Hazırlanan aday listesinde Bamba Dieng, Evidence Makgopa, Tshegofatso Mabasa, Jordan Siebatcheu ve Ali Sowe isimlerinin farklı transfer senaryoları kapsamında değerlendirildiği iddia ediliyor.

Teknik heyetin özellikle hava toplarında etkili, geçiş oyununa uyum sağlayabilecek ve tek forvet sisteminde görev alabilecek bir oyuncu profili istediği belirtiliyor. Yönetimin ise bonservis yükünü azaltacak kiralama ve satın alma opsiyonlu formüller üzerinde durduğu ifade ediliyor.

Erzurumspor'un yalnızca yabancı değil, yerli forvet alternatiflerini de takip ettiği, ancak önceliğin tecrübeli bir yabancı santrfor transferinde olduğu konuşuluyor. Transfer süreciyle ilgili kulüpten henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Listenin santrfor adaylarından Kevin Carlos, fizik gücü ve hava toplarındaki etkinliğiyle öne çıkıyor. Samsunspor’un yüksek bonservis maliyetini aşmak için kiralık transfer formülünü değerlendirebileceği konuşuluyor.

Kanat hattında Samuel Ballet, sürati ve Süper Lig tecrübesiyle dikkat çekiyor. Mariusz Fornalczyk ise gençliği, bire bir becerisi ve gelişim potansiyeli nedeniyle yatırım transferi profili sunuyor.

Galatasaray’ın genç oyuncusu Can Armando Güner, yerli rotasyonunu güçlendirebilecek kiralık seçenek olarak öne çıkarken, Bamba Dieng hem santrfor hem kanat bölgelerinde kullanılabilecek güçlü alternatifler arasında gösteriliyor.

Samsunspor’un mali şartlar, yabancı kontenjanı ve teknik heyetin raporuna göre listesini daraltması bekleniyor. Oyuncularla ilgili henüz resmi açıklama yapılmadı.

Listenin ilk sırasında Yunus Emre Konak yer alıyor. İngiltere'de forma giyen genç orta saha için farklı transfer formüllerinin değerlendirildiği belirtiliyor.

Yerli alternatifler arasında Salih Özcan ve Mithat Pala isimleri öne çıkarken, çok yönlü yapısıyla dikkat çeken Kenan Haroun da teknik ekibin değerlendirdiği oyuncular arasında gösteriliyor.

Trabzonspor'un gelişim potansiyeli yüksek oyunculara yöneldiği, mali şartlara göre listeyi daraltacağı ifade ediliyor. Teknik heyetin yeni sezon planlamasında merkez orta saha transferini öncelikli bölgelerden biri olarak gördüğü belirtiliyor.

Kulüpten transfer çalışmalarıyla ilgili resmi bir açıklama yapılmazken, orta saha operasyonunun önümüzdeki günlerde netlik kazanması bekleniyor.

Listenin yerli statüsündeki dikkat çekici ismi Oğuz Aydın. Beşiktaş’ın oyuncunun kulübündeki durumunu takip ettiği ve transfer şartlarını araştırdığı konuşuluyor.

Inter forması giyen Luis Henrique, güçlü fiziği ve çizgi üzerindeki süratiyle listenin öne çıkan yabancı adaylarından biri. Siyah-beyazlıların bu transfer için kiralama veya satın alma opsiyonlu formülü değerlendirebileceği iddia ediliyor.

Abdul Fatawu, yaşı ve gelişim potansiyeli nedeniyle yatırım transferi profiliyle dikkat çekiyor. Andreas Skov Olsen ise sol ayağıyla sağ kanattan merkeze kat ederek skor üretebilmesiyle teknik heyetin aradığı özellikleri taşıyor.

Listenin en tecrübeli seçeneklerinden Riccardo Orsolini için ise yüksek bonservis beklentisinin süreci zorlaştırabileceği belirtiliyor.

Beşiktaş’ın mali şartlar, yabancı kontenjanı ve teknik heyetin raporuna göre beş kişilik listeyi daraltması bekleniyor. Oyuncularla ilgili henüz resmi açıklama yapılmadı.

Tercih döneminde öğrenciler, hem merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okulları hem de yerel yerleştirme kapsamındaki liseleri tercih edebilecek. Tercihlerin tamamlanmasının ardından başvuruların geçerli sayılması için ilgili ortaokul müdürlüğü tarafından onaylanması gerekiyor.

Merkezi sınav puanıyla öğrenci alan liseler için en fazla 10 okul tercih edilebiliyor. Ayrıca yerel yerleştirme ve pansiyonlu okullar için de tercih hakkı bulunuyor. Öğrencilerin tercih listelerini oluştururken yalnızca puanlarını değil, yüzdelik dilimlerini, kontenjan durumunu ve geçmiş yıllardaki yerleştirme verilerini de dikkate almaları öneriliyor.

Milli Eğitim Bakanlığı, tercih sürecinde öğrenci ve velilere rehberlik edilmesi amacıyla Türkiye genelinde binlerce tercih danışmanlığı komisyonu oluşturdu. Adaylar, okullarındaki rehber öğretmenlerden ve tercih danışmanlığı birimlerinden destek alabilecek.

Tercih sürecinin tamamlanmasının ardından yerleştirme sonuçları ve boş kontenjanlar 5 Ağustos’ta ilan edilecek. Sonrasında ise iki aşamalı nakil başvuru süreci başlayacak. İlk nakil başvuruları 5-7 Ağustos, ikinci nakil başvuruları ise 10-12 Ağustos tarihleri arasında alınacak.

Soruşturma kapsamında haklarında işlem başlatılan şüphelilerden 25’i gözaltına alındı. Yetkililer, 2 şüphelinin başka suçlardan cezaevinde bulunduğunu, 2 şüphelinin ise yurt dışında olduğunun belirlendiğini açıkladı. Operasyonun, soruşturma dosyasında yer alan deliller ve yürütülen incelemeler doğrultusunda gerçekleştirildiği bildirildi.

Dosya, geçen ay Kahramanmaraş Cumhuriyet Başsavcılığı’nın verdiği yetkisizlik kararının ardından Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’na devredilmişti. Yetkisizlik kararında, bazı şüphelilerin olay tarihinde Ankara’da görev yapmaları nedeniyle soruşturmanın Ankara’da yürütülmesinin daha sağlıklı olacağı değerlendirilmişti. Bu kapsamda dosya ve adli emanetler de Ankara’ya gönderilmişti.

Muhsin Yazıcıoğlu ile birlikte BBP yöneticileri Erhan Üstündağ, Yüksel Yancı, Murat Çetinkaya, İHA muhabiri İsmail Güneş ve pilot Mustafa Kaya İstektepe’nin yaşamını yitirdiği helikopter kazası, Türkiye’nin en uzun soluklu adli soruşturmalarından biri olmayı sürdürüyor. Dosyada geçmiş yıllarda verilen bazı takipsizlik kararlarının bir kısmı itirazlar üzerine kaldırılmış, soruşturma farklı aşamalardan geçerek yeniden değerlendirmeye alınmıştı.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturmada gözaltına alınan şüphelilerin ifadelerinin ardından adli sürecin nasıl ilerleyeceği ve yeni delillerin dosyaya nasıl yansıyacağı önümüzdeki günlerde netlik kazanacak.

Listenin dikkat çeken isimlerinden Matviy Ponomarenko, Dinamo Kiev formasıyla gösterdiği gelişim ve ceza sahasındaki etkinliğiyle öne çıkıyor. Galatasaray’ın Ukraynalı oyuncunun bonservis şartlarını araştırdığı konuşuluyor.

Midtjylland forması giyen Franculino, sürati ve hücum hattındaki hareketliliği nedeniyle listenin atletik seçeneği olarak gösteriliyor. Sarı-kırmızılıların bu dosyada bonuslar ve sonraki satış payı içeren bir formülü değerlendirebileceği belirtiliyor.

Porto’nun genç santrforu Deniz Gül, yerli statüsü ve Avrupa tecrübesiyle güçlü bir alternatif oluşturuyor. Lucas Stassin ise bitiriciliği ve gelişim potansiyeliyle scout ekibinin takip ettiği profiller arasında anılıyor.

Galatasaray’ın mali şartlar, yabancı kontenjanı ve teknik heyetin raporuna göre dört kişilik listeyi daraltması bekleniyor. Oyuncularla ilgili henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Kişilik psikolojisinde bu soruların yanıtı, “Karanlık Kişilik Faktörü” veya kısaca “D Faktörü” kavramıyla araştırılıyor.

D Faktörü, tek başına bir psikiyatrik hastalık veya kişilik bozukluğu değil. Kişinin kendi çıkarını artırırken başkalarının zarar görmesini önemsememesi, bu zararı kabul etmesi veya kimi zaman bilinçli olarak ortaya çıkarması ve davranışlarını haklı gösterecek inançlar geliştirmesi şeklinde tanımlanan genel bir kişilik eğilimi olarak ele alınıyor. [1]

D Faktörü ne anlama geliyor?

D Faktörü kavramı, 2018 yılında psikologlar Morten Moshagen, Benjamin Hilbig ve Ingo Zettler tarafından geliştirilen kapsamlı bir modelle bilim dünyasına sunuldu.

Araştırmacılar, toplumsal açıdan olumsuz kabul edilen farklı kişilik özelliklerini inceleyerek bunların altında ortak bir çekirdek bulunup bulunmadığını araştırdı. Çalışmada şu özellikler değerlendirildi:

• Narsisizm
• Psikopati
• Makyavelizm
• Sadizm
• Kincilik
• Bencillik
• Psikolojik hak görme
• Ahlaki kopukluk
• Kişisel çıkarcılık

Sonuçlar, bu özelliklerin birbirinden tamamen bağımsız olmadığını ve ortak bir “karanlık çekirdeği” paylaşabildiğini gösterdi. [1]

Kendi çıkarı için başkasının zararını önemsememek

Araştırmacıların tanımına göre yüksek D Faktörü, yalnızca bencil olmak anlamına gelmiyor. Temel nokta, kişinin kendi hedeflerine ulaşmak için başkalarının kaybını veya acısını kabul edebilmesi.

Bu çıkar her zaman para veya makam olmak zorunda değil. Üstünlük hissetmek, karşı tarafı küçük düşürmek, intikam almak, kontrol sağlamak veya bir başkasının başarısızlığından haz duymak da kişi tarafından “kazanç” olarak algılanabiliyor. [2]

D Faktörü yüksek bir kişi şu düşüncelere daha yatkın olabilir:

“Ben kazanıyorsam başkasının zarar görmesi önemli değil.”

“Bunu hak etti.”

“Herkes aynı şeyi yapıyor.”

“Güçlü olanın kazanması doğaldır.”

Araştırmacılar, bu tür gerekçelerin önemli olduğunu vurguluyor. Çünkü kişi, etik açıdan sorunlu davranışını yalnızca gerçekleştirmekle kalmıyor; aynı zamanda zihninde meşru ve kabul edilebilir hale getirebiliyor. [3]

D Faktörü hangi kişilik özelliklerini kapsıyor?

D Faktörü, karanlık özelliklerin tamamının aynı olduğu anlamına gelmiyor. Aksine bu özelliklerin farklı yüzleri bulunuyor.

Narsisizmde üstünlük, hayranlık beklentisi ve hak görme öne çıkabiliyor.

Makyavelizmde insanları stratejik biçimde yönlendirme, çıkar amacıyla kullanma ve aldatma görülebiliyor.

Psikopatik özelliklerde empati ve suçluluk duygusunun azalması, duygusal soğukluk ve dürtüsellik dikkat çekebiliyor.

Sadizmde başkasının acısından, korkusundan veya aşağılanmasından haz alma eğilimi görülebiliyor.

Kincilikte kişi, kendisi de zarar görecek olsa karşı tarafa zarar vermeyi tercih edebiliyor.

Araştırmacılara göre bu özelliklerin dış görünüşü farklı olsa da ortak paydaları, kişinin kendi çıkarını başkalarının çıkarının üzerinde tutması ve ortaya çıkan zararı haklı gösterebilmesidir. [1]

Bir karanlık özellik diğerlerini de düşündürebilir

D Faktörü yaklaşımının en dikkat çekici iddiası şu: Bir kişide belirli bir karanlık özellik güçlü biçimde bulunuyorsa diğer olumsuz kişilik eğilimlerinin görülme olasılığı da artabilir.

Örneğin yüksek düzeyde manipülatif davranış gösteren bir kişide mutlaka sadizm bulunmaz. Ancak ortak D çekirdeği güçlüyse hak görme, duyarsızlık, aldatma veya intikamcılık gibi başka özelliklerin ortaya çıkma ihtimali yükselebilir. [4]

Bu durum, karanlık özelliklerin birbirinin aynısı olduğu anlamına gelmiyor. Her özellik, ortak çekirdeğin üzerine kendine özgü davranışlar ekliyor. Bir kişide D Faktörü daha çok narsisizm biçiminde görünürken başka bir kişide psikopatik soğukluk, sadizm veya Makyavelist hesapçılık şeklinde ortaya çıkabiliyor.

Empati ve yardım davranışıyla ilişkisi araştırıldı

2026 yılında yayımlanan bir çalışmada D Faktörü; empati, başkalarına yardım etme isteği ve prososyal davranışlarla birlikte incelendi.

Araştırmada D Faktörü yükseldikçe kişinin bildirdiği empati ve yardım etme eğiliminin azaldığı görüldü. Duygusuzluk, sadizm, aldatıcılık, narsisistik hak görme ve intikamcılık gibi alt özellikler de daha düşük empatiyle bağlantılı bulundu. Bununla birlikte araştırmacılar, zihinsel durumları anlama becerisi ile D Faktörü arasında aynı ölçüde belirgin bir ilişki saptamadı. [5]

Bu bulgu önemli bir ayrımı gündeme getiriyor: Bazı kişiler başkalarının ne hissettiğini anlayabilir, fakat bu anlayışı yardım etmek yerine yönlendirmek veya manipüle etmek amacıyla kullanabilir.

İş hayatında nasıl ortaya çıkabilir?

D Faktörü doğrudan bir “kötü yönetici testi” olarak kullanılamaz. Ancak karanlık kişilik özellikleri ile iş yerindeki zarar verici davranışlar arasındaki bağlantı uzun süredir araştırılıyor.

Meta-analizlerde Makyavelizm ve psikopatik özelliklerin daha düşük iş performansı ve iş yerine zarar veren davranışlarla; narsisizmin ise özellikle kişilerarası sorunlarla ilişkili olabildiği bildirildi. Bu ilişkilerin kurum kültürü, kişinin yetkisi ve denetim düzeyi gibi şartlardan etkilendiği belirtildi. [6]

Yüksek karanlık özellikler iş ortamında şu davranışlarla görülebilir:

• Çalışanları kişisel çıkar için kullanma
• Hataların sorumluluğunu başkasına yükleme
• Başarıyı sahiplenip başarısızlığı astlara bırakma
• Üstlere farklı, astlara farklı davranma
• İnsanları birbirine karşı kullanma
• Küçük düşürme ve korkutma
• Kuralları yalnızca kendi çıkarına göre uygulama

Bununla birlikte bu davranışlardan hareketle bir kişiye D Faktörü, narsisizm veya psikopati tanısı konulamaz.

D Faktörü psikiyatrik hastalık mı?

Hayır. D Faktörü, DSM veya ICD gibi tanı sistemlerinde bulunan bir psikiyatrik hastalık değildir. Ayrıca bipolar bozukluk, depresyon veya şizofreni gibi klinik rahatsızlıkların karşılığı da değildir.

D Faktörü, kişilik araştırmalarında kullanılan teorik ve ölçülebilir bir eğilimdir. Toplumdaki bireyler düşükten yükseğe uzanan bir ölçek üzerinde değerlendirilebilir. Yüksek puan almak da tek başına kişilik bozukluğu tanısı anlamına gelmez.

İnternet üzerinden uygulanan D Faktörü testleri bilimsel araştırmalardan yararlanılarak hazırlanmış olsa da profesyonel psikiyatrik değerlendirme veya klinik tanı yerine geçmez. [2]

Araştırmaların vardığı temel sonuç

D Faktörü yaklaşımı, narsisizmden sadizme kadar uzanan farklı karanlık kişilik özelliklerini tek bir etikette eritmek yerine, bu özelliklerin ortak motorunu açıklamaya çalışıyor.

Bu motorun özünde üç unsur bulunuyor:

Kendi çıkarını en üst düzeye çıkarma, başkalarının zararını önemsememe ve yapılan davranışı haklı gösterecek gerekçeler üretme.

Kısacası D Faktörü, karanlık kişiliğin tek bir yüzü değil; farklı maskelerin arkasında çalışan ortak mekanizma olarak tanımlanıyor.

Kaynaklar

[1] Moshagen M, Hilbig BE, Zettler I. The Dark Core of Personality. Psychological Review, 2018.

[2] Moshagen M, Zettler I, Hilbig BE. Measuring the Dark Core of Personality. Psychological Assessment, 2020.

[3] Hilbig BE ve arkadaşları. Karanlık kişilikte inançların ve davranışı haklı göstermenin rolünü inceleyen çalışmalar.

[4] Bader M ve arkadaşları. Decomposing the Dark Triad Traits Into Their Common Core and Unique Components. Journal of Personality, 2023.

[5] Hurezan L ve arkadaşları. Dark Personality, Empathy and Prosocial Behavior. Scientific Reports, 2026.

[6] O’Boyle EH ve arkadaşları. A Meta-Analysis of the Dark Triad and Work Behavior. Journal of Applied Psychology, 2012.

Listenin genç ve yerli statüsündeki seçeneği Mert Kömür. Augsburg forması giyen futbolcunun Beşiktaş seçeneğine sıcak baktığı, siyah-beyazlıların oyuncunun transfer şartlarını araştırdığı konuşuluyor.

Serbest oyuncu durumundaki Dani Ceballos, pas kalitesi ve üst düzey deneyimiyle listenin en dikkat çekici isimlerinden biri. İspanyol orta sahanın Beşiktaş’a önerildiği ve son kararın teknik heyetin değerlendirmesine bırakıldığı öne sürülüyor.

Roma’nın tecrübeli kaptanı Lorenzo Pellegrini, 10 numara ve merkez orta saha rollerinde görev yapabilmesi nedeniyle takip edilen bir diğer aday. Ancak oyuncunun maaş beklentisi bu dosyanın en zor başlığı olarak görülüyor.

Listenin çok yönlü seçeneği Marcel Sabitzer ise 6, 8 ve 10 numara pozisyonlarında oynayabilmesiyle öne çıkıyor. Beşiktaş’ın mali şartlara ve yabancı kontenjanına göre dört kişilik listeyi daraltması bekleniyor.

Transfer dosyalarıyla ilgili henüz resmi açıklama yapılmadı.

Amerikan Psikiyatri Birliğinin ruhsal hastalıkların sınıflandırılmasında kullandığı DSM-5-TR’de “narsisistik bipolar” adıyla bir tanı bulunmuyor. Bilimsel açıdan daha doğru ifade, bipolar bozukluğa eşlik eden narsisistik kişilik bozukluğu veya narsisistik kişilik özelliklerinin eşlik ettiği bipolar bozukluk olarak kabul ediliyor. [1]

“Narsisistik bipolar” terimini kimler kullandı?

Bilimsel literatürde “narsisistik bipolar” adıyla yeni ve bağımsız bir hastalık tanımlayan yerleşik bir uzman grubu bulunmuyor.

Bununla birlikte bipolar bozukluk ile narsisizm arasındaki ilişkiyi doğrudan inceleyen psikologlar ve psikiyatri araştırmacıları bulunuyor.

Psikologlar Madeline G. Nagel, David K. Marcus ve Virgil Zeigler-Hill, 2023 yılında yayımlanan “Bipolar Disorders and Narcissism” başlıklı çalışmalarında bipolar bozukluk ile narsisistik kişilik bozukluğu arasındaki tanısal benzerlikleri ve olası ortak özellikleri inceledi. [2]

Araştırmacılar özellikle her iki klinik görünümde de ortaya çıkabilen büyüklük duygusuna, yani grandiyöziteye dikkat çekti. Ancak çalışma, “narsisistik bipolar” adıyla yeni bir hastalık veya tanı önermedi.

Bu nedenle ifade daha çok bazı psikiyatristlerin, klinik psikologların, psikoterapistlerin veya ruh sağlığı alanındaki içerik üreticilerinin, bipolar bozuklukla birlikte belirgin narsisistik özellikler gösteren kişileri tarif ederken kullandığı gayriresmî bir tanımlama olarak değerlendiriliyor.

Mani ile narsisizm neden karıştırılıyor?

Bipolar bozukluğun mani veya hipomani döneminde kişi kendisini olağanüstü güçlü, başarılı, yetenekli, önemli ya da dokunulmaz hissedebilir.

Bu dönemlerde şu belirtiler görülebilir:

• Çok az uyumasına rağmen kendisini enerjik hissetme
• Hızlı ve baskılı konuşma
• Düşüncelerin hızlanması
• Aşırı özgüven
• Büyük ve gerçekçi olmayan projeler geliştirme
• Kontrolsüz para harcama
• Cinsel dürtülerde artış
• Riskli kararlar alma
• Eleştiriye karşı öfkeli veya saldırgan tepkiler verme

Narsisistik kişilik bozukluğunda da büyüklük duygusu, üstün görülme beklentisi, sürekli hayranlık ihtiyacı, ayrıcalıklı davranılma isteği ve empati sorunları görülebilir. Amerikan Psikiyatri Birliği, narsisistik kişilik bozukluğunu süreklilik gösteren büyüklük duygusu, hayranlık ihtiyacı ve empati eksikliği örüntüsüyle tanımlıyor. [3]

Benzerlik özellikle büyüklük düşüncesinde ortaya çıkıyor. Ancak iki durum arasındaki temel ayrım, belirtilerin dönemsel mi yoksa kalıcı mı olduğunda saklı.

En önemli ayrım: Dönemsel mi, kalıcı mı?

Maniye bağlı büyüklük düşünceleri çoğunlukla hastalık dönemi sırasında ortaya çıkar. Kişinin duygu durumu dengelendiğinde veya mani tedavi edildiğinde bu düşünceler önemli ölçüde azalabilir.

Narsisistik kişilik özellikleri ise yalnızca birkaç gün ya da birkaç hafta süren taşkınlık dönemleriyle sınırlı değildir.

Bu özellikler kişinin:

• İş ilişkilerinde
• Aile hayatında
• Arkadaşlıklarında
• Eleştiriye verdiği tepkilerde
• Kendini değerlendirme biçiminde
• Başkalarına yönelik empatisinde

uzun yıllar boyunca devam eden daha kalıcı bir örüntü oluşturabilir.

Örneğin kişi yalnızca mani dönemlerinde kendisini üstün görüyor, çok büyük projelerden söz ediyor ve eleştiriye öfkeyle karşılık veriyorsa bu belirtiler bipolar bozuklukla ilişkili olabilir.

Ancak üstünlük duygusu, hayranlık beklentisi, empati eksikliği, insanları kendi çıkarı için kullanma ve eleştiriye tahammülsüzlük kişinin dengeli dönemlerinde de sürekli devam ediyorsa narsisistik kişilik bozukluğu ayrıca değerlendirilmelidir.

Araştırmalar narsisizm ve mani arasında ne buldu?

Daniel Fulford, Sheri L. Johnson ve Charles S. Carver tarafından yapılan araştırmada, mani eğilimi taşıyan kişilerle narsisistik özellikleri yüksek kişiler arasındaki ortak ve farklı yönler incelendi. [4]

Çalışmada iki grup arasında yüksek hedefler belirleme, başarıya aşırı önem verme, kendini güçlü görme ve ödüle duyarlılık gibi bazı ortak özellikler bulundu.

Bununla birlikte mani riski ile narsisizmin tamamen aynı psikolojik yapı olmadığı da gösterildi. Başka bir ifadeyle, benzer görünen davranışların arkasında farklı ruhsal mekanizmalar bulunabiliyor.

Katherine Stanton ve çalışma arkadaşlarının araştırması da narsisizm ile mani eğilimi arasında ölçülebilir ilişkiler bulunduğunu, ancak iki yapının birbirinden tamamen ayırt edilemez olmadığını ortaya koydu. [5]

Bipolar hastaların tamamı narsisistik mi?

Hayır. Bipolar bozukluğu bulunan bir kişinin otomatik olarak narsisistik olduğu söylenemez.

1998 yılında yayımlanan bir araştırmada, duygu durumu dengeli olan bipolar hastaların diğer psikiyatri hastalarından daha yüksek düzeyde patolojik narsisizm veya narsisistik kişilik bozukluğu göstermediği bildirildi. [6]

Bu bulgu önemli bir ayrımı ortaya koyuyor: Mani sırasında görülen büyüklük düşünceleri, kişinin kalıcı olarak narsisistik bir kişilik yapısına sahip olduğunu göstermeyebilir.

Bu nedenle tanı yalnızca kişinin taşkın, öfkeli veya kontrolsüz olduğu bir döneme bakılarak konulmamalıdır. Kişinin dengeli dönemlerdeki davranışları, geçmiş ilişkileri ve uzun süreli kişilik yapısı da değerlendirilmelidir.

İki hastalık aynı kişide bulunabilir mi?

Evet. Bipolar bozukluk ile narsisistik kişilik bozukluğu aynı kişide birlikte görülebilir.

Psikiyatride iki ayrı hastalığın aynı kişide bulunmasına eş tanı veya komorbidite adı verilir.

Bu durumda bilimsel olarak daha doğru tanımlama:

“Bipolar bozukluk ve narsisistik kişilik bozukluğu eş tanısı”

veya

“Narsisistik kişilik özelliklerinin eşlik ettiği bipolar bozukluk”

şeklindedir.

Ancak yalnızca mani sırasında narsisizme benzeyen davranışların görülmesi, narsisistik kişilik bozukluğu tanısı koymak için yeterli değildir.

Her öfkeli veya kibirli kişi “narsisistik bipolar” değildir

Bir kişinin çalışanlarını azarlaması, öfke nöbetleri yaşaması, kendisini üstün görmesi, geceleri uyumaması veya eleştiriye sert tepki vermesi tek başına bipolar bozukluk ya da narsisistik kişilik bozukluğu tanısı koydurmaz.

Benzer davranışlar şu durumlarda da görülebilir:

• Başka kişilik bozuklukları
• Madde veya alkol kullanımı
• Uyarıcı ilaçlar
• Kortizon içeren tedaviler
• Tiroit hastalıkları
• Uyku bozuklukları
• Yoğun stres
• Bazı nörolojik hastalıklar
• Başka psikiyatrik rahatsızlıklar

Bipolar bozukluk değerlendirmesinde belirtilerin günler veya haftalar boyunca belirgin bir dönem oluşturması önemlidir. Çok az uyuma, enerji artışı, hızlı konuşma, aşırı özgüven, kontrolsüz harcama ve riskli davranışların birlikte görülmesi klinik açıdan daha anlamlıdır.

“Narsisistik bipolar” doğru bir ifade mi?

“Narsisistik bipolar” ifadesi bir kişinin klinik görünümünü kabaca tarif edebilir. Ancak bu ifade resmî bir tanıymış gibi kullanıldığında yanıltıcı ve damgalayıcı olabilir.

Bilimsel ve tıbbi açıdan tercih edilebilecek ifadeler şunlardır:

• Bipolar bozukluk ve narsisistik kişilik bozukluğu eş tanısı
• Narsisistik kişilik özelliklerinin eşlik ettiği bipolar bozukluk
• Bipolar bozuklukta belirgin narsisistik özellikler
• Bipolar bozukluk ile narsisizm arasındaki klinik örtüşme

Sonuç olarak “narsisistik bipolar”, belirli bir araştırmacının ortaya koyduğu veya psikiyatri sınıflandırmalarında kabul edilmiş bağımsız bir hastalık adı değildir.

Bipolar bozukluk ile narsisizm arasındaki ilişkiyi inceleyen bilimsel çalışmalar vardır. Ancak bu çalışmalar iki durumu tek bir tanı altında birleştirmekten çok, mani sırasında görülen büyüklük düşüncelerinin narsisistik kişilik özelliklerinden nasıl ayırt edileceğini tartışmaktadır.

Asıl klinik soru, kişinin narsisizme benzeyen davranışlarının yalnızca mani dönemlerinde mi ortaya çıktığı, yoksa duygu durumu dengeliyken de kalıcı biçimde devam edip etmediğidir.

Bu ayrım ancak psikiyatri uzmanının yapacağı ayrıntılı görüşme, geçmiş yaşam öyküsü, yakınlarından alınan bilgiler ve kişinin zaman içindeki takibiyle ortaya konabilir.

Kaynaklar

1. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision, DSM-5-TR. American Psychiatric Association Publishing, 2022.

2. Nagel MG, Marcus DK, Zeigler-Hill V. Bipolar disorders and narcissism: Diagnostic concerns, conceptual commonalities, and potential antecedents. Clinical Psychology & Psychotherapy. 2023;30(2):235-249. DOI: 10.1002/cpp.2796.

3. American Psychiatric Association. What Is Narcissistic Personality Disorder? APA News and Blogs, 30 Ocak 2024.

4. Fulford D, Johnson SL, Carver CS. Commonalities and differences in characteristics of persons at risk for narcissism and mania. Journal of Research in Personality. 2008;42(6):1427-1438. DOI: 10.1016/j.jrp.2008.06.002.

5. Stanton K, McDonnell CG, Hayden EP, Watson D. An integrative analysis of the narcissistic personality inventory and hypomanic personality scale. Assessment. 2017;24(3):315-327. DOI: 10.1177/1073191115625801.

6. Stormberg D, Roningstam E, Gunderson J, Tohen M. Pathological narcissism in bipolar disorder patients. Journal of Personality Disorders. 1998;12(2):179-185.

Herkes için tek bir “en iyi B12 formu” yoktur. Seçim; eksikliğin nedeni, ağızdan emilim kapasitesi, nörolojik belirtiler, beslenme biçimi ve kullanılan ilaçlara göre değişir. Yüksek emilim veya yüksek mikrogram değeri de her zaman daha güçlü klinik etki anlamına gelmez.

B12 Vitamini Nedir, Ne İşe Yarar?

B12 vitamini, diğer adıyla kobalamin, suda çözünen B grubu vitaminlerinden biridir. Sinir hücrelerinin korunması, DNA üretimi ve sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin oluşumu için gereklidir.

B12’nin bilimsel olarak desteklenen temel görevleri şunlardır:

• Sinir sisteminin normal çalışmasına katkıda bulunmak
• Kırmızı kan hücrelerinin üretiminde görev almak
• DNA sentezini desteklemek
• Hücre bölünmesi ve yenilenmesinde rol oynamak
• Eksikliğe bağlı kansızlığın önlenmesine yardımcı olmak

B12 düzeyi yeterli olan kişilerde fazladan takviye kullanmanın daha fazla enerji, daha güçlü hafıza veya daha yüksek spor performansı sağladığı kesin biçimde gösterilmiş değildir. B12, eksiklik varsa belirgin yarar sağlayabilir; eksiklik yoksa uyarıcı bir madde gibi çalışmaz.

B12 Eksikliği Nasıl Anlaşılır?

B12 eksikliği yavaş gelişebilir. Vücut B12’yi depolayabildiği için belirtilerin ortaya çıkması aylar, hatta bazı kişilerde yıllar sürebilir.

Eksiklikte görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Sürekli yorgunluk ve güçsüzlük
• Solukluk
• Nefes darlığı veya çarpıntı
• Dilde kızarıklık, ağrı veya yanma
• El ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanma
• Denge veya yürüme bozukluğu
• Unutkanlık ve zihinsel bulanıklık
• Konsantrasyon güçlüğü
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Duygu durum değişiklikleri

B12 eksikliği unutkanlık, uyuşma ve halsizlik yapabilir. Ancak bu şikâyetler demir eksikliği, folat eksikliği, tiroit hastalıkları, uyku bozuklukları ve başka birçok sağlık sorununda da görülebilir. Belirtiler tek başına tanı koydurmaz.

B12 düşüklüğü neden olur?

En sık nedenler arasında şunlar bulunur:

• Vegan veya yetersiz hayvansal ürün içeren beslenme
• İleri yaşla birlikte mide asidinin azalması
• Pernisiyöz anemi
• Çölyak veya Crohn hastalığı
• Mide ya da bağırsak ameliyatları
• Uzun süreli metformin kullanımı
• Mide asidini azaltan ilaçların uzun süre kullanılması
• B12’nin emildiği ince bağırsak bölümünü etkileyen hastalıklar
• Yoğun veya tekrarlayan azot protoksit kullanımı

Pernisiyöz anemide mide, B12’nin emilmesi için gerekli olan “intrinsik faktör” adlı proteini yeterince üretemez. Bu nedenle kişi yeterli B12 tüketse bile eksiklik gelişebilir.

B12 Vitamini Kaç Olmalı?

B12 değerlendirmesinde genellikle serum toplam B12 veya aktif B12 testi kullanılır. Ancak referans aralıkları laboratuvara, ölçüm yöntemine ve kişisel sağlık durumuna göre değişebilir.

Yaygın klinik eşiklere göre toplam B12 düzeyinin yaklaşık:

• 180 ng/L’nin altında olması: B12 eksikliğini destekleyebilir.
• 180-350 ng/L arasında olması: Sınırda veya belirsiz kabul edilebilir.
• 350 ng/L’nin üzerinde olması: Eksiklik olasılığını azaltır.

Bu değerler herkes için değişmez sınırlar değildir. Laboratuvarın kendi referans aralığı esas alınmalıdır.

Sınırda sonuçlarda ve belirtilerin sürdüğü durumlarda metilmalonik asit, bazı kişilerde ise homosistein gibi yardımcı testler değerlendirilebilir. Böbrek hastalıkları metilmalonik asit sonucunu etkileyebileceği için testler tek başına yorumlanmamalıdır.

B12 takviyesine başlamadan önce mümkünse kan örneğinin alınması önemlidir. Takviye kullanımı kan değerini yükselterek altta yatan eksikliğin değerlendirilmesini güçleştirebilir.

B12 Vitamini Hangi Besinlerde Bulunur?

B12 doğal olarak ağırlıklı biçimde hayvansal gıdalarda bulunur. En zengin kaynaklar şunlardır:

• Karaciğer ve diğer sakatatlar
• Midye, istiridye ve diğer kabuklu deniz ürünleri
• Sardalya, somon, ton balığı ve alabalık
• Kırmızı et
• Tavuk ve hindi
• Yumurta
• Süt, yoğurt ve peynir

Bitkisel besinler doğal olarak güvenilir miktarda B12 içermez. Veganlar için B12 ile zenginleştirilmiş bitkisel içecekler, kahvaltılık ürünler ve besin mayaları seçenek olabilir. Bu ürünlerde B12 miktarı etiketten kontrol edilmelidir.

Yetişkinlerde günlük gereksinim genel olarak yaklaşık 2,4 mikrogramdır. Gebelik ve emzirme döneminde ihtiyaç artabilir. Ancak günlük beslenme ihtiyacı ile eksikliğin tedavisinde kullanılan yüzlerce mikrogramlık takviye dozları aynı şey değildir.

Beslenmeye bağlı hafif yetersizlikte B12 açısından zengin besinler ve uygun ağızdan destek yeterli olabilir. Emilim bozukluğu veya ciddi eksiklik varsa yalnızca beslenmeyi değiştirmek yeterli olmayabilir.

B12 Eksikliği Nasıl Giderilir?

Tedavi, eksikliğin nedenine göre belirlenir.

Beslenmeye bağlı eksikliklerde ağızdan B12 tabletleri ve B12 içeren besinlerin artırılması yeterli olabilir. Vegan beslenen kişilerin ise eksiklik düzelse bile düzenli B12 kaynağına ihtiyaç duyması mümkündür.

Pernisiyöz anemi, ciddi emilim bozukluğu, mide-bağırsak ameliyatı veya nörolojik bulgular varsa enjeksiyon tedavisi gündeme gelebilir. Bazı emilim bozukluklarında yüksek doz ağızdan ürünler de etkili olabilir; ancak kullanılacak yol doktor tarafından seçilmelidir.

Kan hücreleri tedaviye genellikle haftalar içinde yanıt verir. Halsizlik ve güçsüzlük birkaç hafta içinde azalabilirken uyuşma, karıncalanma veya denge sorunlarının düzelmesi daha uzun sürebilir. Uzun süre devam eden sinir hasarı tamamen düzelmeyebilir.

Tedavinin süresi de nedene bağlıdır. Geçici beslenme yetersizliğinde sınırlı süre yeterli olabilirken kalıcı emilim bozukluğunda uzun süreli veya yaşam boyu tedavi gerekebilir.

Hangi B12 Formu Daha İyi?

Siyanokobalamin

Siyanokobalamin, ağızdan kullanılan takviyelerde en yaygın ve en uzun süredir kullanılan B12 formudur. Vücutta metilkobalamin ve adenozilkobalamin gibi aktif biçimlere dönüştürülür.

Emilim ve biyoyararlanım: Ağızdan emilebilir. Yüksek dozların yalnızca küçük bir bölümü emilse bile tedavi için yeterli miktar sağlanabilir.

Kullanım alanı: Beslenmeye bağlı yetersizlik, günlük destek ve uygun hastalarda ağızdan eksiklik tedavisi.

Bilimsel kanıt: Güçlü

Avantajı: Dayanıklı, yaygın, iyi araştırılmış ve uzun kullanım geçmişine sahiptir.

Sınırlılığı: Vücutta aktif biçime dönüştürülmesi gerekir. Ancak bu özellik etkisiz olduğu anlamına gelmez.

Tolerans: Genellikle iyidir.

Etikette nasıl yazar? “Siyanokobalamin” veya “cyanocobalamin”

Metilkobalamin

Metilkobalamin, vücudun kullandığı aktif B12 biçimlerinden biridir. Kutularda “metil B12” veya “aktif B12” olarak da tanıtılabilir.

Emilim ve biyoyararlanım: Ağızdan emilebilir. Takviye formları arasında emilim açısından belirgin ve tutarlı bir üstünlük gösterilmemiştir.

Kullanım alanı: Günlük destek ve ağızdan B12 kullanımı gereken durumlar.

Bilimsel kanıt: Orta

Avantajı: Metabolik olarak aktif formlardan biridir.

Sınırlılığı: Siyanokobalamine göre daha pahalı olabilir. Aktif form olması, herkes için daha etkili olduğunu göstermez.

Tolerans: Genellikle iyidir.

Etikette nasıl yazar? “Metilkobalamin”, “methylcobalamin” veya “methyl B12”

Hidroksokobalamin

Hidroksokobalamin özellikle kas içine uygulanan B12 enjeksiyonlarında kullanılan bir formdur. Vücutta aktif biçimlere dönüştürülür ve dokularda daha uzun süre kalabilir.

Emilim ve biyoyararlanım: Enjeksiyon yoluyla uygulandığında mide ve bağırsak emilimini aşar.

Kullanım alanı: Ciddi eksiklik, pernisiyöz anemi, emilim bozukluğu ve bazı nörolojik bulgular.

Bilimsel kanıt: Güçlü

Avantajı: Emilim sorunu yaşayanlarda doğrudan kullanılabilir ve etkisi uzun sürebilir.

Sınırlılığı: Rutin günlük takviye değildir. Enjeksiyonun gerekliliği doktor tarafından belirlenmelidir.

Tolerans: Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık veya hassasiyet görülebilir.

Etikette nasıl yazar? “Hidroksokobalamin” veya “hydroxocobalamin”

Adenozilkobalamin

Adenozilkobalamin, hücrelerde enerji metabolizmasında görev alan aktif B12 biçimlerinden biridir. Takviyelerde tek başına veya metilkobalaminle birlikte bulunabilir.

Emilim ve biyoyararlanım: Ağızdan alınabilir. Diğer formlardan daha iyi emildiği gösterilmemiştir.

Kullanım alanı: Genellikle çoklu aktif B12 ürünlerinde kullanılır.

Bilimsel kanıt: Sınırlı

Avantajı: Vücudun kullandığı doğal B12 biçimlerinden biridir.

Sınırlılığı: Siyanokobalamin veya metilkobalamine klinik üstünlüğünü gösteren çalışma sayısı sınırlıdır.

Tolerans: Genellikle iyidir.

Etikette nasıl yazar? “Adenozilkobalamin”, “adenosylcobalamin” veya “dibencozide”

Metilkobalamin mi Siyanokobalamin mi?

İki form da B12 eksikliğinin giderilmesinde kullanılabilir. Metilkobalamin aktif formdur, siyanokobalamin ise vücutta aktif formlara dönüştürülür. Bununla birlikte mevcut veriler, takviyelerdeki B12 formlarının emilim oranları arasında kesin bir üstünlük göstermemektedir.

Siyanokobalamin daha uzun klinik kullanım geçmişine ve daha yüksek dayanıklılığa sahiptir. Metilkobalamin ise aktif form tercih edenler için seçenek olabilir. Ürün seçerken yalnızca “aktif” ifadesine değil, dozun ve tedavi planının uygunluğuna bakılmalıdır.

B12 Hapı mı, Dil Altı mı, İğne mi?

Ağızdan tablet, damla, sprey ve dil altı ürünlerin etkisi, içerdikleri forma ve doza bağlıdır. Dil altı ürünlerin normal tabletlere göre herkes için daha etkili olduğuna dair güçlü kanıt bulunmamaktadır.

Yutma güçlüğü yaşayanlar dil altı, damla veya sprey ürünleri daha kolay kullanabilir. Ancak “dil altı” bir B12 formu değildir; yalnızca uygulama yöntemidir.

Beslenmeye bağlı yetersizlikte veya ağızdan tedavinin uygun olduğu durumlarda hap yeterli olabilir. Pernisiyöz anemi, ciddi emilim bozukluğu, ağır kansızlık veya nörolojik belirtilerde enjeksiyon tercih edilebilir.

İğne daha “güçlü” olduğu için değil, emilim sorununu doğrudan aştığı için kullanılır. Her B12 düşüklüğünde enjeksiyon gerekmez.

B12 Takviyesi Alırken Etikette Ne Yazmalı?

Eczanede kutunun yalnızca ön yüzüne bakmak yeterli değildir. İçerik tablosunda şu bilgiler kontrol edilmelidir:

• B12 formunun tam adı
• Bir tablet, damla veya püskürtmedeki mikrogram miktarı
• Günlük porsiyonun kaç adet olduğu
• Birden fazla form varsa her birinin ayrı miktarı
• Yardımcı maddeler ve alerjenler
• Vegan veya vejetaryen uygunluğu
• Kullanım talimatı
• Son kullanma tarihi
• Saklama koşulları

Etikette “B12 kompleksi 1.000 mikrogram” yazması tek başına yeterli bilgi değildir. Toplamın hangi formlardan oluştuğu ve her formun miktarı ayrıca belirtilmelidir.

B12 bir mineral değildir. Bu nedenle magnezyum veya demirde olduğu gibi “elementel B12” aranmaz. Etikette doğrudan gerçek B12 miktarı mikrogram olarak yer alır.

1 miligram, 1.000 mikrogramdır. Bu nedenle 1.000 mikrogram B12, 1 miligrama karşılık gelir.

Yüksek dozlu ürünlerde emilen oran düşer. Bu nedenle büyük rakam, ürünün tamamının vücuda geçtiği anlamına gelmez.

B12 Nasıl ve Ne Zaman Kullanılır?

B12’nin sabah veya akşam alınması konusunda herkes için geçerli zorunlu bir kural yoktur. En önemli nokta, ürünün kullanım talimatına ve tedavi planına uymaktır.

Aç veya tok kullanım da ürüne göre değişebilir. Bazı ağızdan ürünler öğün aralarında önerilirken, mide hassasiyeti yaşayan kişiler tok kullanmayı daha rahat bulabilir.

B12 başka vitaminlerle birlikte alınabilir. Ancak B kompleks, multivitamin ve ayrı B12 ürünleri birlikte kullanılıyorsa toplam miktar kontrol edilmelidir.

Takviyenin her gün kullanılıp kullanılmayacağı doza ve kullanım amacına bağlıdır. Günlük düşük doz, haftalık yüksek doz ve enjeksiyon programları birbirinin yerine rastgele kullanılmamalıdır.

Kimler B12 Takviyesine İhtiyaç Duyabilir?

B12 yetersizliği açısından daha dikkatli olması gereken gruplar şunlardır:

• Veganlar
• Hayvansal besinleri çok az tüketen vejetaryenler
• Yaşlı bireyler
• Pernisiyöz anemisi olanlar
• Çölyak veya Crohn hastaları
• Mide ve bağırsak ameliyatı geçirenler
• Uzun süre metformin kullananlar
• Uzun süre mide asidini azaltan ilaç kullananlar
• Beslenmesi yetersiz olanlar
• Hamile ve emziren veganlar
• Azot protoksit kullanım öyküsü bulunanlar

Metformin kullanımında B12 düzeyinin düşmesi bilinen bir durumdur. Risk, kullanım süresi ve doz arttıkça yükselebilir. Bu nedenle belirtileri veya ek risk faktörü bulunan kişilerde B12 düzeyi değerlendirilebilir.

Çocuklar, hamileler, emzirenler ve kronik hastalığı bulunanlar rastgele yetişkin dozu kullanmamalıdır.

B12 Fazlalığı Zararlı mı?

B12 suda çözünen bir vitamindir ve kullanılmayan kısmın bir bölümü vücuttan atılır. Bununla birlikte bu durum, çok yüksek dozların tamamen risksiz olduğu anlamına gelmez.

Bazı kişilerde yüksek doz kullanım sonrasında:

• Baş ağrısı
• Bulantı veya ishal
• Kaşıntı ve döküntü
• Akne benzeri cilt sorunları
• Alerjik reaksiyonlar

görülebilir.

B12 için sağlıklı kişilerde belirlenmiş kesin bir üst alım sınırı bulunmaması, gereksiz yüksek doz kullanımını yararlı hâle getirmez.

Kan testinde B12 yüksekliği yalnızca takviyeden kaynaklanmayabilir. Karaciğer, böbrek veya bazı kan hastalıklarında da yüksek değer görülebilir. Takviye kullanmadan B12 yüksek çıkıyorsa sonuç sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.

Günlük ihtiyaç, takviye dozu ve tedavi dozu aynı değildir.

Birden fazla takviyenin aynı anda kullanılması toplam B12 alımını fark edilmeden artırabilir.

Sık Sorulan Sorular

B12 vitamini kaç olmalıdır?

Referans aralığı laboratuvara göre değişir. Yaklaşık 180 ng/L’nin altı eksikliği destekleyebilir, 180-350 ng/L arası ise sınırda kabul edilebilir. Sonuç belirtiler ve gerektiğinde ek testlerle birlikte yorumlanmalıdır.

Metilkobalamin mi siyanokobalamin mi daha iyi?

İki form da kullanılabilir. Metilkobalamin aktif formdur ancak siyanokobalamine karşı herkes için kesin üstünlüğü gösterilmemiştir.

B12 iğnesi mi hapı mı daha iyidir?

Beslenmeye bağlı eksiklikte hap yeterli olabilir. Ciddi emilim bozukluğu, pernisiyöz anemi veya nörolojik bulgularda enjeksiyon gerekebilir.

B12 vitamini aç mı tok mu alınır?

Ürünün kullanım talimatı esas alınmalıdır. Mide hassasiyeti bulunanlar kullanım şeklini doktor veya eczacıyla değerlendirebilir.

B12 eksikliği unutkanlık yapar mı?

Evet, eksiklik zihinsel bulanıklık ve unutkanlıkla ilişkili olabilir. Ancak unutkanlığın çok sayıda başka nedeni bulunduğu için yalnızca bu belirtiyle tanı konulamaz.

B12 vitamini hangi besinlerde bulunur?

Karaciğer, kabuklu deniz ürünleri, balık, kırmızı et, yumurta ve süt ürünleri başlıca kaynaklardır. Veganlar zenginleştirilmiş ürünlere ihtiyaç duyabilir.

B12 fazlalığı zararlı mıdır?

B12 genellikle iyi tolere edilir ancak yüksek dozlar tamamen risksiz değildir. Takviye kullanmadan yüksek kan değeri saptanırsa nedeni araştırılmalıdır.

B12 ne kadar sürede etki eder?

Kansızlık ve halsizlik birkaç hafta içinde düzelmeye başlayabilir. Sinir sistemi belirtilerinin iyileşmesi daha uzun sürebilir ve kişiden kişiye değişir.

Sonuç

B12 vitamini seçiminde yüksek doz veya “aktif form” ifadesinden önce eksikliğin nedeni ve kullanım amacı değerlendirilmelidir. Ağızdan takviyelerde siyanokobalamin ve metilkobalamin öne çıkarken, hidroksokobalamin daha çok doktor kontrolündeki enjeksiyon tedavisinde kullanılır.

Etikette formun tam adı, bir porsiyondaki gerçek mikrogram miktarı ve günlük kullanım bilgisi mutlaka okunmalıdır. Takviyeler dengeli beslenmenin ve gerekli tıbbi tedavinin yerine geçmez.

En iyi form herkeste aynı değildir. Seçim; kullanım amacı, eksiklik durumu, yaş, mevcut hastalıklar ve kullanılan ilaçlara göre değişebilir.

Araştırmacılar, cerrahların bazı narsistik kişilik özelliklerinde toplum ortalamasından daha yüksek puan alabildiğini belirledi. Ancak bu durumun klinik anlamda “narsisistik kişilik bozukluğu” taşıdıkları anlamına gelmediği özellikle vurgulandı. Çalışmada değerlendirilen özellikler arasında özgüven, liderlik eğilimi, kendine güven ve başarı odaklılık gibi mesleki performansı da etkileyebilecek kişilik boyutları yer aldı.

Ameliyathanede özgüven hayat kurtarabilir

Araştırmacılara göre cerrahlık, hızlı karar verme, yüksek stres altında çalışma ve kritik sorumluluk üstlenme gerektiren bir meslek. Bu nedenle yüksek özgüven ve liderlik eğilimi gibi özellikler bazı durumlarda avantaj sağlayabiliyor. Bununla birlikte, aşırı benmerkezcilik, ekip iletişiminde zorluklar ve geri bildirime kapalı olma gibi davranışların hasta güvenliği açısından risk oluşturabileceği ifade edildi.

Her cerrah için geçerli değil

Bilim insanları, elde edilen sonuçların tüm cerrahları kapsayan bir genelleme olarak değerlendirilmemesi gerektiğinin altını çizdi. Kişilik özellikleri bireysel farklılıklardan etkilenirken; eğitim, deneyim, çalışma ortamı ve kurum kültürü de hekim davranışları üzerinde önemli rol oynuyor. Çalışmanın amacı, belirli kişilik eğilimlerini anlamak ve sağlık ekipleri içindeki iletişimi geliştirmeye katkı sunmak olarak açıklandı.

Narsisizm nedir?

Grandiose narsisizm; yüksek özgüven, kendini önemli görme, başarıya odaklanma ve takdir edilme isteği gibi özelliklerle tanımlanıyor. Uzmanlar, bu özelliklerin belirli düzeylerde birçok insanda görülebileceğini, bunun tek başına psikiyatrik bir hastalık anlamına gelmediğini belirtiyor. Narsisistik kişilik bozukluğu tanısı ise yalnızca kapsamlı psikiyatrik değerlendirme ile konulabiliyor.

Araştırmanın önemi

Araştırmacılar, cerrahlık gibi yüksek sorumluluk gerektiren mesleklerde kişilik özelliklerinin ekip çalışması, liderlik, iletişim ve hasta güvenliği üzerindeki etkilerinin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini ifade ediyor. Bu tür çalışmaların, sağlık çalışanlarının mesleki gelişimine yönelik eğitim programlarının planlanmasına da katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.

Kaynak:
Moellmann HL, Rana M, Daseking M, Petersohn H, Rana M. Exploring grandiose narcissism among surgeons: a comparative analysis. Nature Scientific Reports. 2024;14:11665. doi:10.1038/s41598-024-62241-6.

Hormonal doğum kontrol yöntemlerinin güvenliğiyle ilgili dikkat çeken yeni bir çalışma, tıp dünyasında geniş yankı uyandırdı. JAMA Network Open dergisinde yayımlanan araştırmada, uzun yıllara yayılan ulusal sağlık kayıtları analiz edilerek bazı hormonal kontraseptiflerin menenjiyom gelişme riskiyle ilişkisi değerlendirildi.

Araştırmada, daha önce de benzer tartışmaların odağında bulunan Depo-Provera (medroksiprogesteron asetat) enjeksiyonunun en güçlü ilişkiyi gösterdiği bildirildi. Bunun yanında desogestrel, drospirenon, gestoden ve levonorgestrel içeren bazı hormonal doğum kontrol yöntemlerinde de daha düşük düzeyde risk artışı gözlendi.

Bilim insanları, Depo-Provera kullanan kadınlarda göreceli riskin yaklaşık 4 kat, kombine doğum kontrol hapları ve yalnızca progesteron içeren mini haplarda ise yaklaşık 1,5 kat arttığını belirledi. Ancak uzmanlar, göreceli risk artışının mutlak riskle karıştırılmaması gerektiğini vurguluyor.

Mutlak risk hâlâ düşük

Araştırmaya göre yaşam boyu menenjiyom görülme sıklığı yaklaşık binde 5 düzeyindeyken, ilgili ilaçları kullanan grupta bu oran yaklaşık binde 6 olarak hesaplandı. Ayrıca riskin, hormonal tedavi bırakıldıktan sonraki yaklaşık beş yıl içinde kaybolduğu bildirildi.

Menenjiyom nedir?

Menenjiyom, beyin ve omuriliği çevreleyen zar dokusundan gelişen, çoğu zaman iyi huylu seyreden bir tümördür. Buna rağmen büyüdüğünde çevre sinirlere ve beyin dokusuna baskı yaparak baş ağrısı, görme bozukluğu, nöbet, işitme kaybı ve bilişsel sorunlara yol açabilir. Bazı hastalarda cerrahi veya radyoterapi gerekebilir.

Uzmanlardan önemli uyarı

Araştırmaya eşlik eden uzman değerlendirmelerinde, elde edilen bulguların doğum kontrol yöntemlerinin sağladığı gebelikten korunma yararlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi. Uzmanlar, kadınların doktorlarına danışmadan doğum kontrol ilaçlarını bırakmamaları gerektiğini vurguladı.

Öte yandan, ABD’de Depo-Provera için 2025 sonunda ürün güvenlik bilgilerinde menenjiyom riskine ilişkin uyarı güncellenmişti. İlacın üreticisi hakkında bu konuyla bağlantılı çok sayıda dava da devam ediyor.

Kaynaklar:

1. JAMA Network Open
   Contraceptive Progestogens and Incident Meningioma (Lundstrøm NH ve ark.)
   Temmuz 2026.
2. Danish Medicines Agency (Danimarka İlaç Ajansı)
   25 yıllık ulusal kayıt çalışmasına ilişkin resmi güvenlik açıklaması.
3. New York Post
   It’s not just Depo-Provera. Study links 5 more birth control drugs to brain tumor risk (12 Temmuz 2026).

Uzmanlara göre, sağlıklı beslenme alışkanlıkları ve düzenli fiziksel aktiviteyle trigliserid seviyelerinde anlamlı düşüş sağlanabiliyor. Özellikle fazla kalorinin, basit karbonhidratların ve alkolün sınırlandırılması büyük önem taşıyor.

Trigliseridi yükseltebilen besinler

1. Nişastalı sebzeler
Mısır, bezelye ve fazla miktarda patates gibi nişasta oranı yüksek sebzeler, aşırı tüketildiğinde trigliserid üretimini artırabilir. Bunun yerine karnabahar, brokoli, mantar ve yeşil yapraklı sebzeler daha uygun seçenekler arasında yer alıyor.

2. Şeker ilaveli kuru fasulye ürünleri
Fasulye tek başına lif açısından zengin olsa da, şeker veya yağlı et eklenerek hazırlanan hazır ürünler trigliserid kontrolünü zorlaştırabiliyor.

3. Meyve suları
Tam meyve yerine meyve suyu tüketmek, yüksek fruktoz nedeniyle kan trigliseridlerini yükseltebilir. Uzmanlar mümkün olduğunca bütün meyvenin tercih edilmesini öneriyor.

4. Şekerli gazlı içecekler
Kola, gazoz ve diğer şekerli içecekler trigliserid artışının en önemli nedenlerinden biri olarak gösteriliyor.

5. Alkol
Özellikle yüksek trigliseridi bulunan kişilerde alkol tüketimi karaciğerde trigliserid üretimini artırabiliyor.

6. Şekerleme ve tatlılar
Şeker, çikolata ve diğer tatlılar fazla enerji alımına yol açarak trigliserid seviyelerini yükseltebiliyor.

7. Bal ve akçaağaç şurubu
Doğal olmaları nedeniyle sağlıklı sanılsalar da, bu tatlandırıcılar da yüksek miktarda şeker içeriyor ve aşırı tüketildiğinde trigliserid düzeylerini artırabiliyor.

8. Hamur işleri
Pasta, kek, kurabiye ve benzeri ürünler hem rafine karbonhidrat hem de doymuş yağ içerikleri nedeniyle sınırlandırılması gereken besinler arasında yer alıyor.

9. Yağlı kırmızı etler
Yağ oranı yüksek kırmızı etler ile sucuk, salam ve sosis gibi işlenmiş et ürünleri kalp sağlığı açısından dikkatli tüketilmesi gereken gıdalar arasında bulunuyor.

10. Tereyağı ve margarin
Doymuş ve trans yağ içeriği nedeniyle tereyağı ve bazı margarinlerin yerine zeytinyağı gibi doymamış yağ kaynaklarının tercih edilmesi öneriliyor.

11. Beyaz ekmek ve rafine tahıllar
Beyaz ekmek, beyaz pirinç ve rafine unlu ürünler hızlı sindirilerek trigliserid sentezini artırabiliyor. Tam tahıllı alternatifler daha sağlıklı kabul ediliyor.

12. Aşırı kalori tüketimi
Tek bir besinden bağımsız olarak, günlük enerji ihtiyacının üzerinde kalori almak da vücudun fazla enerjiyi trigliserid olarak depolamasına neden olabiliyor.

Trigliseridi düşürmek için neler yapılabilir?

Uzmanlar, trigliserid düzeylerini kontrol altında tutmak için şu önerilerde bulunuyor:

• Şekerli içecekleri sınırlandırın.
• Tam tahılları tercih edin.
• Sebze ve lif tüketimini artırın.
• Haftada en az iki kez omega 3 açısından zengin balık tüketin.
• Düzenli egzersiz yapın.
• Fazla kiloların verilmesini hedefleyin.
• Alkol tüketimini azaltın veya bırakın.

Kaynak: WebMD, Foods to Avoid If You Have High Triglycerides (Tıbbi inceleme: Dr. Poonam Sachdev, 18 Temmuz 2024).

Sodyum iyon piller neden dikkat çekiyor?

Sodyum, yerkabuğunda ve deniz suyunda bol miktarda bulunan bir element. Bu nedenle lityuma kıyasla çok daha ucuz ve kolay temin edilebiliyor. Ayrıca kobalt ve nikel gibi kritik minerallere olan bağımlılığı azaltma potansiyeli de taşıyor.

Bu özellikler, üretim maliyetlerinin düşmesine katkı sağlayabileceği gibi tedarik zincirindeki jeopolitik riskleri de azaltabilir.

Elektrikli araçlarda her modele uygun olmayabilir

Bugünkü teknoloji seviyesinde sodyum iyon pillerin enerji yoğunluğu, lityum iyon pillere göre daha düşük. Bu nedenle tek şarjla çok uzun menzil gerektiren üst segment elektrikli otomobillerde henüz ideal çözüm olarak görülmüyor.

Buna karşın şehir içi otomobiller, ticari araçlar, otobüsler ve giriş seviyesi elektrikli modeller için güçlü bir alternatif olabileceği değerlendiriliyor.

Asıl büyük değişim enerji depolamada yaşanabilir

Uzmanlar, sodyum iyon teknolojisinin en büyük etkiyi elektrik şebekelerinde oluşturacağını düşünüyor.

Güneş ve rüzgâr santrallerinden elde edilen elektriğin depolanması için kullanılan dev batarya sistemlerinde ağırlık büyük önem taşımadığı için daha düşük maliyetli sodyum iyon çözümleri öne çıkıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), bu alandaki yatırımların hızlandığını ve teknolojinin önümüzdeki yıllarda enerji depolama pazarında önemli pay elde edebileceğini belirtiyor.

Otomotiv devleri yatırımlarını artırıyor

Batarya üreticileri ve otomotiv şirketleri de sodyum iyon teknolojisine yönelik yatırımlarını artırıyor. Özellikle Çin merkezli üreticiler ticari üretimi hızlandırırken, ABD ve Avrupa’da da enerji depolama projeleri için yeni yatırımlar duyuruluyor.

Lityum piller tamamen ortadan kalkacak mı?

Uzmanların ortak görüşü, kısa vadede böyle bir değişimin beklenmediği yönünde. Sodyum iyon pillerin, yüksek performans gerektiren uygulamalarda lityum iyon pillerin yerini tamamen alması beklenmiyor.

Bunun yerine iki teknolojinin farklı kullanım alanlarında birlikte varlığını sürdürmesi öngörülüyor. Uygun maliyet ve güvenliğin ön planda olduğu uygulamalarda sodyum iyon pillerin payının giderek artacağı tahmin ediliyor.

Kaynak: New Scientist’in konuya ilişkin analizinin yanı sıra Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), ScienceDaily ve sektördeki güncel gelişmeler esas alınarak hazırlanmıştır.

Ürünlerin çalışma biçimleri ve ortaya çıkardıkları maddeler birbirinden farklı olsa da uzmanların ortak uyarısı değişmiyor: Güvenli bir tütün veya nikotin ürünü bulunmuyor.

Elektronik sigaradan çıkan şey yalnızca su buharı değil

Elektronik sigaralar, bir sıvının cihaz içindeki rezistansla ısıtılması sonucu aerosol oluşturuyor. Kullanıcının soluduğu bu aerosol, kamuoyunda sıklıkla “su buharı” olarak tanımlansa da yalnızca sudan meydana gelmiyor.

Elektronik sigara emisyonlarında nikotinin yanı sıra uçucu organik bileşikler, çok küçük parçacıklar, aroma vericiler ve ağır metaller bulunabiliyor. Isıtıcı parçalardan açığa çıkabilen nikel, krom ve kurşun gibi metallerin solunum ve kalp-damar sağlığı açısından risk oluşturabileceği bildiriliyor. (Cleveland Clinic)

Nikotin içermediği belirtilen bazı ürünlerde dahi yapılan incelemelerde nikotin saptanabildiğine dikkat çekiliyor. Bu nedenle ambalajda yer alan “nikotinsiz” ifadesinin ürünün bütünüyle zararsız olduğu anlamına gelmediği vurgulanıyor. (Dünya Sağlık Örgütü)

Klasik sigarada yanma kaynaklı ağır riskler bulunuyor

Klasik sigarada tütünün yanmasıyla çok sayıda zehirli ve kanserojen madde açığa çıkıyor. Sigara kullanımı; kanser, kalp hastalıkları, felç ve kronik solunum sistemi hastalıkları başta olmak üzere vücudun hemen her organında hasarla ilişkilendiriliyor. (Dünya Sağlık Örgütü)

Sigaranın uzun vadeli zararları onlarca yıllık bilimsel verilerle ortaya konmuş durumda. Elektronik sigaraların ise daha yakın dönemde yaygınlaşması nedeniyle yaşam boyu kullanım sonuçları klasik sigara kadar uzun süreli araştırmalarla henüz değerlendirilmiş değil. Ancak bu bilimsel boşluk, elektronik sigaraların güvenli olduğu anlamına gelmiyor. (Cleveland Clinic)

Nikotin bağımlılığı ürün değiştirerek sona ermiyor

Hem klasik sigaraların hem de elektronik sigaraların en önemli ortak noktalarından biri nikotin. Güçlü bağımlılık oluşturan nikotin, beyindeki ödül sistemini etkileyerek kullanım isteğinin sürmesine neden olabiliyor.

Nikotin ayrıca kalp hızını ve kan basıncını artırabiliyor, damarların daralmasına yol açabiliyor. Bazı elektronik sigara cihazlarının kullanıcıya yüksek miktarda nikotin ulaştırabildiği ve alınan miktarın cihazdan cihaza önemli ölçüde değişebildiği belirtiliyor. (www.heart.org)

Elektronik sigaraların gün boyunca kısa aralıklarla kullanılabilmesi de toplam nikotin maruziyetinin kullanıcı tarafından fark edilmeden artmasına neden olabiliyor.

Hem sigara hem elektronik sigara kullanmak korumuyor

Bazı kişiler sigarayı azaltmak amacıyla elektronik sigara kullanmaya başlasa da her iki ürünü birlikte kullanmayı sürdürebiliyor. “İkili kullanım” olarak tanımlanan bu yaklaşım, sağlık risklerini ortadan kaldıran bir yöntem olarak kabul edilmiyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, iki ürünün birlikte kullanılmasının toksik maddelere maruziyeti artırabileceğini ve yalnızca tek bir ürünü kullanmaya kıyasla daha kötü solunum sonuçlarıyla ilişkili olabileceğini bildiriyor. Günde az sayıda sigara içmenin de güvenli olmadığı hatırlatılıyor. (Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri)

Kalp ve akciğerler birlikte etkilenebiliyor

Elektronik sigara aerosolündeki küçük parçacıklar akciğerlerin derin bölgelerine kadar ulaşabiliyor. Kimyasal maddeler solunum yollarında tahriş ve inflamasyona yol açabilirken, kronik kullanımın hava yollarındaki doğal savunma mekanizmalarını zayıflatabileceği belirtiliyor. (Cleveland Clinic)

Elektronik sigara kullanımı yalnızca akciğerlerle sınırlı bir sorun olarak da değerlendirilmiyor. Araştırmalar, düzenli kullanımın kalp ve damar fonksiyonlarında olumsuz değişikliklerle bağlantılı olabileceğine işaret ediyor. (American Heart Association)

Gençler için risk daha büyük

Nikotin, gelişimini sürdüren genç beyninde dikkat, öğrenme, dürtü kontrolü ve bağımlılık mekanizmalarını etkileyebiliyor. Aroma seçenekleri ve kolay kullanılabilen cihazlar, daha önce sigara kullanmamış gençlerin nikotinle tanışmasına yol açabiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü, çocuklar ve ergenlerde nikotin maruziyetinin beyin gelişimi üzerinde uzun süreli olumsuz sonuçlar doğurabileceğini bildiriyor. (Dünya Sağlık Örgütü)

Elektronik sigara, gelişigüzel bir bırakma yöntemi değil

Elektronik sigaraya geçmek, nikotin bağımlılığının sona erdiği anlamına gelmiyor. Kişi sigarayı bıraksa bile elektronik sigara kullanmaya devam ederek nikotin bağımlılığını sürdürebiliyor veya iki ürünü aynı anda kullanmaya başlayabiliyor.

Sigarayı ya da elektronik sigarayı bırakmak isteyen kişilerin; hekim değerlendirmesi, davranışsal destek, danışmanlık ve uygun görülen onaylı tedavi seçeneklerinden yararlanması öneriliyor. Amaç yalnızca kullanılan ürünü değiştirmek değil, tütün ve nikotin bağımlılığından bütünüyle kurtulmak olmalı.

Uzmanlara göre sağlık açısından doğru karşılaştırma, sigara ile elektronik sigara arasında “daha güvenli olanı” seçmek değil. En güvenli yaklaşım, hiçbir tütün veya nikotin ürününü kullanmamak; kullananlar içinse profesyonel destekle tamamen bırakmak.

Kaynaklar

* Cleveland Clinic, Vaping vs. Smoking: Both Are Dangerous
* Dünya Sağlık Örgütü, Tobacco and Nicotine
* Dünya Sağlık Örgütü, Tobacco: E-cigarettes
* ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, Health Effects of Vaping
* Amerikan Kalp Derneği, elektronik sigara ve nikotinin kalp-damar etkilerine ilişkin bilgilendirmeler

Listenin tecrübeli seçeneği Bertrand Traoré. Bonservisinin elinde bulunması nedeniyle mali açıdan dikkat çeken Burkina Fasolu oyuncunun maaş ve sözleşme şartlarının takip edildiği konuşuluyor.

Benfica forması giyen Gianluca Prestianni, gençliği ve yüksek gelişim potansiyeliyle listenin yatırım odaklı ismi olarak öne çıkıyor. Trabzonspor’un bu dosyada kiralık transfer veya satın alma opsiyonlu formülü değerlendirebileceği iddia ediliyor.

İtalyan kanat Riccardo Orsolini, sol ayağıyla sağ kanattan içeri kat eden oyun yapısı ve skor üretimi nedeniyle teknik heyetin aradığı profile uyuyor. Ancak bonservis maliyetinin transferi zorlaştırabileceği belirtiliyor.

Zamalek forması giyen Brezilyalı Juan Bezerra ise daha düşük görünürlüklü ve sürpriz seçenek olarak listeye girdi. Genç oyuncunun mali şartları ve kulübünün beklentisinin araştırıldığı öne sürülüyor.

Trabzonspor’un bütçe, yabancı kontenjanı ve teknik heyetin raporuna göre dört kişilik listeyi daraltması bekleniyor. Transfer dosyalarıyla ilgili henüz resmi açıklama yapılmadı.

Listenin en dikkat çekici ismi Nuno Tavares. Fizik gücü, sürati ve hücum katkısıyla öne çıkan oyuncunun şartlarının araştırıldığı öne sürülüyor.

Çok yönlü savunmacı Juan Cabal, sol bek ve stoper bölgelerinde görev yapabilmesi nedeniyle alternatifler arasında gösteriliyor. Souffian El Karouani ise hücumcu oyun yapısı ve asist katkısıyla Beşiktaş’ın değerlendirdiği profillerden biri olarak anılıyor.

Tecrübeli isim Raphaël Guerreiro, oyun kurulumuna verdiği katkı nedeniyle listenin deneyimli seçeneği olarak öne çıkıyor. Genç Joaquín Martínez Gauna ise gelişim ve sonraki satış potansiyeli taşıyan yatırım transferi profiliyle dikkat çekiyor.

Beşiktaş’ın mali şartlar, yabancı kontenjanı ve teknik heyetin raporuna göre listesini daraltması bekleniyor. Beş oyuncuyla ilgili kulüpten henüz resmi açıklama yapılmadı.

Uzun yıllardır ilçenin yerel yönetiminde görev yapan Cellek’in vefatı, ailesi ve yakınlarının yanı sıra Şirvan ile Siirt genelinde üzüntüyle karşılandı. Cenaze töreninin tarihi, saati ve defin yerine ilişkin bilgilerin daha sonra açıklanması bekleniyor.

Necat Cellek kimdir?

Necat Cellek, 1966 yılında Siirt’in Şirvan ilçesinde dünyaya geldi. İlkokul eğitimini Şirvan’da, ortaokul ve lise eğitimini ise Siirt’te tamamladı. Evli olan Cellek, 10 çocuk babasıydı.

Siyasi yaşamına 1994 Mahallî İdareler Seçimleri’nde İl Genel Meclisi üyeliğine seçilerek başlayan Cellek, 1999-2000 yılları arasında Fazilet Partisi Şirvan İlçe Başkanlığı görevini yürüttü. Daha sonra AK Parti bünyesinde siyasi çalışmalarını sürdürdü.

Beş kez Şirvan Belediye Başkanı seçildi

Necat Cellek, AK Parti’nin adayı olarak 2004 yılında ilk kez Şirvan Belediye Başkanı seçildi. Cellek; 2009, 2014, 2019 ve 2024 yerel seçimlerini de kazanarak üst üste beş dönem belediye başkanlığı görevini sürdürdü.

Yaklaşık 22 yıl boyunca Şirvan Belediye Başkanlığı yapan Cellek, ilçede en uzun süre görev yapan yerel yöneticiler arasında yer aldı. AK Parti’nin resmî kadro sayfasında da Şirvan Belediye Başkanı olarak yer alan Cellek, son olarak 31 Mart 2024 seçimlerinde yeniden göreve seçilmişti.

Necat Cellek neden öldü?

Necat Cellek’in bir süredir sağlık sorunları nedeniyle İstanbul’da tedavi gördüğü biliniyordu. Ocak 2026’da tedavisinin devam ettiği hastanede ziyaret edildiğine ilişkin bilgiler kamuoyuna yansımıştı. Ancak hastalığının tanısı ve kesin ölüm nedeni hakkında henüz ayrıntılı resmî açıklama yapılmadı.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 13 Temmuz 2026 Pazartesi gününe ilişkin güncel hava durumu tahminini yayımladı. Rapora göre yurdun kuzey kesimleri ile Akdeniz’de bulutluluk artarken bazı bölgelerde kısa süreli ve yerel gök gürültülü sağanak görülecek. Diğer bölgelerde açık ve sıcak hava etkisini sürdürecek. (⁠Meteoroloji Genel Müdürlüğü)

Sağanak beklenen bölgeler belli oldu

Yağışların Trakya, Batı Karadeniz’in iç kesimleri, Akdeniz’in Toroslar bölümü, Doğu Karadeniz’in iç kesimleri ile Artvin, Kars ve Ardahan çevrelerinde etkili olması bekleniyor.

Bolu, Karabük ve Kastamonu çevrelerinde yağışların özellikle öğleden sonra yerel sağanak ve gök gürültülü sağanak şeklinde görüleceği tahmin ediliyor.

Rize ve Trabzon’un iç kesimleri ile Kars ve Ardahan çevrelerinde de kısa süreli yağış geçişleri bekleniyor. (⁠Meteoroloji Genel Müdürlüğü)

Sıcaklıklar Güneydoğu’da 42 dereceye çıkacak

Meteoroloji, hava sıcaklıklarında ülke genelinde önemli bir değişiklik beklenmediğini, değerlerin mevsim normalleri civarında seyredeceğini bildirdi.

Bununla birlikte Güneydoğu Anadolu’da termometrelerin yüksek değerleri göstermesi bekleniyor. Günün en yüksek sıcaklığının Diyarbakır’da 42, Şanlıurfa’da 41, Siirt’te 40 dereceye ulaşacağı tahmin ediliyor.

Batı bölgelerinde Denizli ve Muğla’da 37, Manisa’da 36, İzmir’de 34 derece ölçülmesi bekleniyor. Ankara’da sıcaklığın 34, İstanbul’da 30 derece olacağı öngörülüyor. (⁠Meteoroloji Genel Müdürlüğü)

Güney Ege’de kuvvetli rüzgâr bekleniyor

Rüzgârın Türkiye genelinde kuzeyli, güneydoğu kesimler ile Akdeniz’de ise güneyli yönlerden hafif ve zaman zaman orta kuvvette eseceği tahmin ediliyor.

Güney Ege kıyılarında kuzey yönlerden esecek rüzgârın saatte 30 ila 50 kilometre hıza ulaşması bekleniyor. Güney Ege Denizi’nde rüzgârın yer yer fırtınamsı seviyeye çıkabileceği, dalga yüksekliğinin bazı noktalarda 3 metreyi bulabileceği belirtildi. (⁠Meteoroloji Genel Müdürlüğü)

İstanbul, Ankara ve İzmir’de hava nasıl olacak?

İstanbul’da havanın az bulutlu ve açık, gün içinde zamanla parçalı bulutlu olması bekleniyor. En yüksek sıcaklık 30 derece olarak tahmin ediliyor.

Ankara’da parçalı ve az bulutlu hava hâkim olacak. Başkentte sıcaklığın 34 dereceye kadar yükselmesi bekleniyor.

İzmir’de yağış öngörülmezken havanın az bulutlu ve açık, en yüksek sıcaklığın ise 34 derece olması bekleniyor. (⁠Meteoroloji Genel Müdürlüğü)

Yağışlı hava kuzey kesimlerde sürecek

Meteorolojinin 13-19 Temmuz dönemini kapsayan haftalık tahminine göre sağanak yağışların ilerleyen günlerde Marmara’nın doğusu, Batı Karadeniz, Orta ve Doğu Karadeniz kıyıları ile kuzeydoğu illerinde aralıklarla etkili olması bekleniyor.

Hava sıcaklıklarının hafta boyunca genel olarak mevsim normalleri civarında seyredeceği tahmin ediliyor. (⁠Meteoroloji Genel Müdürlüğü)

Son durum

Meteoroloji Genel Müdürlüğünün son yayımlanan günlük raporunda ülke genelini kapsayan sarı, turuncu veya kırmızı kodlu yeni bir meteorolojik uyarı bulunmuyor. Ancak yerel sağanak beklenen bölgelerde hava koşullarının kısa mesafelerde değişebileceği değerlendiriliyor. (⁠Meteoroloji Genel Müdürlüğü)

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: