Amerika Birleşik Devletleri’nin New Jersey eyaletinde yaşayan Türk toplumunun tanınan isimlerinden Hadi Yalçın Endaz’dan acı haber geldi. Mortgage sektöründe uzun yıllardır çalışan Endaz, 56 yaşında yaşamını yitirdi.

Community Abroad America tarafından paylaşılan bilgilere göre Hadi Yalçın Endaz, 17 Ağustos Pazartesi günü beyin kanaması geçirmesinin ardından tedavi altına alındı. Yapılan bütün müdahalelere rağmen kurtarılamayan Endaz’ın 21 Ağustos Cuma günü hayatını kaybettiği bildirildi.

Vefatı büyük üzüntü yarattı

New Jersey’de mortgage sektörünün deneyimli ve saygın isimleri arasında gösterilen Hadi Yalçın Endaz’ın vefatı; ailesi, yakınları, çalışma arkadaşları ve bölgedeki Türk toplumu arasında büyük üzüntüye neden oldu.

Endaz’ın uzun yıllardır bölgede yaşadığı, mesleki çalışmaları ve sosyal çevresiyle geniş bir kesim tarafından tanındığı belirtildi.

Paterson’da son yolculuğuna uğurlandı

Hadi Yalçın Endaz için cenaze namazının 23 Ağustos Pazar günü saat 12.00’de Paterson Ulu Camii’nde kılındığı bildirildi. Cenaze namazının ardından Endaz’ın naaşı Marlboro Memorial Cemetery’de toprağa verildi.

Harvard Tıp Fakültesine bağlı Harvard Health Publishing tarafından hazırlanan “Pathways to Longevity: Science and Strategies in Pursuit of a Longer, Healthier Life” başlıklı rapor, uzun yaşamı yalnızca doğumdan ölüme kadar geçen süre olarak değerlendirmiyor. Asıl hedef, hastalık ve işlev kaybıyla geçirilen dönemi azaltarak sağlıklı yaşam süresini desteklemek.

Raporda bu amaçla beş alan öne çıkarılıyor: beslenme, hareket, uyku, stresin yönetilmesi ve sosyal bağlar. Bunlar ömrü belirleyen kesin bir formül değil. Genetik yapı, gelir, eğitim, çalışma koşulları, yaşanılan çevre, kronik hastalıklar ve sağlık hizmetlerine erişim de insanların nasıl yaşlandığını etkiliyor.

Bitkilerin Ağırlıkta Olduğu Dengeli Bir Sofra

Sağlıklı beslenme denildiğinde birbirinden farklı diyetler gündeme gelse de güçlü bilimsel desteğe sahip modellerin ortak yönleri bulunuyor. Sebze, meyve, kuru baklagil, tam tahıl, kuruyemiş ve sağlıklı yağlara daha fazla; işlenmiş etlere, şekerli içeceklere ve yoğun biçimde işlenmiş ürünlere daha az yer veriliyor.

Harvard’ın Sağlıklı Beslenme Tabağı modelinde tabağın yaklaşık yarısını sebze ve meyveler, dörtte birini tam tahıllar, kalan bölümünü ise balık, tavuk, yumurta veya kuru baklagiller gibi protein kaynakları oluşturuyor. Su temel içecek olarak öne çıkıyor.

Bu yaklaşım tek bir besine olağanüstü anlam yüklemiyor. Sebze çeşitliliği, yeterli protein, liften zengin yiyecekler ve doymamış yağlar birlikte değerlendiriliyor. Protein gereksinimi yaş, vücut ağırlığı, fiziksel etkinlik, böbrek işlevleri ve mevcut hastalıklara göre değişebileceğinden özellikle ileri yaştaki kişiler için kişisel değerlendirme gerekebilir.

Hareket Yalnızca Spor Salonunda Başlamıyor

Düzenli fiziksel hareket kalp ve akciğer kapasitesini, kas gücünü, kemik sağlığını, kan şekeri kontrolünü ve zihinsel iyilik halini destekliyor. Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlere haftada en az 150–300 dakika orta şiddette hareket veya 75–150 dakika yüksek şiddette hareket öneriyor. Haftada en az iki gün kas güçlendirici egzersiz yapılması da tavsiyeler arasında.

Bu hedeflere ilk günden ulaşmak şart değil. Kısa yürüyüşler, merdiven kullanmak, ev işleri ve uzun oturma dönemlerini birkaç dakikalık hareketlerle bölmek de toplam etkinliğe katkı sağlıyor. Uzun süredir hareketsiz olanların ya da kalp, akciğer ve eklem hastalığı bulunanların egzersiz düzeyini sağlık durumlarına uygun biçimde planlaması gerekiyor.

Uyku Süresi Kadar Düzeni de Önemli

Uyku sırasında beyin, bağışıklık sistemi ve metabolizma günün yükünü işler. Yetişkinlerin çoğu için düzenli olarak en az yedi saat uyku öneriliyor; ancak ihtiyaç kişiden kişiye ve yaşa göre değişebiliyor.

Yalnızca yatakta geçirilen süreye bakmak yeterli değil. Her gün birbirine yakın saatlerde yatmak ve kalkmak, sabah gün ışığından yararlanmak, akşam saatlerinde parlak ışığı azaltmak ve geç saatlerde ağır öğünlerden kaçınmak uyku düzenini destekleyebilir.

Horlama, uykuda nefesin durması, boğulur gibi uyanma, yeterli süre uyunmasına rağmen gündüz aşırı uyku hali veya haftalarca süren uykusuzluk varsa tıbbi değerlendirme gerekir. Bu belirtiler uyku apnesi ya da başka bir sağlık sorunuyla ilişkili olabilir.

Stresi Yok Etmek Değil Yönetebilmek

Kısa süreli stres, insanın bir güçlük karşısında tepki vermesine yardım eder. Sorun, bu tepkinin uzun süre kapanmamasıdır. Süreğen stres; uyku, kan basıncı, beslenme davranışları, ruh sağlığı ve bağışıklık işlevleri üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir.

Stres yönetimi yalnızca meditasyon uygulamalarından ibaret değil. Düzenli hareket, gün ışığı, yeterli uyku, güvende hissedilen insanlarla geçirilen zaman ve gün içinde kısa molalar da bu yükü azaltmaya yardımcı olabilir.

Kaygı, çökkünlük, öfke veya tükenmişlik günlük hayatı bozuyor, haftalar boyunca sürüyor ya da kişinin işlevlerini belirgin biçimde etkiliyorsa bir hekimden veya ruh sağlığı uzmanından destek alınması uygun olur.

Sosyal Bağlar Sağlığın Sessiz Bileşeni

Beslenme ve adım sayısı kolayca ölçülebiliyor; dostlukların sağlık üzerindeki karşılığı ise çoğu zaman hesaba katılmıyor. Buna karşın araştırmalar, sosyal yalnızlık ve izolasyonun kalp-damar hastalıkları, depresyon, bilişsel gerileme ve erken ölüm riskindeki artışla ilişkili olabileceğini gösteriyor.

Burada belirleyici olan kalabalık bir çevreye sahip olmak değil; güvenilen, konuşulabilen ve karşılıklı destek sunan ilişkilerin bulunması. Haftalık bir telefon görüşmesi, düzenli yürüyüş arkadaşı, kurs, gönüllü çalışma veya aile buluşması sosyal bağları canlı tutabilir.

Gözlemsel araştırmalar bu ilişkilerin yönünü her zaman kesin biçimde gösteremez. Sağlık sorunları insanı yalnızlaştırabileceği gibi yalnızlık da sağlığı etkileyebilir. Yine de sosyal ilişkiler, sağlıklı yaşlanma planının göz ardı edilmemesi gereken parçalarından biri kabul ediliyor.

Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu: “Tek Bir Ürün Sağlıklı Yaşlanmayı Açıklayamaz”

Longevity, yani sağlıklı yaşlanma alanındaki çalışmalarıyla bilinen Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu, uzun yaşam arayışının yalnızca takviyeler veya yeni teknolojiler üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek şu görüşleri paylaştı:

“Uzun yaşam tartışmalarında çoğu zaman tek bir molekül, besin, takviye ya da teknolojik uygulama öne çıkarılıyor. Oysa insanın nasıl yaşlandığı; genetik özelliklerin, çevresel koşulların, metabolik sağlığın, ruhsal iyilik halinin ve yıllar boyunca sürdürülen davranışların birlikte şekillendirdiği çok katmanlı bir süreçtir. Bu nedenle sağlıklı yaşlanmayı tek bir ürüne veya yönteme bağlamak bilimsel açıdan doğru değildir.

Harvard Tıp Fakültesinin raporunda beslenme, fiziksel hareket, uyku, stres yönetimi ve sosyal ilişkilerin birlikte ele alınması bu bakımdan değerlidir. Bu beş alan birbirinden bağımsız çalışmaz. Yetersiz uyku iştahı ve kan şekeri düzenini etkileyebilir; uzun süre hareketsiz kalmak kas kaybını hızlandırabilir; süreğen stres hem uyku kalitesini hem beslenme davranışlarını bozabilir. Sosyal yalnızlık ise kişinin hareket etme, düzenli beslenme ve sağlık kontrollerini sürdürme isteğini azaltabilir. Bir alandaki bozulma zamanla diğer alanları da etkileyebilir.

Beslenmede belirleyici olan, dönemsel olarak popülerleşen katı diyetler değil; uzun yıllar sürdürülebilecek dengeli bir düzen kurabilmektir. Sebze, meyve, kuru baklagil, tam tahıl, kuruyemiş ve uygun protein kaynaklarının ağırlıkta olduğu bir beslenme modeli; lif, vitamin, mineral ve yararlı yağların alınmasına katkı sağlar. Buna karşılık şekerli içeceklerin, işlenmiş etlerin, aşırı tuz içeren ürünlerin ve yoğun biçimde işlenmiş yiyeceklerin sık tüketilmesi metabolik sağlığı olumsuz etkileyebilir. Burada da herkes için geçerli tek bir liste bulunmaz. Yaş, fiziksel etkinlik düzeyi, böbrek ve karaciğer işlevleri, kullanılan ilaçlar ve mevcut hastalıklar beslenme gereksinimlerini değiştirebilir.

Fiziksel hareket yalnızca kilo kontrolü için düşünülmemelidir. Düzenli hareket kas gücünün ve kemik yoğunluğunun korunmasına, insülin duyarlılığının desteklenmesine, kalp-damar kapasitesinin geliştirilmesine ve zihinsel iyilik halinin güçlenmesine yardımcı olur. Özellikle yaş ilerledikçe kas dokusunu korumak bağımsız yaşam açısından büyük değer taşır. Gün içinde uzun süre oturan bir kişinin birkaç dakikalık hareket araları vermesi, kısa yürüyüşler yapması ve sağlık durumu uygunsa kas güçlendirici egzersizlere yer vermesi anlamlı bir başlangıç olabilir. Kişinin yapabildiği ve sürdürebildiği hareket, kısa süreli fakat ağır programlardan daha değerlidir.

Uyku da sağlıklı yaşlanmanın pasif bir dönemi değil, vücudun kendisini düzenlediği temel bir biyolojik süreçtir. Sürekli yetersiz veya düzensiz uyku; metabolizma, bağışıklık sistemi, dikkat, hafıza ve ruh hali üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir. Yalnızca toplam uyku süresi değil, uyku saatlerinin düzeni ve sabah dinlenmiş uyanıp uyanmamak da önemlidir. Şiddetli horlama, uykuda nefes kesilmesi, sabah baş ağrısı veya gündüz kontrol edilemeyen uyku hali sıradan yorgunluk kabul edilmemeli; uyku apnesi gibi tedavi edilebilir durumlar açısından değerlendirilmelidir.

Stresi tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Asıl mesele, stres yanıtının sürekli açık kalmasını önleyecek yöntemler geliştirebilmektir. Hareket etmek, düzenli uyumak, gün ışığından yararlanmak, kişinin kendisini güvende hissettiği insanlarla zaman geçirmesi ve gerektiğinde profesyonel destek alması stres yükünün yönetilmesine katkıda bulunabilir. Süreğen kaygı, çökkünlük veya tükenmişlik kişinin günlük işlevlerini bozuyorsa bunu yalnızca irade eksikliği olarak görmek doğru değildir.

Sosyal ilişkiler ise sağlıklı yaşlanmanın en sık ihmal edilen parçalarından biridir. Burada önemli olan çok sayıda insan tanımak değil; güvene, karşılıklılığa ve aidiyet duygusuna dayanan bağlara sahip olmaktır. Düzenli bir aile görüşmesi, dostla yapılan yürüyüş, gönüllü çalışma ya da kişinin kendisini ait hissettiği bir toplulukla kurduğu temas sağlık davranışlarını da destekleyebilir. Yalnızlık ile sağlık sorunları arasındaki ilişki çift yönlüdür: Yalnızlık sağlığı etkileyebildiği gibi hastalıklar ve hareket kısıtlılığı da insanı sosyal çevresinden uzaklaştırabilir.

Bu beş başlığın herkeste aynı sırayla ele alınması gerekmez. Sağlıklı yaşlanma planı, kişinin en fazla zorlandığı alanın belirlenmesiyle başlamalıdır. Çok az hareket eden biri için yürüyüşe başlamak, uykusu sürekli bölünen biri için uyku sorununu değerlendirmek, yalnız yaşayan biri için düzenli sosyal temas kurmak ilk adım olabilir. Aynı anda bütün yaşamı değiştirmeye çalışmak yerine küçük, ölçülebilir ve sürdürülebilir değişiklikler daha gerçekçi bir yaklaşım sunar.

Bununla birlikte bu alışkanlıklar tıbbi izlemin yerine geçmez. Sigaradan uzak durmak, alkol kullanımını sınırlamak, tansiyon, kan şekeri ve kolesterol değerlerini takip ettirmek, yaşa ve risk durumuna uygun taramaları yaptırmak, aşıları ihmal etmemek ve kronik hastalıkların tedavisini sürdürmek sağlıklı yaşlanmanın ayrılmaz parçalarıdır. Herhangi bir takviyenin, hormonun veya ‘yaşlanma karşıtı’ ürünün bu temel uygulamaların yerini aldığı düşünülmemelidir.

Sağlıklı yaşlanma, yalnızca yaşamın sonuna daha fazla yıl eklemek anlamına gelmez. Amaç; kişinin hareket kabiliyetini, zihinsel işlevlerini, üretkenliğini, sosyal bağlarını ve bağımsızlığını mümkün olduğu kadar uzun süre koruyabilmesidir. Bilimin gösterdiği yol çoğu zaman gösterişli değildir. Değerli olan, doğru alışkanlıkları kişinin kendi koşullarına uygun biçimde kurması ve bunları yıllar boyunca sürdürebilmesidir.”

Herkesin Başlangıç Noktası Farklı

Beş alanın her biri değerli olsa da herkeste aynı önceliğe sahip değil. Günün çoğunu oturarak geçiren bir kişi için hareketi artırmak; geceleri beş saat uyuyan biri için uyku düzenini iyileştirmek; sosyal olarak yalıtılmış biri içinse yeniden güvenli bağlar kurmak daha anlamlı bir ilk adım olabilir.

Bu alışkanlıklar sigaradan uzak durmanın, alkolü sınırlamanın, aşıların, kanser taramalarının, tansiyon ve kolesterol takibinin ya da kronik hastalık tedavisinin yerine geçmez. Uzun ve sağlıklı yaşam tek bir ürünle, besinle veya yöntemle garanti edilemez.

Daha gerçekçi yaklaşım, kişinin sürdürebileceği küçük bir değişiklik seçmesi ve bunu zaman içinde korumasıdır. Sağlıklı yaşlanmada gösterişli bir kısa yol bulunmuyor; bilimsel desteği en güçlü kazanımlar çoğu kez günlük hayatın bilinen fakat ihmal edilen ayrıntılarında yatıyor.

KAYNAKLAR

1. Harvard Health Publishing – Pathways to Longevity: Science and Strategies in Pursuit of a Longer, Healthier Life – Harvard Medical School – 2026
2. Dünya Sağlık Örgütü – WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour – 2020
3. Journal of Clinical Sleep Medicine – Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult: A Joint Consensus Recommendation of the American Academy of Sleep Medicine and Sleep Research Society – Nathaniel F. Watson ve çalışma arkadaşları – 2015 – DOI: 10.5664/jcsm.4758
4. ABD Sağlık ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Surgeon General – Our Epidemic of Loneliness and Isolation: The U.S. Surgeon General’s Advisory on the Healing Effects of Social Connection and Community – 2023
5. Dünya Sağlık Örgütü – Healthy Diet – 2024

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş’ın siyasi geleceğine ilişkin yeni iddialar gündeme geldi. Kulislerde Yavaş’ın, Cumhuriyet Halk Partisi ile Yeni Parti arasında yaşanan gerilimden uzak durmayı ve çalışmalarını Ankara’daki belediye hizmetlerine yoğunlaştırmayı planladığı öne sürüldü.

Söz konusu bilgiler, Yavaş’ın kendisi tarafından duyurulmuş resmî bir karar niteliği taşımıyor. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı, kısa süre önce hakkında ortaya atılan parti değiştirme senaryolarına tepki göstererek bir gelişme olması hâlinde açıklamayı bizzat yapacağını belirtmişti.

Şimdilik CHP’den ayrılmayı düşünmediği öne sürüldü

Siyaset kulislerine yansıyan değerlendirmelere göre Yavaş’ın kısa vadede CHP’den ayrılma planı bulunmuyor. Bununla birlikte parti içindeki tartışmalarda belirli bir tarafın yanında görünmemeye ve farklı seçmen gruplarıyla arasındaki dengeyi korumaya çalıştığı ileri sürülüyor.

Yavaş’ın, olası bir ayrılık senaryosunda Yeni Parti’ye katılmak yerine siyasi yaşamını bağımsız sürdürmeye daha yakın olduğu da iddialar arasında yer aldı.

Adaylık için geniş mutabakat arayışı

Kulislerde gündeme getirilen bir diğer başlık ise Yavaş’ın olası cumhurbaşkanlığı adaylığı oldu. Yavaş’ın seçim takvimi netleşmeden adaylık tartışmalarına girmek istemediği ve toplumun farklı kesimlerini kapsayan geniş bir mutabakat aradığı savunuluyor.

Bu kapsamda yalnızca belirli bir partinin desteğinin değil, seçimi kazanabilecek yüzde 50+1 çoğunluğa ulaşmanın belirleyici olacağı ifade ediliyor. Yavaş’ın yeterli siyasi ve toplumsal desteğin oluşmadığını düşünmesi hâlinde adaylık yarışına girmeyebileceği ileri sürülüyor.

Siyaseti bırakabileceği de iddialar arasında

Yavaş’ın ikinci belediye başkanlığı döneminin ardından aktif siyaseti bırakabileceği yönünde de değerlendirmeler bulunuyor. Ancak bu konuda Yavaş’tan yapılmış doğrudan ve kesin bir açıklama bulunmuyor.

Bu nedenle kamuoyuna yansıyan “bağımsız kalma”, “aday olma” veya “siyaseti bırakma” senaryoları, resmî karar değil siyasi kulis bilgisi olarak değerlendiriliyor.

Üniversite tarafından yayımlanan başsağlığı duyurusunda Mehmet Karakaş’ın hayatını kaybettiği açıklandı. Yerel basında yer alan bilgilere göre Karakaş, geçirdiği kalp krizi sonucu yaşamını yitirdi. Üniversitenin resmî duyurusunda ise ölüm nedenine ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

Karakaş’ın vefatı ailesi, yakınları, öğrencileri ve çalışma arkadaşları arasında büyük üzüntüye neden oldu.

Ankara’da toprağa verilecek

Mehmet Karakaş’ın cenazesinin 24 Ağustos 2026 Pazartesi günü ikindi namazının ardından kılınacak cenaze namazını müteakip Ankara Karşıyaka Mezarlığı’nda toprağa verileceği bildirildi.

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, yayımladığı mesajda Karakaş’a Allah’tan rahmet; ailesine ve yakınlarına sabır ve başsağlığı diledi.

İtalya’dan gelen son haber, siyah-beyazlıların Frosinone’ye daha önce ilettiği teklifin bonus bölümünde artışa gittiğini ortaya koyuyor.

SportMediaset transfer muhabiri Orazio Accomando’nun aktardığı bilgiye göre Beşiktaş, 23 yaşındaki kanat oyuncusu için teklifini 11 milyon euro bonservis ve 5 milyon euro bonus şeklinde güncelledi.

Bonusların tamamının gerçekleşmesi halinde transfer paketinin toplam büyüklüğü 16 milyon euroya ulaşabilecek.

Önce 11+3 milyon euro gündeme gelmişti

Ghedjemis dosyasında daha önce Fransa’dan gelen haberlerde Beşiktaş’ın Frosinone’ye 11 milyon euro garanti bedel ve 3 milyon euro bonus içeren resmi bir teklif sunduğu belirtilmişti.

Son İtalyan bilgisi doğruysa siyah-beyazlılar garanti bedeli değiştirmeden bonus bölümünü 2 milyon euro artırmış durumda.

Böylece önceki 14 milyon euroluk potansiyel paket, 16 milyon euroya kadar çıkabilecek yeni bir yapıya dönüşüyor.

Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: 16 milyon euro rakamının tamamının garanti bonservis bedeli olduğu söylenemez. Aktarılan formüle göre bunun 11 milyon euroluk bölümü ana bedel, 5 milyon euroluk bölümü ise çeşitli bonuslardan oluşuyor.

Beşiktaş transferde hızlanmak istiyor

Accomando’nun verdiği bilgiye göre Beşiktaş cephesi Ghedjemis transferini ilerletmek amacıyla girişimlerini hızlandırmaya çalışıyor.

Teklifteki bonus artışı da siyah-beyazlı yönetimin Frosinone ile arasındaki ekonomik farkı azaltma girişimi olarak değerlendirilebilir.

Ancak şu aşamada Frosinone’nin 11+5 milyon euroluk yeni paketi kabul ettiğine ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor.

Dolayısıyla gelişmenin “transfer tamamlandı” veya “kulüpler anlaşmaya vardı” şeklinde değerlendirilmesi için henüz erken.

Frosinone cephesinden peş peşe açıklamalar

Ghedjemis’in geleceği son günlerde Frosinone cephesinin de önemli gündem maddelerinden biri haline geldi.

Oyuncunun Juventus karşılaşmasında kullanılmaması transfer ihtimalini daha da güçlendirmişti.

Frosinone Sportif Direktörü Renzo Castagnini, Ghedjemis’in transfer gündeminden etkilendiğini ve bu nedenle karşılaşmada görev almadığını açıklamıştı.

Maç sonrasında ise Teknik Direktör Massimiliano Alvini daha farklı bir mesaj verdi.

Alvini, Ghedjemis’i hâlâ kendi oyuncusu olarak gördüğünü belirterek, “Benim için burada kalıyor. Salı günü onu antrenmanda bekliyorum” ifadelerini kullandı.

İtalyan teknik adam aynı zamanda Ghedjemis’in seviyesine ilişkin oldukça iddialı konuşarak oyuncuyu “Şampiyonlar Ligi seviyesinde” gördüğünü söyledi.

Alvini, çok yüksek bir teklif gelmesi halinde ise nihai kararın kulüp yönetimine ait olacağını ifade etti.

Yeni teklif neden önemli?

Beşiktaş’ın teklifini 11+3 milyon eurodan 11+5 milyon euro seviyesine çıkardığı bilgisi, transfer pazarlığının sürdüğünü göstermesi açısından önem taşıyor.

Garanti bedelin aynı kalmasına karşın bonus miktarının artırılması, Beşiktaş’ın toplam paketi Frosinone açısından daha cazip hale getirmeye çalıştığına işaret ediyor.

Bununla birlikte bonusların hangi sportif veya bireysel koşullara bağlı olduğu henüz bilinmiyor. Bu nedenle Frosinone açısından teklifin gerçek ekonomik değerini belirleyecek unsurlardan biri de söz konusu bonusların gerçekleşme şartları olacak.

Ghedjemis için rekabet var

Transfer sürecindeki bir diğer önemli unsur ise Ghedjemis’e yönelik ilginin yalnızca Beşiktaş’la sınırlı olmaması.

Oyuncunun performansı Avrupa kulüplerinin dikkatini çekerken, transfer haberlerinde Monaco da Ghedjemis ile ilgilenen ekiplerden biri olarak gösteriliyor.

Bu tablo, Frosinone’nin pazarlık pozisyonunu güçlendirebilecek bir unsur olarak öne çıkıyor.

Beşiktaş’ın teklif paketini yükselttiğine ilişkin son bilgi de siyah-beyazlıların transfer yarışında geri adım atmadığını gösteriyor.

Gözler Frosinone’nin cevabında

Ghedjemis transferinde bundan sonraki kritik aşama Frosinone yönetiminin yeni pakete vereceği yanıt olacak.

Mevcut bilgiler, Beşiktaş’ın oyuncuya yönelik ilgisinin somut bir teklif aşamasına geçtiğini ve ekonomik şartları geliştirdiğini gösteriyor. Buna karşılık İtalyan kulübünün yeni teklifi kabul ettiğine veya transfer için kesin izin verdiğine ilişkin doğrulanmış bir bilgi henüz bulunmuyor.

Bu nedenle dosyada şu an için en güçlü ifade, “Beşiktaş teklifini yükseltti, Frosinone’nin yanıtı bekleniyor” şeklinde görünüyor.

Kaynaklar

1. Orazio Accomando – SportMediaset, 23 Ağustos 2026
2. L’Équipe – Farès Ghedjemis transfer dosyası
3. Massimiliano Alvini – Frosinone maç sonu açıklamaları
4. Frosinone yerel basını / TuttoFrosinone
5. DZFoot

Türkiye genelinde trafik denetimlerine gönüllü olarak destek veren fahri trafik müfettişlerinin düzenlediği tutanaklara ilişkin veriler açıklandı.

Paylaşılan bilgilere göre fahri trafik müfettişleri, yılın ilk 7 ayında toplam 487 bin 270 trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenledi.

En fazla tutanak, sürüş sırasında cep telefonu kullanılması nedeniyle tutuldu. Bu ihlali kırmızı ışık, tehlikeli şerit değiştirme, trafik işaretlerine uymama, emniyet şeridini kullanma, emniyet kemeri takmama ve ters yönde ilerleme izledi.

En fazla tutanak düzenlenen ihlaller

İlk 7 aylık dönemde öne çıkan ihlaller şöyle sıralandı:

* Araç kullanırken cep telefonu kullanmak: 76 bin 371
* Kırmızı ışık kuralına uymamak: 55 bin 407
* Trafiği tehlikeye düşürecek şekilde şerit değiştirmek: 51 bin 150
* Trafik işaret ve işaretlemelerine uymamak: 33 bin 158
* Emniyet şeridini ihlal etmek: 25 bin 293
* Emniyet kemeri kullanmamak: 22 bin 748
* Ters yönde araç kullanmak: 21 bin 357

Paylaşımda, ilk 10 sıradaki trafik ihlallerinin toplam tutanakların yaklaşık yüzde 70’ini oluşturduğu belirtildi.

Fahri trafik müfettişi nedir?

Fahri trafik müfettişleri, sürücülerin trafik kurallarına uyup uymadığını denetleyen polis ve jandarma birimlerine yardımcı olmak amacıyla görevlendirilen gönüllülerdir.

Bu kişiler polis, jandarma ya da kadrolu kamu görevlisi değildir. Görev karşılığında maaş veya ücret almazlar. Trafikte karşılaştıkları ve kendilerine tanınan yetki kapsamına giren ihlaller hakkında tespit tutanağı düzenleyebilirler.

Halk arasında “ceza yazmak” şeklinde ifade edilse de fahri trafik müfettişinin işlemi, kural ihlalini tespit ederek tutanağa bağlamaktır. Tutanaklar elektronik sistem üzerinden ilgili trafik birimine iletilir ve idari yaptırım işlemleri yetkili birimler tarafından yürütülür.

Her trafik ihlali için tutanak düzenleyebilirler mi?

Fahri trafik müfettişlerinin yetkisi sınırsız değildir. Hangi ihlaller hakkında tutanak düzenlenebileceği Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından belirlenir.

Kırmızı ışık ihlali, tehlikeli şerit değiştirme, emniyet şeridinin amacı dışında kullanılması, ters yönde ilerleme, bazı geçiş ve kavşak kurallarına uymama ile engellilere ayrılan park yerlerinin işgal edilmesi bu kapsamdaki ihlaller arasında bulunuyor.

Müfettişler araç durduramaz, sürücüden belge isteyemez ve trafik polisi gibi kimlik kontrolü yapamaz. Görevlerini yerine getirirken araç veya sürücüyü takip ederek trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek davranışlarda da bulunamazlar.

Fahri trafik müfettişi nasıl olunur?

Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve Çalışma Yönetmeliği’ne göre başvuracak kişilerde genel olarak şu koşullar aranıyor:

* Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak
* En az 40 yaşında olmak
* En az yüksekokul mezunu olmak
* En az 10 yıllık sürücü belgesine sahip olmak
* Asli kusurlu olarak ölümlü veya yaralanmalı trafik kazasına neden olmamış olmak
* Başvurudan önceki 5 yıl içinde 100 ceza puanı nedeniyle sürücü belgesi geri alınmamış olmak
* Sürücü belgesi geçici olarak geri alınmamış veya iptal edilmemiş olmak
* Kamu hizmetlerinden yasaklı bulunmamak
* Yönetmelikte belirtilen adli sicil koşullarını taşımak

Başvuru şartları Emniyet Genel Müdürlüğünün resmî sayfasında ve yürürlükteki yönetmelikte ayrıntılı olarak düzenleniyor. Emniyet Genel Müdürlüğü⁠, Fahri Trafik Müfettişliği Yönetmeliği⁠

Başvurular nereye yapılır?

Şartları taşıyanlar, Fahri Trafik Müfettişliği Müracaat Formu ile ikamet ettikleri ilin valiliğine başvurabilir. Formda kimlik ve iletişim bilgileriyle birlikte sürücü belgesi, öğrenim durumu, meslek ve adli sicile ilişkin beyanlar yer alır.

Başvurunun yapılması görevin doğrudan verileceği anlamına gelmez. Dosyalar ilgili birimler tarafından incelenir; uygun görülen adaylar onay ve eğitim süreçlerinin ardından görevlendirilir.

Eğitimlere katılmak zorunlu

2024 yılında yapılan düzenlemeyle fahri trafik müfettişlerine yönelik eğitim ve değerlendirme sistemi güçlendirildi. Müfettişlerin yılda iki dönem düzenlenen yüz yüze veya uzaktan eğitimlerden gerekli olanlara katılması gerekiyor. Eğitime katılmayanların tutanak düzenleme yetkisi, ilk katılacakları toplantıya kadar askıya alınabiliyor. İstanbul Valiliği⁠

Maaş ya da ceza payı alıyorlar mı?

Fahri trafik müfettişliği tamamen gönüllülük esasına dayanıyor. Müfettişlere maaş, huzur hakkı veya düzenlenen tutanak üzerinden pay ödenmiyor. Sistemin temel amacı, trafik kolluğunun bulunmadığı noktalarda da kural ihlallerinin tespit edilmesine katkı sağlamak.

Ons altın üç ayın zirvesini aştı

Uluslararası piyasalarda ons altın, haftanın ilk işlem gününde 4 bin 643 dolar seviyesine kadar yükseldi. Değerli metal, önceki haftayı yüzde 5’in üzerinde kazançla tamamlamasının ardından yeni haftaya da yükselişle başladı.

Ons altının 24 Ağustos’taki işlemlerde günlük değer kazancı yüzde 1’e yaklaştı. Böylece fiyatlar mayıs ayının ortasından bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.

Gram altın 7 bin 200 liraya yaklaştı

Ons altındaki yükseliş ve dolar/TL kurundaki hareketlilik, yurt içindeki altın fiyatlarına da yansıdı. Gram altının satış fiyatı sabah saatlerinde 7 bin 178 lira civarında kaydedildi.

Aynı saatlerde piyasalarda görülen yaklaşık fiyatlar şöyle sıralandı:

• Gram altın: 7 bin 178 lira
• Çeyrek altın: 11 bin 700 lira
• Yarım altın: 23 bin 400 lira
• Tam altın: 46 bin 500 lira
• Cumhuriyet altını: 47 bin 400 lira
• Ons altın: 4 bin 643 dolar

Altın fiyatları banka, kuyumcu ve serbest piyasa işlemlerinde alış-satış farkları nedeniyle değişiklik gösterebiliyor.

Altın fiyatları neden yükseliyor?

Küresel piyasalarda doların değer kaybetmesi, altının diğer para birimleriyle işlem yapanlar açısından daha erişilebilir hâle gelmesini sağladı. ABD’nin uzun vadeli tahvil geri alımlarını artıracağı yönündeki gelişmeler de dolar ve tahvil piyasalarındaki hareketliliği güçlendirdi.

Ekonomik belirsizlikler ve ABD Merkez Bankasının para politikasına ilişkin beklentiler, değerli metallere yönelik talebi destekleyen diğer başlıklar arasında yer aldı.

ABD enflasyonu ve Fed mesajları izlenecek

Piyasaların bu haftaki gündeminde ABD’de açıklanacak kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi bulunuyor. Fed’in enflasyon göstergeleri arasında yakından takip ettiği verinin, faiz politikasına ilişkin beklentileri etkileyebileceği değerlendiriliyor.

Fed Başkanı Kevin Warsh’ın Jackson Hole toplantısında yapacağı konuşma da faizlerin seyri konusunda yeni işaretler aranacak gelişmeler arasında gösteriliyor.

SON DURUM

Altın fiyatları, 24 Ağustos 2026 itibarıyla ons piyasasındaki yükselişin desteğiyle üç ayı aşkın sürenin zirvesinde seyrediyor. Gram altın 7 bin 200 lira sınırına yaklaşırken, ons altın 4 bin 600 doların üzerinde işlem görüyor.

Piyasalarda bundan sonraki yön üzerinde doların seyri, ABD enflasyon verileri ve Fed’den gelecek açıklamalar etkili olacak. Haberdeki rakamlar anlık piyasa verilerini yansıttığından gün içerisinde değişebilir. Bu içerik yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

1. Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in (S.A.V.) dünyaya teşrifinin yıl dönümü olan Mevlid Kandili’nin ülkemize, milletimize ve tüm İslam âlemine sağlık, huzur ve hayırlar getirmesini diliyoruz. Mevlid Kandilimiz mübarek olsun.
2. Sevgi, merhamet, kardeşlik ve güzel ahlakın en seçkin örneği Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in (S.A.V.) dünyaya teşrif ettiği Mevlid Kandili’ni kutluyor; bu mübarek gecenin insanlığa barış ve huzur getirmesini temenni ediyoruz.
3. Mevlid Kandili’nin gönüllerimizi sevgi, hoşgörü ve merhametle buluşturmasını; birlik ve beraberliğimizi güçlendirmesini diliyoruz. Milletimizin ve İslam âleminin Mevlid Kandili mübarek olsun.
4. Âlemlere rahmet olarak gönderilen Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in (S.A.V.) dünyaya teşrifini idrak ettiğimiz bu mübarek gecenin tüm insanlık için hayırlara vesile olmasını diliyoruz.
5. Mevlid Kandili’nin manevi ikliminde dualarımızın kabul, gönüllerimizin huzurla dolmasını temenni ediyor; milletimizin ve tüm İslam âleminin kandilini tebrik ediyoruz.
6. Peygamber Efendimizin (S.A.V.) sevgi, adalet, merhamet ve kardeşlik üzerine kurulu örnek hayatının gönüllerimizi aydınlatmasını diliyoruz. Mevlid Kandilimiz mübarek olsun.
7. Bu mübarek gecenin kırgınlıkların sona ermesine, dayanışma ve kardeşlik bağlarımızın güçlenmesine vesile olmasını temenni ediyoruz. Mevlid Kandilimiz mübarek olsun.
8. Rahmet, bereket ve mağfiret kapılarının açıldığı Mevlid Kandili’nin milletimize ve tüm insanlığa sağlık, esenlik ve huzur getirmesini diliyoruz.
9. İnsanlığa merhameti, doğruluğu ve güzel ahlakı öğreten Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’i (S.A.V.) sevgi, saygı ve özlemle anıyor; Mevlid Kandili’nizi kutluyoruz.
10. Gönüllerimizi aynı dua ve güzel dileklerde buluşturan Mevlid Kandili’nin birlik ve beraberliğimizi pekiştirmesini, dünyaya barış ve huzur getirmesini temenni ediyoruz.
11. Mevlid Kandili’nin manevi huzurunu hep birlikte yaşarken bu müstesna gecenin ülkemize, milletimize ve İslam âlemine hayırlar getirmesini Yüce Allah’tan niyaz ediyoruz.
12. Sevgiyi, merhameti, adaleti ve kardeşliği hayatımızın merkezine almamıza vesile olması dileğiyle Mevlid Kandilimiz mübarek olsun.
13. Peygamber Efendimizin (S.A.V.) örnek ahlakını ve insanlığa bıraktığı kutlu mirası yeniden hatırladığımız Mevlid Kandili’nin gönüllerimize huzur getirmesini diliyoruz.
14. Duaların semaya yükseldiği bu anlamlı gecenin sağlık, huzur ve berekete; insanlık için barış ve esenliğe vesile olmasını temenni ediyoruz. Mevlid Kandilimiz mübarek olsun.
15. Mevlid Kandili’nin manevi ikliminin kalplerimizi iyilikte buluşturmasını, dayanışma ve kardeşlik duygularımızı güçlendirmesini diliyoruz.
16. Âlemlere rahmet olarak gönderilen Sevgili Peygamberimizin (S.A.V.) doğumunu idrak ettiğimiz Mevlid Kandili’nin tüm insanlığa sevgi, barış ve merhamet getirmesini diliyoruz.
17. Bu mübarek gecede edilen duaların kabul olmasını; gönüllerin huzur, hanelerin bereketle dolmasını temenni ediyoruz. Mevlid Kandiliniz mübarek olsun.
18. Mevlid Kandili’nin milletçe sahip olduğumuz birlik, beraberlik ve dayanışma ruhunu daha da güçlendirmesini; geleceğimize umut ve huzur taşımasını diliyoruz.
19. Peygamber Efendimizin (S.A.V.) insanlığa örnek olan hayatını, ahlakını ve evrensel mesajlarını anlamaya vesile olan Mevlid Kandili’mizi en içten dileklerimizle kutluyoruz.
20. Bu kutlu gecenin kalplerimizde sevgiye, hayatımızda iyiliğe, toplumumuzda kardeşliğe ve dünyada barışa vesile olmasını diliyoruz. Mevlid Kandilimiz mübarek olsun.
21. Mevlid Kandili vesilesiyle sevgi, saygı, hoşgörü ve yardımlaşma duygularının güçlenmesini; dualarımızın kabul olmasını Yüce Allah’tan niyaz ediyoruz.
22. Peygamber Efendimizin (S.A.V.) rahmet, şefkat ve adaletle şekillenen örnek hayatının tüm insanlığa rehber olması dileğiyle Mevlid Kandili’nizi tebrik ediyoruz.
23. Manevi duygularımızın güçlendiği Mevlid Kandili’nin ülkemize ve milletimize huzur, sağlık ve bereket; tüm insanlığa barış ve esenlik getirmesini diliyoruz.
24. Gönüllerin sevgiyle, hanelerin huzurla, duaların umutla buluştuğu bir Mevlid Kandili diliyor; milletimizin ve İslam âleminin kandilini kutluyoruz.
25. Mevlid Kandili’nin rahmet ve bereketinin üzerimizden eksik olmamasını; bu mübarek gecenin birlik, beraberlik ve kardeşliğimize güç katmasını temenni ediyoruz. Mevlid Kandilimiz mübarek olsun.

Yaz aylarında lezzeti belirginleşen taze fasulye, Türk mutfağının en çok hazırlanan zeytinyağlı yemekleri arasında yer alıyor. Domates, soğan ve zeytinyağıyla pişirilen yemek sıcak, ılık veya soğuk servis edilebiliyor.

Zeytinyağlı taze fasulyede iyi sonucun anahtarı, sebzenin körpe seçilmesi ve gereğinden fazla su kullanılmaması. Domatesin bıraktığı su hesaba katılmadan tencereye fazla su eklenmesi, yemeğin lezzetini seyreltebilir ve fasulyelerin dağılmasına yol açabilir.

TARİF KARTI

Kaç kişilik: 4–6 kişilik
Hazırlık süresi: 20 dakika
Pişirme süresi: 40–50 dakika
Dinlendirme süresi: En az 30 dakika
Toplam süre: Yaklaşık 1 saat 40 dakika
Pişirme yöntemi: Tencerede
Zorluk düzeyi: Kolay
Temel ekipman: 24 cm geniş tabanlı, kapaklı tencere

ZEYTİNYAĞLI TAZE FASULYE İÇİN MALZEMELER

- 1 kg taze fasulye
- 2 orta boy kuru soğan (yaklaşık 220 g)
- 4 orta boy olgun domates (yaklaşık 500 g)
- 2 diş sarımsak
- 80 ml zeytinyağı
- 100 ml sıcak su
- 1 tatlı kaşığı toz şeker; isteğe bağlı
- 1 çay kaşığı tuz; damak tadına göre ayarlanabilir

ZEYTİNYAĞLI TAZE FASULYE NASIL YAPILIR?

1. Fasulyeleri bol su altında yıkayın ve süzün. Uçlarını ayıklayın; varsa iki kenarındaki kılçıkları alın. Fasulyeleri uzunluklarına göre iki veya üç parçaya bölün.

2. Soğanları yarım ay biçiminde ince doğrayın. Sarımsakları küçük parçalar hâlinde kesin. Domateslerin kabuklarını isteğe göre soyup küp şeklinde doğrayın veya iri rendeleyin.

3. Zeytinyağının 60 ml’sini geniş tabanlı tencereye alın. Soğanları ekleyip orta-kısık ateşte 5–6 dakika, renk almadan yumuşayana kadar pişirin.

4. Sarımsakları ekleyerek yaklaşık 30 saniye karıştırın. Fasulyeleri tencereye alın ve orta ateşte 5 dakika çevirin. Fasulyelerin tamamının yağ ve soğanla temas etmesini sağlayın.

5. Domatesleri, şekeri ve tuzun yarısını ekleyin. Tencerenin kapağını kapatın ve domateslerin suyunu bırakması için yemeği kısık ateşte 10 dakika pişirin.

6. Fasulyelerin suyunu kontrol edin. Domatesler yeterince sulu değilse 100 ml sıcak suyu ekleyin. Çok sulu domates kullanıldıysa su miktarını 50 ml’ye düşürün.

7. Kapağı kapalı şekilde kısık ateşte 25–35 dakika daha pişirin. Fasulyeler çatalla kolayca bölünebilecek kadar yumuşamalı, ancak şekillerini kaybetmemelidir.

8. Fasulyelerin pişmesine yakın kalan tuzu kontrol ederek ekleyin. Ocaktan aldıktan sonra kalan 20 ml zeytinyağını yemeğin üzerinde gezdirin.

9. Yemeği kapağı kapalı olarak en az 30 dakika dinlendirin. Ilık servis edebilir veya tamamen soğuduktan sonra buzdolabına kaldırabilirsiniz.

ZEYTİNYAĞLI TAZE FASULYENİN PÜF NOKTALARI

- Körpe, canlı renkli ve kolay kırılan fasulyeler daha kısa sürede pişer. Kalın ve iri taneli fasulyeler daha uzun süre gerektirebilir.
- Fasulyeleri yıkadıktan sonra ayıklayın. Önceden kesilmiş fasulyeyi suda uzun süre bekletmek dokusunu ve aromasını olumsuz etkileyebilir.
- Tencereye suyu tek seferde fazla miktarda eklemeyin. Domatesin bırakacağı suyu gördükten sonra karar verin.
- Fasulyelerin rengini korumak için aşırı uzun süre pişirmeyin. Ancak yalnızca rengini canlı tutmak amacıyla sert bırakmayın.
- Yemeği sürekli karıştırmak fasulyelerin parçalanmasına yol açabilir. Tencereyi arada bir saplarından hafifçe sallamak yeterlidir.
- Son zeytinyağını ocak kapandıktan sonra eklemek, zeytinyağı aromasının daha belirgin kalmasını sağlar.
- Zeytinyağlı yemek dinlendikçe lezzeti dengelenir. Vakit varsa servis etmeden birkaç saat önce hazırlayın.

MALZEME İKAMELERİ

Taze domates yerine yaklaşık 400 g rendelenmiş domates kullanılabilir. Domates püresi daha yoğun olduğundan eklenecek su miktarı kontrol edilmelidir.

Kuru soğan yerine aynı miktarda arpacık soğan kullanılabilir. Arpacık soğanlar bütün bırakılırsa pişme süresi birkaç dakika uzayabilir.

Şeker kullanmak zorunlu değildir. Olgun ve tatlı domates kullanılıyorsa tariften tamamen çıkarılabilir.

SERVİS ÖNERİSİ

Zeytinyağlı taze fasulye ılık veya soğuk servis edilebilir. Yanında pirinç pilavı, bulgur pilavı, cacık ya da sade yoğurt sunulabilir.

Yemek servis edilirken tencerede kalan domatesli sos fasulyelerin üzerine paylaştırılabilir. İsteğe göre birkaç damla limon eklenebilir; ancak limonun yemeğin doğal tadını bastırmamasına dikkat edilmelidir.

SAKLAMA VE YENİDEN ISITMA

Yemek oda sıcaklığına geldikten sonra geciktirilmeden kapalı bir saklama kabına aktarılmalı ve buzdolabına kaldırılmalıdır. Buzdolabında 3 güne kadar saklanabilir.

Soğuk tüketilecekse servis edilecek miktar ayrı bir kaba alınmalı, kalan yemek uzun süre oda sıcaklığında bekletilmemelidir.

Sıcak servis için yalnızca tüketilecek porsiyon, kısık ateşte az miktarda su eklenerek ısıtılabilir. Sık karıştırmak fasulyeleri parçalayabileceğinden tencereyi hafifçe sallamak daha uygundur.

Zeytinyağlı taze fasulye dondurulabilir; ancak çözüldüğünde dokusu yumuşayabilir. Dondurulacak yemek tamamen soğutulmalı, hava almayan bir kaba porsiyonlanmalı ve bir ay içinde tüketilmelidir. Buzdolabında çözdürüldükten sonra yeniden dondurulmamalıdır.

SIK YAPILAN HATALAR

Fasulyenin sert kalması: Fasulyenin olgunluğu veya domatesin asit oranı pişme süresini uzatabilir. Süre dolduğunda sertse azar azar sıcak su ekleyerek pişirmeyi sürdürün.

Yemeğin fazla sulu olması: Domates suyunu bırakmadan tencereye gereğinden fazla su eklemeyin. Pişmenin sonunda su fazlaysa kapağı açarak birkaç dakika kısık ateşte çektirin.

Fasulyelerin dağılması: Yemeği yüksek ateşte kaynatmak, sık karıştırmak ve gereğinden uzun pişirmek dokunun bozulmasına neden olabilir.

Soğanların yanması: Soğanları yüksek ateşte kavurmayın. Renk almadan, orta-kısık ateşte yumuşatın.

Ağrı kesiciler önerilen biçimde kullanıldığında çoğu kişi için güvenli olabilir. Tehlike; dozu aşmak, birden fazla ilacı bilinçsizce birleştirmek, günlerce kontrolsüz kullanmak veya riskli bir hastalığa rağmen önlem almamakla büyür. Böbrek ya da karaciğer yetmezliği her kullanıcıda görülen olağan bir sonuç değildir; ancak bazı koşullarda gelişebilecek ciddi bir komplikasyondur.

Böbrekler açısından öne çıkan grup: İltihap giderici ağrı kesiciler

İbuprofen, naproksen, diklofenak, deksketoprofen, ketoprofen, indometazin, meloksikam ve selekoksib gibi ilaçlar “steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar” grubundadır. Kısaca NSAİİ olarak adlandırılan bu ilaçlar ağrıyı, ateşi ve iltihabı azaltabilir.

Bu grup, böbrek damarlarının açık kalmasına yardımcı olan prostaglandin adlı maddelerin üretimini baskılar. Sağlıklı ve yeterince sıvı alan bir kişide kısa süreli kullanım sorun oluşturmayabilir. Fakat böbreklere giden kan akımının zaten azaldığı durumlarda bu etki, akut böbrek hasarına yol açabilir. Akut böbrek hasarı, böbrek işlevlerinin saatler veya günler içinde belirgin biçimde bozulmasıdır.

Kusma, ishal, yüksek ateş, yoğun terleme ve yeterince su içememe gibi sıvı kaybına yol açan durumlarda risk artar. Kronik böbrek hastalığı, kalp yetmezliği, ileri yaş, kontrolsüz tansiyon ve karaciğer sirozu da böbrekleri daha kırılgan hâle getirebilir.

Bazı ilaç birliktelikleri riski artırıyor

NSAİİ grubu bir ağrı kesicinin, bazı tansiyon ilaçları ve idrar söktürücülerle birlikte kullanılması böbreklere giden kan akımını daha fazla azaltabilir. Özellikle ACE inhibitörü veya anjiyotensin reseptör blokeri olarak bilinen tansiyon ilaçlarıyla idrar söktürücü kullanan kişiler, reçetesiz ağrı kesici almadan önce hekim ya da eczacıya danışmalıdır.

Bu bilgi, düzenli kullanılan tansiyon ilacının bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Sorun, tedavinin kişinin kendi kararıyla değiştirilmesi veya üzerine kontrolsüz biçimde başka ilaç eklenmesidir.

NSAİİ’lerin uzun süreli ya da yüksek miktarda kullanılması yalnızca böbrekleri ilgilendirmez. Mide ve bağırsak kanaması, tansiyon yükselmesi, vücutta sıvı tutulması ve bazı kişilerde kalp-damar sorunları da görülebilir. Diklofenak başta olmak üzere bazı NSAİİ’ler nadiren karaciğer hasarıyla da ilişkilendirilebilir.

Parasetamolde asıl tehlike karaciğer

Parasetamol, ateş ve ağrı için yaygın kullanılan farklı bir etken maddedir. Önerilen kullanım sınırları içinde genellikle güvenli kabul edilir ve NSAİİ’ler kadar belirgin mide kanaması veya böbrek kan akımı sorunu oluşturmaz. Buna karşılık fazla miktarda alınması ağır karaciğer hasarının en iyi bilinen ilaç kaynaklı nedenlerinden biridir.

Karaciğer parasetamolü işlerken az miktarda zararlı bir ara ürün oluşur. Vücut bunu normal koşullarda etkisiz hâle getirir. Aşırı alımda koruyucu mekanizma yetersiz kalabilir; karaciğer hücreleri zarar görebilir ve akut karaciğer yetmezliği gelişebilir. Çok yüksek miktarlar böbrekleri de etkileyebilir.

İlk saatlerde hiçbir belirti görülmemesi tehlikenin geçtiğini göstermez. Bulantı, kusma ve karın ağrısı hafif olabilir veya hiç olmayabilir. Karaciğer hasarının belirtileri daha sonra ortaya çıkabileceği için olası doz aşımında şikâyetlerin başlaması beklenmemelidir.

En sık hatalardan biri aynı etken maddeyi iki kez almak

Parasetamol yalnızca üzerinde “ağrı kesici” yazan ürünlerde bulunmaz. Grip, soğuk algınlığı, sinüzit ve kombine ağrı ilaçlarının içinde de yer alabilir. Farklı marka isimleri taşıyan iki ürünün birlikte kullanılması, kişinin farkında olmadan aynı etken maddeyi tekrar almasına neden olabilir.

Benzer bir durum NSAİİ’ler için de geçerlidir. İbuprofen içeren bir ürünün üzerine naproksen, diklofenak veya deksketoprofen almak daha güçlü ve güvenli bir ağrı kontrolü sağlamaz; yan etki ihtimalini yükseltebilir. Reçeteli ya da reçetesiz bütün ürünlerin “etken madde” bölümü kontrol edilmelidir.

Alkol, açlık ve mevcut hastalıklar riski değiştirebilir

Düzenli veya yoğun alkol kullanımı, karaciğer hastalığı, uzun süre yetersiz beslenme ve aynı anda birden fazla parasetamol içeren ürün kullanımı karaciğer hasarı ihtimalini artırabilir. Bu koşullarda güvenli kullanım kararı kişiye göre değişebileceğinden standart bir öneriye güvenmek doğru değildir.

Böbrek hastalığı bulunanlarda da “bol su içersem zarar görmez” düşüncesi güvenli değildir. İleri böbrek veya kalp hastalığında gelişigüzel fazla sıvı almak ayrıca sakıncalı olabilir. Korunmanın temel yolu, uygun ağrı kesicinin kişinin hastalıkları ve diğer ilaçları dikkate alınarak seçilmesidir.

Bitkisel olması karaciğer için güvence değil

Bazı bitkisel ürünler, kas-eklem ağrısı için satılan karışımlar ve içeriği belirsiz takviyeler ilaçlarla etkileşebilir veya doğrudan karaciğer hasarına neden olabilir. Ruhsatsız ürünlerde etikette bildirilmeyen ağrı kesici maddeler de bulunabilir. “Doğal” ifadesi güvenli doz, temiz içerik veya ilaçlarla uyumluluk garantisi vermez.

Hangi belirtiler ciddiye alınmalı?

Ağrı kesici kullanımından sonra idrar miktarında belirgin azalma, ayaklarda veya yüzde şişme, açıklanamayan halsizlik, nefes darlığı, bulantı ve bilinç bulanıklığı böbrek işlevlerinde bozulmayla ilişkili olabilir.

Göz aklarında veya ciltte sararma, koyu renkli idrar, sağ üst karında ağrı, sürekli kusma, olağan dışı uyku hâli, bilinç değişikliği, kolay kanama veya morarma ise ciddi karaciğer hasarında görülebilir. Bu bulguların başka nedenleri de vardır; değerlendirme kan testleri ve klinik muayeneyle yapılır.

Olası doz aşımı beklenmeden değerlendirilmelidir

Önerilenden fazla parasetamol veya başka bir ağrı kesici alındığından şüpheleniliyorsa kişi kendisini iyi hissetse bile gecikmeden acil sağlık hizmetine başvurmalıdır. Erken dönemde uygulanan tedavi, özellikle parasetamol zehirlenmesinde karaciğer hasarı riskini belirgin biçimde azaltabilir.

Bilinç kaybı, nöbet, nefes almada güçlük, şiddetli uyku hâli, kanlı kusma, siyah dışkı, idrarın kesilmesi veya sarılıkla birlikte bilinç değişikliği acil değerlendirme gerektirir. İlaç kutularının sağlık ekibine gösterilmesi, alınan etken maddenin belirlenmesini kolaylaştırır.

Daha güvenli kullanım için temel kurallar

Ağrı kesici seçerken marka adına değil etken maddeye bakılmalı, kullanım talimatındaki sınırlar aşılmamalı ve benzer içerikli ürünler üst üste alınmamalıdır. İlacın etkisiz kaldığı düşünülerek dozun artırılması yerine ağrının nedeni değerlendirilmelidir.

Kronik böbrek veya karaciğer hastalığı, kalp yetmezliği, mide kanaması öyküsü, gebelik, ileri yaş ya da düzenli ilaç kullanımı varsa reçetesiz ürün alınmadan önce sağlık profesyoneline danışılması gerekir. Sürekli tekrarlayan veya uzayan ağrıyı yalnızca ilaçla bastırmak, altta yatan sorunun tanısını geciktirebilir.

KAYNAKLAR

1. Kidney Disease: Improving Global Outcomes – KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease – KDIGO CKD Work Group – 2024 – DOI: 10.1016/j.kint.2023.10.018
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Keeping Kidneys Safe: Smart Choices about Medicines – Güncel hasta bilgilendirme kaynağı
3. National Kidney Foundation – Safe Medicine Use with Chronic Kidney Disease – 2025
4. U.S. Food and Drug Administration – Safe Use Initiative: Acetaminophen Toxicity – 2025
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases ve National Library of Medicine – LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury – 2012’den itibaren güncellenen bilimsel kaynak

Beşiktaş’ın transfer gündeminde bulunan Farès Ghedjemis’in geleceğiyle ilgili İtalya’dan yeni bir açıklama geldi.

Ghedjemis’in transfer süreci nedeniyle Juventus karşılaşmasında kullanılmamasının ardından bu kez Frosinone Teknik Direktörü Massimiliano Alvini konuştu.

Alvini’nin mesajı, oyuncunun ayrılığının henüz kesinleşmediğini ortaya koydu.

“Salı günü onu antrenmanda bekliyorum”

Juventus karşılaşmasının ardından Ghedjemis’in geleceğine ilişkin konuşan Alvini, oyuncuyu hâlâ kadrosunun bir parçası olarak gördüğünü belirtti.

İtalyan teknik adam, “Benim için burada kalıyor. Salı günü onu antrenmanda bekliyorum” ifadelerini kullandı.

Bu sözler, Beşiktaş-Ghedjemis transferinin tamamlandığı yönünde bir durum bulunmadığını ve Frosinone cephesinin oyuncuyu henüz ayrılmış kabul etmediğini gösteriyor.

“Şampiyonlar Ligi seviyesinde”

Alvini, Ghedjemis’in futbol kalitesine ilişkin de güçlü ifadeler kullandı.

Teknik direktör, oyuncuyu “Şampiyonlar Ligi seviyesinde” gördüğünü belirtirken, Ghedjemis’in takım açısından taşıdığı değere vurgu yaptı.

Alvini, oyuncu için çok yüksek bir teklif gelmesi durumunda ise kararın kendisine değil kulüp yönetimine ait olacağını ifade etti.

Bu açıklama, Frosinone’nun Ghedjemis’in ayrılığına kapıyı tamamen kapatmadığını ancak oyuncuyu bırakmak için tatmin edici şartlar beklediğini gösteriyor.

Birkaç saat içinde iki farklı mesaj

Ghedjemis dosyasını dikkat çekici hale getiren nokta ise Frosinone cephesinden kısa süre içerisinde gelen iki açıklama oldu.

Frosinone Sportif Direktörü Renzo Castagnini, Juventus karşılaşması öncesinde Ghedjemis’in transfer gündeminden etkilendiğini ve bu nedenle oynatılmadığını açıklamıştı.

Castagnini ayrıca oyuncunun geleceğinin yeniden değerlendirileceğini belirtmişti.

Maçın ardından konuşan Alvini ise Ghedjemis’i salı günü antrenmanda beklediğini söyledi.

İki açıklama birlikte değerlendirildiğinde Frosinone’nun oyuncu için gelen teklifleri değerlendirdiği ancak henüz ayrılık kararı vermediği anlaşılıyor.

Beşiktaş açısından transfer hâlâ açık

Alvini’nin açıklaması, Beşiktaş açısından transfer kapısının kapandığı anlamına gelmiyor.

Aksine teknik adamın, çok yüksek bir teklif gelmesi halinde kararın kulüp yönetimine ait olduğunu söylemesi, uygun ekonomik şartların oluşması durumunda transfer ihtimalinin sürdüğüne işaret ediyor.

Ancak mevcut aşamada Beşiktaş ile Frosinone arasında kesin anlaşmaya varıldığına ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor.

Gözler yeni görüşmelerde

Ghedjemis’in Juventus karşılaşmasında transfer gündemi nedeniyle kullanılmaması, Beşiktaş’ın girişiminin ciddi bir aşamaya ulaştığını gösteren önemli bir gelişmeydi.

Alvini’nin son sözleri ise dosyanın henüz sonuçlanmadığını ortaya koyuyor.

Beşiktaş’ın transferi ilerletebilmesi için Frosinone yönetimini ekonomik şartlarda ikna etmesi gerekecek. Ghedjemis’in salı günü Frosinone antrenmanında yer alıp almayacağı da transfer sürecinin yönüne ilişkin yeni bir işaret verebilir.

Kaynaklar

1. Massimiliano Alvini – Frosinone maç sonu basın toplantısı, 23 Ağustos 2026
2. DAZN Italia
3. TuttoFrosinone
4. FrosinoneNews
5. TuttomercatoWeb

Peygamber Efendimiz Hazreti Muhammed’in dünyaya teşrifinin idrak edildiği Mevlid Kandili; dua, rahmet ve manevi yenilenme gecesi olarak kabul ediliyor. Bu mübarek gecede sevdiklerinizi hatırlamak ve güzel dileklerinizi paylaşmak için aşağıdaki mesajlardan yararlanabilirsiniz.

Dualı Mevlid Kandili Mesajları

1. Mevlid Kandili’nin gönlünüze huzur, hanenize bereket ve hayatınıza hayırlar getirmesini dilerim. Kandiliniz mübarek olsun.
2. Bu mübarek gecede edilen duaların kabul, gönüllerin huzurla dolu olması dileğiyle… Hayırlı kandiller.
3. Rabbim bu güzel gecenin hürmetine gönlünüzden geçen hayırlı duaları kabul etsin. Mevlid Kandiliniz mübarek olsun.
4. Mevlid Kandili’nin ülkemize, milletimize ve bütün insanlığa sağlık, barış ve merhamet getirmesini diliyorum.
5. Dualarınızın kabul, ibadetlerinizin makbul, gönlünüzün huzurlu olduğu bir kandil geçirmeniz dileğiyle…

Kısa ve Anlamlı Kandil Mesajları

6. Geceniz mübarek, dualarınız kabul olsun. Hayırlı kandiller.
7. Mevlid Kandiliniz sağlık, huzur ve bereket getirsin.
8. Gönüllerimizin rahmetle buluştuğu bu mübarek gece hayırlara vesile olsun.
9. Kalbiniz huzurla, eviniz bereketle dolsun. Kandiliniz mübarek olsun.
10. Sevdiklerinizle birlikte nice huzurlu kandillere ulaşmanız dileğiyle…

Aileye Gönderilebilecek Mevlid Kandili Mesajları

11. Ailemizin birlik, beraberlik ve huzurunun daim olması dileğiyle Mevlid Kandilimiz mübarek olsun.
12. Rabbim ailemizi her türlü kötülükten korusun, evimizden sağlık ve bereketi eksik etmesin. Hayırlı kandiller.
13. Bu mübarek gecede dualarımda sizler varsınız. Allah birlik ve beraberliğimizi daim etsin.
14. Mevlid Kandili’nin güzel ailemize sağlık, mutluluk ve gönül huzuru getirmesini diliyorum.
15. Aynı sofranın bereketini, aynı duanın huzurunu paylaşabildiğimiz nice kandillere…

Dostlara Gönderilebilecek Kandil Mesajları

16. Dostluğumuzun daim, dualarımızın kabul olması dileğiyle Mevlid Kandilin mübarek olsun.
17. Güzel insanların hatırlandığı bu kıymetli gecede seni de dualarımla anıyorum. Hayırlı kandiller.
18. Uzaklıklar gönüllere engel değildir. Bu mübarek gecede dualarım seninle olsun.
19. Mevlid Kandili’nin hayatına huzur, kalbine umut ve yarınlarına güzellik getirmesini dilerim.
20. Gönülden edilen dualarda ve güzel günlerde yeniden buluşmak dileğiyle… Kandilin mübarek olsun.

Duygulu ve Etkileyici Kandil Mesajları

21. Bu gece kırgınlıkların sona erdiği, gönüllerin sevgiyle birleştiği ve umutların yeniden yeşerdiği bir gece olsun.
22. Peygamber Efendimizin merhamet, sabır ve güzel ahlakla şekillenen örnek hayatını anlayabilmek dileğiyle Mevlid Kandiliniz mübarek olsun.
23. Bir dua kadar yakın, bir selam kadar sıcak olan bu mübarek gecenin huzuru kalbinizden hiç eksilmesin.
24. Eller semaya, gönüller duaya açıldığında aramızdaki bütün mesafeler kaybolsun. Rabbim dualarımızı kabul etsin.
25. Mevlid Kandili’nin manevi iklimi kalplerimizi iyilikte buluştursun; hayatımıza sağlık, huzur, bereket ve umut katsın.

Keşfet Başlığı Önerileri

1. En Güzel Mevlid Kandili Mesajları: 25 Anlamlı Söz
2. Sevdiklerinize Gönderebileceğiniz 25 Kandil Mesajı
3. Kısa, Dualı ve Anlamlı Mevlid Kandili Mesajları
4. Aileye ve Dostlara Gönderilecek Mevlid Kandili Mesajları
5. Gönüllere Dokunan En Güzel Kandil Mesajları
6. Mevlid Kandili’nde Paylaşabileceğiniz Anlamlı Sözler
7. Herkese Gönderebileceğiniz Kısa Kandil Mesajları
8. Dualı Mevlid Kandili Mesajları ve Güzel Dilekler
9. Mevlid Kandili İçin En Anlamlı 25 Mesaj
10. WhatsApp’ta Paylaşılabilecek Mevlid Kandili Mesajları

Tıpta göz çevresi hiperpigmentasyonu veya göz altı koyuluğu olarak tanımlanan bu durum çoğu zaman sağlık açısından tehlikeli değildir. Buna karşılık görünümü etkileyebilir ve kişiyi olduğundan daha yorgun gösterebilir. Etkili bir yaklaşım için önce koyuluğun kaynağını anlamak gerekir.

Göz Altı Morluğu Tek Bir Sorun Değil

Göz çevresindeki koyuluğun görünümü kişiden kişiye değişir. Kahverengi tonlar çoğunlukla melanin adı verilen renk pigmentinin artışıyla bağlantılıdır. Mavi, mor veya pembemsi halkalarda ince derinin altından görünen damarlar daha etkili olabilir. Gözyaşı oluğu, torbalanma ya da cilt gevşekliğinin oluşturduğu gölge ise bölgeyi koyu gösterebilir.

Bu etkenlerin birkaçı aynı kişide birlikte bulunabilir. Bu nedenle yalnızca “morluk giderici” etiketi taşıyan tek bir üründen herkeste aynı sonucu beklemek gerçekçi değildir.

Genetik Yapı ve Cilt Özellikleri Etkili Olabilir

Göz altındaki koyuluk aile bireylerinde de görülüyorsa genetik yatkınlık olasılığı artar. Bazı kişilerde bu görünüm çocukluk veya gençlik döneminden itibaren fark edilir. Cilt rengi, göz kapağı derisinin kalınlığı ve yüzün kemik yapısı da görünümü etkileyebilir.

Melanin üretimi daha yüksek olan ciltlerde pigment kaynaklı koyuluk daha belirgin olabilir. Güneş ışınları melanin üretimini artırarak bu görünümü koyulaştırabilir. Göz çevresine uygun geniş spektrumlu güneş koruyucu kullanılması ve güneş gözlüğü takılması, pigment artışını sınırlamaya yardımcı olabilir.

Uykusuzluk Morluk Yapar mı?

Yetersiz uyku her zaman doğrudan pigment oluşturmaz. Ancak cildin daha soluk ve mat görünmesine, damarların daha belirgin hâle gelmesine ve göz çevresinde sıvı birikmesine katkıda bulunabilir. Bu değişiklikler mevcut koyuluğu daha görünür kılar.

Düzenli uyku, uykusuzluğa bağlı yorgun görünümü azaltabilir; genetik pigmenti, belirgin gözyaşı oluğunu veya yaşla gelişen hacim kaybını ortadan kaldırmaz. Bu nedenle yeterince uyuduğu hâlde koyuluğu geçmeyen kişinin yalnızca uyku süresine odaklanması doğru olmayabilir.

Alerji ve Gözleri Ovuşturmak Görünümü Koyulaştırabilir

Alerjik nezle, egzama ve göz çevresinde gelişen temas alerjileri kaşıntıya yol açabilir. Sürekli ovuşturma ve kaşıma cildi tahriş ederek iltihap sonrasında oluşan renk koyulaşmasını artırabilir. Burun tıkanıklığına eşlik eden damar dolgunluğu da göz çevresini daha koyu gösterebilir.

Kaşıntı, sulanma, hapşırma, burun akıntısı veya göz kapağında pullanma varsa altta yatan alerjik ya da dermatolojik sorun değerlendirilmelidir. Sorunun kaynağı kontrol altına alınmadan yalnızca kozmetik ürün kullanılması yeterli sonuç vermeyebilir.

Yaş İlerledikçe Neden Daha Belirginleşiyor?

Yaşla birlikte cilt incelir, kolajen miktarı azalır ve göz çevresindeki yağ dokusunun dağılımı değişebilir. Gözyaşı oluğu derinleştiğinde ışık bu bölgeye farklı açıyla düşer ve koyu bir gölge oluşur. Alt göz kapağındaki torbalanma da gölgeyi güçlendirebilir.

Bu yapısal değişiklikler, gerçek bir renk artışı bulunmasa bile göz altını mor veya kahverengi gösterebilir. Koyuluğun belirli ışıklarda azalması ya da yüzün açısına göre değişmesi, gölgenin etkili olduğuna işaret edebilir.

Her Göz Altı Morluğu Kansızlık Anlamına Gelmez

Göz altındaki koyuluk tek başına demir eksikliği, kansızlık, tiroit hastalığı veya vitamin eksikliği tanısı koydurmaz. Kansızlığı bulunan bir kişide cildin soluklaşması mevcut damar görünümünü belirginleştirebilir; ancak yalnızca göz altına bakılarak kan değerleri hakkında güvenilir yorum yapılamaz.

Koyuluğa belirgin halsizlik, çabuk yorulma, nefes darlığı, çarpıntı, baş dönmesi, açıklanamayan kilo değişikliği veya saç dökülmesi eşlik ediyorsa hekim değerlendirmesi uygun olur. Gerekli görülürse kan sayımı ve diğer testler kişinin belirtilerine göre planlanır. Belirti olmadan rastgele vitamin ya da demir takviyesi kullanılması doğru değildir.

Evde Uygulanabilecek Basit Adımlar

Soğuk kompres, özellikle sabah saatlerindeki şişkinliği ve yüzeysel damarların belirginliğini geçici olarak azaltabilir. Temiz ve soğuk bir bez birkaç dakika göz çevresinde tutulabilir. Buzun doğrudan cilde uygulanması tahrişe ve soğuk hasarına yol açabileceğinden önerilmez.

Düzenli uyumak, gözleri ovuşturmamak, alerjiyi kontrol altında tutmak ve güneşten korunmak görünümün ağırlaşmasını önleyebilir. Başın hafif yükseltilerek uyunması, sabahları göz çevresinde sıvı birikimi yaşayan bazı kişilerde şişliği azaltabilir.

Yeni bir kozmetik ürüne başlarken göz çevresinin hassas olduğu hesaba katılmalıdır. Yanma, kızarıklık, kaşıntı veya pullanma gelişirse ürün bırakılmalı ve bölge nazikçe temizlenmelidir.

Göz Altı Kremleri Ne Kadar Etkili?

Kafein içeren ürünler damar görünümünü ve şişliği geçici olarak azaltabilir. C vitamini, niasinamid ve bazı renk açıcı bileşenler pigment görünümünde sınırlı iyileşme sağlayabilir. Retinoid adı verilen A vitamini türevleri zamanla ince çizgiler ve cilt yapısı üzerinde etkili olabilir; ancak göz çevresinde tahriş oluşturma olasılıkları vardır.

Kozmetik ürünlerle ilgili çalışmaların önemli bir bölümü küçük katılımcı gruplarıyla yapılmıştır. Ürünlerin içerikleri ve yoğunlukları da birbirinden farklıdır. Bu nedenle etkiler kişiden kişiye değişir ve kalıcı sonuç garantisi verilemez.

Göz çevresine gelişigüzel asit, peeling ürünü, limon suyu, karbonat veya güçlü renk açıcı sürülmemelidir. Bu maddeler tahrişe, göz hasarına ve koyuluğun daha da artmasına neden olabilir. Reçeteli renk açıcılar ve retinoidler dermatolog değerlendirmesiyle kullanılmalıdır.

Tıbbi ve Kozmetik İşlemler Nedene Göre Seçiliyor

Pigmentin baskın olduğu durumlarda dermatolog kontrolünde renk düzenleyici ilaçlar, kimyasal peeling veya uygun lazer yöntemleri değerlendirilebilir. Damar görünümünde farklı lazer seçenekleri gündeme gelebilir. Cilt gevşekliği ve kırışıklık söz konusuysa enerji temelli işlemler düşünülebilir.

Gözyaşı oluğuna bağlı belirgin gölgelenmede dolgu veya yağ aktarımı, fazla deri ve ileri torbalanmada ise cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Bunların hiçbiri her göz altı koyuluğu için uygun değildir.

Özellikle göz çevresi dolgusu sıradan bir kozmetik uygulama olarak görülmemelidir. Şişlik, düzensizlik, mavimsi renk değişikliği ve damar tıkanıklığı gibi komplikasyonlar gelişebilir. Çok seyrek de olsa görme kaybı gibi ağır sonuçlar bildirilmiştir. İşlemin yüz anatomisi konusunda eğitimli ve komplikasyonları yönetebilecek yetkin bir hekim tarafından yapılması gerekir.

Tek Bir Standart Tedavi Bulunmuyor

Bilimsel incelemeler, pigment kaynaklı koyulukla hacim kaybı veya gölge kaynaklı koyuluğun aynı tedaviye yanıt vermediğini gösteriyor. Dolgu ve yağ aktarımı yapısal çöküklüklerde; lazerler ise seçilmiş pigment veya damar kaynaklı durumlarda yarar sağlayabilir.

Bununla birlikte çalışmalar arasında kullanılan yöntem, katılımcı sayısı ve başarı ölçütleri bakımından belirgin farklılıklar bulunuyor. Göz altı koyuluğunu tamamen ortadan kaldırdığı kanıtlanmış tek bir yöntem yok. Gerçekçi hedef, doğru neden belirlendikten sonra görünümde güvenli ve makul bir iyileşme sağlamaktır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

İki gözün altında uzun süredir benzer biçimde bulunan koyuluk çoğunlukla kozmetik bir durumdur. Yeni başlayan, yalnızca bir tarafta görülen veya giderek artan renk değişikliği ise değerlendirilmelidir.

Koyuluğa göz kapağında belirgin şişme, ağrı, kızarıklık, ısı artışı, akıntı, ateş, göz hareketleriyle ağrı ya da görmede değişiklik eşlik ediyorsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Bu belirtiler basit göz altı morluğundan farklı bir göz veya çevre doku sorununu düşündürebilir.

Kalıcı koyuluktan rahatsız olan kişilerde dermatoloji muayenesi; rengin pigmentten, damarlardan, tahrişten veya yüz yapısının oluşturduğu gölgeden kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırt etmeye yardımcı olabilir. Tedavinin başarısını belirleyen en önemli basamak, doğru üründen önce doğru nedenin bulunmasıdır.

KAYNAKLAR

1. Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology – Periorbital Hyperpigmentation: A Comprehensive Review – Rashmi Sarkar, Rashmi Ranjan, Shilpa Garg, Vijay K. Garg, Sidharth Sonthalia ve Shivani Bansal – 2016

2. Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery – Infraorbital Dark Circles: A Review of the Pathogenesis, Evaluation and Treatment – Ivan Vrcek, Omar Ozgur ve Tanuj Nakra – 2016 – DOI: 10.4103/0974-2077.184046

3. Dermatologic Surgery – Treatments of Periorbital Hyperpigmentation: A Systematic Review – Lauren Michelle, Delila Pouldar Foulad, Chloe Ekelem, Nazanin Saedi ve Natasha Atanaskova Mesinkovska – 2021 – DOI: 10.1097/DSS.0000000000002484

4. Annals of Dermatology – Treatments of Infra-Orbital Dark Circles by Various Etiologies – Kui Young Park, Hyun Jung Kwon, Choon Shik Youn, Seong Jun Seo ve Myeong Nam Kim – 2018 – DOI: 10.5021/ad.2018.30.5.522

5. Journal of Cosmetic Dermatology – What Causes Dark Circles Under the Eyes? – Fernanda Magagnin Freitag ve Tania Ferreira Cestari – 2007 – DOI: 10.1111/j.1473-2165.2007.00324.x

6. Dermatologic Surgery – Infraorbital Dark Circles: Definition, Causes, and Treatment Options – Mi Ryung Roh ve Kee Yang Chung – 2009 – DOI: 10.1111/j.1524-4725.2009.01213.x

“Aşırı gaz” denildiğinde tek bir durumdan söz edilmez. Bazı insanlarda sindirim sisteminde gerçekten daha fazla gaz oluşabilir. Bazılarında ise gaz miktarı normal olduğu hâlde bağırsakların gerilmeye karşı hassasiyeti nedeniyle şişkinlik ve basınç daha yoğun hissedilir. Bu nedenle yalnızca gaz çıkarma sayısına bakarak hastalık tanısı konulamaz.

Gaz Sindirim Sisteminde Nasıl Oluşur?

Sindirim sistemindeki gazın iki temel kaynağı vardır. İlki yemek yerken, içerken veya konuşurken yutulan havadır. Bu havanın bir bölümü geğirme yoluyla ağızdan çıkar; kalan kısmı bağırsaklara ilerleyebilir.

İkinci kaynak ise kalın bağırsakta yaşayan mikroorganizmalardır. İnce bağırsakta tamamen sindirilemeyen bazı karbonhidratlar kalın bağırsağa ulaştığında bakteriler tarafından parçalanır ve bu sırada hidrojen, karbondioksit ve bazı kişilerde metan gibi gazlar ortaya çıkar.

Bağırsak gazının kokusu, miktarından farklı bir konudur. Gazın büyük kısmı kokusuzdur. Hoş olmayan koku daha çok bağırsak bakterilerinin ürettiği az miktardaki kükürtlü bileşiklerden kaynaklanır. Bu nedenle kötü kokulu gaz, tek başına bağırsakta ciddi bir hastalık bulunduğu anlamına gelmez.

Geğirme, Şişkinlik ve Karın Şişmesi Aynı Şey Değil

Geğirme, mide veya yemek borusundaki havanın ağızdan çıkarılmasıdır. Şişkinlik, kişinin karnında doluluk, basınç ya da gerilme hissetmesidir. Karın distansiyonu olarak adlandırılan durumdaysa karın çevresinde gözle görülebilen veya ölçülebilen bir genişleme meydana gelir.

Şişkinlik ile karın genişlemesi birlikte görülebilir, ancak her zaman aynı anda ortaya çıkmaz. Kişi yoğun bir şişkinlik hissederken karnında belirgin büyüme olmayabilir. Benzer şekilde karın çevresi genişlediği hâlde rahatsızlık hissi sınırlı kalabilir.

Bu ayrım önemlidir; çünkü geğirme, bağırsak gazı, şişkinlik ve karın genişlemesinin nedenleri ve tedavi yaklaşımları birbirinden farklı olabilir.

Günlük Alışkanlıklar Gazı Artırabilir

Hızlı yemek, lokmaları yeterince çiğnemeden yutmak ve yemek sırasında çok konuşmak daha fazla hava yutulmasına yol açabilir. Pipet kullanmak, sakız çiğnemek, sert şeker emmek, sigara içmek ve gazlı içecek tüketmek de aynı etkiyi yaratabilir.

Uygun oturmayan takma dişler yemek sırasında hava yutmayı artırabilir. Uyku apnesi nedeniyle CPAP cihazı kullanan bazı kişilerde de sabahları karında hava birikmesi ve şişkinlik hissedilebilir.

Kaygı ve stres dönemlerinde farkında olmadan daha sık hava yutulması mümkündür. Bazı kişiler rahatlamak amacıyla tekrarlayan geğirme davranışı geliştirebilir. Bu tür geğirmelerin bir bölümü doğrudan mideden değil, havanın yemek borusuna alınıp hızla geri çıkarılmasından kaynaklanır. Hekimlerin “supragastrik geğirme” dediği bu durumda diyafram nefesi, konuşma terapisi veya bağırsak-beyin odaklı davranışçı yaklaşımlar değerlendirilebilir.

Hangi Yiyecekler Daha Fazla Gaz Yapabilir?

Kuru fasulye, nohut, mercimek, lahana, brokoli, karnabahar, soğan ve bazı tam tahıllar bağırsak bakterilerince fermente edilen karbonhidratlar içerir. Bu besinler bazı kişilerde gazı artırabilir. Ancak lif, bağırsak ve genel sağlık açısından değerlidir; bu nedenle belirtilere yol açıyor diye lifli besinlerin tamamını uzun süre diyetten çıkarmak doğru değildir.

Süt ve süt ürünlerinden sonra gaz, karın ağrısı veya ishal gelişmesi laktoz intoleransını düşündürebilir. Bu durumda süt şekeri olan laktozu sindiren laktaz enzimi yetersizdir. Meyvelerde ve balda bulunan fruktoz ile sorbitol, mannitol ve ksilitol gibi bazı tatlandırıcılar da hassas kişilerde gaz ve ishale yol açabilir.

Şekersiz sakızlar, şekerlemeler ve bazı “diyet” ürünleri şeker alkolleri içerebilir. Etikette sorbitol, mannitol, maltitol veya ksilitol yazması, ürünün bazı kişilerde neden gaz yaptığını açıklayabilir.

Yağlı yemekler doğrudan çok fazla gaz üretmeyebilir; ancak midenin boşalmasını yavaşlatarak yemek sonrası doluluk ve şişkinliği belirginleştirebilir. Porsiyon büyüklüğü de önemlidir. Aynı besinin küçük miktarı sorun oluşturmazken büyük bir porsiyonu belirtiye neden olabilir.

Her Şişkinlik Yalnızca Yiyeceklerden Kaynaklanmaz

Kabızlık, dışkı ve gazın bağırsakta ilerlemesini zorlaştırarak şişkinliğe yol açabilen yaygın nedenlerden biridir. Huzursuz bağırsak sendromunda bağırsak hareketleri ve bağırsakların gerilmeye duyarlılığı değişebilir. Kişi normal miktardaki gazı bile ağrı ve baskı şeklinde hissedebilir.

Fonksiyonel hazımsızlık, yemeklerden sonra erken doyma, üst karında doluluk ve şişkinlikle kendini gösterebilir. Laktoz veya fruktoz intoleransı, çölyak hastalığı, mide boşalmasının yavaşlaması ve daha seyrek olarak ince bağırsakta bakteri artışı da değerlendirilmesi gereken durumlar arasındadır.

Diyabet, Parkinson hastalığı ve bağ dokusunu etkileyen bazı hastalıklar sindirim kanalının hareketlerini yavaşlatabilir. Daha önce mide veya bağırsak ameliyatı geçirenlerde de bağırsak yapısı ve hareketleri değişebilir.

Bazı ilaçlar kabızlık, mide boşalmasında yavaşlama veya şişkinlik yapabilir. Bu nedenle yeni başlayan belirtilerde kullanılan reçeteli ilaçların, reçetesiz ürünlerin ve takviyelerin hekimle birlikte gözden geçirilmesi yararlı olabilir. İlaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalı veya dozları değiştirilmemelidir.

Gazı Azaltmak İçin İlk Olarak Neler Denenebilir?

Yeme hızını düşürmek, lokmaları iyi çiğnemek ve daha küçük porsiyonları tercih etmek basit fakat etkili başlangıç adımlarıdır. Gazlı içecekleri, pipeti, sakızı ve sert şekerleri azaltmak hava yutulmasını sınırlayabilir.

Hangi yiyeceğin ne zaman belirti oluşturduğunu anlamak için kısa süreli beslenme ve belirti günlüğü tutulabilir. Yiyeceklerin yanında porsiyon miktarı, yeme saati, dışkılama düzeni ve eşlik eden yakınmalar da kaydedilebilir. Böylece çok sayıda besini aynı anda kesmek yerine olası tetikleyiciler daha sağlıklı değerlendirilebilir.

Lif tüketimi hızlı artırıldığında gaz ve şişkinlik geçici olarak artabilir. Lifin yavaş yavaş artırılması ve yeterli sıvı alınması daha iyi tolere edilmesini sağlayabilir. Kabızlığın giderilmesi de bazı kişilerde şişkinliği azaltır.

Düzenli hareket bağırsakların çalışmasını destekleyebilir. Özellikle yemek sonrasında yapılan hafif bir yürüyüş, bazı kişilerde doluluk ve gaz hissini hafifletebilir.

Düşük FODMAP Diyeti Herkes İçin Uygun mu?

FODMAP; ince bağırsakta yeterince emilemeyen ve kalın bağırsakta hızla fermente olabilen bazı karbonhidratların ortak adıdır. Düşük FODMAP diyeti, özellikle huzursuz bağırsak sendromu bulunan bazı kişilerde gaz ve şişkinliği azaltabilir.

Bu beslenme modeli bütün şüpheli yiyeceklerin ömür boyu kesilmesi anlamına gelmez. Genellikle kısa bir kısıtlama dönemini, besinlerin kontrollü biçimde yeniden eklenmesi izler. Uzun süre bilinçsiz uygulanması besin çeşitliliğini azaltabilir, yetersiz beslenmeye yol açabilir ve bağırsak mikrobiyotasını olumsuz etkileyebilir. Gerektiğinde gastroenteroloji alanında çalışan bir diyetisyenden destek alınmalıdır.

Çölyak hastalığı araştırılacak kişiler, testler tamamlanmadan glutensiz beslenmeye başlamamalıdır. Gluteni önceden kesmek kan testlerinin ve biyopsinin doğru değerlendirilmesini güçleştirebilir.

Probiyotikler ve Gaz İlaçları Kesin Çözüm Değil

Piyasada şişkinlik için çok sayıda probiyotik, bitkisel ürün ve gaz giderici ilaç bulunur. Buna karşılık her ürünü ve her kişiyi kapsayan güçlü bir fayda kanıtı yoktur. Amerikan Gastroenteroloji Derneğinin klinik güncellemesi, karın şişkinliği ve genişlemesini tedavi etmek amacıyla probiyotiklerin rutin kullanılmasını önermemektedir.

Simetikon içeren ürünler bazı kişilerde rahatlama sağlayabilse de şişkinliğe karşı etkilerine ilişkin bilimsel sonuçlar tutarlı değildir. Laktoz intoleransı veya belirli karbonhidratların sindirimindeki güçlüklerde kullanılan enzim ürünleri ise ancak doğru neden saptandığında yararlı olabilir.

Antibiyotikler, “bağırsak bakterilerini azaltmak” amacıyla gelişigüzel kullanılmamalıdır. İnce bağırsakta bakteri artışı şüphesi değerlendirme gerektirir; bu tanı konulsa bile antibiyotik kararı hekim tarafından verilmelidir.

Tanıda Herkese Aynı Test Yapılmaz

Gaz ve şişkinliğin değerlendirilmesi çoğu zaman ayrıntılı öykü ve fizik muayeneyle başlar. Belirtilerin ne zaman ortaya çıktığı, hangi yiyeceklerle ilişkili olduğu, dışkılama düzeni, kullanılan ilaçlar, geçirilmiş ameliyatlar ve eşlik eden yakınmalar yol gösterir.

Her gaz şikâyetinde endoskopi, tomografi veya nefes testi yapılması gerekmez. Laktoz ve fruktoz intoleransı ya da ince bağırsakta bakteri artışı düşünüldüğünde hidrojen ve metan ölçen nefes testleri kullanılabilir. Çölyak hastalığı için önce kan testleri, gerekli görülürse ince bağırsak biyopsisi değerlendirilebilir.

Görüntüleme ve üst sindirim sistemi endoskopisi daha çok uyarıcı belirtileri bulunan, muayenesinde olağan dışı bulgu saptanan veya yakınmaları yeni ve giderek kötüleşen kişiler için düşünülür. Bulantı ve kusma yoksa mide boşalma testinin yalnızca şişkinlik nedeniyle rutin yapılması önerilmez.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Gaz ve şişkinlik sık tekrarlıyor, giderek artıyor, uykuyu veya günlük yaşamı bozuyor ya da beslenmeyi belirgin biçimde kısıtlıyorsa hekim değerlendirmesi gerekir. Şikâyete sürekli karın ağrısı, uzun süren ishal veya kabızlık, açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık, yutma güçlüğü, tekrarlayan kusma, ateş, dışkıda kan ya da kansızlık eşlik etmesi gecikmeden araştırılmalıdır.

Ani başlayan çok şiddetli karın ağrısı, hızla artan karın şişliği, sürekli kusma veya dışkı ve gaz çıkaramama bağırsak tıkanıklığı gibi acil bir durumu düşündürebilir. Bu belirtilerde acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.

Gaz çoğu kişide doğal ve zararsızdır. Fakat herkesin tetikleyicisi aynı değildir. Kalıcı rahatlama, bütün yiyecekleri yasaklamak ya da rastgele ürün kullanmak yerine şikâyetin kaynağını doğru belirlemekle mümkündür.

KAYNAKLAR

1. Gastroenterology – AGA Clinical Practice Update on Evaluation and Management of Belching, Abdominal Bloating, and Distention: Expert Review – Baha Moshiree, Douglas Drossman, Aasma Shaukat – 2023 – DOI: 10.1053/j.gastro.2023.04.039
2. Clinical Gastroenterology and Hepatology – Abdominal Bloating in the United States: Results of a Survey of 88,795 Americans Examining Prevalence and Healthcare Seeking – Janice E. Oh, William D. Chey, Brennan Spiegel – 2023 – DOI: 10.1016/j.cgh.2022.10.031
3. Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü – Gas in the Digestive Tract – 2021
4. Amerikan Gastroenteroloji Koleji – Belching, Bloating & Flatulence – 2026

International Journal of Obesity’de yayımlanan çalışmada, Kuzey Virginia’da yaşayan 2 bin 899 anne ve çocuğa ait veriler incelendi. Araştırmacılar, annenin gebelik öncesindeki vücut kitle indeksi ile gebelik boyunca aldığı kilonun çocuğun ilk üç yıldaki ağırlık gelişimiyle ilişkisini değerlendirdi.

Bulgular, gebelik öncesinde obezitesi bulunan annelerin çocuklarında üç yaşına gelindiğinde yaşına göre yüksek ağırlık görülme riskinin daha fazla olduğunu ortaya koydu. Gebelikte önerilen aralığın üzerinde kilo alınması da benzer biçimde daha yüksek riskle ilişkili bulundu.

Araştırma Ne Gösterdi?

Çalışmaya alınan annelerin gebelik öncesi ortalama vücut kitle indeksi 25,5 olarak hesaplandı. Yaklaşık yüzde 35’inde gebelik öncesi obezite, yüzde 41’inde ise gebelik boyunca önerilen düzeyin üzerinde kilo artışı vardı.

Çocukların ağırlıkları doğumdan 24 aya kadar altı ayda bir, ardından üç yaşına kadar yıllık olarak takip edildi. Üç yaş değerlendirmesinde çocukların yüzde 25,4’ü yaşına göre fazla kilolu, yüzde 10,5’i ise obezite sınırları içinde sınıflandırıldı.

Araştırmacıların diğer etkenleri hesaba katarak yaptığı analizde, gebelik öncesi obezitesi bulunan kadınların çocuklarında üç yaşındaki fazla kilo veya obezite riskinin yüzde 64 daha yüksek olduğu görüldü. Gebelikte önerilenin üzerinde kilo alanların çocuklarında ise risk yüzde 38 daha yüksekti.

Bu oranlar, her çocuğun aynı sonucu yaşayacağı anlamına gelmiyor. Bir grupta görülen göreli risk artışını gösteriyor; tek bir anne veya çocuk için kesin tahmin sunmuyor.

Doğum Ağırlığı Bağlantının Bir Bölümünü Açıklıyor

Araştırmada doğum ağırlığının, annenin gebelik öncesi vücut kitle indeksi ile çocuğun üç yaşındaki kilo durumu arasındaki bağlantının yaklaşık dörtte birini açıklayabileceği hesaplandı. Bu bulgu, anne karnındaki büyümenin sonraki kilo gelişimine uzanan yollardan biri olabileceğini düşündürüyor.

Ancak bağlantının büyük bölümü doğum ağırlığıyla açıklanamadı. Genetik miras, gebelikte annenin kan şekeri ve metabolik durumu, bebeğin beslenme biçimi, ek gıdaya geçiş, uyku, hareket, aile içindeki beslenme alışkanlıkları ve sosyal koşullar da çocuğun büyümesini etkileyebilir.

Gebelikte alınan ağırlığın tamamı yağ dokusundan oluşmaz. Bebeğin, plasentanın ve amniyon sıvısının ağırlığı; kan hacmindeki artış ve vücutta tutulan sıvı da tartıdaki değişime dahildir. Bu nedenle gebelik kilosu tek başına değerlendirilmemeli, anne ve bebeğin sağlık durumu birlikte izlenmelidir.

İlişki Bulundu, Neden-Sonuç Kanıtlanmadı

Araştırma ileriye dönük bir kohort çalışmasıydı. Başka bir ifadeyle araştırmacılar belirli bir grubu zaman içinde izledi; katılımcıları farklı kilo hedeflerine rastgele ayırmadı. Bu tasarım bir ilişkinin varlığını gösterebilir fakat annedeki kilo artışının çocukta doğrudan obeziteye yol açtığını tek başına kanıtlayamaz.

Çalışmanın başka sınırlılıkları da bulunuyor. Gebelik öncesi ağırlık ve çocukların takipteki ağırlıkları katılımcıların bildirimlerine dayanıyordu. Üç yaşındaki değerlendirmede boy bilgilerinin büyük bölümünün eksik olması nedeniyle standart beden kitle indeksi yerine yaşa göre ağırlık kullanıldı.

Araştırmaya yalnızca zamanında doğan, yenidoğan yoğun bakımına ihtiyaç duymayan tekil gebelikler dahil edildi. Üçüncü yıldaki takip formuna başlangıçtaki grubun yaklaşık üçte biri yanıt verdi. Bulgular bu nedenle çoğul gebeliklere, erken doğan bebeklere veya farklı toplumlara doğrudan genellenemeyebilir.

Çocukluk Çağı Obezitesi Annenin Sorumluluğuna İndirgenemez

Bu sonuçların anne adaylarını suçlayıcı bir dille yorumlanması bilimsel açıdan da etik açıdan da doğru olmaz. Vücut ağırlığı yalnızca kişisel tercihlerle belirlenmez. Genetik yatkınlık, kullanılan ilaçlar, hormonal hastalıklar, ruh sağlığı, çalışma koşulları, gelir düzeyi, sağlıklı gıdaya erişim ve yaşanılan çevre kilo üzerinde etkili olabilir.

Babanın genetik özellikleri ve yaşam biçimi de çocuğun gelişimine katkıda bulunur. Doğumdan sonraki beslenme ortamı, aile alışkanlıkları ve çocuğun hareket edebileceği güvenli alanlara erişimi de uzun vadeli kilo seyrini şekillendirir.

Annenin gebelik öncesindeki kilosu ya da gebelikte aldığı kilo, çocuğun ileride obezite yaşayacağını belirleyen bir kader değildir. Bunlar değiştirilebilen ve değiştirilemeyen çok sayıdaki etken arasında yalnızca birer risk göstergesidir.

Gebelikte İdeal Kilo Artışı Herkes İçin Aynı Değildir

Gebelikte uygun kilo artışı; gebelik öncesi vücut kitle indeksine, çoğul gebelik durumuna, annenin mevcut hastalıklarına ve bebeğin büyümesine göre değişebilir. Bu nedenle bütün anne adaylarına uygulanabilecek tek bir kilo hedefi yoktur.

Amaç mümkün olduğunca az kilo almak değildir. Yetersiz kilo artışı da bebeğin büyümesi ve gebeliğin sağlıklı ilerlemesi açısından sorun oluşturabilir. Sıkı diyetler, öğün atlama, kontrolsüz takviye kullanımı veya hızlı kilo verme girişimleri gebelik döneminde uygun değildir.

Düzenli gebelik kontrollerinde ağırlık seyri; tansiyon, kan şekeri, bebeğin büyümesi ve annenin genel sağlık durumuyla birlikte değerlendirilir. Gerektiğinde kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile diyetisyen tarafından kişiye uygun bir beslenme ve hareket planı oluşturulabilir.

Gebelikten Önce Destek Almak Ne Sağlayabilir?

Gebelik planlayan kişilerin mevcut hastalıklarını kontrol altına alması, yeterli ve dengeli beslenmesi, sigara ve alkolden uzak durması, düzenli hareket etmesi ve kullandığı ilaçları hekimiyle değerlendirmesi hem anne hem bebek sağlığına katkı sağlayabilir.

Fazla kilosu veya obezitesi bulunan bir kişinin gebelik öncesinde sağlık desteği alması; gebelik şekeri, yüksek tansiyon ve aşırı gebelik kilo artışı gibi sorunların yönetilmesine yardımcı olabilir. Buna karşılık mevcut araştırmalar, gebelikten önce kilo vermenin çocukluk çağı obezitesini kesin biçimde önlediğini henüz göstermiyor.

2026 yılında yayımlanan bir bilimsel derleme, gebelik öncesi kilo verme girişimlerinin çocukların ilerleyen yıllardaki kilo durumu üzerindeki etkisini değerlendirebilmek için yeterli verinin bulunmadığı sonucuna vardı. Uzun süreli ve kontrollü çalışmalara ihtiyaç sürüyor.

Çocuğun Büyümesi Tek Bir Tartı Değeriyle Değerlendirilmez

Bebek ve çocuklarda büyüme değerlendirmesi yetişkinlerden farklıdır. Yaşa ve cinsiyete uygun boy, kilo ve beden kitle indeksi eğrileri kullanılır. Tek ölçümden çok, çocuğun zaman içindeki büyüme çizgisi dikkate alınır.

Büyüme eğrisinde belirgin ve kalıcı bir yükseliş, kısa sürede aşırı kilo alma, boy uzamasında yavaşlama ya da ebeveynin çocuğun gelişimi hakkında kaygı duyması halinde çocuk hekimine başvurulabilir. Hekim; beslenme, uyku, hareket, kullanılan ilaçlar ve aile öyküsünü birlikte değerlendirir.

Çocukların kilosu hakkında utandırıcı ifadeler kullanmak, onları akranlarıyla karşılaştırmak veya hekim değerlendirmesi olmadan kısıtlayıcı diyetlere yöneltmek doğru değildir. Hedef tartıdaki tek bir sayıyı düşürmek değil, büyümeyi ve sağlıklı alışkanlıkları ailece desteklemektir.

KAYNAKLAR

1. International Journal of Obesity – The association of prenatal adiposity characteristics with early childhood overweight and obesity: findings from a large and diverse mother–child cohort – Hua Min, Michael S. Bloom, Grace N. Lawrence ve çalışma arkadaşları – 2026 – DOI: 10.1038/s41366-026-02082-7

2. Current Obesity Reports – Preconception Weight Loss to Prevent Childhood Obesity: Current Evidence and Research Gaps – Kimberly K. Vesco, Erin S. LeBlanc, Suzanne Phelan ve çalışma arkadaşları – 2026 – DOI: 10.1007/s13679-025-00682-4

3. Pediatrics – Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Treatment of Children and Adolescents With Obesity – Sarah E. Hampl, Sandra G. Hassink, Asheley C. Skinner ve çalışma arkadaşları – 2023 – DOI: 10.1542/peds.2022-060640

4. The Lancet Child & Adolescent Health – Parental lifestyle patterns around pregnancy and risk of childhood obesity in four European birth cohort studies – Marion Lecorguillé ve çalışma arkadaşları – 2023 – DOI: 10.1016/S2352-4642(23)00090-6

5. Dünya Sağlık Örgütü – Report of the Commission on Ending Childhood Obesity – 2016

Kalp krizi, kalbi besleyen damarlardan birindeki kan akışının aniden ciddi biçimde azalması veya kesilmesi sonucu gelişir. Tıptaki adı miyokart enfarktüsüdür. Oksijensiz kalan kalp kası zarar görmeye başladığı için belirtiler karşısında beklemek yerine acil yardım istemek gerekir.

Kalp Krizi En Sık Neden Olur?

Kalp krizlerinin büyük bölümü koroner arter hastalığı zemininde gelişir. Kalbi besleyen damarların duvarında zamanla kolesterol ve başka maddelerden oluşan plaklar birikir. Bu plaklardan biri yırtıldığında üzerinde pıhtı oluşabilir ve kan akışı engellenebilir.

Daha seyrek olarak kalp damarında ani kasılma, damarın kendiliğinden yırtılması veya kalbin oksijen gereksinimi ile aldığı oksijen arasındaki ciddi dengesizlik de kalp kasında hasara yol açabilir. Bu nedenle her kalp krizi aynı mekanizmayla ortaya çıkmaz.

Göğüsteki Baskı En Bilinen İşaret

En sık görülen belirti, göğsün orta veya sol bölümünde hissedilen ağrı ya da rahatsızlıktır. Kişi bunu baskı, sıkışma, ağırlık, yanma, dolgunluk veya göğsün üzerine bir yük oturmuş hissi şeklinde tarif edebilir.

Rahatsızlık birkaç dakikadan uzun sürebilir, azalabilir ve yeniden başlayabilir. Ağrı yalnızca göğüste kalmayabilir; bir veya iki kola, omuzlara, sırta, boyna, çeneye ya da midenin üst bölümüne yayılabilir.

Her Göğüs Ağrısı Kalp Krizi Değildir

Kas ve eklem sorunları, reflü, akciğer hastalıkları ve yoğun kaygı da göğüs ağrısına yol açabilir. Ancak ağrının biçimine bakarak evde güvenli biçimde ayrım yapmak her zaman mümkün değildir.

Özellikle yeni başlayan, dinlenmekle geçmeyen veya nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı ve baş dönmesiyle birlikte görülen göğüs rahatsızlığı acil değerlendirme gerektirir. Bilinen kalp hastalığı bulunmaması da kalp krizini dışlamaz.

Göğüs Ağrısı Olmadan da Gelişebilir

Kalp krizine nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı, kusma, baş dönmesi, sersemlik, çarpıntı ve olağan dışı güçsüzlük eşlik edebilir. Bazı kişilerde göğüs ağrısı geri planda kalırken bu yakınmalar daha belirgin olabilir.

Diyabeti olanlarda, ileri yaştaki kişilerde ve bazı kadınlarda belirtiler daha silik seyredebilir. Açıklanamayan nefes darlığı, günlerdir süren alışılmadık yorgunluk veya sırta ve çeneye yayılan rahatsızlık bu nedenle küçümsenmemelidir.

Kadınlarda Belirtiler Nasıl Görülebilir?

Kadınlarda da en sık görülen kalp krizi belirtisi göğüs ağrısı veya göğüste rahatsızlıktır. Bununla birlikte nefes darlığı, bulantı, omuz veya sırt ağrısı, olağan dışı yorgunluk ve güçsüzlük gibi eşlik eden yakınmalar daha fazla öne çıkabilir.

“Kadınlarda kalp krizi göğüs ağrısı yapmaz” düşüncesi doğru değildir. Asıl sorun, göğüs ağrısı dışındaki işaretlerin mide rahatsızlığına, strese ya da yorgunluğa bağlanarak yardım istemenin geciktirilmesidir.

Kalp Krizi ile Kalp Durması Aynı Şey Değildir

Kalp krizi bir dolaşım sorunudur; kalp kasına giden kan akışı bozulur. Kalp durması ise kalbin etkili biçimde pompalama yapmayı bırakmasıyla gelişen elektriksel bir acil durumdur.

Kalp krizi geçiren kişi çoğu zaman uyanık ve nefes alıyor olabilir. Kalbi duran kişi ise aniden çöker, yanıt vermez ve normal nefes almaz; yalnızca düzensiz, iç çeker gibi soluklar görülebilir. Kalp krizi, bazı hastalarda kalp durmasını tetikleyebilir.

Şüphe Varsa İlk Olarak Ne Yapılmalı?

Kalp krizini düşündüren belirtilerde Türkiye’de 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Kişinin kendi aracıyla hastaneye gitmeye çalışması veya bir yakınının araç kullanması yerine ambulans istemek daha güvenlidir. Acil sağlık ekibi ilk değerlendirmeyi ve gerekli müdahaleyi yolda başlatabilir.

Belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemek, kişiyi yürütmek ya da öksürterek kalp krizini durdurmaya çalışmak doğru değildir. “Öksürükle kalp masajı” adıyla yayılan yöntem, halkın evde uygulayabileceği güvenilir bir müdahale değildir.

Aspirin herkese uygun olmayabilir. Kanama, alerji veya başka bir acil durum söz konusu olabileceğinden, acil çağrı görevlisi ya da sağlık personeli önermeden ilaç alınmamalıdır. Kişi daha önce göğüs ağrısı için hekimi tarafından verilmiş bir ilacı kullanıyorsa yine kendi tedavi planına ve acil ekibin yönlendirmesine uymalıdır.

Kişi aniden bilincini kaybeder ve normal nefes almıyorsa 112’nin yönlendirmesiyle kalp masajına başlanmalı, ulaşılabiliyorsa otomatik şok cihazı kullanılmalıdır.

Tanı Nasıl Konulur?

Kalp krizi tanısı yalnızca belirtilere bakılarak konulmaz. Acil serviste elektrokardiyografi, yani kalbin elektriksel faaliyetini gösteren EKG çekilir. Kalp kası hücreleri zarar gördüğünde kana karışan troponin adlı proteini ölçmek için kan testleri yapılır.

Troponin zaman içinde değişebileceği için testin tekrarlanması gerekebilir. İlk EKG’nin normal görünmesi de bazı kalp krizlerini tek başına dışlamaz. Hekim; belirtileri, muayeneyi, seri EKG ve kan testlerini birlikte değerlendirir. Gerektiğinde kalp ultrasonu, koroner anjiyografi veya başka görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

Tedavide Amaç Kan Akışını Yeniden Sağlamak

Tedavi, tıkanan damardaki kan akışını olabildiğince erken yeniden sağlamayı ve kalp kasındaki hasarı sınırlamayı amaçlar. Hastanın durumuna göre ilaçlar, koroner anjiyografi sırasında balon ve stent uygulaması ya da daha seyrek olarak bypass ameliyatı gündeme gelebilir.

Hangi tedavinin seçileceği kalp krizinin türüne, belirtilerin başladığı zamana, EKG ve kan testi sonuçlarına, kanama riskine ve hastanın genel durumuna göre belirlenir. Evde uygulanabilecek bir yöntem, tıkanmış kalp damarını güvenli biçimde açamaz.

Kimlerin Riski Daha Yüksek?

Yüksek tansiyon, yüksek LDL kolesterol, diyabet, sigara kullanımı, hareketsizlik, fazla kilo ve sağlıksız beslenme kalp krizi riskini artırabilir. Yaşın ilerlemesi, ailede erken yaşta kalp damar hastalığı bulunması ve daha önce kalp damar hastalığı geçirilmesi de riski yükseltir.

Risk faktörlerinin bir bölümü değiştirilemez. Buna karşılık sigarayı bırakmak, tansiyon ve kan şekerini izlemek, kolesterolü hekimle birlikte yönetmek, düzenli hareket etmek ve dengeli beslenmek riski azaltmaya yardımcı olabilir. Reçeteli ilaçların gelişigüzel bırakılması ise koruyucu tedaviyi sekteye uğratabilir.

Ne Zaman Acil Yardım İstenmeli?

Göğüste birkaç dakikadan uzun süren veya gelip giden baskı, sıkışma ya da ağrı; kola, sırta, boyna veya çeneye yayılan rahatsızlık; ani nefes darlığı; soğuk terleme; bulantı; bayılma hissi veya açıklanamayan ağır halsizlik varsa 112 aranmalıdır.

Belirtiler hafif olsa ya da kişinin kalp krizi geçirip geçirmediğinden emin olunamasa bile gecikmemek gerekir. Kalp krizinde geçen süre, zarar gören kalp kası miktarını ve tedavinin başarısını etkileyebilir.

KAYNAKLAR

1. European Heart Journal – 2023 ESC Guidelines for the Management of Acute Coronary Syndromes – Byrne RA, Rossello X, Coughlan JJ ve ESC Scientific Document Group – 2023 – DOI: 10.1093/eurheartj/ehad191
2. Circulation – 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR Guideline for the Evaluation and Diagnosis of Chest Pain – Gulati M, Levy PD, Mukherjee D ve çalışma grubu – 2021 – DOI: 10.1161/CIR.0000000000001029
3. Circulation – Fourth Universal Definition of Myocardial Infarction (2018) – Thygesen K, Alpert JS, Jaffe AS ve görev gücü – 2018 – DOI: 10.1161/CIR.0000000000000617
4. American Heart Association – Warning Signs of a Heart Attack – Son değerlendirme 2024
5. National Heart, Lung, and Blood Institute – Heart Attack: Symptoms, Causes, Diagnosis and Recovery – Güncelleme 2022
6. WebMD – Heart Attack: Symptoms, Causes, Diagnosis, Treatment and Recovery – Tıbbi içerik incelemesi

Kaza, Karadeniz Sahil Yolu’nun Vakfıkebir Terminali karşısındaki bölümünde yaşandı. Edinilen bilgilere göre yolun karşısına geçmeye çalışan Avni Sağlam’a bir araç çarptı. Sağlam, kazada hayatını kaybetti.

Sekmenli Mahallesi’nden olan Avni Sağlam’ın uzun yıllar ilçede lokantacı esnafı olarak hizmet verdiği öğrenildi. Güler yüzü, hoş sohbeti ve çevresine karşı samimi yaklaşımıyla tanınan Sağlam’ın vefatı; ailesi, yakınları, sevenleri ve ilçe halkı arasında derin üzüntü yarattı.

Türk Hava Yollarının yönetim ve organizasyon yapısında geniş kapsamlı bir görev değişikliğine gidildi. THY İcra Komitesi tarafından alınan kararlar doğrultusunda, şirketin farklı kıtalardaki müdürlükleri ile merkez teşkilatında çok sayıda atama gerçekleştirildi.

Edinilen bilgilere göre yeni görev dağılımı; Avrupa, Afrika, Asya, Amerika ve Orta Doğu’daki yurt dışı müdürlüklerinin yanı sıra teknik, kalite güvence, gelir yönetimi, kargo, eğitim ve operasyon birimlerini kapsadı.

Yurt dışı müdürlüklerinde yeni dönem

Atama kararları kapsamında Burak Yıldız, Johannesburg Müdürlüğünden Minsk Müdürlüğüne; Mehmet Akay ise Singapur Müdürlüğünden Johannesburg Müdürlüğüne getirildi.

Serkan Özbüyükyörük Viyana’dan Singapur’a, İsmail Selim Ecirli Bogota’dan Viyana’ya, Serkan Baş ise Katmandu’dan Erivan’a görevlendirildi.

Akın Çarkçı Abuja Müdürlüğünden Lüksemburg Müdürlüğüne geçerken Muttalip İlhan Podgoritsa’dan Abuja’ya, Ömer Önder Haberdar da Lahor’dan Podgoritsa’ya atandı.

Görev yeri değiştirilen diğer yöneticiler şöyle:

• Alper Kaşıkçı: Lüksemburg’dan Seattle’a
• Lokman Balkan: Lagos’tan Brüksel’e
• Yahya Zahid Şensoy: Budapeşte’den Kuveyt’e
• Ahmet Tursun: Mauritius’tan Budapeşte’ye
• Ali Özdemir: Entebbe’den Mauritius’a
• Ömer Aslan: Bağdat’tan Maskat’a
• İbrahim Dündaran: Maskat’tan Montreal’e
• Abdullah Yılmaz: Şiraz’dan Tahran’a

Afrika ve Asya teşkilatında yeni görevlendirmeler

THY’nin Afrika ve Asya’daki yönetim kadrolarında da değişiklik yapıldı. Mehmet Fatih Aygüner, Ulan Batur’daki görevinin ardından Bahreyn Müdürlüğüne atanırken Resul Baş, Dakar’dan Ulan Batur’a geçti.

İbrahim Sedqi Dammam’dan Medine Müdürlüğüne, Ali Battal ise İslamabad’dan Dammam Müdürlüğüne görevlendirildi.

Satış kadrolarından müdürlük görevlerine atama

Yeni görev dağılımında satış birimlerinde çalışan bazı yöneticilerin yurt dışı müdürlüğü görevlerine getirilmesi dikkati çekti.

Gökberk Tatlıgil, Hong Kong Kurumsal Satış Şefliğinden Bogota Müdürlüğüne; Serpil Çekmen Kaya, Kopenhag Satış Şefliğinden Bilbao Müdürlüğüne atandı.

Ali Serdar Terlemez Cidde Satış Şefliğinden Lahor Müdürlüğüne, Üsame Koca Montreal’deki satış görevinden İslamabad Müdürlüğüne getirildi.

Mehmet Gülbudak, Stuttgart Kıdemli Satış Yöneticiliğinden Entebbe Müdürlüğüne; Fatih Sarı ise Frankfurt Kıdemli Satış Yöneticiliğinden Lagos Müdürlüğüne geçti.

Teknik ve kalite güvence yönetimi değişti

Atama kararları THY’nin merkez teşkilatında da önemli değişiklikler getirdi. Ahmet İsmail Gülle, Teknik Başkan olarak görevlendirilirken Bilal Tek, Kalite Güvence Başkanlığına atandı.

Burak Küskü ise Rezervasyon ve Biletleme Sistem Yönetim Müdürü olarak görevlendirildi.

Gelir yönetiminde yeni müdürlük oluşturuldu

THY’nin Gelir Yönetimi Başkanlığı bünyesinde yeni bir yapılanmaya da gidildi. Gelir Yönetimi Başkan Yardımcılığına bağlı olarak Teklif ve Sipariş Yönetimi Müdürlüğü kuruldu.

Yeni oluşturulan müdürlüğün başına Mehmet Deveci getirildi.

Kargo teşkilatı yeniden düzenlendi

Kargo Satış Başkanlığı bünyesindeki Doğu Avrupa Kargo Satış Müdürlüğünün görev alanı genişletilerek birimin adı Güney ve Doğu Avrupa Kargo Satış Müdürlüğü olarak değiştirildi. Birimin müdürlüğüne Ahmet Kürşat Baltacı atandı.

Kargo teşkilatındaki diğer görevlendirmeler şöyle sıralandı:

• Aydoğan Can: Kargo Kilit Müşteriler Müdürü, Amerika
• Serkan Sönmez: Kargo Kilit Müşteriler Müdürü, Avrupa
• Bayram Eryılmaz: Kargo Satış Müdürü, Orta Doğu
• Mustafa Cihangir Oğuz: Kargo Satış Müdürü, Güneydoğu Asya
• Mustafa Asım Subaşı: Çukurova Kargo Müdürü
• Hilmi Çetin: Kargo Müşteri Deneyimi Müdürü
• Faik Deniz: Kargo Satış Müdürü, Türkistan ve Rusya
• Ozan Belge: İzmir Kargo Müdürü
• Çağkan Torunlar: Kargo Satış Müdürü, İstanbul
• Mustafa Cihat Akgöz: Kargo Satış Müdürü, Kuzeydoğu Asya

Eğitim ve operasyon birimlerinde üç atama

İcra Komitesi kararları doğrultusunda Ahmet Han, Uzmanlık Eğitimleri Müdürü; Mustafa Kaya, Seyahat Paketleri Müdürü; Volkan İçpınar ise Simülatör Müdürü olarak görevlendirildi.

Böylece Türk Hava Yollarının küresel teşkilatından merkez birimlerine kadar uzanan geniş bir alanda yönetim kadroları yeniden şekillendirildi. Atamaların, şirketin ticari faaliyetleri ile teknik ve operasyonel süreçlerinde yeni bir görev dağılımı oluşturması bekleniyor.

Galatasaray’ın santrfor transferi için gündemine aldığı Ermedin Demirovic konusunda Türkiye ve Almanya’dan gelen haberler birbiriyle çelişiyor.

Türkiye’de 23 Ağustos’ta yayımlanan çok sayıda haberde sarı-kırmızılıların teklifini 18 milyon euroya yükselttiği, Stuttgart’ın bu rakama olumlu yanıt verdiği ve transferde anlaşmaya varıldığı ileri sürüldü. Ajansspor ve Fotomaç da transferin anlaşma aşamasına geldiğini duyuran yayınlar arasında yer aldı.

Ancak Stuttgart cephesinden gelen doğrudan açıklama, transferin mevcut durumuna ilişkin daha temkinli bir tablo ortaya koyuyor.

Stuttgart yöneticisi: “Şu anda görüşmüyoruz”

Stuttgarter Zeitung’un haberine göre VfB Stuttgart Sportif Direktörü Fabian Wohlgemuth, takımın Rostock’taki kupa karşılaşmasının ardından Demirovic’in geleceği hakkında konuştu.

Wohlgemuth, Galatasaray ile yürütülen süreç sorulduğunda mevcut durumu “Şu anda görüşmüyoruz” sözleriyle açıkladı.

Bu açıklama, transfer ihtimalinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Ancak tarafların şu anda aktif bir pazarlık yürüttüğünü veya anlaşmanın tamamlandığını söylemeyi de güçleştiriyor.

18 milyon euro konusunda çelişkili bilgiler

Transfer dosyasındaki bir diğer önemli başlık bonservis bedeli.

Türkiye’deki haberlerde Galatasaray’ın ilk teklifinin ardından rakamı 18 milyon euroya yükselttiği ve Stuttgart’ın bu bedeli kabul ettiği öne sürülüyor. Bazı yayınlar daha da ileri giderek kulüplerin anlaşmaya vardığını yazdı.

Almanya tarafındaki bilgiler ise bu aşamada aynı kesinliği taşımıyor.

Dolayısıyla 18 milyon euroluk teklifin Stuttgart tarafından kabul edildiği ve transferin sonuçlandığı iddiasını kesinleşmiş bilgi olarak değerlendirmek için henüz erken.

“Anlaşma sağlandı” haberleri Türkiye’de yayıldı

Türkiye’deki haber akışının önemli bölümü transferin tamamlanmaya çok yakın olduğu yönünde ilerliyor.

Ajansspor, Galatasaray’ın görüşmelerde “mutlu sona ulaştığını” yazarken Fotomaç, Stuttgart’ın son teklife olumlu yanıt verdiğini öne sürdü. Başka yayınlarda da 18 milyon euro karşılığında anlaşmaya varıldığı iddiası tekrarlandı.

Buna karşılık Stuttgart’ın sportif direktöründen gelen doğrudan açıklama nedeniyle transferi şu aşamada “bitti” şeklinde duyurmak risk taşıyor.

Transfer tamamen kapanmış değil

Wohlgemuth’un sözlerinin önemli ayrıntısı, Stuttgart yöneticisinin Demirovic’in ayrılığına kesin olarak kapıyı kapatmaması.

Bu nedenle Galatasaray’ın oyuncuya ilgisinin sürdüğü ve tarafların yeniden masaya oturabileceği ihtimali bulunuyor. Ancak mevcut bilgiler ışığında kulüpler arasında tamamlanmış bir anlaşmanın bulunduğunu söylemek mümkün değil.

Demirovic dosyasında bundan sonraki belirleyici gelişme, Stuttgart ile Galatasaray arasında görüşmelerin yeniden başlayıp başlamayacağı ve Alman kulübünün bonservis beklentisinin karşılanıp karşılanmayacağı olacak.

Kaynaklar

1. Stuttgarter Zeitung – Carlos Ubina, 22 Ağustos 2026
2. BILD – VfB Stuttgart / Ermedin Demirovic transfer dosyası

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), RHA Redensity Eye ve lokal anestezik içeren RHA Redensity Eye Lido adlı hyalüronik asit dolgularının göz altındaki hacim kaybında kullanılmasını onayladı.

Yeni kullanım alanı; 22 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde, göz altı olarak bilinen infraorbital bölgede görülen orta ve ileri dereceli doku hacmi kayıplarının düzeltilmesini kapsıyor. Ürün, deri altına veya kemiği örten dokunun üzerine uygulanıyor.

FDA kayıtlarına göre karar 12 Mayıs 2026 tarihinde verildi. Üretici şirketler ise gelişmeyi 20 Ağustos 2026’da kamuoyuna duyurdu. Bu nedenle söz konusu karar yeni bir ürünün ilk kez onaylanmasından çok, mevcut dolgunun kullanım alanının göz altı bölgesini kapsayacak şekilde genişletilmesi anlamına geliyor.

Araştırmaya 248 yetişkin katıldı

FDA belgesindeki klinik değerlendirmede 183 kişi dolgu uygulanan grupta, 65 kişi ise başlangıçta işlem yapılmayan kontrol grubunda yer aldı. Araştırma; ileriye dönük, randomize, çok merkezli ve değerlendirmecilerin hangi katılımcıya işlem yapıldığını bilmediği bir tasarımla yürütüldü.

Uygulamadan 12 hafta sonra, her iki göz altında en az bir derecelik düzelme gösterenlerin oranı tedavi grubunda yüzde 79, kontrol grubunda yüzde 9,8 olarak hesaplandı. Katılımcıların kendi değerlendirmelerine dayanan ölçümde ise tedavi edilenlerin yüzde 80,9’u göz altı görünümünde iyileşme bildirdi. FDA kullanım ve klinik değerlendirme belgesi⁠

Üretici şirketlerin açıkladığı yüzde 93’lük sonuç ise temel klinik sonlanım noktasından farklı olarak, daha genel bir estetik iyileşme ölçeğine dayanıyor. Bu nedenle haberde FDA’nın birincil değerlendirmesi olan yüzde 79’luk oranın esas alınması daha doğru.

Etki herkeste 12 ay sürmedi

Kör değerlendirici sonuçlarına göre tedaviye yanıt verenlerin oranı 24’üncü haftada yüzde 74,6, 36’ncı haftada yüzde 69,9 ve 52’nci haftada yüzde 60,5 olarak kaydedildi. Bulgular, etkinin bazı kişilerde yaklaşık bir yıl sürebildiğini ancak bütün hastalarda aynı kalıcılığın sağlanmadığını gösteriyor.

Bu sonuçlar “dolgunun herkeste 12 ay etkili olduğu” şeklinde yorumlanmamalı. Etkinin süresi; kişinin anatomisine, uygulanan miktara, enjeksiyon tekniğine ve dokunun özelliklerine göre değişebilir.

Göz çevresi hassas bir bölge

RHA Redensity Eye, çapraz bağlı ve çapraz bağlı olmayan hyalüronik asit içeren biyolojik olarak parçalanabilir bir jel implant olarak tanımlanıyor. Ürünün iki çeşidinde enjeksiyon sırasında ağrıyı azaltmak amacıyla mepivakain veya lidokain bulunuyor.

Göz altı bölgesi damar ve sinir yapıları bakımından karmaşık olduğu için uygulamanın bu alanda deneyimli, yetkili bir sağlık profesyoneli tarafından gerçekleştirilmesi gerekiyor. FDA belgesinde ürünün damar içine verilmesinin damar tıkanıklığı, doku kanlanmasının bozulması ve enfarktüs gibi ciddi sonuçlara yol açabileceği özellikle belirtiliyor.

Şiddetli alerji veya anafilaksi öyküsü bulunanlarda, amid tipi lokal anesteziklere aşırı duyarlılığı olanlarda ve kanama bozukluğu bulunan kişilerde ürünün kullanılmaması gerekiyor. Araştırmada ciddi tedavi ilişkili olay veya damar tıkanıklığı bildirilmemiş olması, bu komplikasyonların gerçek yaşamda ortaya çıkamayacağı anlamına gelmiyor.

FDA kararı yalnızca ABD’deki kullanım iznini ifade ediyor. Ürünün Türkiye’de ruhsatlandırılması, piyasaya sunulması ve hangi koşullarda uygulanabileceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

1. ABD Gıda ve İlaç Dairesi – PMA P170002/S050⁠
2. ABD Gıda ve İlaç Dairesi – RHA Redensity Eye kullanım ve klinik değerlendirme belgesi⁠
3. Dermatology Times – FDA Clears RHA Redensity Eye for Infraorbital Hollowing⁠

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: