haziran ayından sonra devam etmiyor.

Tıp fakültesinde bu uygulama altıncı sınıfta, diğer lisans programlarında ise dördüncü sınıfta devreye giriyor.

2026-2027 burs miktarı açıklandı mı?

Elginkan Vakfı, burs kontenjanlarının ve burs miktarlarının her yıl yeniden belirlendiğini bildiriyor.

2026-2027 eğitim öğretim yılı için uygulanacak güncel aylık lisans burs tutarı Vakfın burs bilgilendirmesinde henüz ayrıca ilan edilmiş değil.

Bu nedenle önceki yıllara ait burs rakamlarının yeni dönem için geçerliymiş gibi değerlendirilmemesi gerekiyor.

KYK bursu veya kredisi alanlar başvurabilir mi?

Elginkan Vakfı bursiyerlerinin genel olarak başka bir kurumdan karşılıksız burs almaması gerekiyor.

Ancak Kredi ve Yurtlar Kurumu tarafından verilen burs ve geri ödemeli öğrenim kredisi bu kısıtlamanın dışında tutuluyor.

Başvuru nereye yapılacak?

Elginkan Vakfı bursunda öğrencilerin dikkat etmesi gereken en önemli noktalardan biri başvuru yöntemi.

Öğrenciler doğrudan Elginkan Vakfı’na bireysel burs başvurusu yapmıyor.

Başvurular öğrencinin öğrenim gördüğü üniversitenin burs ofisi, Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı veya üniversite tarafından burs işlemleri için görevlendirilen ilgili birim üzerinden gerçekleştiriliyor.

Bu nedenle burs kapsamındaki 7 üniversitede öğrenim gören öğrencilerin kendi üniversitelerinin burs duyurularını takip etmeleri gerekiyor.

Başvurular ne zaman?

Elginkan Vakfı’nın burs bilgilendirmesine göre yeni burs başvuruları ilgili üniversiteler aracılığıyla eylül ayında gerçekleştiriliyor.

Ancak 2026-2027 dönemi için bütün üniversitelerde geçerli tek bir merkezi son başvuru tarihi açıklanmış değil.

Başvuru takvimi üniversitelerin ilgili birimleri tarafından öğrencilere duyuruluyor.

Başvurular nasıl değerlendiriliyor?

Başvurular ilk olarak üniversitelerin ilgili burs birimleri tarafından değerlendiriliyor.

Üniversiteler kendilerine ayrılan burs kontenjanının iki katı kadar adayı belirleyerek Elginkan Vakfı’na bildiriyor.

Son değerlendirmede öğrencilerin akademik başarıları ve maddi durumları dikkate alınıyor.

Vakıf gerekli gördüğü durumlarda adaylardan ek belge talep edebiliyor veya öğrencileri mülakata çağırabiliyor.

Burs mezuniyete kadar devam edebiliyor

Elginkan Vakfı bursunun önemli avantajlarından biri, gerekli koşulların korunması halinde desteğin öğrencinin normal öğrenim süresi boyunca devam edebilmesi.

Öğrencinin başarısız dersinin bulunmaması, belirlenen not ortalamasını koruması ve bir üst sınıfa geçmeye hak kazanması gerekiyor.

Bu nedenle İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi, ODTÜ, Boğaziçi Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi ve Manisa Celal Bayar Üniversitesinde öğrenim gören öğrencilerin kendi üniversitelerinin 2026-2027 Elginkan Vakfı burs duyurularını takip etmeleri önem taşıyor.

Kaynaklar:
Elginkan Vakfı
Elginkan Vakfı Bursları
Elginkan Vakfı Burs Yönetmeliği

Üniversite öğrencilerinin yakından takip ettiği burs programlarından Vehbi Koç Vakfı Üniversite Bursu için 2026 yılı başvuru takvimi belli oldu.

Vehbi Koç Vakfı (VKV), yeni dönem üniversite bursu başvurularını 21 Eylül-9 Ekim 2026 tarihleri arasında kabul edecek.

Burs, yetenekli ve başarılı olmasına rağmen eğitimini sürdürmek için maddi desteğe ihtiyaç duyan üniversite öğrencilerine yönelik olarak veriliyor.

VKV bursuna kimler başvurabilir?

Vehbi Koç Vakfı Üniversite Bursuna başvuracak öğrencinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekiyor.

Öğrencinin örgün eğitim veren bir lisans programında öğrenimine devam etmesi ve eğitimi için maddi desteğe ihtiyaç duyması gerekiyor.

Başvuru koşulları arasında disiplin cezası almamış olmak ve başka bir kurumdan karşılıksız burs almıyor olmak da bulunuyor.

Not ortalaması kaç olmalı?

Başvuru yapacak öğrenciler için akademik başarı şartı bulunuyor.

Öğrencinin başarı notunun 100’lük sistemde en az 60, 4’lük sistemde ise en az 2,50 olması gerekiyor.

Bursun sonraki yıllarda devam edebilmesi için de yıl sonu başarı notunun bu seviyenin altına düşmemesi gerekiyor.

Hangi üniversitelerde okuyanlar başvurabilir?

Vehbi Koç Vakfı Üniversite Bursu Türkiye’deki bütün üniversitelerde uygulanmıyor.

2026 yılı için Vakfın açıkladığı burs kapsamındaki üniversiteler şöyle:

Ankara Üniversitesi
Anadolu Üniversitesi
Akdeniz Üniversitesi
Atatürk Üniversitesi
Boğaziçi Üniversitesi
Çukurova Üniversitesi
Dokuz Eylül Üniversitesi
Ege Üniversitesi
Fırat Üniversitesi
Gaziantep Üniversitesi
Gebze Teknik Üniversitesi
Hacettepe Üniversitesi
Harran Üniversitesi
İnönü Üniversitesi
İskenderun Teknik Üniversitesi
İstanbul Teknik Üniversitesi
İstanbul Üniversitesi (Hukuk Fakültesi)
Karadeniz Teknik Üniversitesi
Marmara Üniversitesi
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (Güzel Sanatlar Fakültesi ve Konservatuvar)
Mersin Üniversitesi
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
Ondokuz Mayıs Üniversitesi
Orta Doğu Teknik Üniversitesi
Selçuk Üniversitesi
Trakya Üniversitesi
Uludağ Üniversitesi
Van 100. Yıl Üniversitesi

Öğrencilerin başvuru yapmadan önce kendi üniversite ve fakültelerinin ilgili burs kapsamında bulunup bulunmadığını kontrol etmeleri önem taşıyor.

Tıp öğrencileri başvurabilir mi?

VKV Üniversite Bursunda temel koşul yalnızca bölüm değil, öğrencinin Vakfın burs verdiği üniversite ve ilgili program kapsamında bulunması.

Bu nedenle tıp öğrencilerinin kendi üniversite ve fakülteleri için yayımlanan burs duyurusunu kontrol etmeleri gerekiyor.

Vakfın burs kapsamındaki üniversiteleri arasında Hacettepe, Ege, Dokuz Eylül, Ankara, Atatürk, Akdeniz, Çukurova ve Fırat gibi tıp eğitimi veren çok sayıda devlet üniversitesi bulunuyor.

Hemşirelik öğrencileri için ayrı burs var

Vehbi Koç Vakfı’nın sağlık alanındaki en dikkat çekici desteklerinden biri Hemşirelik Bursları.

VKV Hemşirelik Destek Fonu kapsamında bugüne kadar 2 binden fazla hemşirelik öğrencisine burs verildiği belirtiliyor.

Hemşirelik bursunun verildiği üniversiteler şöyle:

Atatürk Üniversitesi
Ege Üniversitesi
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi
Hacettepe Üniversitesi
Marmara Üniversitesi
Dokuz Eylül Üniversitesi

Hemşirelik bursunda da öğrencinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması, örgün lisans öğrencisi olması, maddi desteğe ihtiyaç duyması ve disiplin cezası almamış olması gerekiyor.

Başarı notunun 100 üzerinden en az 60 veya 4 üzerinden en az 2,50 olması şartı da bulunuyor.

Hazırlık ve ara sınıf öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

Vehbi Koç Vakfı’nın güncel burs bilgilendirmesine göre hazırlık ve ara sınıf öğrencileri burs başvurusunda bulunabiliyor.

Dolayısıyla burs yalnızca üniversiteye yeni yerleşen öğrencilerle sınırlı değil.

DGS öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

Dikey Geçiş Sınavı ile lisans programına geçen öğrencilerin de VKV bursuna başvuru yapmasına izin veriliyor.

Ön lisans öğrencileri başvurabilir mi?

Hayır.

VKV’nin standart Üniversite Bursu örgün lisans öğrencilerine yönelik.

Ön lisans, yüksek lisans, ikinci öğretim, açık öğretim, uzaktan eğitim ve yurt dışında öğrenim gören öğrenciler bu burs programının kapsamına alınmıyor.

Başka burs alan öğrenciler VKV bursu alabilir mi?

VKV bursunun önemli koşullarından biri başka bir kurumdan karşılıksız burs almıyor olmak.

Öğrenciler başvuru döneminde başka kurumların burslarına da başvurabiliyor.

Ancak hem VKV bursunu hem de başka bir kurumun karşılıksız bursunu kazanan öğrencinin iki burstan birini tercih etmesi gerekiyor.

KYK bursu alanlar ne yapacak?

KYK bursuna veya kredisine başvurmak VKV bursuna başvurmaya engel değil.

Ancak öğrenci hem KYK bursunu hem de Vehbi Koç Vakfı bursunu kazanırsa bunlardan birini tercih etmek zorunda.

Buna karşılık geri ödemeli KYK öğrenim kredisi almak VKV bursuna engel oluşturmuyor.

VKV bursu geri ödemeli mi?

Hayır.

Vehbi Koç Vakfı bursları karşılıksız olarak veriliyor.

Bursiyerlerden mezuniyet sonrasında aldıkları bursu geri ödemeleri istenmiyor ve burs nedeniyle mecburi hizmet yükümlülüğü getirilmiyor.

Burs miktarı ne kadar?

Vehbi Koç Vakfı’nın 2026 üniversite bursu başvuru sayfasında başvuru tarihleri ve koşulları açıklanmış durumda.

Ancak 2026-2027 akademik döneminde yeni bursiyerlere ödenecek aylık burs miktarı güncel üniversite bursu sayfasında ilan edilmiş değil.

Bu nedenle önceki dönemlere ait rakamların 2026-2027 burs tutarı olarak kullanılmaması gerekiyor.

Başvuru nereye yapılacak?

Başvurular Vehbi Koç Vakfı’nın Burs Portalı üzerinden çevrim içi olarak gerçekleştiriliyor.

İlk kez başvuracak öğrencinin önce kendi adına kullanıcı kaydı oluşturması gerekiyor.

Kayıt sırasında verilen e-posta adresine doğrulama bağlantısı gönderiliyor. Öğrenci hesabını etkinleştirdikten sonra burs başvuru formundaki bilgileri eksiksiz şekilde dolduruyor.

Başvurular nasıl değerlendiriliyor?

Öğrencilerin Burs Portalına girdikleri bilgiler üzerinden ilk değerlendirme yapılıyor.

Bu değerlendirme sonucunda mülakata katılmaya hak kazanan öğrenciler belirleniyor.

Mülakata çağrılan adaylara e-posta ve/veya SMS yoluyla bilgi veriliyor.

Gerekli ek belgeler de bu aşamada Burs Portalı üzerinden yükleniyor.

Mülakatlar nerede yapılıyor?

Mülakatlar çevrim içi olarak veya öğrencinin öğrenim gördüğü üniversitede gerçekleştirilebiliyor.

Vehbi Koç Vakfı ve ilgili üniversitenin yetkililerinden oluşan Burs Komisyonu adaylarla görüşüyor.

Değerlendirme sonucunda asil ve yedek bursiyer listeleri belirleniyor.

Bursun devam etmesi için hangi şartlar aranıyor?

Öğrencinin yıl sonu başarı notunun 100 üzerinden en az 60 veya 4 üzerinden en az 2,50 olması gerekiyor.

Öğrencinin bir üst sınıfa geçmiş ve fiilen öğrenciliğine devam ediyor olması da gerekiyor.

Başka bir kurumdan karşılıksız burs alınmaması ve disiplin cezası bulunmaması bursun devam koşulları arasında.

Başvurular 9 Ekim’de sona erecek

Vehbi Koç Vakfı Üniversite Bursu için 2026 yılı başvuruları 21 Eylül’de başlayacak ve 9 Ekim’de sona erecek.

Burs almak isteyen öğrencilerin öncelikle kendi üniversitelerinin VKV burs kapsamındaki kurumlar arasında bulunup bulunmadığını kontrol etmesi, ardından Vehbi Koç Vakfı Burs Portalı üzerinden başvurusunu tamamlaması gerekiyor.

Kaynaklar:
Vehbi Koç Vakfı
VKV Üniversite Bursları
VKV Hemşirelik Bursları
Vehbi Koç Vakfı Burs Portalı

İstanbul’da Üniversite Okuyanlara Burs: Başvurular Başlıyor

Üniversite öğrencilerine yönelik 2026-2027 eğitim öğretim yılı burs başvuruları devam ederken Çağdaş Eğitim Vakfı (ÇEV) da yeni dönem başvuru takvimini açıkladı.

ÇEV’in üniversite öğrencilerine yönelik burs başvuruları 21 Eylül 2026 tarihinde başlayacak ve 30 Eylül 2026 tarihinde sona erecek.

Başvurular yalnızca çevrim içi olarak gerçekleştirilecek.

ÇEV bursuna kimler başvurabilir?

Çağdaş Eğitim Vakfı bursundan yararlanmak isteyen üniversite öğrencilerinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekiyor.

Öğrencinin ailesinin gelir düzeyinin düşük olması ve eğitimini sürdürebilmek için maddi desteğe ihtiyaç duyması da temel değerlendirme kriterleri arasında bulunuyor.

Burs programında en önemli şartlardan biri ise öğrencinin İstanbul’da eğitim görüyor olması.

İstanbul şartı bulunuyor

ÇEV’in merkezi İstanbul’da bulunuyor ve Vakfın İstanbul dışında şubesi bulunmuyor.

Bu nedenle burs başvuruları yalnızca İstanbul il sınırları içerisinde öğrenim gören öğrencilerden kabul ediliyor.

Öğrencinin ikametinden ziyade öğrenim gördüğü kurumun İstanbul sınırları içerisinde bulunması gerekiyor.

Tıp öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

ÇEV’in üniversite bursu kriterlerinde belirli bir bölüm sınırlaması açıklanmış değil.

Bu nedenle İstanbul’daki üniversitelerin tıp fakültelerinde öğrenim gören öğrenciler, diğer şartları sağlamaları halinde burs başvurusunda bulunabilir.

Diş hekimliği, eczacılık ve hemşirelik öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

İstanbul’da öğrenim gören diş hekimliği, eczacılık, hemşirelik ve diğer sağlık bilimleri öğrencilerinin başvurmasına engel oluşturan bir bölüm kısıtlaması bulunmuyor.

Öğrencilerin diğer burs koşullarını karşılamaları gerekiyor.

Vakıf üniversitesi öğrencileri başvurabilir mi?

Evet, ancak önemli bir koşul bulunuyor.

Vakıf üniversitesinde öğrenim gören öğrencinin yüzde 100 burslu statüde olması gerekiyor.

Kısmi burslu veya ücretli olarak vakıf üniversitesinde öğrenim gören öğrenciler bu koşulu karşılamıyor.

Ara sınıf öğrencileri için not şartı var mı?

Evet.

Ara sınıflarda öğrenim gören öğrencilerin genel not ortalamasının en az 2,00 olması gerekiyor.

Ancak yalnızca not ortalamasını sağlamak yeterli değil.

ÇEV, ara sınıf öğrencilerinin alttan dersinin bulunmamasını da başvuru kriterleri arasında sayıyor.

Burs geri ödemeli mi?

Hayır.

Çağdaş Eğitim Vakfı tarafından öğrencilere sağlanan burslar karşılıksız olarak veriliyor.

Vakfın burs yönergesinde de bursların karşılıksız olduğu açıkça belirtiliyor.

Burs miktarı ne kadar?

Çağdaş Eğitim Vakfı’nın resmi internet sitesindeki güncel destek bilgilerinde üniversite öğrencileri için aylık burs miktarı 2.500 TL olarak yer alıyor.

Bununla birlikte öğrencilerin 2026-2027 dönemi için kendilerine uygulanacak ödeme tutarı konusunda bursiyerlik sürecindeki güncel Vakıf bildirimlerini esas almaları gerekiyor.

Başvuru nasıl yapılacak?

ÇEV burs başvuruları yalnızca çevrim içi olarak kabul edilecek.

Başvuru dönemi başladığında Çağdaş Eğitim Vakfı’nın resmi internet sitesindeki ÇEV Burs Aday Formu öğrencilerin erişimine açılacak.

Öğrencilerin bu formu eksiksiz doldurarak başvurularını tamamlamaları gerekiyor.

Fotoğraf yüklemek zorunlu

Başvuru sırasında dikkat edilmesi gereken önemli koşullardan biri fotoğraf.

ÇEV, Burs Aday Formunun fotoğraflı olarak doldurulmasını istiyor.

Fotoğrafsız gönderilen başvurular değerlendirmeye alınmayacak.

Başvurular nasıl değerlendirilecek?

Başvuru sürecinin tamamlanmasının ardından adayların verdiği bilgiler Vakıf tarafından görevlendirilen yetkili kişiler veya kurullar tarafından incelenecek.

Gerekli görülmesi halinde öğrencilerle ve aileleriyle görüşme yapılabilecek.

Başvurunun yapılmış olması doğrudan burs kazanıldığı anlamına gelmiyor.

Değerlendirme sonucunda ÇEV’in burs kriterlerine uygun bulunan öğrenciler mevcut kontenjanlar doğrultusunda bursiyer olarak seçilecek.

Nihai kararı kim veriyor?

Değerlendirme sürecinde hazırlanan raporlar Çağdaş Eğitim Vakfı Yönetim Kurulunun onayına sunuluyor.

Burs verilmesine ilişkin nihai karar Yönetim Kurulu tarafından alınıyor.

Kontenjanlar da bursiyer seçiminde belirleyici oluyor.

Burs hangi durumlarda kesilebilir?

ÇEV burs yönergesine göre öğrencinin öğrenimini tamamlaması bursun sona erme nedenlerinden biri.

Akademik başarının Vakfın belirlediği kriterlerin altına düşmesi de bursun kesilmesine yol açabiliyor.

Öğrencinin maddi durumunun burs ihtiyacını ortadan kaldıracak şekilde değişmesi veya burs yönergesindeki koşullara aykırı bir durumun tespit edilmesi halinde de burs desteği sonlandırılabiliyor.

Son başvuru 30 Eylül

Çağdaş Eğitim Vakfı’nın 2026-2027 eğitim öğretim yılı yeni bursiyer başvuruları 21 Eylül’de başlayacak.

Başvurular 30 Eylül 2026 tarihinde sona erecek.

İstanbul’da üniversite öğrenimi gören ve başvuru koşullarını karşılayan öğrencilerin belirtilen tarihler arasında Çağdaş Eğitim Vakfı’nın resmi internet sitesinde açılacak Burs Aday Formunu doldurmaları gerekiyor.

Kaynaklar:
Çağdaş Eğitim Vakfı
ÇEV 2026-2027 Eğitim ve Öğretim Yılı Burs Başvuruları
ÇEV Burs Yönergesi

Üniversite Öğrencilerine Aylık 4.500 TL Burs: Başvurular Başlıyor

Üniversite öğrencilerine yönelik 2026-2027 burs programlarına bir yenisi daha ekleniyor. Toplum Gönüllüleri Vakfı’nın (TOG) Gençlik Bursu için yeni dönem başvuruları 14 Eylül’de başlayacak.

Başvurular 2 Ekim’e kadar devam edecek.

TOG, 2026-2027 akademik dönemi Gençlik Bursu tutarını aylık 4.500 TL olarak belirledi.

Burs 9 ay boyunca ödenecek

TOG Gençlik Bursu kasım-temmuz ayları arasında toplam 9 ay süreyle ödeniyor.

Aylık 4.500 TL üzerinden hesaplandığında bir akademik dönemde bursiyere toplam 40 bin 500 TL burs desteği sağlanmış oluyor.

Burs geri ödemeli değil.

TOG bursuna kimler başvurabilir?

Burs programı Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan ve Türkiye’deki üniversitelerin ön lisans veya lisans programlarında öğrenim gören gençlere yönelik.

Başvurular yeni sınıf ve ara sınıf öğrencileri için farklı koşullarla değerlendiriliyor.

Hazırlık ve 1. sınıf öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

Üniversitelerin hazırlık veya 1. sınıfında öğrenim gören öğrenciler yeni sınıf burslarına başvurabiliyor.

Bölüm sınırlaması bulunmuyor.

Ara sınıf öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

Üniversitelerin 2. sınıf ve üzerindeki sınıflarında öğrenim gören öğrenciler de ara sınıf burslarına başvurabiliyor.

Ara sınıf başvurularında öğrencinin 17-25 yaş aralığında olması gerekiyor.

Tıp öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

TOG Gençlik Bursunda herhangi bir bölüm ayrımı yapılmıyor. Bu nedenle tıp fakültesi öğrencileri de diğer koşulları sağlamaları halinde başvuruda bulunabiliyor.

Tıp eğitiminin uzunluğu nedeniyle özellikle ara sınıf başvurularında yaş koşulunun dikkate alınması gerekiyor.

Diş hekimliği, eczacılık ve hemşirelik öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

Bölüm sınırlaması bulunmadığı için diş hekimliği, eczacılık, hemşirelik ve diğer sağlık bilimleri programlarında öğrenim gören öğrenciler de burs programına başvurabiliyor.

Vakıf üniversitesi öğrencileri başvurabilir mi?

Evet, ancak önemli bir şart bulunuyor.

Vakıf üniversitelerinde öğrenim gören öğrencilerin yüzde 100 tam burslu olması gerekiyor.

Bu koşulu sağlamayan vakıf üniversitesi öğrencileri TOG Gençlik Bursuna başvuramıyor.

Başka bir kurumdan burs alanlar başvurabilir mi?

Evet.

Başka bir kurum veya kuruluştan burs almak TOG Gençlik Bursunu almaya engel değil.

Ancak öğrencinin başka bir kurumdan burs alması durumunda bunu TOG’a bildirmesi gerekiyor.

KYK bursu alan öğrenciler açısından da bu nedenle başka burs alma yasağı bulunmuyor.

Burs için gönüllülük şartı var

TOG Gençlik Bursunun diğer birçok burs programından ayrıldığı önemli noktalardan biri gönüllülük koşulu.

Bursiyerlerin Toplum Gönüllüleri Vakfı bünyesinde ayda 16 saat gönüllülük faaliyetlerine katılması gerekiyor.

TOG, bursiyerlerin sosyal sorumluluk projeleri ve etkinliklerde aktif olarak yer almalarını teşvik ediyor.

Not ortalaması kaç olmalı?

Bursun devam edebilmesi için öğrencinin akademik başarısını da koruması gerekiyor.

TOG’un belirlediği devam koşullarına göre öğrencinin 4’lük sistemdeki genel not ortalamasının 2,00’ın altına düşmemesi gerekiyor.

Dolayısıyla bursiyerliğin devamında hem akademik başarı hem de gönüllülük faaliyetleri takip ediliyor.

Başvuruda hangi belgeler gerekiyor?

Başvuru sırasında öğrencilerden güncel öğrenci belgesi isteniyor.

Ara sınıfta öğrenim gören öğrencilerin transkriptlerini de sunması gerekiyor.

Üniversiteye yeni kayıt yaptıran öğrencilerden ise YKS sonuç belgesi ve üniversite yerleştirme belgesi talep ediliyor.

Vukuatlı nüfus kayıt örneği ile ailenin gelir durumunu gösteren belgeler de başvuruda istenen belgeler arasında bulunuyor.

E-Devlet’ten alınan belgelerin barkodlu olması gerekiyor.

TOG ayrıca başvuru formunun tamamlanabilmesi için adayın yanı sıra anne ve babanın da e-Devlet şifresinin bulunması gerektiğini belirtiyor.

TOG burs başvurusu nereye yapılacak?

2026-2027 burs başvuruları yalnızca çevrim içi olarak gerçekleştirilecek.

Öğrencilerin TOG’un resmi internet sitesindeki burs başvuru bölümünde yer alan çevrim içi başvuru formunu doldurması gerekiyor.

E-posta yoluyla gönderilen burs talepleri başvuru olarak kabul edilmiyor.

Başvurular nasıl değerlendirilecek?

TOG değerlendirme sürecinde öğrencinin maddi ihtiyaç durumunu, akademik başarısını, gönüllülük geçmişini ve sosyal becerilerini dikkate alıyor.

Başvuru formları bu kriterler doğrultusunda puanlanıyor ve adaylar sıralanıyor.

Yüksek puan alan adaylar kontenjan doğrultusunda mülakat aşamasına davet ediliyor.

İki aşamalı mülakat yapılacak

2026-2027 burs değerlendirmesinde mülakat süreci iki aşamadan oluşuyor.

İlk aşamada yapay zekâ destekli telefon görüşmesi gerçekleştiriliyor. Ardından uygun bulunan adaylarla çevrim içi ikinci görüşme yapılıyor.

Bu süreçlerin ardından burs almaya hak kazanan öğrenciler belirleniyor.

Sonuçlar ne zaman açıklanacak?

TOG, 2026-2027 burs başvuru sonuçlarının 28 Ekim’e kadar açıklanacağını duyurdu.

Olumlu veya olumsuz sonuçlar adaylara yalnızca e-posta yoluyla bildirilecek. Telefonla sonuç bilgilendirmesi yapılmayacak.

Başvurular 14 Eylül’de başlıyor

TOG Gençlik Bursu başvuruları 14 Eylül’de başlayacak ve 2 Ekim’de sona erecek.

Aylık 4.500 TL olarak belirlenen karşılıksız burs kasım-temmuz döneminde 9 ay boyunca ödenecek.

Bölüm sınırlamasının bulunmaması nedeniyle tıp, diş hekimliği, eczacılık, hemşirelik ve diğer sağlık alanlarında eğitim gören üniversite öğrencileri de gerekli koşulları taşımaları halinde programa başvurabilecek.

Kaynaklar:
Toplum Gönüllüleri Vakfı
TOG Gençlik Bursları
TOG 2026-2027 Burs Başvuru Koşulları

2026-2027 eğitim öğretim döneminde üniversite öğrencilerine yönelik burs başvuruları devam ediyor. Millî Eğitim Vakfı (MEV), ön lisans ve lisans öğrencileri için yeni dönem burs başvurularını almaya başladı.

Başvurular 7 Eylül 2026 saat 09.00’da başladı. Öğrencilerin başvurularını 30 Eylül 2026 saat 17.00’ye kadar tamamlamaları gerekiyor.

MEV bursuna kimler başvurabilir?

Millî Eğitim Vakfı, ön lisans veya lisans öğrenimi gören, başarılı ve maddi desteğe ihtiyaç duyan öğrencilere belirlenen kontenjan kapsamında burs sağlıyor.

Başvuru yapacak öğrencinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekiyor.

Öğrencinin maddi desteğe ihtiyaç duyması ve kazanç getiren herhangi bir işte çalışmaması da aranan koşullar arasında.

25 yaş şartı var

Lisans bursuna başvuracak öğrencilerin başvuru tarihi itibarıyla 25 yaşından küçük olması gerekiyor.

Öğrencinin ayrıca evli olmaması şartı aranıyor.

Tıp öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

MEV burs kontenjanları belirlenirken genel olarak bölüm ayrımı yapılmıyor.

Bu nedenle şartları karşılayan tıp fakültesi öğrencileri de burs başvurusunda bulunabiliyor.

Diş hekimliği, eczacılık ve hemşirelik öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

Diş hekimliği, eczacılık, hemşirelik ve diğer sağlık bilimleri programlarında öğrenim gören öğrencilerin başvuru yapmasına yönelik genel bir bölüm engeli bulunmuyor.

MEV, burs kontenjanlarında bölüm ayrımı yapılmadığını belirtiyor. Bununla birlikte Eğitim Fakültelerinde öğrenim gören öğrencilere değerlendirme aşamasında ek puan veriliyor.

Vakıf üniversitesi öğrencileri başvurabilir mi?

Evet.

Millî Eğitim Vakfı’nın güncel açıklamasına göre Türkiye sınırları içerisindeki özel/vakıf üniversitelerinde öğrenim gören öğrenciler de gerekli şartları sağlamaları halinde MEV bursuna başvurabiliyor.

Açık öğretim öğrencileri başvurabilir mi?

Hayır.

Açık öğretimde öğrenim gören öğrencilerin başvuruları değerlendirmeye alınmıyor.

Ekstern öğrenim görenler ile yurt dışındaki üniversitelerde eğitim alan öğrenciler de bu burs programından yararlanamıyor.

Kıbrıs’ta okuyan öğrenciler başvurabilir mi?

Hayır.

MEV bursları Türkiye sınırları içerisindeki üniversitelerde öğrenim gören öğrencileri kapsıyor. Bu nedenle Kıbrıs’taki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler burs programından yararlanamıyor.

Yüksek lisans ve doktora öğrencileri başvurabilir mi?

2026 yılı ön lisans-lisans burs ilanı kapsamında yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin başvuruları değerlendirilmeyecek.

Dolayısıyla bu başvuru dönemi ön lisans ve lisans öğrencilerini kapsıyor.

Kardeşler aynı anda başvurabilir mi?

Kardeş öğrenciler başvuruda bulunabiliyor.

Ancak kardeşlerden biri hâlihazırda MEV’den burs almaya devam ediyorsa diğer kardeş için sınırlama bulunuyor.

MEV’den burs almaya devam eden kardeş bulunmuyorsa kardeş öğrenciler başvuru yapabiliyor; değerlendirmede puanı daha yüksek olan öğrenciye burs veriliyor.

Disiplin cezası başvuruya engel mi?

Öğrencinin eğitimi sırasında “kısa süreli uzaklaştırma” cezasından daha ağır bir disiplin cezası almamış olması gerekiyor.

MEV bursu geri ödemeli mi?

Hayır.

Millî Eğitim Vakfı’nın burs ve eğitim yardımları karşılıksız olarak veriliyor. Öğrenciden aldığı bursu mezuniyet sonrasında geri ödemesi istenmiyor.

Burs kaç ay ödeniyor?

MEV’in güncel burs bilgilendirmesine göre yıllık burs süresi 12 ay.

Burslar her ayın son günü öğrencinin Vakfa bildirdiği banka hesabına yatırılıyor.

Burs alma şartları devam ettiği sürece öğrenciye burs kazandığı bölümün normal öğrenim süresi boyunca destek verilebiliyor.

Burs miktarı ne kadar?

Millî Eğitim Vakfı, burs miktarı ve burs verilecek öğrenci sayısının her yıl eylül ayında Yönetim Kurulu tarafından belirlendiğini belirtiyor.

2026-2027 başvuru ilanında yeni dönem için ödenecek aylık burs tutarı açıklanmış değil.

Bu nedenle önceki yıllara ait burs miktarlarının 2026-2027 dönemi burs tutarı olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Başvuru nereye yapılacak?

Başvurular Millî Eğitim Vakfı’nın resmi internet sitesindeki 2026 Dönemi Burs Başvuru Formu üzerinden gerçekleştiriliyor.

Vakıf, öğrencilerin başvuru formunu mobil cihaz yerine bilgisayar kullanarak doldurmasını tavsiye ediyor.

İlk başvuruda belgeler isteniyor mu?

Öğrencilerin başvuru formunda beyan ettikleri bilgiler üzerinden ilk inceleme ve değerlendirme yapılıyor.

Burs almaya uygun görülen adaylardan daha sonra beyanlarının doğruluğunu kanıtlayan belgeleri Vakfın resmi internet sitesine yüklemeleri isteniyor.

Hangi belgeler istenebilir?

Değerlendirmeyi geçen öğrencilerden öğrenci belgesi, vesikalık fotoğraf, vukuatlı nüfus kayıt örneği ve adli sicil kaydı talep ediliyor.

Ailenin gelir durumunu gösteren belgeler de isteniyor.

Üniversiteyi yeni kazanan öğrencilerden ÖSYM sınav sonuç belgesi ile başarı sırası ve yerleşme puanını gösteren belge talep ediliyor.

Ara sınıf öğrencilerinin ise tamamladıkları öğretim yılına ait başarı belgesini, yani transkriptlerini sunmaları gerekiyor.

Öğrenim gören kardeşlere ait öğrenci belgeleri, ikamet belgeleri ve öğrencinin barınma durumuna ilişkin belgeler de değerlendirme sonrasında istenebilecek belgeler arasında bulunuyor.

Başvurular nasıl değerlendiriliyor?

Başvuru formunda verilen bilgiler üzerinden puanlama yapılıyor ve öğrenciler aldıkları puanlara göre sıralanıyor.

Belirlenen kontenjan doğrultusunda en yüksek puan alan öğrencilerden başlanarak asil bursiyerler belirleniyor. Ayrıca kontenjanın yüzde 20’si kadar yedek öğrenci seçiliyor.

Burs almaya hak kazanan öğrenciler e-posta veya SMS yoluyla bilgilendiriliyor.

Başvuruda yanlış bilgi verilirse ne olur?

Başvuru formundaki beyanlarla daha sonra sunulan belgelerin birbiriyle uyumlu olması gerekiyor.

Beyan edilen bilgilerin belgelerle doğrulanamaması veya talep edilen belgelerin sunulmaması halinde burs başvurusu iptal ediliyor.

Son başvuru 30 Eylül

Millî Eğitim Vakfı 2026-2027 ön lisans ve lisans bursu için başvurular 30 Eylül 2026 saat 17.00’de sona erecek.

Başvuru şartlarını karşılayan üniversite öğrencilerinin Millî Eğitim Vakfı’nın resmi internet sitesindeki 2026 Dönemi Burs Başvuru Formunu kullanarak işlemlerini tamamlamaları gerekiyor.

Merdiven çıkarken, çömelirken veya ayağa kalkarken dizden “çıt”, “küt” ya da sürtünmeye benzeyen sesler gelmesi oldukça yaygın. Tıpta bu seslerin bir bölümü “krepitasyon” veya “krepitus” olarak adlandırılıyor.

Tek başına ve ağrısız ortaya çıkan diz sesi çoğu zaman ciddi bir sorun anlamına gelmiyor. Dizde ağrı, belirgin şişlik, kilitlenme, hareket kaybı veya boşalma hissinin bulunması ise sesin klinik önemini değiştiriyor.

Diz çıtırtısı ne kadar yaygın?

British Journal of Sports Medicine’da yayımlanan 2025 tarihli sistematik derleme ve meta-analiz, diz krepitasyonunun sanıldığından çok daha sık görüldüğünü ortaya koydu.

Araştırmacılar 103 çalışmadaki 36 bin 439 katılımcıya ait verileri değerlendirdi. Analizde diz krepitasyonunun genel toplumdaki tahmini sıklığı yüzde 41 olarak hesaplandı.

Dikkat çekici nokta, hiç diz ağrısı olmayan kişilerde de bu seslerin görülmesiydi. Ağrısız gruptaki tahmini sıklık yüzde 36’ydı.

Araştırmacılar bu oranlara ilişkin kanıt kesinliğinin çok düşük olduğunu, çalışmalar arasında belirgin farklılıklar bulunduğunu özellikle belirtti. Bu nedenle yüzdeler tüm toplumlara değişmez biçimde uygulanabilecek kesin oranlar olarak görülmemeli.

Diz neden çıtlar?

Dizde duyulan her ses aynı mekanizmadan kaynaklanmaz. Eklem hareket ederken farklı dokuların hareketi, tendon veya bağların çevredeki yapılara göre yer değiştirmesi ve eklem yüzeylerindeki hareket ses oluşturabilir.

Kimi zaman kişi yalnızca tek bir “çıt” sesi duyar. Kimi zaman da özellikle diz bükülüp açılırken ince çıtırtılar veya sürtünme hissi fark edilir.

Sesin niteliğinden çok ağrı, şişlik, travma ve hareket kaybı gibi eşlik eden bulgular klinik değerlendirmede daha anlamlıdır.

Dizden ses gelmesi kireçlenme belirtisi mi?

Diz osteoartritinde, halk arasındaki adıyla diz kireçlenmesinde, hareket sırasında çıtırtı veya sürtünme hissi görülebilir. Fakat bunun tersi doğru değildir: Dizden ses gelmesi tek başına kişinin osteoartriti olduğu anlamına gelmez.

2025 tarihli sistematik derlemede osteoartriti bulunan kişilerde krepitasyonun tahmini sıklığı yüzde 81’di. Ayrıca diz krepitasyonu ile röntgende osteoartrit bulunması arasında ilişki saptandı.

Ancak araştırmacılar bu ilişkinin dayandığı kanıtın düşük veya çok düşük kesinlikte olduğunu vurguladı. Ses, tek başına osteoartrit tanısı koydurabilecek bir test değildir.

Üstelik görüntüleme bulguları da her zaman ağrı anlamına gelmez. Daha önce yayımlanan başka bir sistematik derleme, hiçbir diz yakınması olmayan yetişkinlerin MR görüntülerinde de kıkırdak değişiklikleri ve menisküs yırtıkları gibi bulguların görülebildiğini göstermişti. Bu bulgular yaşla birlikte daha sık görülüyordu.

Ağrısız diz çıtırtısı genellikle tehlikeli mi?

Ağrı, şişlik veya hareket problemi olmadan yalnızca ses gelmesi çoğu kişide tedavi gerektiren bir hastalığın göstergesi değildir.

NHS hasta bilgilendirmesinde de ağrısız diz tıklamasının normal olabileceği belirtiliyor.

Bu nedenle merdiven çıkarken veya çömelirken dizinden ses gelen ancak ağrı, şişlik ve işlev kaybı yaşamayan bir kişinin yalnızca ses nedeniyle ciddi bir diz hastalığı bulunduğunu düşünmesi doğru olmaz.

Hangi belirtiler varsa değerlendirme gerekir?

Dizden gelen sese aşağıdaki yakınmaların eşlik etmesi daha dikkatli değerlendirmeyi gerektirebilir:

Ağrı

Belirgin veya hızla gelişen şişlik

Dizin kilitlenmesi

Dizin boşalması veya güvensizlik hissi

Dizi tam açamama ya da bükememe

Üzerine basmakta güçlük

Travma sırasında belirgin bir kopma veya patlama hissi

Eklemde şekil değişikliği

Kızarıklık ve belirgin sıcaklık artışı

Ateşle birlikte ağrılı ve şiş diz

Özellikle bir yaralanma sırasında duyulan belirgin “pop” sesi ardından hızlı şişlik, şiddetli ağrı veya dizde boşalma hissi gelişmesi bağ yaralanmaları gibi durumlarla birlikte görülebilir.

Menisküs sorunlarında da ağrı, şişlik, takılma, kilitlenme veya dizin boşalması gibi yakınmalar ortaya çıkabilir.

Merdiven çıkarken veya çömelirken gelen ses ne anlama gelir?

Diz kapağı, uyluk kemiği üzerindeki oluğunda hareket ederken dizin ön bölümünde ses veya sürtünme hissi oluşabilir. Bu özellikle dizin daha fazla büküldüğü çömelme, merdiven çıkma ve kalkma hareketlerinde fark edilebilir.

Ses ağrısızsa tek başına yapısal bir hasarın kanıtı değildir.

Fakat merdiven çıkarken sürekli ağrı, şişlik veya günlük yaşamı sınırlayan yakınmalar da varsa yalnızca sese odaklanmak yerine dizin tamamının değerlendirilmesi gerekir.

Diz ses çıkarıyor diye egzersiz bırakılmalı mı?

Sadece ağrısız çıtırtı bulunması, kişinin yürümeyi veya egzersizi otomatik olarak bırakması gerektiği anlamına gelmez.

Düzenli fiziksel aktivite kas kuvveti ve eklem fonksiyonunun korunmasına yardımcı olur. Diz ağrısı bulunan kişilerde bile egzersiz, altta yatan duruma göre tedavi planının önemli bir parçası olabilir.

Egzersiz sırasında yeni başlayan belirgin ağrı, şişlik, kilitlenme veya dizin boşalması ortaya çıkarsa hareketi zorlamak yerine sağlık profesyonelinden değerlendirme almak daha uygundur.

Diz çıtlatmak kireçlenme yapar mı?

Bir eklemden ses çıkması ile eklemde hastalık bulunması aynı şey değildir. Mevcut kanıtlar yalnızca dizin ses çıkarmasından hareketle “kıkırdak aşınıyor” veya “kireçlenme başladı” sonucuna varmayı desteklemiyor.

Özellikle ağrısız kişilerde diz seslerinin yaygın bulunması bu ayrımın neden önemli olduğunu gösteriyor.

Bununla birlikte dizi zorlayarak tekrar tekrar ses çıkarmaya çalışmak gerekli bir uygulama değildir. Ağrı oluşturan hareketlerin zorlanması da uygun değildir.

MR çektirmek gerekir mi?

Her diz çıtırtısı için MR görüntülemesi gerekmez.

Diz sorunlarının değerlendirilmesinde kişinin yakınmaları, yaralanma öyküsü ve fizik muayene önceliklidir. Görüntülemeye ihtiyaç olup olmadığı klinik bulgulara göre belirlenir.

Bunun önemli bir nedeni, MR’da görülen bazı yapısal değişikliklerin hiçbir şikâyeti olmayan kişilerde de bulunabilmesidir. Dolayısıyla görüntüleme sonucu tek başına kişinin ne kadar ağrı yaşayacağını veya tedaviye ihtiyaç duyup duymadığını göstermez.

Dizde ses varsa asıl sorulması gereken ne?

Sesten çok şu sorular yol göstericidir: Diz ağrıyor mu? Şişiyor mu? Hareket kısıtlanıyor mu? Kilitleniyor veya boşalıyor mu? Ses bir yaralanma sırasında mı başladı?

Yanıtların tümü “hayır” ise yalnızca çıtırtı çoğu zaman endişe nedeni değildir. Bu belirtilerden biri veya birkaçı varsa nedenin belirlenmesi için klinik değerlendirme daha anlamlı hale gelir.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel sağlık bilgisi vermek amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel muayene veya tanının yerine geçmez. Dizde şiddetli ağrı, belirgin şişlik, kilitlenme, üzerine basamama ya da travma sonrası hızlı kötüleşme varsa sağlık kuruluşuna başvurun.

KAYNAKLAR

Couch JL, King MG, De Oliveira Silva D ve arkadaşları. Noisy knees – knee crepitus prevalence and association with structural pathology: a systematic review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine, 2025. DOI: 10.1136/bjsports-2024-108866

Culvenor AG, Øiestad BE, Hart HF ve arkadaşları. Prevalence of knee osteoarthritis features on magnetic resonance imaging in asymptomatic uninjured adults: a systematic review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine, 2019. DOI: 10.1136/bjsports-2018-099257

NHS. Knee Pain. Hasta bilgilendirme rehberi.

Mayo Clinic. Knee Pain: Symptoms and Causes.

Mayo Clinic. Torn Meniscus: Symptoms and Causes.

Arthritis Foundation. Osteoarthritis of the Knee.

WebMD. Knee Cracks and Pops: What They Mean.

2026-2027 eğitim öğretim döneminde burs arayan sağlık alanındaki üniversite öğrencileri için önemli bir başvuru dönemi devam ediyor.

Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı (SSYV), Tıp, Diş Hekimliği, Eczacılık, Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Fakültelerinde öğrenim gören öğrencilere yönelik karşılıksız burs başvurularını kabul ediyor.

Başvurular 15 Eylül 2026 Pazartesi günü saat 14.00’te sona erecek.

SSYV bursuna kimler başvurabilir?

Burs programına Tıp, Eczacılık, Hemşirelik, Diş Hekimliği ve Sağlık Bilimleri Fakültelerinin lisans programlarında öğrenim gören öğrenciler başvurabiliyor.

Öğrencinin 2. sınıfta veya daha üst bir sınıfta öğrenim görüyor olması gerekiyor.

Ancak Tıp ve Diş Hekimliği fakültelerinin son sınıf öğrencileri burs başvurusunda bulunamıyor.

Başvuru için aranan temel şartlar neler?

Burs başvurusunda bulunacak öğrencinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekiyor.

Öğrencinin maddi desteğe ihtiyaç duyması ve ailesinin gelir ve mal varlığı açısından burs desteğine gereksiniminin bulunması da değerlendirme koşulları arasında.

Ayrıca öğrencinin kazanç getiren herhangi bir işte çalışmaması gerekiyor.

Not ortalaması kaç olmalı?

Başvuru yapacak öğrencinin genel başarı ortalamasının 4 üzerinden en az 2,00 olması gerekiyor.

Notların 100 üzerinden değerlendirildiği üniversitelerde ise en az 60 ortalama şartı aranıyor.

Öğrencinin aynı zamanda bir üst sınıfa geçiş hakkını kazanmış olması gerekiyor.

Hazırlık ve 1. sınıf öğrencileri başvurabilir mi?

Hayır.

SSYV bursuna başvuracak öğrencilerin en az 2. sınıfta olması gerekiyor. Hazırlık ve 1. sınıfta öğrenim gören öğrenciler burs kapsamına alınmıyor.

Vakıf üniversitesi öğrencileri başvurabilir mi?

Hayır.

SSYV’nin açıkladığı şartlara göre vakıf üniversitelerinde öğrenim gören öğrenciler burs programına başvuramıyor.

Bu kural yüzde 100 burslu olarak vakıf üniversitesinde öğrenim gören öğrenciler için de geçerli.

KYK bursu alan öğrenciler başvurabilir mi?

SSYV’nin burs koşullarına göre KYK dışında başka bir kamu veya özel kurumdan maaş, ücret ya da burs alınmaması gerekiyor.

Dolayısıyla KYK desteği bu koşulun dışında tutuluyor. Ancak başka bir kamu veya özel kurumdan burs alan öğrencilerin SSYV şartlarını dikkatle değerlendirmesi gerekiyor.

Burs kaç ay veriliyor?

Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı’nın karşılıksız bursu 9 ay süreyle veriliyor.

2026-2027 dönemi için aylık burs tutarı Vakfın güncel burs koşulları sayfasında açıklanmış değil.

Bu nedenle burs miktarına ilişkin resmi bir açıklama yapılmadan herhangi bir tutarın esas alınmaması gerekiyor.

Başvuruda hangi belgeler isteniyor?

Yeni bursiyer adaylarından başvuru formunun yanı sıra öğrencinin burs ihtiyacını anlattığı imzalı dilekçe, öğrenci belgesi, transkript, adli sicil belgesi ve ailenin gelir durumunu gösteren belgeler isteniyor.

Aile bireylerinin tamamını gösteren vukuatlı nüfus kayıt örneği de talep edilen belgeler arasında.

Yükseköğrenimde okuyan kardeşi bulunan öğrencilerin kardeşlerine ait öğrenci belgesini de sunması gerekiyor.

Anne veya babasının çalışmadığını beyan eden adaylardan ise ilgili sigortalılık tescil ve hizmet kaydı belgesi talep ediliyor.

Belgeler nasıl gönderilecek?

İstenen belgelerin tek bir dosyada birleştirilerek PDF formatında sisteme yüklenmesi gerekiyor.

Vakfın duyurusuna göre belgelerin belirtilen şekilde yüklenmemesi başvurunun geçersiz sayılmasına neden olabiliyor.

SSYV burs başvurusu nereye yapılır?

Başvurular Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı’nın resmi internet sitesinde bulunan “Yeni Bursiyer Adayları Başvuru Formu” üzerinden çevrim içi olarak gerçekleştiriliyor.

Elden veya posta yoluyla yapılan başvurular kabul edilmiyor.

Kimler burs alamıyor?

Hazırlık ve 1. sınıf öğrencileri ile vakıf üniversitesi öğrencileri burs programının dışında bulunuyor.

Tıp ve Diş Hekimliği fakültelerinin son sınıf öğrencileri de başvuramıyor.

Yabancı uyruklu öğrenciler, Polis Akademisi ve askeri okul öğrencileri ile daha önce bir yükseköğretim kurumundan mezun olup aynı düzeyde ikinci kez öğrenim gören öğrenciler de burs kapsamı dışında.

Ayrıca okula giriş tarihinden itibaren bir öğretim yılı kaybı bulunan öğrenciler ile gerçeğe aykırı beyanda bulunan adaylara burs verilmiyor.

Son başvuru 15 Eylül saat 14.00

SSYV’nin 2026-2027 karşılıksız burs başvuruları 1 Eylül’de başladı.

Başvurular 15 Eylül 2026 saat 14.00’e kadar Vakfın resmi internet sitesindeki çevrim içi başvuru formu aracılığıyla yapılabilecek.

Tıp, Diş Hekimliği, Eczacılık, Hemşirelik veya Sağlık Bilimleri alanında öğrenim gören ve koşulları karşılayan öğrencilerin başvurularını son güne bırakmadan tamamlamaları önem taşıyor.

Kahvaltıda yulaf tüketmek isteyen ancak klasik yulaf lapasından farklı bir seçenek arayanlar için elmalı tarçınlı fırın yulaf pratik bir alternatif. Yulaf ezmesi; elma, süt, yumurta ve tarçınla bir araya geliyor, ardından fırında üzeri hafifçe kızarana kadar pişiriliyor.

Özellikle elmanın bol bulunduğu sonbahar dönemine yakışan tarif sıcak servis edilebildiği gibi önceden hazırlanarak daha sonraki öğünlerde de tüketilebilir. Olgun ve tatlı bir elma kullanıldığında ayrıca şeker eklemeye gerek kalmadan doğal bir tatlılık elde etmek mümkün.

Fırından çıktığında iç kısmı yumuşak ve nemli, üst kısmı ise hafif kızarmış bir dokuya sahip oluyor. Ceviz ve yoğurtla servis edildiğinde hem lezzeti hem de öğünün çeşitliliği artırılabilir.

Sağlıklı beslenme açısından neden öne çıkıyor?

Yulaf, beta-glukan adı verilen çözünür lif içeriğiyle öne çıkan tam tahıllardan biridir. Lif içeren besinlerin dengeli bir beslenme düzeninde yer alması sindirim sistemi işlevlerinin desteklenmesine ve öğünün doyuruculuğunun artmasına katkı sağlayabilir.

Elma da lif içeren meyvelerden biridir. Meyveyi suyunu sıkmak yerine bütün olarak kullanmak, doğal yapısındaki liften yararlanmayı sağlar.

Yumurta ve süt tarife protein katkısı sağlarken ceviz doymamış yağ asitleri ve farklı besin öğeleri içerir.

Bu tarifte sofra şekeri, bal veya şurup kullanılması zorunlu değildir. Ancak elma ve süt doğal olarak şeker içerdiği için tarif için “şekersiz” yerine “ilave şekersiz” ifadesini kullanmak daha doğrudur.

Tarif bilgileri

Hazırlama süresi: 10 dakika
Pişirme süresi: 25-30 dakika
Toplam süre: Yaklaşık 40 dakika
Kaç kişilik: 4 kişilik
Zorluk: Kolay
Öğün: Kahvaltı
Kategori: Sağlıklı Kahvaltılar
İkincil kategori: Şekersiz Tarifler

Yaklaşık besin değerleri

1 porsiyon için yaklaşık:

Kalori: 300 kcal
Protein: 10 g
Karbonhidrat: 41 g
Yağ: 12 g
Lif: 6 g

Besin değerleri kullanılan sütün türüne, elmanın büyüklüğüne, yulaf ve ceviz miktarına göre değişebilir.

Malzemeler

160 gram yulaf ezmesi
2 orta boy elma
2 adet yumurta
250 ml süt
40 gram ceviz içi
1 tatlı kaşığı tarçın
1 çay kaşığı kabartma tozu
1 çay kaşığı doğal vanilya özütü, isteğe bağlı
1 tatlı kaşığı zeytinyağı veya kalıbı yağlamak için çok az yağ
Bir tutam tuz

Servis için isteğe bağlı:

Sade yoğurt
Taze elma dilimleri
Tarçın
Birkaç parça ceviz

Elmalı tarçınlı fırın yulaf nasıl yapılır?

1. Fırını 180 derece alt-üst ayarda önceden ısıtın.

2. Elmaları yıkayın. Bir elmayı iri rendeleyin, diğerini ince dilimler halinde kesin. Kabukları ince ve yenilebilir durumdaysa soymadan da kullanabilirsiniz.

3. Yumurtaları geniş bir karıştırma kabına kırın ve hafifçe çırpın.

4. Sütü ve kullanacaksanız vanilyayı ekleyerek karıştırın.

5. Yulaf ezmesi, rendelenmiş elma, tarçın, kabartma tozu ve bir tutam tuzu karışıma ekleyin.

6. Cevizleri iri parçalar halinde kırın. Büyük bölümünü karışıma ekleyin, bir miktarını üzeri için ayırın.

7. Bütün malzemeleri yulafların sıvıyla eşit biçimde temas etmesini sağlayacak şekilde karıştırın.

8. Orta büyüklükte bir fırın kabını çok az yağlayın.

9. Yulaf karışımını fırın kabına aktararak yüzeyini düzeltin.

10. İnce dilimlediğiniz elmaları üzerine yerleştirin. Kalan cevizleri serpiştirin ve isteğe göre çok az tarçın ekleyin.

11. Önceden ısıtılmış 180 derece fırında yaklaşık 25-30 dakika pişirin.

12. Kenarlar hafifçe kızardığında ve orta kısmı sıvı görünümünü kaybettiğinde fırından çıkarın.

13. Kesmeden önce 5-10 dakika dinlendirin. Sıcak veya ılık servis edin.

Şefin püf noktası

Elmalı fırın yulafta doğal tatlılığın belirgin olması için tatlı ve olgun elmalar tercih edin. Elmanın yarısını rendeleyerek karışımın içine eklemek, meyvenin tadının bütün yulafa yayılmasını ve iç kısmın nemli kalmasını sağlar.

Yulaf karışımını fırında gereğinden uzun süre tutmayın. Fazla pişirme, özellikle yağ miktarı düşük tariflerde kuru bir sonuç oluşturabilir.

Daha kremsi bir fırın yulaf isteyenler karışımı fırına vermeden önce yaklaşık 10 dakika bekletebilir. Bu süre yulafın sıvının bir bölümünü emmeye başlamasını sağlar.

Daha sağlıklı hale nasıl getirilebilir?

Tarif olgun elmayla hazırlandığında ilave şeker kullanmadan yeterli tatlılık elde edilebilir. Daha tatlı olması için şeker, bal veya şurup eklemek yerine elma miktarı artırılabilir.

Ceviz porsiyonu kontrollü tutulabilir. Kuruyemişler besleyici olmakla birlikte enerji yoğunluğu yüksek besinlerdir.

Protein miktarını artırmak isteyenler fırın yulafı servis ederken yanında sade veya süzme yoğurt tüketebilir.

Kimler için uygun?

Elmalı tarçınlı fırın yulaf, sıcak ve doyurucu bir kahvaltı alternatifi arayanlar için uygundur. Yumurta ve süt ürünlerini tüketen vejetaryen beslenme biçimine de uyumludur.

Standart yulaf doğal olarak gluten içermese de üretim ve paketleme sırasında buğday, arpa veya çavdarla temas edebilir. Çölyak hastalığı bulunan kişiler yalnızca glutensiz olarak sertifikalandırılmış yulaf kullanmalıdır.

Yumurta, süt veya kuruyemiş alerjisi bulunan kişiler standart tarifi tüketmemelidir.

Elmalı fırın yulaf kaç kaloridir?

Verilen ölçülerle hazırlanan tarif dört porsiyona ayrıldığında bir porsiyon yaklaşık 300 kalori sağlayabilir. Ceviz miktarı, kullanılan sütün yağ oranı ve porsiyon büyüklüğü toplam enerji değerini değiştirebilir.

Fırın yulaf akşamdan hazırlanabilir mi?

Evet. Kuru ve sıvı malzemeler akşamdan karıştırılarak üzeri kapalı biçimde buzdolabında bekletilebilir ve sabah pişirilebilir. Ancak yulaf gece boyunca sıvıyı emeceğinden sonuç daha yumuşak ve yoğun olabilir.

Elmalı fırın yulafa şeker eklemek gerekir mi?

Hayır. Olgun ve tatlı elmalar kullanıldığında ilave şeker olmadan hazırlanabilir. Damak tadına göre tarçın ve vanilya kullanmak tatlılık algısını destekleyebilir.

Fırın yulaf neden kuru olur?

En sık nedenlerden biri fazla pişirmektir. Yulaf miktarına göre yetersiz sıvı kullanılması da kuru bir sonuç verebilir. Fırından çıkarıldığında orta bölümünün pişmiş ancak hafif nemli olması idealdir.

Fırın yulaf için hangi elma kullanılmalı?

Tatlı ve aromatik elma çeşitleri ilave tatlandırıcı kullanmadan daha belirgin bir lezzet sağlayabilir. Hafif ekşi elmalar ise tarife daha ferah bir tat kazandırır. Farklı çeşitler karıştırılarak da kullanılabilir.

Saklama ve servis

Artan fırın yulaf tamamen soğuduktan sonra kapalı bir saklama kabında buzdolabına kaldırılmalıdır.

Servis sırasında kısa süre fırında veya mikrodalgada ısıtılabilir. Soğuk tüketmek de mümkündür.

Üzerine sade yoğurt, taze elma ve biraz tarçın eklemek servis için yeterlidir. İlave tatlandırıcı kullanmaya gerek yoktur.

Elmalı tarçınlı fırın yulaf, klasik yulaf kahvaltılarına sıcak ve mevsimsel bir alternatif sunuyor. Önceden hazırlanabilmesi sayesinde özellikle yoğun sabahlar için kullanışlı bir tarif.

Temel tarif armut, muz veya farklı mevsim meyveleriyle de uygulanabilir. Böylece aynı fırın yulaf yöntemi kullanılarak yıl boyunca farklı kahvaltı seçenekleri hazırlanabilir.

Kaynaklar

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı – Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER 2022)
USDA – FoodData Central
Harvard T.H. Chan School of Public Health – The Nutrition Source

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: