2026 yılında yayımlanan güncel dislipidemi rehberi de kolesterol yönetiminde daha erken değerlendirme, kişisel kalp-damar riskinin hesaplanması ve gerektiğinde daha erken müdahale yaklaşımını öne çıkarıyor.

Bu nedenle kolesterol konusunda artık tek bir sorudan çok birkaç soru önem taşıyor: LDL kaç? Ne zamandır yüksek? Kişinin yaşı kaç? Tansiyon, diyabet, sigara kullanımı veya böbrek hastalığı var mı? Ailede erken yaşta kalp-damar hastalığı görülmüş mü? Lipoprotein(a) yüksek mi?

Başka bir ifadeyle, kolesterol değerlendirmesi tek bir rakamdan kişisel bir risk haritasına doğru ilerliyor.

LDL neden bu kadar önemli?

LDL, halk arasında sıklıkla “kötü kolesterol” olarak biliniyor. Aslında LDL bir lipoproteindir ve kolesterolü kan dolaşımında taşır.

Kandaki LDL parçacıklarının uzun süre yüksek düzeylerde bulunması, damar duvarında kolesterol birikimini ve ateroskleroz adı verilen damar sertliği sürecini destekleyebilir. Bu süreç yıllar boyunca sessizce ilerleyebilir.

Bu nedenle yüksek LDL yalnızca o günkü kan tahlilinin sonucu olarak değerlendirilmemeli. Damarların LDL’ye yaşam boyunca ne kadar süre maruz kaldığı da önem taşıyor.

Özellikle genç yaşlarda başlayan yüksek LDL, kişinin yıllar boyunca daha yüksek toplam kolesterol yüküne maruz kalması anlamına gelebilir.

“Kolesterol yılları” neden konuşuluyor?

Kalp-damar hastalıklarında risk çoğunlukla bir gecede oluşmuyor.

Sigara kullanımında nasıl hem miktar hem de kullanım süresi önemliyse, LDL açısından da yüksekliğin süresi dikkate alınıyor.

Bu nedenle “LDL çok yüksek değil, daha gencim” yaklaşımı her kişi için güvenli kabul edilemez.

Özellikle ailesel hiperkolesterolemi gibi genetik nedenlerle LDL’nin çocukluk veya genç erişkinlik döneminden itibaren yüksek olduğu kişilerde yaşam boyu maruziyet çok daha fazla olabilir.

2026 rehberi bu nedenle sağlıklı yaşam alışkanlıklarının genç yaşlardan itibaren desteklenmesini ve belirli yüksek riskli durumlarda ilaç tedavisinin daha erken değerlendirilmesini öneriyor.

Herkes için tek bir “normal LDL” yok

Kolesterol konusunda en sık yapılan hatalardan biri, herkes için geçerli tek bir ideal LDL rakamı olduğunu düşünmek.

Oysa hedef değer kişinin kalp-damar riskine göre değişebiliyor.

2026 Amerikan dislipidemi rehberinde, daha önce geri planda kalan belirli LDL hedefleri yeniden öne çıkarıldı.

Birincil korunmada, yani henüz kalp krizi veya inme geçirmemiş kişilerde, sınırda veya orta düzey kalp-damar riski bulunanlarda LDL için 100 mg/dL’nin altı hedeflenebiliyor.

Yüksek riskli kişilerde hedef 70 mg/dL’nin altına inebiliyor.

Daha önce kalp-damar hastalığı bulunan ve yeni bir olay açısından çok yüksek risk taşıyan kişilerde ise LDL hedefi 55 mg/dL’nin altına kadar düşebiliyor.

Ancak bu rakamların hiçbiri kişinin kendi kendine tedavi kararı vermesi için kullanılmamalı. Yaş, tansiyon, diyabet, böbrek hastalığı, sigara kullanımı, aile öyküsü ve daha önce geçirilmiş kalp-damar hastalıkları gibi birçok unsur birlikte değerlendiriliyor.

Aynı LDL değerine sahip iki kişiye neden farklı öneriler verilebilir?

İki kişinin LDL değeri örneğin 120 mg/dL olabilir, ancak kalp-damar riskleri birbirinden oldukça farklı olabilir.

Bunun nedeni LDL’nin risk hesabındaki parçalardan yalnızca biri olmasıdır.

Yaş, kan basıncı, diyabet, böbrek fonksiyonları, sigara kullanımı ve başka sağlık özellikleri kişinin gelecekte kalp krizi veya inme geçirme olasılığını değiştirebilir.

Yeni rehber, 30 ile 79 yaş arasındaki yetişkinlerin birincil korunma değerlendirmesinde PREVENT adı verilen çağdaş risk hesaplama yaklaşımının kullanılmasını öneriyor.

Bu sistem kişinin 10 yıllık ve bazı durumlarda 30 yıllık kalp-damar riskinin değerlendirilmesine yardımcı oluyor.

Dolayısıyla aynı kolesterol sonucuna sahip iki kişiden birinde yalnızca yaşam tarzı değişiklikleri yeterli görülebilirken diğerinde ilaç tedavisi de gündeme gelebilir.

Kolesterol tahlilinde yalnızca LDL’ye bakmak yeterli mi?

Standart lipid panelinde genellikle toplam kolesterol, LDL, HDL ve trigliserit değerleri değerlendirilir.

Ancak bazı kişilerde bunların ötesine geçmek gerekebilir.

Yeni yaklaşım özellikle iki ölçümü daha görünür hale getiriyor:

Lipoprotein(a), yani Lp(a) ve apolipoprotein B, yani ApoB.

Bu testler herkeste aynı amaçla kullanılmıyor ancak bazı kişilerde standart kolesterol sonuçlarının göstermediği ek riski ortaya çıkarabiliyor.

Lp(a): Hayatta en az bir kez ölçülmesi önerilen değer

Lipoprotein(a), yapısal olarak LDL’ye benzeyen ve büyük ölçüde genetik özellikler tarafından belirlenen bir lipoproteindir.

Beslenme ve egzersiz gibi yaşam tarzı değişikliklerinin Lp(a) düzeyi üzerindeki etkisi sınırlıdır.

2026 rehberinin dikkat çekici önerilerinden biri, yetişkinlerde Lp(a) düzeyinin yaşam boyunca en az bir kez ölçülmesi yönünde.

Lp(a) yüksekliği kişinin kalp-damar riskini artıran ek bir faktör olarak kabul ediliyor.

Rehberde 50 mg/dL veya 125 nmol/L ve üzerindeki değerler risk artırıcı olarak değerlendiriliyor.

Ancak Lp(a) sonucunun tek başına yorumlanması doğru değil. Ölçüm birimleri farklı olabildiği için sonuç kişinin genel kalp-damar riskiyle birlikte değerlendirilmelidir.

ApoB neyi gösteriyor?

Apolipoprotein B, damar sertliğine katkıda bulunabilen bazı lipoprotein parçacıklarının üzerinde bulunan temel proteindir.

Basit anlatımla ApoB, bazı kişilerde kandaki aterojenik, yani damar duvarında birikme potansiyeli taşıyan parçacıkların sayısı hakkında ek bilgi verebilir.

Özellikle trigliseridi yüksek olanlarda, diyabeti bulunanlarda veya standart LDL ölçümü ile gerçek risk arasında uyumsuzluk olabileceği düşünülen kişilerde yararlı olabilir.

Bu nedenle ApoB, herkesin rutin olarak yaptırması gereken bir test olarak değil, belirli durumlarda risk değerlendirmesini ayrıntılandıran bir araç olarak görülüyor.

Damar kalsiyum skoru ne zaman gündeme gelebilir?

Bazen kişinin kolesterol değerleri ve diğer risk faktörleri değerlendirilmesine rağmen ilaç tedavisine başlanıp başlanmaması konusunda belirsizlik kalabilir.

Bu durumda seçilmiş kişilerde koroner arter kalsiyum skoru kullanılabilir.

Düşük doz bilgisayarlı tomografiyle yapılan bu inceleme, kalbi besleyen damarların duvarındaki kalsifiye plakların varlığı hakkında bilgi verir.

Kalsiyum bulunması aterosklerozun mevcut olduğuna işaret edebilir ve kişinin risk sınıfının yeniden değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Ancak bu test herkes için rutin tarama yöntemi değildir. Yaş, mevcut risk ve test sonucunun tedavi kararını değiştirip değiştirmeyeceği dikkate alınarak seçilmiş kişilerde değerlendirilir.

Kolesterolü düşürmek için beslenme hâlâ önemli

Yeni yaklaşım ilaçların daha erken değerlendirilmesini gündeme getirse de bu, beslenme ve yaşam tarzının önemini kaybettiği anlamına gelmiyor.

Kalp sağlığını destekleyen beslenme düzeninin temelinde sebze ve meyveler, tam tahıllar, baklagiller, kuruyemişler ve uygun protein kaynakları bulunuyor.

Doymuş yağların yerine doymamış yağların tercih edilmesi özellikle önemli.

Tereyağı, yağlı etler ve bazı yüksek yağlı süt ürünlerinden fazla miktarda alınabilen doymuş yağlar LDL kolesterolün yükselmesine katkıda bulunabilir.

Zeytinyağı, kuruyemişler, tohumlar ve balık gibi kaynaklardan alınan doymamış yağlar ise kalp dostu beslenme düzeninde daha fazla yer buluyor.

Çözünür liften zengin yulaf, arpa, baklagiller ve bazı meyveler de LDL kontrolüne yardımcı olabilir.

Bazı beslenme modelleri LDL’yi anlamlı ölçüde düşürebilir

Kuruyemiş, bitkisel protein, çözünür lif ve bitkisel steroller gibi kolesterol düşürmeye yardımcı besin bileşenlerini birlikte kullanan “Portfolio” tipi beslenme modeli bilimsel araştırmalarda incelendi.

Kontrollü çalışmaların sistematik derleme ve meta-analizinde, yüksek kolesterolü bulunan 439 katılımcıyı kapsayan yedi çalışma karşılaştırıldı.

Bu beslenme modelinin kontrol diyetine kıyasla LDL kolesterolü yaklaşık yüzde 17 azalttığı bildirildi.

Bu sonuç, beslenmenin kolesterol yönetiminde güçlü bir araç olabileceğini gösteriyor. Ancak beslenmenin etkisi kişiden kişiye değişebilir ve yüksek risk taşıyan kişilerde gerekli ilaç tedavisinin yerine geçmeyebilir.

Egzersiz tek başına yeterli mi?

Düzenli fiziksel aktivite kalp-damar sağlığının temel parçalarından biridir.

Egzersiz; vücut ağırlığının kontrolü, tansiyon, kan şekeri, damar sağlığı ve genel kalp-damar riskinin iyileştirilmesine yardımcı olabilir.

Ancak genetik olarak belirgin LDL yüksekliği bulunan bir kişide yalnızca spor yaparak LDL’nin hedef düzeye indirilmesi her zaman mümkün değildir.

Bu nedenle “spor yapıyorum, kolesterolüm yüksek olsa da sorun olmaz” düşüncesi doğru değildir.

Sağlıklı yaşam güçlü bir koruma aracıdır ancak genetik risk faktörlerini tamamen ortadan kaldırmaz.

Statinler neden daha erken gündeme gelebiliyor?

Statinler karaciğerde kolesterol üretiminde görev alan bir enzimi baskılayarak LDL düzeyinin düşürülmesine yardımcı olan ilaçlardır.

On yıllardır kullanılan bu ilaçlarla ilgili çok geniş klinik araştırma verisi bulunuyor.

Yeni yaklaşımda önemli değişiklik, yalnızca çok yüksek LDL değerlerini tedavi etmek yerine kişinin yaşam boyu kolesterol yükünü azaltmanın önem kazanması.

Bu nedenle bazı kişilerde LDL aşırı yüksek olmasa bile toplam kalp-damar riski yeterince yüksekse ilaç tedavisi değerlendirilebilir.

Bu, herkesin statin kullanması gerektiği anlamına gelmez.

İlaç gerekip gerekmediği kişinin toplam riskine göre belirlenir.

Statin kullanırken kas ağrısı olursa ne yapılmalı?

Statinlerle en fazla ilişkilendirilen sorunlardan biri kas yakınmalarıdır.

Bazı kişilerde gerçekten statinlerle bağlantılı kas ağrısı veya güçsüzlük görülebilir. Ancak kontrollü araştırmalar, statin kullanan kişilerde bildirilen kas yakınmalarının tamamının doğrudan ilaçtan kaynaklanmadığını gösteriyor.

Kas yakınması geliştiğinde ilacı kişinin kendi kararıyla bırakması doğru değildir.

Yakınmanın statinle ilişkisi, kullanılan ilaç, doz, başka ilaçlarla etkileşimler ve farklı sağlık sorunları değerlendirilerek tedavi yeniden düzenlenebilir.

Bazı kişiler bir statini tolere edemezken başka bir statini veya farklı bir tedavi yaklaşımını tolere edebilir.

“Zayıfım ve sağlıklı besleniyorum, kolesterolüm yüksek olamaz” düşüncesi yanlış

Yüksek kolesterol yalnızca fazla kilolu veya sağlıksız beslenen kişilerde görülmez.

Genetik özellikler LDL üzerinde güçlü bir etkiye sahip olabilir.

Özellikle ailesel hiperkolesterolemide kişi genç, aktif, normal kilolu ve sağlıklı besleniyor olsa bile LDL oldukça yüksek olabilir.

Ailede genç yaşta kalp krizi veya damar hastalığı bulunması bu nedenle önemli bir ipucudur.

Kolesterol yüksekliğinin çoğu zaman belirgin bir belirtisi olmadığı da unutulmamalıdır.

Kişi kendisini son derece sağlıklı hissederken LDL yüksek olabilir.

Kolesterolü düşürmenin yeni yaklaşımı ne söylüyor?

Yeni yaklaşımın özü aslında oldukça basit:

Sadece bugünkü kolesterol değerine değil, gelecekte damarların ne kadar süre bu değerlere maruz kalacağına da bakmak gerekiyor.

Bu nedenle kolesterol yönetiminde giderek şu başlıklar öne çıkıyor:

• LDL’nin mümkün olduğunca erken dönemde fark edilmesi
• Kişisel kalp-damar riskinin hesaplanması
• Yaşam tarzının uzun vadeli olarak iyileştirilmesi
• Yüksek riskli kişilerde tedavinin gereksiz yere ertelenmemesi
• Lp(a)’nın yetişkinlikte en az bir kez değerlendirilmesi
• Gerektiğinde ApoB gibi ek belirteçlerden yararlanılması
• Belirsiz vakalarda seçilmiş kişiler için koroner kalsiyum ölçümünün değerlendirilmesi

Kolesterol konusunda artık yalnızca “Değerim normal mi?” sorusundan daha anlamlı bir soru var:

“Bu değer, benim yaşım ve diğer risk faktörlerim düşünüldüğünde benim için ne ifade ediyor?”

Çünkü kalp-damar riskinde önemli olan tek bir laboratuvar rakamı değil, o rakamın kişinin yaşam boyu risk tablosundaki yeridir.

KAYNAKLAR

1. Circulation – 2026 ACC/AHA/AACVPR/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the Management of Dyslipidemia: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines – Blumenthal RS ve çalışma grubu – 2026 – DOI: 10.1161/CIR.0000000000001423
2. Circulation – 2026 Dietary Guidance to Improve Cardiovascular Health: A Scientific Statement From the American Heart Association – Lichtenstein AH, Khera A, Anderson CAM ve çalışma grubu – 2026 – DOI: 10.1161/CIR.0000000000001435
3. Progress in Cardiovascular Diseases – Portfolio Dietary Pattern and Cardiovascular Disease: A Systematic Review and Meta-analysis of Controlled Trials – Chiavaroli L, Nishi SK, Khan TA ve çalışma grubu – 2018 – DOI: 10.1016/j.pcad.2018.05.004
4. American College of Cardiology / American Heart Association – 2026 Guideline on the Management of Dyslipidemia – 2026

İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı tarafından hayata geçirilen yeni hizmet modeliyle öğrencilerin bazı resmi işlemler için İl Göç İdaresi Müdürlüklerine gitme zorunluluğunun ortadan kaldırılması amaçlanıyor.

Göç Danışma Araçlarının tanıtımı İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Yerleşkesi’nde gerçekleştirildi. Programa İçişleri Bakan Yardımcısı Dr. Mehmet Cangir, İstanbul Valisi Davut Gül, Göç İdaresi Başkanı Muhammet Selami Yazıcı, İstanbul İl Göç İdaresi Müdürü Hüseyin Kenan İlday ve İstanbul Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Osman Bülent Zülfikar katıldı.

PARMAK İZİ VE ADRES TESCİLİ ARTIK KAMPÜSTE

Yeni uygulamanın uluslararası öğrenciler açısından en dikkat çekici yönlerinden biri, daha önce İl Göç İdaresi Müdürlüklerine gitmelerini gerektiren bazı işlemlerin doğrudan kampüslere taşınması oldu.

Göç Danışma Araçlarında uluslararası öğrencilerin adres tescili ve parmak izi işlemleri gerçekleştirilebilecek. Araçlarda ayrıca bilgilendirme, danışmanlık ve rehberlik hizmetleri de sunulacak.

Böylece öğrencilerin farklı hizmet noktalarına gitmeden işlemlerini eğitim gördükleri üniversitelerde tamamlayabilmeleri hedefleniyor.

İçişleri Bakan Yardımcısı Dr. Mehmet Cangir de öğrencilerin daha önce ikamet izinlerine ilişkin birçok işlemi üniversitelerde gerçekleştirebildiklerini ancak parmak izi ve adres tescili nedeniyle göç müdürlüklerine gitmek zorunda kaldıklarını belirtti.

Yeni sistemle bu zorunluluğun da ortadan kalkacağını ifade eden Cangir, uygulamanın hem uluslararası öğrencilerin hizmetlere erişimini kolaylaştıracağını hem de göç müdürlüklerindeki iş yoğunluğunu azaltacağını kaydetti.

BAŞKAN YAZICI: ULUSLARARASI ÖĞRENCİLER ÖNEMLİ BİRER KÖPRÜ

Göç İdaresi Başkanı Muhammet Selami Yazıcı da uygulamaya ilişkin açıklamasında, uluslararası öğrencilerin eğitim süreçlerini daha kolay, güvenli ve erişilebilir şekilde sürdürebilmeleri amacıyla hizmeti doğrudan öğrencilerin bulunduğu alanlara taşıdıklarını belirtti.

Yazıcı, Göç Danışma Araçları sayesinde öğrencilerin farklı hizmet noktalarına gitmek zorunda kalmadan adres tescili ve parmak izi alma gibi resmi işlemlerini kampüslerinde tamamlayabileceklerini, aynı zamanda bilgilendirme, danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinden yararlanabileceklerini ifade etti.

Uluslararası öğrencilere yönelik politikanın yalnızca eğitim veya göç başlığı altında değerlendirilmediğine dikkat çeken Yazıcı, öğrencilerin Türkiye ile kendi ülkeleri arasında güçlü bağların kurulmasına katkı sağlayan önemli birer köprü olduğunu vurguladı.

Yazıcı, uluslararası öğrenci politikasını kültür, ekonomi ve kamu diplomasisi boyutlarıyla Türkiye’nin dünyayla kurduğu bağları güçlendiren bütüncül bir anlayış içerisinde ele aldıklarını belirterek, göç yönetiminde insan odaklı, erişilebilir ve çözüm üreten hizmet anlayışını sahada güçlendirmeye devam edeceklerini bildirdi.

İLK ETAPTA 10 İLDE 42 ARAÇ

Göç Danışma Araçları ilk aşamada uluslararası öğrenci nüfusunun yoğun olduğu 10 ilde hizmet verecek.

Uygulamanın başlayacağı iller İstanbul, Ankara, İzmir, Sakarya, Eskişehir, Antalya, Bursa, Konya, Karabük ve Kütahya olarak açıklandı.

Bu illerdeki üniversitelerde toplam 42 Göç Danışma Aracı görev yapacak.

375 ARAÇLIK MOBİL KAPASİTEDEN YARARLANILACAK

Yeni hizmet modelinde Göç İdaresi Başkanlığının mevcut mobil altyapısından da yararlanılıyor.

Türkiye genelinde 81 ilde 375 araçlık saha kapasitesine ulaşan Mobil Göç Noktası uygulamasındaki araçların bir bölümü Göç Danışma Aracına dönüştürülürken diğer mobil araçlar düzensiz göçle mücadele kapsamındaki görevlerini sürdürecek.

Böylece mevcut mobil altyapının bir bölümü, düzenli göç süreçlerinin ve özellikle uluslararası öğrencilerin işlemlerinin kolaylaştırılması için kullanılacak.

HEDEF YIL SONUNA KADAR 40 İLDE 75 ARAÇ

Uygulamanın yalnızca ilk 10 ille sınırlı kalması planlanmıyor.

Göç Danışma Araçlarının sonraki aşamalarda yaygınlaştırılması ve 2026 yılı sonuna kadar 40 ilde 75 araca ulaşılması hedefleniyor.

Böylece kampüslerde sunulan hizmetlerin daha fazla şehirdeki uluslararası öğrenciye ulaştırılması planlanıyor.

HİZMET SADECE ÖĞRENCİLERLE SINIRLI KALMAYACAK

Yeni model kapsamında hizmet noktalarına erişmekte güçlük yaşayan yabancılar için de kolaylık sağlanacak.

Yaşlı, engelli veya ağır hastalığı bulunan yabancıların iş ve işlemlerinin gerekli görülmesi halinde bulundukları adreslerde gerçekleştirilebilmesi öngörülüyor.

Göç Danışma Araçları ayrıca Yabancılar İletişim Merkezi YİMER 157 ile koordinasyon içinde çalışacak. Böylece ihtiyaç duyulan bilgi ve hizmetlere daha hızlı ve erişilebilir biçimde ulaşılması amaçlanıyor.

ULUSLARARASI ÖĞRENCİLER İÇİN KAYIT DÖNEMİNDE YENİ MODEL

Uygulamanın üniversitelerin kayıt döneminde devreye alınması da dikkat çekiyor.

Uluslararası öğrencilerin Türkiye’deki eğitim hayatına başlarken karşılaştıkları idari süreçlerin kolaylaştırılması, üniversitelerin uluslararasılaşma hedefleri açısından da önem taşıyor.

Göç hizmetlerinin öğrencinin bulunduğu kampüse kadar ulaştırılmasıyla hem bürokratik işlemlerde zaman kaybının azaltılması hem de öğrencilerin kamu hizmetlerine erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor.

Göç İdaresi Başkanlığının yeni modeli, uluslararası öğrencilerin Türkiye’deki eğitim hayatını kolaylaştırmanın yanı sıra üniversiteler ile kamu kurumları arasındaki hizmet koordinasyonunun kampüs düzeyinde güçlendirilmesi açısından da yeni bir adım olarak öne çıkıyor.

Galatasaray’ın transfer çalışmalarında adı gündeme gelen Rodrigo Mora için yarış kızışırken, İtalya’dan sarı-kırmızılıları yakından ilgilendiren yeni bir haber geldi.

La Gazzetta dello Sport’un 15 Ağustos tarihli haberine göre Porto’nun genç yıldızı, Galatasaray’dan gelen teklifle ilgilenmediğini temsilcilerine iletti ve Roma’ya transfer olmak istediğini bildirdi.

İtalyan gazetesinin aktardığına göre Mora’nın önceliği Roma. Genç futbolcunun transferin gerçekleşebilmesi için Porto cephesine yönelik baskısını artırdığı da öne sürülüyor.

Galatasaray yeniden devreye girmişti

Rodrigo Mora transferindeki son gelişmeyi daha dikkat çekici hale getiren ayrıntı ise Portekiz’den geldi.

Record, kısa süre önce Galatasaray’ın Roma ile Porto arasındaki görüşmelerde yaşanan tıkanıklığı değerlendirmek istediğini ve Rodrigo Mora için yeniden harekete geçtiğini yazmıştı.

Haberde sarı-kırmızılıların oyuncunun transferi için yeniden temas kurduğu belirtilmişti.

Ancak İtalya’dan gelen son haber, Galatasaray’ın girişimine rağmen Mora’nın tercihinin Roma yönünde olduğunu gösteriyor.

Roma ile Porto arasındaki pazarlık sürüyor

Transfer henüz tamamlanmış değil.

Roma bir süredir 19 yaşındaki hücum oyuncusunu kadrosuna katmak için Porto ile görüşmeler yürütüyor. İki kulüp arasında özellikle transferin mali yapısı ve satın alma şartları konusunda pazarlıkların sürdüğü belirtiliyor.

İtalyan ve Portekiz basınında son günlerde farklı ödeme modelleri gündeme gelirken, yaklaşık 50 milyon euroluk toplam paket üzerinde çeşitli formüllerin görüşüldüğü haberleri de yer aldı.

Porto yönetiminin özellikle oyuncunun kalıcı transferini güvence altına alacak şartlar konusunda taviz vermek istemediği aktarılıyor.

Mora cephesinden Roma baskısı

La Gazzetta dello Sport’un son haberi ise transfer denklemine oyuncunun tercihini daha güçlü biçimde soktu.

İddiaya göre Mora, temsilcilerine Galatasaray seçeneğini düşünmediğini iletirken Roma’ya gitme isteğini açık biçimde ortaya koydu.

Portekiz’in önde gelen spor gazetelerinden Record da İtalya’dan gelen bu gelişmeyi haberleştirerek Mora’nın Roma transferi için Porto üzerinde baskı oluşturduğunu aktardı.

Bununla birlikte, Galatasaray’ın teklifinin reddedildiğine ilişkin Porto veya oyuncu cephesinden yapılmış resmi bir açıklama bulunmuyor. Bu nedenle gelişme şu aşamada transfer iddiası niteliğini koruyor.

Rodrigo Mora kimdir?

Portekiz futbolunun son dönemde yetiştirdiği dikkat çekici genç yeteneklerden biri olan Rodrigo Mora, Porto altyapısından yetişti.

19 yaşındaki Portekizli oyuncu özellikle hücum hattındaki çok yönlülüğü, dar alandaki tekniği, oyun görüşü ve skor üretme potansiyeliyle Avrupa’nın önemli kulüplerinin radarına girdi.

Porto ile uzun süreli sözleşmesi bulunan Mora’nın geleceği, yaz transfer döneminin dikkatle takip edilen dosyalarından biri haline gelmiş durumda.

Galatasaray’ın yeniden bir hamle yapıp yapmayacağı bilinmezken, mevcut yabancı kaynak zincirinde Roma transfer yarışında oyuncunun tercih ettiği taraf olarak öne çıkıyor.

Kaynaklar

1. La Gazzetta dello Sport
2. Record
3. Gianluca Di Marzio / Sky Sport Italia

Böbrekler kandaki atık maddelerin uzaklaştırılmasına, vücudun sıvı ve elektrolit dengesinin korunmasına ve kan basıncının düzenlenmesine katkı sağlayan hayati organlar. Bu görevlerin sağlıklı biçimde sürdürülebilmesi için yeterli dolaşım ve sıvı dengesi gerekiyor.

Hafif ve kısa süreli susuzluk sağlıklı bir kişide çoğunlukla sıvı alımının düzeltilmesiyle giderilebilir. Ancak sıvı kaybı ağırlaştığında veya uzun sürdüğünde durum değişebilir. Özellikle yaşlılarda, kronik hastalığı bulunanlarda, sıcak ortamda çalışanlarda ve bazı ilaçları kullananlarda böbrekler daha savunmasız hale gelebilir.

Susuz kaldığımızda böbreklerde ne oluyor?

Vücut su kaybetmeye başladığında ilk hedeflerinden biri mevcut sıvıyı korumaktır. Böbrekler daha az su kaybedilmesi için idrarı yoğunlaştırır. Bu nedenle yeterince sıvı alınmadığında idrar miktarı azalabilir ve rengi koyulaşabilir.

Sıvı kaybı belirgin hale geldiğinde dolaşımdaki kan hacmi de azalabilir. Bunun sonucunda böbreklere ulaşan kan miktarı düşebilir.

Böbreklerin kanı yeterli biçimde süzebilmesi için uygun kan akımına ihtiyacı vardır. Şiddetli sıvı kaybı bu sistemi bozarak böbrek fonksiyonlarında hızlı bir kötüleşmeye yol açabilir.

Ciddi susuzluk akut böbrek hasarına yol açabilir

Akut böbrek hasarı, böbrek fonksiyonlarının saatler veya günler içinde hızlı biçimde bozulmasıdır.

Şiddetli susuzluk böbreklere giden kan akımını azaltarak akut böbrek hasarının nedenlerinden biri olabilir. Özellikle uzun süren kusma veya ishal, yüksek ateş, aşırı terleme ya da yeterince sıvı alınamaması durumlarında risk artabilir.

Bu, gün içinde birkaç bardak suyu unutmanın mutlaka böbrek hasarı oluşturacağı anlamına gelmez. Risk, sıvı kaybının miktarı, süresi ve kişinin genel sağlık durumuyla yakından ilişkilidir.

Yaşlılar, mevcut böbrek hastalığı bulunanlar ve kalp-damar hastalıkları olan kişiler sıvı kaybının etkilerine karşı daha hassas olabilir.

Susuzluk ve bazı ağrı kesiciler neden riskli bir ikili olabilir?

Yaygın kullanılan bazı ağrı kesiciler böbreklerdeki kan dolaşımını etkileyebilir. Özellikle nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar olarak adlandırılan gruptaki ilaçların böbrek üzerindeki etkileri uzun süredir biliniyor.

Bilimsel değerlendirmeler, böbreklere giden kan akımının zaten azaldığı durumlarda bu ilaçlarla ilişkili böbrek sorunlarının daha önemli hale gelebileceğini gösteriyor.

Bu nedenle özellikle belirgin sıvı kaybı yaşayan, böbrek hastalığı bulunan, ileri yaştaki veya birden fazla ilaç kullanan kişilerin gelişigüzel ilaç kullanımından kaçınması önem taşıyor.

Az su içmek böbrek taşı riskini artırabilir mi?

Yetersiz sıvı tüketimi ile en güçlü ilişkilendirilen böbrek sorunlarından biri böbrek taşıdır.

İdrarın hacmi azaldığında taş oluşumunda rol oynayan bazı mineraller daha yoğun hale gelir. Bu durum kristallerin oluşmasını ve zamanla taş gelişmesini kolaylaştırabilir.

Bilimsel çalışmalar ve klinik öneriler, yeterli sıvı tüketiminin böbrek taşı oluşumunu ve daha önce taş düşüren kişilerde tekrarlama riskini azaltmada temel önlemlerden biri olduğunu gösteriyor.

Ancak böbrek taşı olan herkes için aynı miktarda su önerilmesi doğru değildir. Taşın türü, kişinin sağlık durumu, beslenmesi, yaşadığı iklim ve günlük aktivitesi sıvı gereksinimini değiştirebilir.

İdrar yolu enfeksiyonuyla bağlantısı var mı?

Susuz kalmak tek başına idrar yolu enfeksiyonunun doğrudan nedeni değildir. İdrar yolu enfeksiyonlarının büyük bölümü bakteriler nedeniyle gelişir.

Bununla birlikte yeterli sıvı almak düzenli idrar üretimini destekler. Çok az sıvı alındığında idrar miktarı azalabilir.

Özellikle tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu yaşayan kişilerde yeterli sıvı tüketimi genel koruyucu yaklaşımın parçalarından biri olabilir. Ancak sık tekrarlayan enfeksiyonların yalnızca daha fazla su içerek çözülebileceği düşünülmemelidir. Altta yatan nedenlerin değerlendirilmesi gerekebilir.

Susuz kaldığınızı nasıl anlayabilirsiniz?

Susuzluk yalnızca “susama” hissiyle ortaya çıkmayabilir. Sıvı kaybının derecesine göre belirtiler değişebilir.

Sık görülebilecek işaretler arasında:

• Susama
• Ağız ve dudaklarda kuruluk
• İdrar miktarında azalma
• Normalden daha koyu renkli idrar
• Baş ağrısı
• Halsizlik ve yorgunluk
• Baş dönmesi veya sersemlik
• Sıcak havalarda belirgin performans düşüşü

yer alabilir.

Ancak idrar renginin tek başına böbrek sağlığını gösteren bir test olmadığı unutulmamalıdır. Besinler, vitaminler, bazı ilaçlar ve hastalıklar da idrar rengini değiştirebilir.

Günde ne kadar su içmek gerekiyor?

En sık yapılan hatalardan biri herkese tek bir rakam önermektir.

İnsanın günlük sıvı gereksinimi yaşına, vücut yapısına, beslenmesine, fiziksel aktivitesine, hava sıcaklığına, terleme miktarına, hamilelik ve emzirme durumuna ve sağlık sorunlarına göre değişebilir.

Ayrıca günlük su ihtiyacının tamamı bardaktan içilen sudan karşılanmaz. Çorba, süt ve diğer içeceklerin yanı sıra sebze ve meyveler de toplam sıvı alımına katkıda bulunur.

Sıcak havalarda veya yoğun fiziksel aktivite sırasında terlemeyle kaybedilen sıvı arttığından ihtiyaç da yükselebilir.

Bu nedenle “herkes mutlaka günde şu kadar litre su içmelidir” yaklaşımı bilimsel açıdan fazla genelleyicidir.

Fazla su içmek her zaman daha sağlıklı mı?

Hayır.

“Ne kadar çok su, o kadar sağlıklı böbrek” düşüncesi de doğru değildir. Vücudun ihtiyacının çok üzerinde ve özellikle kısa sürede aşırı miktarda su tüketilmesi kandaki sodyum düzeyinin tehlikeli biçimde düşmesine yol açabilir.

Daha önemlisi, bazı böbrek veya kalp hastalıklarında kişiye sıvı kısıtlaması önerilebilir. Bu kişiler için internette görülen genel su tüketimi tavsiyeleri uygun olmayabilir.

Dolayısıyla amaç mümkün olan en fazla suyu içmek değil, kişinin gereksinimine uygun sıvı dengesini korumaktır.

Böbrekleri korumak için günlük hayatta neler yapılabilir?

Sıvı tüketimini gün içine yaymak çoğu insan için uygulanabilir bir yöntemdir. Susamayı beklemek yerine özellikle sıcak günlerde, egzersiz sırasında ve sonrasında sıvı alımını hatırlamak yararlı olabilir.

Su, günlük sıvı alımının en pratik kaynaklarından biridir. Su içmekte zorlanan kişiler beslenmelerine salatalık, karpuz, çilek, portakal gibi su içeriği yüksek besinleri de ekleyebilir.

Uzun süre dışarıda kalınacaksa veya egzersiz yapılacaksa suyu erişilebilir bir yerde bulundurmak basit fakat etkili bir alışkanlıktır.

Bununla birlikte şekerli içecekleri sınırsız tüketmek “sıvı almak” için iyi bir çözüm değildir. Böbrek sağlığını korumak tek başına su tüketimine de indirgenmemelidir. Kan basıncının ve kan şekerinin kontrolü, dengeli beslenme, gereksiz ilaç kullanımından kaçınma ve kronik hastalıkların düzenli takibi de önem taşır.

Kimlerin susuzluğa karşı daha dikkatli olması gerekiyor?

Bazı kişiler sıvı kaybından daha hızlı etkilenebilir.

İleri yaştaki kişilerde susama hissi azalabilir. Bebekler ve küçük çocuklar sıvı kaybını yetişkinler kadar kolay telafi edemeyebilir.

Uzun süre sıcak ortamda çalışanlar, yoğun egzersiz yapanlar, ateşli hastalık geçirenler veya kusma ve ishal yaşayanlarda da sıvı kaybı hızlanabilir.

Böbrek hastalığı, kalp hastalığı veya başka kronik hastalıkları bulunan kişilerde ise hem susuzluk hem de aşırı sıvı tüketimi sorun yaratabileceğinden kişiye özel öneriler önem kazanır.

Ne zaman sağlık kuruluşuna başvurulmalı?

Susuzluğa belirgin idrar azalması, tekrarlayan kusma veya ishal, sıvı alamama, ciddi halsizlik, bayılma, bilinç değişikliği ya da belirgin baş dönmesi eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme gerekebilir.

Özellikle uzun süre hiç idrar yapamama veya çok belirgin idrar azalması böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesini gerektirebilir.

Şiddetli sıvı kaybı yalnızca böbrekleri değil, dolaşım sistemini ve vücudun elektrolit dengesini de etkileyebilir. Bu nedenle ağır belirtilerin yalnızca “biraz susuz kaldım” düşüncesiyle geçiştirilmemesi önemlidir.

Böbrek sağlığında asıl hedef denge

Su böbrekler için mucize bir tedavi değildir, ancak normal böbrek işlevlerinin sürdürülebilmesi için temel gereksinimlerden biridir.

Yeterli sıvı almak idrarın aşırı yoğunlaşmasını önlemeye yardımcı olur ve özellikle böbrek taşı açısından önemli bir koruyucu faktördür. Buna karşılık ağır ve uzun süren sıvı kaybı böbreklere giden kan akımını azaltarak akut böbrek hasarına kadar ilerleyebilen sorunlara yol açabilir.

En önemli nokta ise “daha fazla su” yerine “kişinin ihtiyacı kadar sıvı” yaklaşımıdır.

KAYNAKLAR

1. Nutrients – Hydration for Adult Patients with Nephrolithiasis: Specificities and Current Recommendations – Marie Courbebaisse, Simon Travers, Elise Bouderlique ve arkadaşları – 2023 – DOI: 10.3390/nu15234885
2. Pharmacology Research & Perspectives – Kidney Damage from Nonsteroidal Anti-inflammatory Drugs: Myth or Truth? Review of Selected Literature – Sylwester Drożdżal, Kacper Lechowicz, Bartosz Szostak ve arkadaşları – 2021 – DOI: 10.1002/prp2.817
3. Therapeutic Advances in Infectious Disease – The Interplay Between Chronic Kidney Disease and Urinary Tract Infections: A Comprehensive Review on the Pathophysiological Insights, Interconnected Burdens, and Prevention Strategies – Mohammad Khaled Iqbal Hamid, Aklima Khan Lima, Subeh Hasneen ve arkadaşları – 2026 – DOI: 10.1177/20499361261441056
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Kidney Stones: Treatment and Prevention – Hasta bilgilendirme ve klinik sağlık rehberi
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – The Urinary Tract and How It Works – Hasta bilgilendirme ve böbrek-idrar yolları sağlık rehberi

Demir, vücudun oksijeni dokulara taşıyabilmesi için ihtiyaç duyduğu temel minerallerden biri. Kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobinin yapımında görev almasının yanı sıra kasların oksijen kullanımında, büyüme ve gelişmede ve çeşitli hücresel işlevlerde rol oynuyor.

Peki demir ihtiyacını karşılamak için ne yemeli? WebMD’nin demir açısından zengin besinler derlemesi et, kümes hayvanları, koyu yeşil yapraklı sebzeler, balık ve deniz ürünleri, baklagiller, tofu, zenginleştirilmiş tahıllar, yumurta, kuruyemiş ve kuru meyveler gibi oldukça geniş bir besin grubuna dikkat çekiyor.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Bir besinin içerdiği demir miktarı ile vücudun o demirden ne kadar yararlanabildiği aynı şey değil.

Demir neden bu kadar önemli?

Vücuttaki demirin büyük bölümü hemoglobinin yapısında bulunuyor. Hemoglobin, akciğerlerden alınan oksijenin vücudun farklı bölgelerine taşınmasını sağlayan proteindir.

Demir ayrıca kaslarda oksijen taşıyan miyoglobinin üretiminde ve bazı hormonların yapımında görev alıyor.

Demirin uzun süre yetersiz kalması önce vücudun demir depolarının azalmasına, ilerleyen dönemde ise demir eksikliği anemisine yol açabiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü, aneminin özellikle küçük çocukları, adet gören ergen kızları ve kadınları, hamileleri ve doğum sonrası dönemdeki kadınları etkileyen önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu belirtiyor.

Demir açısından zengin besinler hangileri?

Besinlerdeki demir miktarı ürünün türüne, porsiyon büyüklüğüne, hazırlanma şekline ve zenginleştirilmiş olup olmadığına göre değişebiliyor. Bu nedenle tek tek rakamlardan çok, düzenli ve çeşitli bir beslenme düzeni önem taşıyor.

Öne çıkan demir kaynakları şöyle:

1. Kırmızı et

Sığır eti demirin iyi besinsel kaynaklarından biri. Hayvansal kaynaklardaki demirin önemli avantajlarından biri, içerdiği hem demirinin vücut tarafından bitkisel kaynaklardaki demire kıyasla daha kolay kullanılabilmesi.

Ancak demir almak amacıyla aşırı kırmızı et tüketmek yerine genel beslenme düzeninin dengesi gözetilmeli.

2. İstiridye ve diğer deniz ürünleri

Bazı kabuklu deniz ürünleri demir açısından oldukça zengin.

ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri Besin Takviyeleri Ofisi verilerinde yaklaşık 85 gram pişmiş istiridyenin yaklaşık 8 miligram demir sağlayabildiği belirtiliyor.

Karides, midye ve diğer kabuklu deniz ürünlerinin demir miktarları ise tür ve porsiyona göre değişiyor.

3. Balık

Sardalya, ton balığı ve uskumru gibi balıklar da beslenmeye demir ekleyebiliyor. Balık aynı zamanda protein ve türüne bağlı olarak omega-3 yağ asitleri gibi başka önemli besin öğeleri de sağlayabiliyor.

4. Tavuk ve hindi

Kümes hayvanları kırmızı et kadar yüksek miktarda olmasa da demir sağlayabiliyor.

Hayvansal kaynaklı olması nedeniyle burada bulunan demirin bir bölümü hem demiri formunda.

5. Mercimek

Et tüketmeyenlerin sofralarında öne çıkan seçeneklerden biri mercimek.

Yarım su bardağı pişmiş mercimek yaklaşık 3 miligram demir sağlayabiliyor. Mercimeğin lif ve bitkisel protein içermesi de onu dengeli beslenme açısından değerli hale getiriyor.

6. Kuru fasulye, barbunya ve nohut

Baklagiller bitkisel demirin önemli kaynakları arasında.

Örneğin bir su bardağı konserve beyaz fasulye yaklaşık 8 miligram demir içerebilirken yarım su bardağı barbunya veya nohut yaklaşık 2 miligram demir sağlayabiliyor.

Buradaki önemli nokta şu: Baklagillerdeki demirin tamamı vücut tarafından aynı oranda emilmiyor.

7. Ispanak ve koyu yeşil yapraklı sebzeler

Ispanak, karalahana ve diğer koyu yeşil yapraklı sebzeler demir sağlayabilir.

Yarım su bardağı pişmiş ıspanakta yaklaşık 3 miligram demir bulunabiliyor.

Ancak ıspanakta bulunan demir bitkisel, yani hem olmayan formda. Ayrıca bitkideki bazı doğal bileşenler demirin kullanılabilirliğini azaltabildiği için yalnızca içerdiği miligram miktarına bakarak hayvansal kaynaklarla birebir karşılaştırma yapmak doğru değil.

8. Tofu

Soya fasulyesinden yapılan tofu, özellikle vejetaryen ve vegan beslenmede demir kaynaklarından biri olabilir.

Yaklaşık yarım su bardağı sert tofu yaklaşık 3 miligram demir sağlayabilir. Ürünün hazırlanma biçimine göre mineral içeriği değişebileceğinden etiket bilgileri de dikkate alınabilir.

9. Demirle zenginleştirilmiş kahvaltılık tahıllar

Listenin sürprizlerinden biri zenginleştirilmiş tahıllar.

Bazı kahvaltılık gevreklerin bir porsiyonu günlük demir ihtiyacının önemli bölümünü karşılayabilecek kadar demir içerebilir. Ancak miktarlar markadan markaya büyük ölçüde değişebildiğinden besin etiketinin kontrol edilmesi önemli.

Ayrıca yüksek demir içermesi bir kahvaltılık ürünün otomatik olarak sağlıklı olduğu anlamına gelmez. İlave şeker, lif ve genel besin içeriği de değerlendirilmeli.

10. Kuruyemişler

Kaju ve Antep fıstığı gibi bazı kuruyemişler beslenmeye bir miktar demir ekleyebilir.

Örneğin yaklaşık 28 gram kavrulmuş kaju yaklaşık 2 miligram demir sağlayabilir.

Kuruyemişler enerji açısından yoğun besinler olduğundan porsiyon büyüklüğü de önem taşır.

11. Kuru meyveler

Kuru üzüm, kuru kayısı ve kuru erik gibi meyveler de demir içerebilir.

Bununla birlikte kurutma işlemi meyvenin suyunu azalttığından şeker ve enerji daha küçük hacimde yoğunlaşır. Bu nedenle kuru meyveyi yalnızca demir miktarı üzerinden değerlendirmemek gerekir.

12. Bitter çikolata

Bitter çikolata da demir içerebilir. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri verilerinde yaklaşık 28 gram, yüzde 45-69 kakao içeren bitter çikolatada yaklaşık 2 miligram demir bulunduğu belirtiliyor.

Fakat bu bilgi bitter çikolatanın demir eksikliğini tedavi eden bir besin olduğu anlamına gelmiyor. Enerji, şeker ve yağ içeriği nedeniyle miktar önem taşıyor.

Hayvansal ve bitkisel demir aynı değil

Demirden zengin beslenmenin belki de en önemli ayrıntısı burada.

Besinlerde temel olarak iki demir biçimi bulunuyor:

Hem demiri: Et, balık ve kümes hayvanları gibi hayvansal kaynaklarda bulunuyor ve vücut tarafından genellikle daha kolay emiliyor.

Hem olmayan demir: Baklagiller, sebzeler, tahıllar, kuruyemişler ve demirle zenginleştirilmiş gıdalarda bulunuyor. Emilimi hem demirine göre daha değişken.

Bu nedenle iki farklı besinin etiketinde aynı miktarda demir yazması, vücudun ikisinden de aynı miktarda demir kullanacağı anlamına gelmeyebilir.

Bitkisel demirin yanına C vitamini eklemek işe yarayabilir

Et yemeyen veya bitkisel besinlerden daha fazla demir almaya çalışanlar açısından basit bir öğün eşleştirmesi önemli olabilir.

C vitamini, hem olmayan demirin emilimini artırabiliyor.

Örneğin:

Mercimek yemeğinin yanında biber veya limonlu salata,

Nohut ve fasulyenin yanında domates, biber veya C vitamini içeren sebzeler,

Demir içeren bitkisel bir öğünün yanında C vitamininden zengin meyve ve sebzeler

tercih edilebilir.

Böylece yalnızca besindeki demir miktarına değil, vücudun onu kullanabilmesine de odaklanılmış olur.

Çay ve kahve demir emilimini etkileyebilir mi?

Evet. Çay ve kahvedeki bazı polifenoller özellikle bitkisel kaynaklı demirin emilimini azaltabiliyor.

Bu durum özellikle demir eksikliği bulunan veya demir ihtiyacı yüksek kişiler açısından daha fazla önem taşıyabilir.

Bu nedenle demir açısından zengin ana öğünle birlikte yoğun çay veya kahve tüketmek yerine bu içecekleri öğünden ayrı bir zamanda tüketmek bazı kişiler için daha uygun olabilir.

Ancak tek başına çay veya kahveyi demir eksikliğinin nedeni ilan etmek de doğru değildir. Demir durumu toplam beslenme, kan kaybı, emilim sorunları ve kişinin ihtiyaçları dahil birçok faktörden etkilenir.

Günlük ne kadar demire ihtiyaç var?

Demir ihtiyacı herkeste aynı değil.

ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri tarafından kullanılan beslenme referanslarına göre yetişkin erkeklerde günlük önerilen miktar 8 miligram.

19-50 yaş arasındaki yetişkin kadınlarda 18 miligram, 51 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde ise 8 miligram olarak belirtiliyor.

Gebelikte ihtiyaç belirgin şekilde yükselerek günlük 27 miligrama ulaşıyor.

Bitkisel ağırlıklı veya tamamen bitkisel beslenenlarda ihtiyaç ayrıca önem kazanıyor çünkü bitkisel kaynaklardaki hem olmayan demirin emilimi daha düşük.

Bunlar genel beslenme referanslarıdır. Kişisel ihtiyaç yaşa, cinsiyete, gebeliğe, kan kaybına, beslenme biçimine ve sağlık durumuna göre değişebilir.

Yorgunluk varsa sadece daha fazla demir yemek yeterli mi?

Hayır.

Yorgunluk, baş dönmesi, nefes darlığı veya solgunluk demir eksikliğinde görülebilir ancak bu belirtiler yalnızca demir eksikliğine özgü değildir.

Üstelik her anemi de demir eksikliğinden kaynaklanmaz.

B12 veya folat eksikliği, kronik hastalıklar, enfeksiyon ve inflamasyon, genetik kan hastalıkları ve çeşitli başka durumlar anemiye yol açabilir.

Demir eksikliği ise yetersiz alımın yanı sıra yoğun adet kanaması, gebelik, sindirim sisteminden kan kaybı veya demirin bağırsaktan yeterince emilememesi gibi nedenlerle gelişebilir.

Bu nedenle özellikle nedeni açıklanamayan veya tekrarlayan demir eksikliğinde yalnızca beslenmeyi değiştirmek yerine altta yatan nedenin araştırılması önem taşır.

Demir takviyesi herkese uygun mu?

Demir içeren besinleri dengeli beslenmenin parçası haline getirmek ile ihtiyaç olmadığı halde yüksek doz demir takviyesi kullanmak aynı şey değildir.

Demir takviyeleri belirli durumlarda gerekli olabilir ancak gereksiz veya aşırı demir alımı zararlı olabilir. Takviyeler ayrıca bulantı, karın rahatsızlığı ve kabızlık gibi yan etkilere yol açabilir.

Bu nedenle yalnızca “kendimi yorgun hissediyorum” düşüncesiyle gelişigüzel demir takviyesine başlamak yerine, demir eksikliği şüphesinin uygun kan testleri ve sağlık değerlendirmesiyle araştırılması daha güvenli bir yaklaşımdır.

Demir açısından güçlü bir tabak nasıl kurulabilir?

Demir alımını artırmak için tek bir “süper besin” aramaya gerek yok.

Daha uygulanabilir yaklaşım, beslenme düzeninde farklı demir kaynaklarına yer vermek ve özellikle bitkisel demiri C vitamini içeren gıdalarla eşleştirmek.

Et ve balık tüketenler hayvansal kaynaklardan yararlanabilirken, vejetaryen veya vegan beslenenler mercimek, fasulye, nohut, tofu, koyu yeşil yapraklı sebzeler, kuruyemişler ve uygun zenginleştirilmiş ürünlerden demir alabilir.

Asıl mesele tek bir öğünde rekor miktarda demir almak değil, kişinin ihtiyacına uygun ve sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturmak.

KAYNAKLAR

1. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri Besin Takviyeleri Ofisi – Iron: Fact Sheet for Health Professionals – 2025.
2. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri Besin Takviyeleri Ofisi – Iron: Fact Sheet for Consumers – 2026.
3. Dünya Sağlık Örgütü – Anaemia – Fact Sheet – 2025.
4. Dünya Sağlık Örgütü – WHO Global Anaemia Estimates: Key Findings, 2025 – 2025 – ISBN: 978-92-4-011393-0.
5. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi – Iron Deficiency Anaemia – Son değerlendirme 2024.
6. WebMD – Top Foods High in Iron – Tıbbi değerlendirme 2025.

Ticaret Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerinde önemli görev değişiklikleri yapıldı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzasını taşıyan 15 Ağustos 2026 tarihli ve 2026/237 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında iki bölge müdürü görevden alınırken, altı Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünde yeni görevlendirmeler yapıldı.

Karar, 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2’nci maddesi gereğince alındı.

İki Bölge Müdürü Görevden Alındı

Karara göre;

Doğu Anadolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü Temel Akkuş ile Gürbulak Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü Metin Gürbüz görevden alındı.

İstanbul Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne Mehmet Enver Kök Atandı

Kararla birlikte bölge müdürlükleri arasında dikkat çeken görev değişiklikleri de gerçekleştirildi.

İstanbul Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü Hayrettin Yıldırım, Uludağ Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne atandı.

İstanbul’daki görev ise Ege Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü Mehmet Enver Kök’e verildi. Kök, yeni dönemde İstanbul Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü olarak görev yapacak.

Doğu Anadolu’ya Hüseyin Topçuoğlu

Doğu Akdeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü Hüseyin Topçuoğlu, Doğu Anadolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne atandı.

Böylece görevden alınan Temel Akkuş’un ardından Doğu Anadolu’daki bölge müdürlüğü görevini Hüseyin Topçuoğlu üstlenecek.

Kaçkar Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü Alp Giray Oldu

Karadeniz bölgesini ilgilendiren önemli atamalar da kararda yer aldı.

Doğu Karadeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü Alp Giray, Kaçkar Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne atandı.

Kaçkar Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü Ersin Başaran ise Orta Akdeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne getirildi.

Doğu Karadeniz’e Osman Göllüce Atandı

Karar kapsamında Orta Akdeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü Osman Göllüce, Doğu Karadeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne atandı.

Böylece Doğu Karadeniz’de Alp Giray’dan boşalan görevi Osman Göllüce devralacak.

Atamalar İsim İsim

• Temel Akkuş: Doğu Anadolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü görevinden alındı.
• Metin Gürbüz: Gürbulak Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü görevinden alındı.
• Hayrettin Yıldırım: İstanbul’dan Uludağ Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne atandı.
• Mehmet Enver Kök: Ege’den İstanbul Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne atandı.
• Hüseyin Topçuoğlu: Doğu Akdeniz’den Doğu Anadolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne atandı.
• Alp Giray: Doğu Karadeniz’den Kaçkar Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne atandı.
• Ersin Başaran: Kaçkar’dan Orta Akdeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne atandı.
• Osman Göllüce: Orta Akdeniz’den Doğu Karadeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne atandı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın üst yönetiminde yeni bir atama gerçekleştirildi.

15 Ağustos 2026 tarihli ve 2026/236 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı’na göre, Yatırım ve İşletmeler Genel Müdür Yardımcısı Emin Özkan görevden alındı.

Özkan’ın görevden alınmasıyla boşalan Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdür Yardımcılığına Cenk Mehmet Oğuzsoy atandı.

Atama 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında yapıldı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzasıyla gerçekleştirilen görevden alma ve atama işleminin, 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2’nci maddesi gereğince yapıldığı belirtildi.

Böylece Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğünün üst yönetim kadrosunda görev değişikliği gerçekleşmiş oldu.

Cenk Mehmet Oğuzsoy kimdir?

Yeni görevlendirmeyle birlikte Cenk Mehmet Oğuzsoy, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdür Yardımcısı olarak görev yapacak.

Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü; turizm yatırımlarına ilişkin süreçler, turizm alan ve merkezlerine yönelik çalışmalar ile Bakanlığın yatırım ve işletme faaliyetleri kapsamında önemli görevler yürütüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasını taşıyan 2026/235 sayılı karar kapsamında Danışma Kurulu’nda görev yapacak 11 isim belirlendi.

Kararda, üyelerin 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 292/A maddesi gereğince seçildiği belirtildi.

Danışma Kurulu’na seçilen isimler

15 Ağustos 2026 tarihli kararın ekli listesine göre Alevi-Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı Danışma Kurulu üyeliklerine şu isimler seçildi:

1. Metin Tarhan
2. Selahattin Özgündüz
3. Serdar Gazi Karababa
4. Timur Can Ulusoy
5. Davut Eskiocak
6. Eşref Doğan
7. Hacı Dursun Gümüşoğlu
8. Yahya Kalender
9. Alemdar Mustafa Yalçın
10. Hüseyin Uğurlu
11. Muharrem Ercan

Danışma Kurulu’nun yeni üyeleri belirlendi

Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından imzalanan kararla birlikte Alevi-Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı bünyesindeki Danışma Kurulu’nun yeni üye yapısı da belirlenmiş oldu.

Danışma Kurulu, Alevi-Bektaşi kültürünün araştırılması ve geliştirilmesi, cemevlerine ilişkin çalışmalar ile Başkanlığın görev alanına giren konularda değerlendirme ve önerilerin oluşturulmasında danışma mekanizması olarak görev yapıyor.

16 Ağustos 2026 tarihli ve 33342 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/233 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığında açık bulunan Dış İlişkiler Genel Müdür Yardımcılığı görevine Zeynep Bilgin Eraslan atandı.

Zeynep Bilgin Eraslan Dış İlişkiler Genel Müdür Yardımcısı oldu

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından imzalanan kararda, atamanın 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2’nci maddesi gereğince gerçekleştirildiği belirtildi.

Kararda şu hüküm yer aldı:

“Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığında açık bulunan Dış İlişkiler Genel Müdür Yardımcılığına, 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2’nci maddesi gereğince Zeynep Bilgin Eraslan atanmıştır.”

15 Ağustos 2026 tarihini taşıyan karar, Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla kamuoyuna duyuruldu.

Enerji Bakanlığı’nın dış ilişkiler yönetiminde yeni görevlendirme

Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının uluslararası enerji ilişkileri ve ülkeler arası iş birliği süreçlerinde görev üstlenen birimleri arasında bulunuyor.

Zeynep Bilgin Eraslan, Cumhurbaşkanlığı kararı doğrultusunda Dış İlişkiler Genel Müdür Yardımcısı olarak görev yapacak.

Askerlik kariyeri boyunca çeşitli birlik ve karargâhlarda görev yapan Ala’nın ismi, özellikle 15 Temmuz 2016’daki darbe girişimi sırasında yaşananlarla kamuoyunun gündemine geldi.

15 Temmuz gecesi 7 kurşunla yaralandı

Davut Ala, 15 Temmuz darbe girişimi sırasında İstanbul’daki 66. Mekanize Piyade Tugay Komutanlığı görevini yürütüyordu.

Darbe girişimine karşı koyan komutanlardan biri olan Ala, yaşanan çatışmalar sırasında vücuduna isabet eden 7 kurşunla ağır yaralandı. Yaralanmasına rağmen darbe girişimine karşı direnişini sürdüren Ala, bu süreçte gösterdiği mücadele nedeniyle gazilik unvanı aldı.

Ala’nın o gece sergilediği tutum, 15 Temmuz darbe girişimine ilişkin daha sonraki süreçte de gündeme geldi. Komuta ettiği birliğin darbe girişiminin kontrolüne girmemesi için mücadele eden Ala, Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde darbecilere karşı direnen komutanlardan biri olarak anıldı.

2020 yılında tümgeneralliğe yükseltildi

Davut Ala, 15 Temmuz sonrasında da Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki görevlerini sürdürdü. Askerî kariyerinde ilerleyen Ala, 2020 yılında tümgeneral rütbesine terfi etti.

Üstlendiği komuta görevleriyle kariyerini sürdüren Gazi Tümgeneral Davut Ala, son atamayla birlikte Türk Kara Kuvvetleri açısından önemli birliklerden biri olan 5. Kolordu Komutanlığının başına getirildi.

Merkezi Çorlu’da bulunan 5. Kolordu, Türk Kara Kuvvetleri teşkilatı içerisinde kritik komuta kademelerinden biri olarak öne çıkıyor.

Gazilikten kolordu komutanlığına

Davut Ala’nın yeni görevi, askerî kariyerinin yanı sıra 15 Temmuz gecesinde yaşadıkları nedeniyle de dikkat çekiyor.

Darbe girişimi sırasında yedi kurşunla yaralanmasına rağmen hayatta kalan ve görevine devam eden Ala’nın yıllar sonra kolordu komutanlığına atanması, kariyerinde önemli bir dönüm noktası oldu.

Gazi Tümgeneral Davut Ala, yeni dönemde 5. Kolordu Komutanı olarak görev yapacak.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki İstanbul Planlama Ajansı’nın önemli çalışmalarında görev alan şehir plancısı Müge Yorgancı Ozar hayatını kaybetti.

Edinilen bilgilere göre Ozar, Tokyo’dan İstanbul’a gerçekleştirilen uçuş sırasında rahatsızlandı. Uçakta yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamayan genç şehir plancısının yaşamını yitirdiği bildirildi.

Ozar’ın ani vefatı, birlikte çalıştığı meslektaşları ile şehircilik ve planlama çevrelerinde büyük üzüntüye neden oldu.

İstanbul Vizyon 2050 Ekibinde Yer Aldı

Müge Yorgancı Ozar, İstanbul’un geleceğine yönelik önemli planlama çalışmalarında aktif görev üstlendi.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlanan İstanbul Vizyon 2050 Eylem Planı belgelerinde Ozar’ın adı proje ekibinde yer alıyor. İstanbul Planlama Ajansı’nın 2024 yılında yayımladığı kentsel demokrasi çalışmasının hazırlayanları arasında da Müge Yorgancı Ozar bulunuyor.

Ozar, mesleki çalışmalarını özellikle kentsel politikalar, katılımcı planlama ve mekânsal adalet alanlarında yoğunlaştırdı.

Müge Yorgancı Ozar Kimdir?

Müge Yorgancı Ozar, 2008 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi Şehir Planlama Bölümü’nden onur derecesiyle mezun oldu. Üniversite eğitimi sırasında sanat yönetimi alanında çift anadal yaptı.

Yıldız Teknik Üniversitesi’nde kentsel tasarım alanında yüksek lisans eğitimini tamamlayan Ozar, akademik çalışmalarını da sürdürdü. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde şehircilik alanında doktora çalışması yürüttü.

Mesleki ve akademik ilgi alanları arasında kentsel politika, katılımcı demokrasi, katılımcı planlama ve mekânsal adalet bulunuyordu.

Bir dönem Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak da çalışan Ozar, Kentsel Tasarım Stüdyosu çalışmalarında görev aldı.

Uluslararası Çalışmalarda da Yer Aldı

Müge Yorgancı Ozar’ın şehircilik alanındaki çalışmaları uluslararası platformlara da taşındı.

2025 yılında İstanbul’da düzenlenen AESOP Annual Congress programında Ozar ile Yiğit Ozar’ın, İstanbul Vizyon 2050 kapsamında kültürel miras planlamasını ele alan ortak akademik çalışmaları yer aldı.

2026 yılında yayımlanan Şehir & Toplum dergisinin “Mekân, Strateji, Planlama” başlıklı sayısında ise Burcu Özüpak Güleç ile birlikte hazırladığı “Mekânı Birlikte Kurmak: Katılım Süreçlerine Sahadan Bir Bakış” başlıklı çalışma yayımlandı.

Genç yaşta yaşamını yitiren Müge Yorgancı Ozar’ın vefatı, İstanbul’un kent planlaması alanında çalışan meslektaşlarını ve akademik çevreleri yasa boğdu.

Trabzonspor’un İlk Golü Saviolo’dan

Karşılaşmaya galibiyet hedefiyle çıkan bordo-mavililer, ilk yarının son bölümünde aradığı golü buldu.

43. dakikada Noah Saviolo, Trabzonspor’u 1-0 öne geçiren golü kaydetti. Yeni transfer böylece bordo-mavili formayla Süper Lig’deki ilk golüne sezonun açılış haftasında ulaştı.

Trabzonspor soyunma odasına 1-0 üstünlükle gitti.

Kasımpaşa Penaltıyla Eşitliği Sağladı

İkinci yarıya daha etkili başlayan Kasımpaşa, beraberlik golünü penaltıdan buldu.

56. dakikada Adrian Benedyczak, penaltı vuruşunu gole çevirerek skoru 1-1 yaptı.

Kalan bölümde iki takım da üstünlük golünü aradı ancak skor değişmedi.

Mohamed Salah İkinci Yarıda Oyuna Girdi

Trabzonspor’un yeni transferlerinden Mohamed Salah, karşılaşmaya yedek kulübesinde başladı.

Teknik direktör Fatih Tekke, 58. dakikada Metehan Mimaroğlu’nun yerine Salah’ı sahaya sürdü. Yıldız futbolcu böylece bordo-mavili formayla Süper Lig’de süre aldı.

Fatih Tekke ilerleyen dakikalarda kadroda başka değişikliklere de giderek galibiyet golünü aradı ancak Trabzonspor yakaladığı fırsatları skora çeviremedi.

Trabzonspor Hücumda Daha Fazla Denedi

Maç istatistiklerinde Trabzonspor’un özellikle hücum girişimleri dikkat çekti.

Bordo-mavililer karşılaşmayı 13 şut ve 5 isabetli şutla tamamlarken, Kasımpaşa 9 şutta 4 kez kaleyi buldu.

Trabzonspor’un 10 korner kullanmasına karşılık Kasımpaşa 3 korner kullandı. Ancak bordo-mavililer özellikle duran toplardaki bu üstünlüğünü ikinci gole dönüştüremedi.

Sezonun İlk Haftasında 1’er Puan

Karşılaşmanın kalan dakikalarında başka gol olmayınca mücadele Kasımpaşa 1-1 Trabzonspor sonucuyla tamamlandı.

Böylece Trabzonspor 2026-2027 Süper Lig sezonuna deplasmanda aldığı 1 puanla başladı. Kasımpaşa da açılış haftasını bir puanla kapattı.

Maçın Golleri

43’ Noah Saviolo: Kasımpaşa 0-1 Trabzonspor
56’ Adrian Benedyczak (Penaltı): Kasımpaşa 1-1 Trabzonspor

Maç Sonucu

Kasımpaşa 1-1 Trabzonspor

What happened to PC Andrew Harper?

PC Andrew Harper was killed on 15 August 2019 while responding to reports of a stolen quad bike in Sulhamstead, Berkshire.

Harper, a Thames Valley Police officer, became caught in a strap attached to a vehicle being used by suspects fleeing the scene. He was dragged along a country road and suffered fatal injuries.

He was just 28 years old.

The tragedy attracted nationwide attention, particularly because Harper had been married to his wife, Lissie Harper, for only a few weeks.

Who was convicted over Andrew Harper’s death?

Three teenagers were ultimately convicted of manslaughter.

Henry Long, who was driving the vehicle, was sentenced to 16 years in prison. Jessie Cole and Albert Bowers, who were passengers and were both 17 at the time of the incident, received 13-year custodial sentences following their 2020 Old Bailey trial.

The case generated intense debate over sentencing, particularly after the defendants were acquitted of murder but convicted of manslaughter.

Why is the Andrew Harper case back in the news in 2026?

Seven years after Harper’s death, the case has again become a major issue in Britain because of proposed changes to prisoner release arrangements intended to ease pressure on overcrowded prisons.

Cole and Bowers emerged as potential beneficiaries of the new arrangements, raising the possibility that they could leave custody earlier than previously expected.

That prospect triggered strong opposition from Harper’s family, police representatives and members of the public.

However, the situation has continued to develop. Prime Minister Andy Burnham has said the government is looking for a solution that would prevent serious offenders such as Cole and Bowers from being released prematurely.

The government has been examining how to create additional prison capacity while changing the implementation of the release scheme.

Could Albert Bowers and Jessie Cole be released early?

Earlier reports indicated that Albert Bowers and Jessie Cole could become eligible for release after serving half of their 13-year sentences rather than the previously expected two-thirds.

Henry Long’s 16-year sentence puts him outside the relevant early-release arrangement.

But the position surrounding Bowers and Cole is no longer straightforward.

Following the backlash, Burnham ordered ministers to examine changes that could keep the pair in prison. The government has indicated that it believes a solution can be found, with further details expected when Parliament returns.

The controversy therefore concerns both the original possibility of early release and the government’s subsequent attempt to stop it.

Petition over PC Andrew Harper killers attracts huge support

Public opposition has also gathered momentum online.

A petition calling for Harper’s killers not to benefit from early release has attracted around one million signatures, demonstrating the scale of public interest surrounding the case.

The debate has become much wider than the sentences of two prisoners. It has raised questions about prison overcrowding, sentencing policy, victims’ rights and whether people convicted of particularly serious offences should ever qualify for accelerated release.

Lissie Harper criticises prospect of early release

Lissie Harper has been one of the strongest voices opposing the prospect.

After her husband’s death, she became a prominent campaigner for tougher sentencing protections for emergency workers.

Her campaign eventually led to what became known as Harper’s Law.

The legislation introduced mandatory life sentences in certain cases where an emergency worker is killed in the course of their duty as a result of specified criminal conduct.

The law did not retrospectively alter the sentences imposed in Andrew Harper’s case, but his death fundamentally changed the national debate surrounding the protection of police officers, firefighters, paramedics and other emergency workers.

What is Harper’s Law?

Harper’s Law was created following Lissie Harper’s campaign after the 2019 killing.

The legislation was designed to ensure that offenders responsible for killing emergency workers in specified circumstances face a mandatory life sentence.

The campaign received widespread public support and turned Andrew Harper’s case from an individual tragedy into a significant chapter in British sentencing law.

That history is one reason the possibility of early release for Cole and Bowers has proved so controversial.

For Harper’s family and supporters, the debate touches directly on the principle behind the reform that bears his name.

Government under pressure over UK prisoner early release scheme

The wider dispute comes as the government attempts to tackle severe capacity pressures across prisons in England and Wales.

Any expansion of early release involves a difficult balance between prison capacity, rehabilitation, public protection and confidence in sentencing.

The Andrew Harper case has become one of the most politically sensitive examples of that dilemma.

The government is now under pressure to ensure that measures intended to solve prison overcrowding do not produce outcomes regarded by victims’ families and the wider public as fundamentally unjust.

Seven years after PC Andrew Harper died on a Berkshire country road, his case is once again influencing Britain’s national conversation about punishment, justice and the meaning of a court sentence.

Rize’nin Ardeşen ilçesi genç yaşta gelen ölüm haberiyle sarsıldı. 29 yaşındaki Muhammet Tepegöz, edinilen bilgilere göre geçirdiği kalp krizi sonucu yaşamını yitirdi.

Tepegöz’ün dün akşam saat 23.00 sıralarında kalp krizi geçirdiği ve tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadığı belirtildi. Genç yaşta gelen acı haber, başta ailesi ve yakınları olmak üzere Ardeşen’de büyük üzüntüye neden oldu.

Cenazesi Manganaz Köyü’nde toprağa verilecek

Muhammet Tepegöz’ün cenazesinin 16 Ağustos Pazar günü Ardeşen’e bağlı Manganaz Köyü’nde öğle namazına müteakip kılınacak cenaze namazının ardından aile kabristanlığında toprağa verileceği bildirildi.

Tepegöz’ün henüz 29 yaşında hayatını kaybetmesi, genç yaşta meydana gelen ani kalp ölümleri konusunda toplumdaki endişeleri de yeniden gündeme getirdi.

Genç yaşta kalp krizi neden olur?

Kalp krizi çoğunlukla ileri yaşlarla ilişkilendirilse de genç yetişkinlerde de görülebiliyor. Uzmanlık kuruluşlarının yayımladığı bilimsel bilgiler, genç yaşın kalp-damar hastalıklarına karşı mutlak koruma sağlamadığını ortaya koyuyor.

Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü bulunması, sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanımı, yüksek kolesterol, yüksek tansiyon, diyabet, obezite, hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme kalp-damar hastalıkları açısından bilinen risk faktörleri arasında bulunuyor.

Bazı kişilerde ise ailesel hiperkolesterolemi gibi genetik durumlar nedeniyle kolesterol düzeyleri çok genç yaşlardan itibaren yüksek seyredebilir. Bu durum fark edilmediğinde damar hastalığı beklenenden çok daha erken yaşlarda ortaya çıkabilir.

“Gencim, kalbime bir şey olmaz” düşüncesi yanıltıcı

Genç yaşta görülen kalp krizleri açısından en önemli toplumsal yanılgılardan biri, kalp hastalıklarının yalnızca ileri yaşlarda ortaya çıktığı düşüncesi.

Oysa göğüste baskı, sıkışma veya ağrı; nefes darlığı; soğuk terleme; bulantı; baş dönmesi ya da ağrının kola, sırta, boyuna veya çeneye yayılması gibi belirtiler yaş ne olursa olsun önemsenmeli.

Özellikle birkaç dakikadan uzun süren veya tekrarlayan göğüs ağrısında “gençtir, geçer” düşüncesiyle beklemek yerine acil tıbbi yardım istenmesi hayati önem taşıyor.

Her ani genç ölümü aynı nedene bağlanmamalı

Genç yaşta gerçekleşen her ani ölümün nedeninin aynı olmadığı da unutulmamalı. Kalp damarının tıkanmasına bağlı klasik kalp krizinin yanı sıra kalp kası hastalıkları, doğuştan gelen bazı kalp sorunları ve ciddi ritim bozuklukları da gençlerde ani kardiyak olaylara yol açabiliyor.

Bu nedenle özellikle ailesinde genç yaşta ani ölüm veya erken kalp-damar hastalığı bulunan kişilerin risklerini hekimleriyle değerlendirmesi önem taşıyor.

Muhammet Tepegöz’ün vefatına ilişkin paylaşılan bilgilerde ölüm nedeni kalp krizi olarak aktarılırken, gençlerde kalp kriziyle ilgili yukarıdaki bilgiler genel sağlık bilgilendirmesi niteliği taşıyor ve Tepegöz’ün kişisel sağlık durumuna ilişkin herhangi bir neden-sonuç ilişkisi kurmuyor.

Yardım malzemeleri Mersin AFAD Deposunda bir araya getirilerek sevkiyata hazırlandı. Toplam 40 paletten oluşan ve yaklaşık 15 ton 600 kilogram ağırlığa ulaşan yardım malzemeleri Lübnan’a gönderildi.

181 Bin 295 Adet Ürün Gönderiliyor

Sevkiyatın içeriğinde özellikle Lübnan’daki sağlık hizmetlerinde kullanılabilecek ilaç ve tıbbi malzemeler bulunuyor.

Sağlık Bakanlığı verilerine göre yardım kapsamında 66 kalem ilaçtan oluşan 34 bin 965 adet ürün hazırlandı. Bu ürünler 10 palet halinde sevkiyata dahil edildi.

Bunun yanı sıra 29 palette 145 bin 830 adet tıbbi sarf malzemesi, bir palette ise 500 adet ayniyat ve tüketim malzemesi yer aldı. Böylece Lübnan’a ulaştırılmak üzere hazırlanan ilaç ve tıbbi malzemelerin toplam sayısı 181 bin 295’e ulaştı.

Lübnan’ın İhtiyaç Listesine Göre Hazırlandı

Yardım paketinin içeriği, Lübnan hükümeti tarafından Türkiye’ye iletilen ihtiyaç listesi esas alınarak belirlendi. İhtiyaç duyulan ilaç ve tıbbi malzemeler kısa sürede temin edilerek Mersin AFAD Deposunda toplandı.

Yaklaşık 15,6 ton ağırlığındaki yardımın Lübnan’daki sağlık hizmetlerinin sürdürülmesine ve mevcut ihtiyaçların karşılanmasına katkı sağlaması hedefleniyor.

Türkiye’nin gönderdiği yardım, sağlık alanındaki insani desteğin yanı sıra kriz dönemlerinde bölgesel dayanışmanın da önemli örneklerinden biri oldu.

Uzun süredir böbrek yetmezliği nedeniyle diyaliz tedavisi gören ve diyabete bağlı sağlık sorunlarıyla mücadele eden Kahveci, geçtiğimiz günlerde rahatsızlanmasının ardından Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi’ne kaldırılmıştı. Yoğun bakım ünitesinde başlayan tedavisi daha sonra dahiliye servisinde devam eden Kahveci’nin sağlık durumunun düzelmesi üzerine taburcu edildiği öğrenildi.

Yakın çevresinden edinilen bilgilere göre Mehmet Bozkurt Kahveci’nin genel sağlık durumunun iyi olduğu, tedavisinin ve kontrollerinin bundan sonraki süreçte ayaktan sürdürüleceği belirtildi.

Tedavi sürecinde Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi Başhekimi Prof. Dr. Hasan Fehmi Küçük’ün de yakından ilgilendiği ifade edildi.

Acı Kaza Hayatını Değiştirmişti

Merhum Adnan Kahveci, Turgut Özal döneminde Devlet Planlama Teşkilatı ve Hazine’den sorumlu Devlet Bakanı, ardından Maliye Bakanı olarak görev yaptı.

5 Şubat 1993 tarihinde Bolu’nun Gerede ilçesi yakınlarında meydana gelen trafik kazasında Adnan Kahveci ile eşi yaşamını yitirdi. Kazada yaralanan kızları Aslıhan Kahveci ise yaklaşık 10 gün süren yaşam mücadelesinin ardından hayatını kaybetti. Küçük oğulları Cihan Kahveci kazadan yaralı olarak kurtulurken, o dönemde Bilkent Üniversitesi’nde eğitim gördüğü için araçta bulunmayan Mehmet Bozkurt Kahveci, ailesini aynı kazada kaybetmenin derin acısını yaşadı.

Adnan Kahveci’nin Türk siyasi hayatındaki yeri ve devlete yaptığı hizmetler dikkate alındığında, Mehmet Bozkurt Kahveci’nin sağlık sürecinde gösterilen ilgi ve desteğin kamuoyunda memnuniyetle karşılandığı belirtiliyor. Kahveci’nin sağlığına kavuşarak taburcu olması, ailesi, yakınları ve sevenleri için en büyük sevinç kaynağı oldu.

Muğla’nın Fethiye ilçesi, cumartesi günü yaşanan üzücü bir olayla sarsıldı. Çiftlik Mahallesi’nde meydana gelen silahlı olayda anne Fatma Sütçü ile oğlu Volkan Sütçü hayatını kaybetti.

Edinilen bilgilere göre olay, 15 Ağustos 2026 günü saat 15.30 sıralarında meydana geldi. Birlikte yaşadıkları belirtilen anne ile oğlunun bulunduğu evde, henüz kesin olarak belirlenemeyen bir nedenle silah kullanıldı.

Fatma Sütçü olay yerinde hayatını kaybetti

İlk belirlemelere göre Volkan Sütçü, annesi Fatma Sütçü’yü tabancayla vurdu. Silah seslerinin ardından durumun bildirilmesi üzerine bölgeye sağlık ve jandarma ekipleri sevk edildi.

Sağlık ekiplerinin yaptığı kontrolde 74 yaşındaki Fatma Sütçü’nün hayatını kaybettiği belirlendi.

Volkan Sütçü hastaneye kaldırıldı

Olayın ardından Volkan Sütçü’nün aynı silahla kendisini yaraladığı bildirildi. Ağır yaralanan 50 yaşındaki Volkan Sütçü, sağlık ekiplerinin ilk müdahalesinin ardından ambulansla Fethiye Devlet Hastanesi’ne kaldırıldı.

Hastanede tedavi altına alınan Sütçü’den ilerleyen saatlerde acı haber geldi.

Oğlu da kurtarılamadı

Ağır yaralı olarak hastaneye getirilen Volkan Sütçü, doktorların tüm müdahalelerine rağmen hayatını kaybetti.

Böylece olayda yaşamını yitirenlerin sayısı ikiye yükseldi.

Anne Fatma Sütçü’nün cenazesi, olay yerindeki incelemelerin ardından kesin ölüm nedeninin belirlenmesi amacıyla ilgili birime götürüldü.

Olayın nedeni araştırılıyor

Anne ve oğlunun ölümüyle sonuçlanan olayın nedenine ilişkin henüz kesinleşmiş bir bilgi bulunmuyor. Jandarma ekiplerinin evde ve çevresinde inceleme yaptığı, olayın meydana geliş şeklinin tüm yönleriyle araştırıldığı bildirildi.

Soruşturma kapsamında elde edilecek bulguların ardından olayın nedeni ve öncesinde yaşananlara ilişkin ayrıntıların netleşmesi bekleniyor.

Vakfıkebir’de esnaflık yapan ve ilçe halkı tarafından yakından tanınan Mehmet Lermi’den acı haber geldi.

Edinilen bilgilere göre arkadaşlarını ziyaret etmek amacıyla Erzurum’a giden Lermi, burada motosikletiyle trafik kazası geçirdi. Kazanın ardından sağlık ekipleri tarafından hastaneye kaldırılan Lermi, doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

37 yaşındaki Mehmet Lermi’nin hayatını kaybettiği haberinin Vakfıkebir’e ulaşması büyük üzüntüye neden oldu.

Futbol sahalarının da tanınan ismiydi

Mehmet Lermi yalnızca esnaf kimliğiyle değil, geçmişte futbol sahalarında verdiği mücadeleyle de tanınıyordu.

Türkiye Futbol Federasyonu kayıtlarına göre 5 Mayıs 1989 tarihinde Bafra’da dünyaya gelen Lermi, futbol kariyerinde Trabzon ve çevresindeki çok sayıda kulübün formasını giydi.

Beşikdüzüspor’da profesyonelliğe adım atan Lermi’nin futbol geçmişinde Akçaabat Sebatspor, Trabzon İdmanocağı, Ünyespor, Arhavispor, Çarşıbaşı Belediyespor, Düzköyspor ve Eynesil Belediyespor gibi kulüpler de yer aldı.

Futbolculuk döneminin ardından yaşamını Vakfıkebir’de sürdüren Lermi, ticaret hayatındaki faaliyetleriyle de ilçenin tanınan simalarından biri oldu.

Vakfıkebir’de büyük üzüntü

Mehmet Lermi’nin beklenmedik ölümü başta ailesi ve yakınları olmak üzere spor camiasında ve Vakfıkebir’de derin üzüntü yarattı. Acı haberin ardından çok sayıda kişi Lermi için taziye mesajları paylaşarak ailesine başsağlığı dileklerini iletti.

Lermi’nin cenaze ve defin programına ilişkin ayrıntıların daha sonra açıklanması bekleniyor.

Merhum Mehmet Lermi’ye Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına ve sevenlerine başsağlığı diliyoruz.

Karar, 29 Temmuz 2026’da duyuruldu. Böylece upadacitinib, Avrupa Birliği’nde non-segmental vitiligo için onaylanan ilk sistemik, yani yalnızca cilde sürülmeyip vücut genelinde etki gösteren ilaç oldu.

Onayın temelini Viti-Up adı verilen Faz 3 klinik araştırma programından elde edilen sonuçlar oluşturdu.

614 hasta iki Faz 3 çalışmada değerlendirildi

Viti-Up 1 ve Viti-Up 2 adı verilen iki ayrı, benzer tasarımlı Faz 3 çalışmaya toplam 614 yetişkin ve ergen katıldı.

Araştırmalara 12 yaş ve üzerindeki, sistemik tedavi için uygun non-segmental vitiligo hastaları dahil edildi.

Katılımcılar ilk 48 haftalık dönemde rastgele iki gruba ayrıldı. Hastaların yaklaşık üçte ikisi günde bir kez 15 mg upadacitinib, diğerleri ise etkin madde içermeyen plasebo aldı.

Çalışmalar çift kör olarak yürütüldü. Bu yöntemle hem hastaların hem de tedaviyi değerlendiren araştırmacıların kimin gerçek ilacı aldığını bilmemesi sağlanarak sonuçların mümkün olduğunca tarafsız değerlendirilmesi amaçlandı.

Yüz bölgesindeki iyileşme dikkat çekti

Araştırmanın en önemli ölçütlerinden biri, yüzdeki vitiligo tutulumunun ne ölçüde azaldığıydı.

48. haftanın sonunda yüzdeki vitiligo tutulumunda en az yüzde 75 iyileşme sağlananların oranı Viti-Up 1 çalışmasında upadacitinib kullananlarda yüzde 25,2 olarak belirlendi. Plasebo grubunda bu oran yüzde 5,9’da kaldı.

Viti-Up 2 çalışmasında ise aynı düzeyde iyileşme upadacitinib grubunun yüzde 23,4’ünde görülürken, plasebo grubunda yüzde 6,9 olarak kaydedildi.

Başka bir ifadeyle, günde bir kez upadacitinib kullanan hastaların yaklaşık dörtte birinde 48 hafta sonunda yüzdeki vitiligo tutulumunda en az yüzde 75 iyileşme görüldü.

Bu sonuç, vitiligo lekelerinin her hastada tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Araştırmada kullanılan ölçüm sistemi, başlangıca göre pigment kaybındaki düzelmeyi değerlendiriyor.

Bazı hastalarda yüzde 90 düzeyine ulaştı

Daha yüksek iyileşme eşiğinde de dikkat çekici sonuçlar elde edildi.

Faz 3 verilerinde upadacitinib kullanan hastaların yaklaşık yüzde 12-15’inde, 48. haftada yüzdeki vitiligo tutulumunda en az yüzde 90 iyileşme düzeyine ulaşıldı.

Yüzde en az yüzde 50 iyileşme sağlayan hastaların oranı ise iki çalışmada upadacitinib grubunda yaklaşık yüzde 43-48 düzeyinde gerçekleşti.

Araştırmacılar, renk dönüşünün 48 haftalık takip boyunca artmaya devam ettiğini bildirdi. Bu durum, vitiligo tedavisinde etkinin değerlendirilmesi için uzun süreli tedavinin önemli olabileceğine işaret ediyor.

Vücuttaki vitiligo alanlarında da fark görüldü

Çalışmalarda yalnızca yüz bölgesi değil, vücudun genelindeki vitiligo tutulumundaki değişim de değerlendirildi.

48. haftada vücuttaki vitiligo tutulumunda en az yüzde 50 iyileşme Viti-Up 1 çalışmasında upadacitinib kullanan hastaların yüzde 19,4’ünde görüldü. Plasebo grubunda bu oran yüzde 5,9 oldu.

Viti-Up 2’de ise aynı hedefe upadacitinib grubunun yüzde 21,5’i ulaşırken, plasebo grubunda oran yine yüzde 5,9’da kaldı.

Her iki Faz 3 çalışmada da temel etkinlik hedeflerinin istatistiksel olarak karşılandığı bildirildi.

Upadacitinib nasıl etki ediyor?

Upadacitinib, JAK inhibitörü olarak adlandırılan ilaç grubunda bulunuyor ve özellikle JAK1 adı verilen hücresel sinyal yolunu baskılıyor.

Vitiligo, bağışıklık sisteminin cilde rengini veren pigment hücrelerini hedef aldığı kronik bir otoimmün hastalık. JAK sinyal yolunun baskılanmasıyla bu bağışıklık yanıtının azaltılması ve pigment üreten hücrelerin yeniden çalışabilmesine uygun ortam oluşturulması hedefleniyor.

İlacın ağızdan alınması, gelişmeyi ayrıca önemli hale getiriyor. Avrupa’daki yeni onay, sistemik tedaviye ihtiyaç duyan non-segmental vitiligo hastalarını kapsıyor.

Güvenlik verileri de takip edildi

Faz 3 çalışmalarında upadacitinibin güvenlik profili, ilacın daha önce onay aldığı hastalıklarda bilinen güvenlik profiliyle genel olarak uyumlu bulundu ve yeni bir güvenlik sinyali bildirilmedi.

48 haftalık dönemde en sık bildirilen istenmeyen etkiler arasında üst solunum yolu enfeksiyonları, akne ve burun-boğaz enfeksiyonları yer aldı.

Bununla birlikte upadacitinib güçlü bir bağışıklık sistemi düzenleyici ilaç ve JAK inhibitörleri ciddi enfeksiyonlar ile bazı önemli sağlık riskleri açısından özel uyarılar taşıyor. Bu nedenle ilaç herkes için uygun değil ve tedavinin hekim tarafından hastanın bireysel riskleri değerlendirilerek planlanması gerekiyor.

Avrupa’da önemli bir düzenleyici eşik aşıldı

Avrupa İlaç Ajansı’nın Beşeri Tıbbi Ürünler Komitesi, 25 Haziran 2026’da upadacitinibin non-segmental vitiligo tedavisinde kullanılmasına yönelik olumlu görüş vermişti.

Bu tavsiyenin ardından Avrupa Komisyonu 29 Temmuz 2026’da yeni kullanım alanını onayladı.

Onay, sistemik tedavi için uygun olan 12 yaş ve üzerindeki non-segmental vitiligo hastalarını kapsıyor.

Upadacitinib böylece Avrupa Birliği’nde bu hasta grubu için onaylanan ilk sistemik ilaç konumuna geldi.

Araştırma henüz tamamen sona ermiş değil

48 haftalık kontrollü Faz 3 sonuçları güçlü bir klinik veri ortaya koysa da Viti-Up programının uzun dönemli takip bölümü devam ediyor.

İlk 48 haftayı tamamlayan katılımcılar, tüm hastaların upadacitinib aldığı 112 haftalık uzatma dönemine geçebiliyor. Böylece çalışmaların toplam takip süresi 160 haftaya ulaşıyor.

Uzun dönem sonuçların, tedaviyle elde edilen renk dönüşünün ne ölçüde devam ettiği ve ilacın uzun süreli güvenliği konusunda daha fazla bilgi sağlaması bekleniyor.

Avrupa’daki onay, vitiligonun tüm hastalarda tamamen ortadan kaldırıldığı anlamına gelmiyor. Ancak Faz 3 verileri ve ardından gelen düzenleyici karar, özellikle yaygın hastalığı nedeniyle sistemik tedaviye ihtiyaç duyan kişiler açısından vitiligo tedavisinde yeni bir seçeneğin ortaya çıktığını gösteriyor.

KAYNAKLAR

• Avrupa İlaç Ajansı (EMA)
• Avrupa Komisyonu
• Viti-Up Faz 3 Klinik Araştırma Programı
• Amerikan Dermatoloji Akademisi 2026 Yıllık Toplantısı
• AbbVie – Viti-Up Faz 3 Klinik Araştırma Programı

Türk tıp camiasının değerli akademisyenlerinden, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyopatoloji Bilim Dalı Emekli Öğretim Üyesi Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas, 14 Ağustos 2026 tarihinde hayatını kaybetti.

Prof. Dr. Kavas’ın vefatı, uzun yıllar görev yaptığı Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi başta olmak üzere öğrencileri, meslektaşları ve yakınlarını üzüntüye boğdu.

Fizyopatoloji Bilim Dalı’na uzun yıllar hizmet etti

Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas, akademik yaşamının önemli bölümünü Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde geçirdi.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyopatoloji Bilim Dalı’nın 1993 yılında yeniden yapılanması sürecinde önemli sorumluluk üstlenen Kavas, dönemin Doç. Dr. Güzin Özelçi Kavas’ı olarak bilim dalı başkanlığına getirildi.

Kavas, 1993-2008 yılları arasında Fizyopatoloji Bilim Dalı Başkanlığı görevini yürüttü.

Bu dönemde bilim dalının akademik yapılanmasının geliştirilmesi, lisansüstü eğitim faaliyetlerinin sürdürülmesi ve genç bilim insanlarının yetiştirilmesi çalışmalarında görev aldı.

Bilimsel çalışmalarıyla akademiye katkı sundu

Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas’ın akademik çalışmalarında fizyopatolojinin yanı sıra oksidatif ve nitrozatif stres, antioksidan sistemler ve eser elementler gibi alanlar öne çıktı.

Bilimsel yayınları ve yetişmesine katkıda bulunduğu öğrencilerle uzun yıllar Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin akademik hayatında yer alan Kavas, tıp eğitimi ve araştırmalarına katkı sundu.

Kavas, akademik yaşamının ardından Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyopatoloji Bilim Dalı’ndan emekliye ayrıldı.

Cenazesi Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedilecek

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından yayımlanan vefat duyurusunda, Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas’ın 14 Ağustos 2026 tarihinde vefat ettiği bildirildi.

Duyuruya göre Kavas’ın cenazesi, 15 Ağustos 2026 Cumartesi günü ikindi namazını müteakip Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedilecek.

Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas’ın ölüm nedenine ilişkin ise resmî duyuruda herhangi bir bilgi paylaşılmadı.

Tıp eğitimine ve akademiye uzun yıllar hizmet eden Prof. Dr. Güzin Özelçi Kavas’a Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, öğrencilerine ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi camiasına başsağlığı diliyoruz.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: