Bu bulgu doğal olarak kaygı yaratabiliyor. Çünkü pankreas denildiğinde akla gelen ilk hastalıklardan biri pankreas kanseri. Ancak pankreasta kist görülmesi, kişinin kanser olduğu ya da mutlaka kanser geliştireceği anlamına gelmiyor.

Asıl önemli soru şu: Hangi kistler yalnızca izlenebilir, hangileri daha yakından değerlendirilmelidir?

Mayo Clinic araştırmacılarının Gastroenterology’de yayımlanan ileriye dönük çalışması, bu soruya daha somut rakamlarla yanıt vermeye çalıştı. Araştırmaya göre kistte bulunan “endişe verici” özelliklerin sayısı arttıkça üç yıl içinde pankreas kanseri veya ileri dereceli kanser öncüsü değişiklik gelişme olasılığı da yükseldi.

Tek bir özellik ile birden fazla özellik aynı riski taşımıyor

Araştırmada endişe verici veya yüksek riskli özelliklere sahip pankreas kistleri bulunan 230 kişi takip edildi.

Katılımcıların 32’si araştırmaya alındıktan sonraki ilk üç ay içinde ameliyat olurken, 198 kişi klinik izleme alındı. İzlenen grubun 185’inde endişe verici özellikler, 13’ünde ise yüksek riskli özellikler bulunuyordu.

Araştırmanın dikkat çekici sonucu, riskin yalnızca “kist var mı, yok mu?” sorusuyla açıklanamayacağını göstermesiydi.

Üç yıl içinde pankreas kanseri veya ileri dereceli kanser öncüsü değişiklik gelişme olasılığı:

• Tek endişe verici özellik bulunanlarda yaklaşık yüzde 2
• İki endişe verici özellik bulunanlarda yaklaşık yüzde 4
• Üç veya daha fazla endişe verici özellik bulunanlarda yaklaşık yüzde 18 olarak hesaplandı.

Bu rakamlar her hastanın bireysel riskinin kesin olarak bu oranlarda olduğu anlamına gelmiyor. Yaş, kistin tipi ve yapısı, pankreas kanalındaki değişiklikler, aile öyküsü, belirtiler ve diğer klinik özellikler de değerlendirmeyi etkileyebiliyor.

Pankreas kisti nedir?

Pankreas, midenin arkasında bulunan ve hem sindirim enzimleri hem de kan şekerinin düzenlenmesinde görev alan hormonlar üreten bir organdır.

Pankreas kisti ise en basit anlatımla pankreasın içinde veya üzerinde gelişen, içi sıvı içerebilen yapılara verilen genel isimdir.

Ancak “pankreas kisti” tek bir hastalığın adı değildir.

Bazı kistler tamamen iyi huyludur ve kansere dönüşme potansiyeli taşımaz. Bazı kistik oluşumlar ise zaman içinde kanser öncüsü değişiklikler geliştirebilir. Bu nedenle kistin türünü ve taşıdığı özellikleri belirlemek önemlidir.

Üstelik pankreas kistlerinin önemli bir bölümü herhangi bir belirti oluşturmaz. Başka bir nedenle yapılan karın görüntülemesinde tesadüfen fark edilebilir.

Doktorlar kistin hangi özelliklerine bakıyor?

Pankreas kisti değerlendirilirken yalnızca çapına bakılmaz. Görüntüleme yöntemleriyle kistin yapısı ve pankreas kanalıyla ilişkisi de incelenir.

Uluslararası klinik yaklaşımlarda daha yakından değerlendirmeyi gerektirebilen özellikler arasında kistin yaklaşık 3 santimetre veya daha büyük olması, kist duvarında kalınlaşma veya kontrast tutulumu, kist içinde küçük nodüler yapılar, ana pankreas kanalında genişleme, pankreas kanalında ani çap değişikliği, bazı durumlarda pankreatit gelişmesi, lenf düğümlerinde büyüme, kistin hızlı büyümesi ve bazı laboratuvar değişiklikleri yer alabilir.

Bunların varlığı tek başına “kanser var” anlamına gelmez.

Bu özellikler daha çok hekime şu mesajı verir: Bu kistin daha ayrıntılı değerlendirilmesi veya daha yakından takip edilmesi gerekebilir.

Daha yüksek riskli bulgular da var

Bazı bulgular ise kanser veya ileri dereceli kanser öncüsü değişiklik açısından daha ciddi kabul edilir.

Örneğin pankreas başındaki bir kistle birlikte safra kanalının tıkanmasına bağlı sarılık gelişmesi, kist içinde belirgin kontrastlanan nodül veya solid yapı görülmesi ya da ana pankreas kanalının belirgin derecede genişlemesi yüksek risk değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

Böyle durumlarda yalnızca rutin görüntüleme takibi yerine ileri inceleme ve uygun hastalarda cerrahi seçeneği gündeme gelebilir.

Ancak pankreas ameliyatları büyük cerrahi girişimlerdir. Bu nedenle yalnızca bir kistin bulunması ameliyat kararı verilmesi için yeterli değildir.

MR, tomografi ve endoskopik ultrason neden kullanılıyor?

Pankreas kistlerinin değerlendirilmesinde farklı görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

MR ve özellikle pankreas ile safra yollarını ayrıntılı gösteren MRCP, kistin yapısını ve pankreas kanalıyla bağlantısını değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Bilgisayarlı tomografi de kistin büyüklüğü, yapısı ve çevre dokularla ilişkisi konusunda önemli bilgiler sağlayabilir.

Bazı hastalarda ise endoskopik ultrason gerekebilir. Bu yöntemde ağızdan ilerletilen ince ve esnek bir cihazla mide ve ince bağırsak üzerinden pankreas çok yakından görüntülenir.

Gerekli görülürse kistten sıvı veya hücre örneği alınarak laboratuvar incelemesi yapılabilir.

Hangi yöntemin kullanılacağı kistin özelliklerine ve kişinin genel risk profiline göre belirlenir.

“Kist bulundu” ile “kanser bulundu” aynı şey değil

Pankreas kistleri konusunda en önemli ayrımlardan biri bu.

Kist saptanan bir kişinin raporunu yalnızca “pankreasta kist var” şeklinde değerlendirmek yanıltıcı olabilir. Kistin türü, büyüklüğü, zaman içindeki değişimi ve eşlik eden diğer bulgular birlikte ele alınmalıdır.

Yeni araştırmada da tek bir endişe verici özelliği bulunan kişilerde üç yıllık ileri neoplazi riski yaklaşık yüzde 2 düzeyindeyken, üç veya daha fazla özelliği bulunanlarda yaklaşık yüzde 18’e yükseliyordu.

Başka bir ifadeyle, risk siyah-beyaz değil; kistin taşıdığı özelliklerle birlikte değişen bir spektrum oluşturuyor.

Bu ayrım gereksiz ameliyatların önlenmesi açısından da önemli.

Takip edilen hastalarda kanser erken yakalanabildi

Araştırmanın dikkat çeken başka bir sonucu da izlem sırasında ortaya çıkan pankreas kanserlerinin çok erken evrede saptanmış olmasıydı.

Bu bulgu, uygun şekilde risk sınıflandırması yapılmış bazı hastalarda hemen ameliyat yerine düzenli ve dikkatli izlemin makul bir yaklaşım olabileceğine işaret ediyor.

Ancak bu sonuç, “pankreas kistleri takip edilmese de olur” anlamına gelmiyor.

Tam tersine, izlem kararı verilen hastalarda kontrol programına uyulması önem taşıyor. Kistin büyümesi veya yeni risk özelliklerinin ortaya çıkması tedavi yaklaşımını değiştirebilir.

CA 19-9 tek başına yeterli mi?

Pankreas hastalıklarının değerlendirilmesinde adı sık duyulan kan testlerinden biri CA 19-9’dur.

Ancak bu değer tek başına pankreas kanseri tanısı koyamaz.

Mayo Clinic araştırmacılarının ayrı bir çalışmasında da yüksek CA 19-9 değerinin tek başına, pankreas kisti bulunan hangi hastaların kanser geliştireceğini güvenilir biçimde öngöremediği bildirildi.

CA 19-9 başka iyi huylu hastalıklarda da yükselebilir. Ayrıca bazı kişilerde pankreas kanseri bulunmasına rağmen değer normal olabilir.

Bu nedenle kan testleri, görüntüleme bulguları ve kişinin klinik özellikleriyle birlikte değerlendirilir.

Pankreas kisti bulunan herkes ameliyat olmalı mı?

Hayır.

Pankreas cerrahisi ciddi bir ameliyattır ve komplikasyon riski taşır. Bu nedenle düşük riskli bir kisti gereksiz yere ameliyat etmek de hastaya zarar verebilir.

Diğer taraftan gerçekten yüksek risk taşıyan bir kisti yalnızca izlemek de doğru olmayabilir.

Modern yaklaşımın temel amacı bu iki uç arasında doğru hastayı seçmektir:

Düşük riskli hastayı gereksiz müdahaleden korumak, yüksek riskli hastada ise kanser gelişmeden veya çok erken evrede müdahale fırsatını kaçırmamak.

Yeni üç yıllık risk verilerinin önemi de burada ortaya çıkıyor.

Pankreas kisti bulunan kişi ne yapmalı?

Bir görüntüleme raporunda pankreas kisti görülmesi durumunda ilk yapılması gereken, yalnızca kistin varlığına bakarak kanser sonucuna varmamak.

Kistin boyutu, tipi, pankreas kanalıyla ilişkisi, duvar yapısı, nodül bulunup bulunmadığı, önceki görüntülerle karşılaştırıldığında büyüyüp büyümediği ve kişinin aile öyküsü birlikte değerlendirilmelidir.

Bazı küçük ve düşük riskli kistler yalnızca belirli aralıklarla görüntüleme gerektirebilirken, başka kistler endoskopik ultrason veya daha ileri değerlendirme gerektirebilir.

Yüksek riskli özelliklerin bulunduğu seçilmiş hastalarda ise cerrahi değerlendirme gündeme gelebilir.

Takip aralığı da herkeste aynı değildir.

Hangi belirtiler önemsenmeli?

Pankreas kistlerinin çoğu belirti vermese de bazı durumlarda yeni gelişen şikâyetlerin değerlendirilmesi önemlidir.

Özellikle açıklanamayan sarılık, devam eden veya şiddetlenen üst karın ağrısı, tekrarlayan pankreatit atakları, açıklanamayan kilo kaybı veya daha önce bilinen bir pankreas kistiyle birlikte ortaya çıkan yeni ve belirgin yakınmalar sağlık değerlendirmesini gerektirir.

Bu belirtiler mutlaka pankreas kanseri anlamına gelmez. Ancak özellikle bilinen bir pankreas kisti bulunan kişilerde göz ardı edilmemelidir.

Yeni araştırmadan çıkarılacak en önemli sonuç ne?

Mayo Clinic çalışmasının verdiği mesaj, “pankreas kisti kansere dönüşür” değil.

Tam tersine, çalışma pankreas kistlerinin birbirinden ayrılması gerektiğini gösteriyor.

Tek bir endişe verici özelliği bulunan bir kistle, birden fazla risk özelliğini aynı anda taşıyan kistin gelecekteki davranışı aynı olmayabilir.

Araştırma ayrıca ileriye dönük tasarımıyla önemli olsa da 230 kişiyle sınırlıydı. Bu nedenle üç yıllık oranların her hastaya doğrudan uygulanabilecek kesin kişisel tahminler olarak görülmemesi gerekiyor. Daha geniş gruplarda yapılacak çalışmalar, risk hesaplamalarını daha da hassaslaştırabilir.

Bugünkü yaklaşımın temelinde ise basit ama önemli bir fikir var:

Pankreasta kist görülmesi tek başına kanser anlamına gelmez. Önemli olan kistin hangi özellikleri taşıdığı ve zaman içinde nasıl davrandığıdır.

KAYNAKLAR

1. Gastroenterology – Mayo Clinic araştırma grubu tarafından pankreas kistlerinde endişe verici ve yüksek riskli özelliklerin üç yıllık ileri neoplazi riskini değerlendiren prospektif çalışma – Shounak Majumder ve çalışma arkadaşları – 2026.
2. Mayo Clinic – Mayo Clinic Study Estimates Cancer Risk in Patients with Pancreatic Cysts, Advancing Early Detection – Araştırma sonuç duyurusu – 2026.
3. JAMA – Types of Pancreatic Cysts – Anne Marie Lennon, Michael G. Goggins – 2016 – DOI: 10.1001/jama.2016.11189
4. Clinical Gastroenterology and Hepatology – Risk of Pancreatic Cancer in Patients With Pancreatic Cysts and Family History of Pancreatic Cancer – Suresh T. Chari ve çalışma arkadaşları – 2018 – DOI: 10.1016/j.cgh.2018.01.049
5. United European Gastroenterology Journal – Multidisciplinary Team Approach for Managing Pancreatic Cysts: Impact, Bias, and Opportunities for Improvement – Tom Konikoff, Shounak Majumder – 2026 – DOI: 10.1002/ueg2.70243

Edinilen bilgilere göre Mamak Devlet Hastanesi’nde görev yapan Dr. Süleyman Taşkın, 17 Ağustos Pazartesi günü Ankara Sincan’daki Lale Tren İstasyonu’nda meydana gelen elim bir kaza sonucu yaşamını yitirdi.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunuydu

Dr. Süleyman Taşkın’ın Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu olduğu öğrenildi. Meslek hayatını Mamak Devlet Hastanesi’nde sürdüren Taşkın’ın vefatının ardından mezunu olduğu Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından da taziye mesajı yayımlandı.

Fakültenin açıklamasında, Mamak Devlet Hastanesi’nde görev yapan ve fakülte mezunu olan Dr. Süleyman Taşkın’ın vefat ettiği belirtilerek ailesine ve yakınlarına başsağlığı dilekleri iletildi.

Sağlık camiasını yasa boğan kayıp

Dr. Süleyman Taşkın’ın genç yaşta hayatını kaybetmesi ailesi, yakınları ve meslektaşları arasında büyük üzüntüye neden oldu.

Taşkın’ın vefatının ardından sağlık camiasından çok sayıda başsağlığı mesajı paylaşıldı.

Dr. Süleyman Taşkın’a Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına ve sağlık camiasına başsağlığı diliyoruz.

Kaliforniya’nın Corona kentinden İngiltere’ye üniversite eğitimi için gelen Nasr, University of East London’da ikinci sınıf hukuk öğrencisiydi. Genç öğrenci, 23 Eylül 2025’te üniversite konaklama birimindeki odasında hayatını kaybetti.

Aylar sonra tamamlanan adli soruşturma ise ölümün arkasındaki tıbbi tabloya ilişkin önemli ayrıntıları ortaya çıkardı.

Ölümünden saatler önce bulantı ve kusma yaşadı

Mahkemeye yansıyan bilgilere göre Nasr, hayatını kaybettiği akşam saat 20.30 sıralarında ailesiyle görüştü. Genç öğrenci, ailesine kendisini iyi hissetmediğini, bulantı ve kusma yaşadığını söyledi.

Kusma nedeniyle sıvı kaybı yaşayabileceğinden endişelenen kız kardeşi, Nasr’a damar yoluyla sıvı desteği verilmesi için özel bir sağlık hizmeti ayarladı.

Ancak bir süre sonra genç kadına telefonla ulaşılamadı.

Bunun üzerine üniversitenin güvenlik görevlilerine haber verildi. Odaya giren görevliler Nasr’ı banyoda hareketsiz halde buldu. Sağlık ekiplerinin müdahalesine rağmen 19 yaşındaki öğrenci olay yerinde hayatını kaybetmiş olarak kayıtlara geçti.

Odada yapılan incelemede boş bir tirzepatide flakonu da bulundu.

Tirzepatide ABD’de reçete edilmişti

Adli soruşturmada Nasr’ın tirzepatide tedavisine 2025 yazında başladığı belirtildi.

İlacın genç öğrenciye Kaliforniya’daki doktoru tarafından reçete edildiği, Nasr’ın vücut kitle indeksinin fazla kilolu kategorisinde bulunduğu ancak obezite sınırında olmadığı mahkemeye aktarıldı.

Tirzepatide, kan şekeri ve iştahın düzenlenmesinde rol oynayan GIP ve GLP-1 reseptörleri üzerinden etki gösteriyor. Etken madde diyabet tedavisinin yanı sıra uygun hastalarda kilo yönetiminde de kullanılıyor.

Bulantı, kusma, ishal ve iştah azalması ise tedavi sırasında görülebilen yan etkiler arasında bulunuyor.

Otopsiden beklenmedik kalp bulgusu çıktı

Nasr’ın ölümünü yalnızca kullandığı ilaca bağlamak ise adli soruşturmanın ortaya koyduğu tabloyu tam olarak yansıtmıyor.

Yapılan otopside genç öğrencide daha önce teşhis edilmemiş “miyokardiyal köprüleşme” (myocardial bridging) adı verilen doğuştan bir kalp anomalisi tespit edildi.

Bu durumda kalbi besleyen koroner damarın bir bölümü kalp kasının içerisinden geçiyor. Çoğu kişide herhangi bir belirtiye yol açmayabilen bu anatomik farklılık, bazı durumlarda kalp ritmi ve kanlanması açısından klinik önem taşıyabiliyor.

Nasr’ın hayattayken bu kalp anomalisi nedeniyle tanı aldığına ilişkin bir bilgi bulunmadığı belirtildi.

Ölümcül ritim bozukluğu gelişti

Adli incelemede ölüm nedeni kardiyak aritmi, yani ölümcül kalp ritmi bozukluğu olarak değerlendirildi.

Ortaya çıkan tıbbi tabloya göre tirzepatide kullanımıyla ilişkili bulantı ve kusmanın ardından gelişen metabolik değişikliklerin, genç öğrencinin daha önce bilinmeyen kalp anomalisiyle birleşerek ölümcül ritim bozukluğuna zemin hazırlamış olabileceği değerlendirildi.

Patolog Alan Bates, kusma ve buna eşlik eden hipoglisemi ile elektrolit dengesizliğinin aritmi riskini artırabileceğini, Nasr’daki doğuştan kalp anomalinin de bu süreçte rol oynayabileceğini bildirdi.

Adli makamların değerlendirmesi böylece tek bir nedenden çok, birbirini etkileyen birden fazla faktöre işaret etti.

“Zayıflama ilacı öldürdü” demek tabloyu eksik bırakıyor

Vaka, özellikle sosyal medyada hızla yayılan “zayıflama ilacı kullandı ve öldü” şeklindeki ifadeler açısından önemli bir ayrıntı taşıyor.

Adli bulgular tirzepatide kullanımının ölüm sürecinde rol oynadığını ortaya koyarken, genç öğrencide bulunan ve daha önce bilinmeyen doğuştan kalp anomalisi de ölümcül aritminin gelişmesinde etkili faktörlerden biri olarak değerlendirildi.

Bu nedenle vaka, tirzepatide kullanan herkes için aynı riskin söz konusu olduğu veya ilacın tek başına doğrudan ölüme neden olduğu şeklinde yorumlanmamalı.

Bununla birlikte olay, güçlü metabolik etkileri bulunan ilaçların uygun hasta seçimi, hekim değerlendirmesi, doğru dozlama ve yan etkilerin yakından izlenmesi altında kullanılmasının önemini bir kez daha gündeme getirdi.

Özellikle tedavi sırasında şiddetli veya devam eden kusma, sıvı kaybı belirtileri, bayılma, belirgin çarpıntı ya da ciddi halsizlik gelişmesi durumunda tıbbi değerlendirme geciktirilmemeli.

Olay 2025’te, adli sonuç 2026’da

Vakayla ilgili dikkat edilmesi gereken bir başka ayrıntı da tarih.

Josephine Nasr 23 Eylül 2025’te hayatını kaybetti. Olayın Ağustos 2026’da yeniden uluslararası basının gündemine gelmesinin nedeni ise East London Coroner’s Court’ta yürütülen adli soruşturmanın sonuçlarının kamuoyuna yansıması oldu.

19 yaşındaki öğrencinin ölümü, son yıllarda kullanımı hızla yaygınlaşan kilo yönetimi ilaçlarında reçete öncesi değerlendirme ve tedavi sırasındaki tıbbi takibin önemini gösteren çarpıcı vakalardan biri olarak kayıtlara geçti.

Kaynaklar

1. East London Coroner’s Court adli soruşturmasına ilişkin kayıt ve açıklamalar
2. The Independent
3. The Times
4. PEOPLE

The World Health Organization’s 2027 Director-General election will determine far more than who occupies the organization’s top office for the next five years.

It may also help determine what kind of institution WHO will become at a time when the world faces an increasingly complex public health landscape.

Future pandemic threats, antimicrobial resistance, chronic diseases, climate-related health risks, humanitarian emergencies and widening health inequalities all demand strong international coordination.

At the same time, WHO itself is facing major challenges involving financing, institutional independence, workforce capacity and its ability to maintain scientific authority in an increasingly polarized geopolitical environment.

Against this backdrop, the May 2027 election could prove to be much more than a routine leadership transition.

From Margaret Chan to the Tedros Era

Following Hong Kong physician Dr Margaret Chan, Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, Ethiopia’s former Minister of Health and Minister of Foreign Affairs, was elected WHO Director-General in 2017.

His election marked the beginning of a very different period for the organization.

The COVID-19 pandemic demonstrated just how indispensable WHO can be during a global health emergency, but it also placed virtually every aspect of the organization’s performance under unprecedented scrutiny.

Its decisions, communication strategy, relations with member states and handling of the early stages of the pandemic became subjects of intense international debate.

Tedros was elected to a second term in 2022. His current mandate will end in August 2027.

WHO has since entered another difficult period.

Criticism surrounding the pandemic response, tensions with the United States and the US withdrawal process, growing financial pressures and changes in the organization’s workforce have all contributed to uncertainty about its future.

Another important issue is institutional memory.

As experienced scientists, public health experts and technical officials who have spent decades within WHO leave or retire, preserving the organization’s accumulated expertise becomes increasingly important.

At the same time, appointments to senior positions in international organizations are frequently scrutinized over the balance between professional merit, geographic representation and political considerations.

For WHO, protecting the strength of its scientific and technical identity will therefore be one of the central challenges facing its next leadership.

Financing Could Be One of the Next Director-General’s Biggest Challenges

WHO’s financial structure is likely to be among the most difficult issues awaiting the next Director-General.

For decades, the organization has relied not only on assessed contributions from member states but also heavily on voluntary funding, much of which is earmarked for specific programs.

The US withdrawal process has made concerns over financial sustainability even more pressing.

The next Director-General will therefore have to do more than oversee international health policy.

WHO’s new leader will need to strengthen the organization’s financial resilience, navigate relations between competing geopolitical blocs and reinforce confidence in the independence of its scientific decision-making.

This combination of science, diplomacy and institutional management could make the 2027 election fundamentally different from previous contests.

Why Could Hans Kluge Emerge as a Contender?

One of the figures who could attract attention in the 2027 race is Dr Hans Henri P. Kluge, WHO Regional Director for Europe.

A Belgian national and physician, Kluge began his career in family medicine after completing medical training and further studies in tropical medicine.

His subsequent career took him to some of the world’s most challenging environments.

He worked with Médecins Sans Frontières in countries including Liberia and Somalia and later became involved in public health programs addressing tuberculosis, HIV and malaria.

His career with WHO stretches back more than a quarter of a century.

Kluge became WHO Regional Director for Europe in 2020, taking office just as COVID-19 was developing into the greatest global health emergency in generations.

He was suddenly responsible for helping coordinate the health response across a WHO region encompassing 53 countries with widely differing political systems, economic conditions and health infrastructures.

In 2025, he began a second term as WHO Regional Director for Europe.

That combination of medical training, field experience, institutional knowledge and health diplomacy could make him an important figure if he enters the Director-General race.

Health Diplomacy Could Be Kluge’s Key Advantage

One of Kluge’s potential strengths is his experience working across political divides.

His career has involved extensive engagement across Western Europe, the Balkans, Russia, the Caucasus and Central Asia.

If nominated, Kluge could potentially seek support not only from European Union countries but also from the Balkans, the Caucasus, Central Asia and Turkic states.

His longstanding professional experience involving Russia and the wider post-Soviet region could also become an important factor in the electoral arithmetic.

Support from North America and some Pacific countries could further broaden the coalition behind a potential candidacy.

But an important distinction must be made.

Hans Kluge has not yet been officially declared a candidate for WHO Director-General, and there is currently no confirmed bloc of countries committed to supporting him.

Any assessment at this stage therefore concerns his potential candidacy, international profile and possible electoral advantages rather than confirmed voting intentions.

A Strong Latin American Candidate Could Change the Race

Professional credentials alone will not determine the outcome.

The election of a WHO Director-General is also a major exercise in international diplomacy.

Regional considerations, diplomatic alliances and relations between member states can all influence the contest.

After two consecutive terms under an African Director-General, there may be greater political space for candidates from other regions in 2027.

Latin America and the Caribbean could be particularly important.

If the region puts forward a prominent health leader with substantial international experience and diplomatic support, the dynamics of the election could change considerably.

Such a candidate might be able to build a coalition extending beyond Latin America to countries in Africa, the Middle East and Asia.

Kluge may therefore have the profile of a potentially strong contender, but it would be premature to describe the 2027 race as having a clear favorite.

September 24 Will Be a Critical Date

The formal process for electing the next WHO Director-General began on April 24, 2026.

Member states have until September 24, 2026 to submit nominations.

Once the nomination process is completed, the candidates will enter a period in which their backgrounds, priorities and visions for WHO’s future will come under international scrutiny.

The WHO Executive Board is expected to assess the candidates in January 2027 and nominate up to three candidates for consideration by the World Health Assembly.

The final decision will be made at the 80th World Health Assembly in May 2027, where member states will elect the next Director-General by secret ballot.

The successful candidate is expected to take office in August 2027.

The Real Question Is Bigger Than Hans Kluge

Ultimately, the significance of the 2027 election extends far beyond whether Hans Kluge or any other individual becomes Director-General.

The world needs an effective World Health Organization.

The next leader will inherit the difficult task of strengthening WHO’s financing, retaining highly qualified scientists and technical experts, improving preparedness for future health emergencies and protecting the organization’s scientific independence amid geopolitical competition.

Above all, WHO will need to reinforce the principle at the heart of its global mandate:

To serve as a trusted scientific and technical authority on global health, capable of working across political borders.

Kluge’s career, spanning clinical medicine, humanitarian settings, infectious disease programs, health systems and regional leadership, could give him a compelling profile if he decides to enter the race.

But the election of a WHO Director-General is never simply a competition between CVs.

Regional alliances, geopolitical interests, diplomatic relationships and the priorities of WHO’s member states will all converge in Geneva.

That means the central question in 2027 will not simply be:

“Who will succeed Tedros?”

The much bigger question will be:

Can the World Health Organization once again establish itself as a strong, trusted and independent global leader built on science, technical expertise and public health?

And if Hans Kluge enters the race, another question will inevitably follow:

Could Dr Hans Kluge be the leader capable of taking WHO back to its stronger and more prestigious days?

Dünya Sağlık Örgütü’nde 2027 yılında yapılacak Genel Direktörlük seçimi, yalnızca dünyanın en önemli sağlık kuruluşlarından birinin yeni yöneticisini belirlemeyecek. Seçim aynı zamanda DSÖ’nün önümüzdeki yıllarda nasıl bir kurum olacağına ilişkin kritik bir dönüm noktası niteliği taşıyacak.

Dünyanın önünde yeni salgın tehditlerinden antimikrobiyal dirence, kronik hastalıklardan iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerine kadar giderek büyüyen bir sağlık gündemi bulunuyor.

Buna karşılık DSÖ de kendi içinde finansman, insan kaynağı, kurumsal bağımsızlık, bilimsel otorite ve üye ülkeler arasındaki siyasi dengeler gibi önemli sorunlarla karşı karşıya.

Bu nedenle Mayıs 2027’de yapılacak seçim, sıradan bir yönetici değişikliğinin çok ötesinde anlam taşıyor.

Margaret Chan’dan Tedros dönemine

Hong Konglu hekim Dr. Margaret Chan’ın ardından DSÖ Genel Direktörlüğüne 2017 yılında Etiyopya’nın eski Sağlık ve Dışişleri Bakanı Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus seçildi.

Tedros’un göreve gelmesiyle DSÖ açısından farklı bir dönem başladı.

Özellikle COVID-19 pandemisi, örgütün küresel sağlık sistemindeki önemini bütün dünyaya yeniden gösterirken aynı zamanda karar alma süreçleri, kriz iletişimi ve uluslararası siyasi baskılar karşısındaki konumuna yönelik ciddi tartışmaları da beraberinde getirdi.

Tedros, 2022 yılında ikinci kez Genel Direktör seçildi. Mevcut görev süresi Ağustos 2027’de sona erecek.

Son yıllarda ise DSÖ’nün karşı karşıya bulunduğu sorunlar giderek daha görünür hale geldi.

Pandemi yönetimine ilişkin eleştiriler, ABD ile yaşanan kriz ve Washington yönetiminin örgütten çekilme süreci, giderek ağırlaşan finansman sorunları ve örgütün insan kaynağında yaşanan değişim bunların başında geliyor.

Uzun yıllar DSÖ bünyesinde çalışan deneyimli bilim insanlarının ve teknik uzmanların sistemden ayrılması da kurumun gelecekteki bilimsel kapasitesi açısından üzerinde durulması gereken başlıklardan biri.

Üst düzey uluslararası kuruluşlarda yapılan atamalarda liyakat, coğrafi temsil ve siyasi dengeler arasındaki ilişkinin giderek daha fazla tartışılması da DSÖ’nün önündeki hassas konular arasında yer alıyor.

DSÖ’nün en büyük sınavlarından biri finansman

Yeni Genel Direktörün önündeki en önemli dosyalardan biri kuşkusuz finansman olacak.

DSÖ uzun yıllardır üye ülkelerin zorunlu katkılarının yanı sıra gönüllü katkılara ve belirli programlara tahsis edilen kaynaklara önemli ölçüde bağımlı durumda.

ABD’nin örgütten çekilme süreci ise finansman tartışmasını daha kritik hale getirdi.

Bu nedenle 2027’de göreve gelecek Genel Direktör yalnızca küresel sağlık politikalarını yöneten bir isim olmayacak.

Yeni liderin aynı zamanda örgütün mali sürdürülebilirliğini güçlendirmesi, farklı siyasi bloklarla çalışabilmesi ve DSÖ’nün bilimsel bağımsızlığına yönelik güveni kuvvetlendirmesi gerekecek.

Hans Kluge neden öne çıkabilir?

2027 yarışında adı gündeme gelebilecek isimlerden biri DSÖ Avrupa Bölge Direktörü Dr. Hans Henri P. Kluge.

Belçika vatandaşı olan Kluge, hekimlik eğitiminin ardından tropikal tıp alanında eğitim aldı ve meslek hayatına aile hekimi olarak başladı.

Kariyerinin sonraki döneminde ise dünyanın en zor coğrafyalarında görev yaptı.

Médecins Sans Frontières bünyesinde Liberya ve Somali gibi kriz bölgelerinde çalıştı. Tüberkülozla mücadeleden HIV ve sıtma programlarına kadar farklı halk sağlığı alanlarında görev üstlendi.

Kluge’nin DSÖ kariyeri de 25 yılı aşkın bir geçmişe sahip.

2020 yılında DSÖ Avrupa Bölge Direktörlüğünü üstlenen Kluge, görevinin daha ilk aylarında COVID-19 pandemisiyle karşı karşıya kaldı.

Avrupa’nın pandeminin merkezlerinden biri haline geldiği dönemde 53 ülkeyi kapsayan son derece farklı siyasi ve ekonomik yapılara sahip bir bölgenin sağlık diplomasisini yönetmek zorunda kaldı.

2025 yılında ise ikinci dönem Avrupa Bölge Direktörlüğü görevine başladı.

Kluge’nin en büyük avantajı sağlık diplomasisi olabilir

Hans Kluge’yi olası Genel Direktörlük yarışında farklılaştırabilecek özelliklerden biri, farklı siyasi bloklarla iletişim kurabilme deneyimi.

Batı Avrupa’dan Balkanlara, Rusya’dan Kafkaslara ve Orta Asya’ya kadar son derece geniş bir coğrafyada uzun yıllardır çalışıyor.

Bu nedenle Kluge’nin aday olması halinde Avrupa Birliği ülkelerinin yanı sıra Balkan ülkeleri, Kafkaslar, Orta Asya ve Türk Cumhuriyetlerinden destek arayabileceği değerlendirilebilir.

Rusya ile uzun yıllara dayanan çalışma tecrübesi de seçim aritmetiği açısından dikkat çekici olabilir.

Kuzey Amerika ve bazı Pasifik ülkelerinden gelebilecek destek de olası bir Kluge adaylığının küresel boyutunu güçlendirebilir.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor:

Hans Kluge henüz resmen DSÖ Genel Direktörlüğü adayı ilan edilmiş değil. Ülkelerin kendisine vereceği destek konusunda da kesinleşmiş bir tablo bulunmuyor.

Dolayısıyla bugünden yapılabilecek değerlendirmeler, Kluge’nin geçmiş görevleri, uluslararası ilişkileri ve olası seçim matematiği üzerinden okunmalı.

Latin Amerika’dan güçlü bir aday dengeleri değiştirebilir

2027 seçiminin kaderini yalnızca adayların mesleki geçmişleri belirlemeyecek.

DSÖ Genel Direktörlüğü aynı zamanda büyük bir sağlık diplomasisi yarışı.

Tedros’un iki dönem boyunca Afrika kıtasından Genel Direktör olarak görev yapmış olması nedeniyle 2027’de farklı bir bölgeden adayın öne çıkması yönünde diplomatik bir eğilim oluşabilir.

Bu noktada özellikle Latin Amerika dikkat çekiyor.

Latin Amerika ve Karayipler bölgesinden uluslararası itibarı yüksek, güçlü diplomatik ilişkilere sahip bir sağlık yöneticisinin aday gösterilmesi halinde seçim dengeleri önemli ölçüde değişebilir.

Böyle bir adayın kendi bölgesinin yanı sıra Afrika, Orta Doğu ve Asya’daki bazı ülkelerden destek toplama potansiyeli bulunabilir.

Dolayısıyla Kluge güçlü bir profil ortaya koysa bile yarışın bugünden tek favorili olduğunu söylemek mümkün değil.

24 Eylül kritik tarih

DSÖ Genel Direktörlüğü için resmi süreç 24 Nisan 2026 tarihinde başladı.

Üye ülkeler adaylarını 24 Eylül 2026’ya kadar DSÖ’ye bildirecek.

Adaylık sürecinin tamamlanmasının ardından isimler kamuoyuna açıklanacak ve adayların DSÖ’nün geleceğine ilişkin programlarını ortaya koyacağı süreç başlayacak.

DSÖ İcra Kurulu Ocak 2027’de adayları değerlendirecek ve en fazla üç ismi Dünya Sağlık Asamblesinin önüne getirecek.

Son karar ise Mayıs 2027’de gerçekleştirilecek 80. Dünya Sağlık Asamblesinde verilecek.

Yeni Genel Direktör üye ülkelerin gizli oylarıyla belirlenecek ve Ağustos 2027’de görevine başlayacak.

Asıl mesele Kluge’den daha büyük

2027 seçimini önemli hale getiren asıl konu, Hans Kluge veya başka bir adayın seçilip seçilmemesinden daha büyük.

Dünyanın güçlü bir Dünya Sağlık Örgütü’ne ihtiyacı var.

Yeni Genel Direktörün önünde DSÖ’nün finansman yapısını güçlendirmek, nitelikli bilim insanlarını ve teknik uzmanları örgütte tutmak, salgınlara hazırlık kapasitesini artırmak ve siyasi kutuplaşmalar arasında örgütün bilimsel bağımsızlığını korumak gibi ağır bir gündem bulunuyor.

Aynı zamanda DSÖ’nün kuruluşundan gelen temel iddiasının yeniden güçlendirilmesi gerekiyor:

Küresel sağlık konusunda siyasi sınırların üzerinde bilimsel ve teknik bir otorite olabilmek.

Hans Kluge’nin hekimlikten çatışma bölgelerine, bulaşıcı hastalıklarla mücadeleden sağlık sistemleri yönetimine ve Avrupa Bölge Direktörlüğüne uzanan kariyeri, olası bir adaylık halinde onu güçlü isimlerden biri haline getirebilir.

Ancak DSÖ Genel Direktörlüğü seçimi yalnızca özgeçmişlerin yarıştığı bir seçim olmayacak.

Küresel diplomasi, bölgesel dengeler, büyük güçlerin tercihleri ve üye ülkelerin sağlık politikaları aynı sandıkta buluşacak.

Bu nedenle 2027’de Cenevre’de cevaplanacak soru yalnızca:

“Tedros’un yerine kim gelecek?”

olmayacak.

Çok daha önemli bir soru dünyanın önünde duracak:

Dünya Sağlık Örgütü yeniden bilimin, teknik uzmanlığın ve küresel halk sağlığının güçlü, güvenilir ve bağımsız lider kuruluşu olabilecek mi?

Eğer Hans Kluge aday olursa buna bir soru daha eklenecek:

Dr. Hans Kluge, DSÖ’yü eski güçlü ve prestijli günlerine taşıyabilecek lider olabilir mi?

Finlandiya’dan gelen geniş kapsamlı bir araştırma bu soruya dikkat çekici veriler ekledi. European Journal of Nutrition’da yayımlanan çalışmada, daha fazla kahve tüketen kişilerde toplam vücut yağının ve karın içi yağlanmanın daha düşük, iskelet kası kütlesinin ise daha yüksek olduğu görüldü.

Üstelik grupların vücut kitle indeksleri birbirine yakın olmasına rağmen vücut kompozisyonlarında farklılıklar vardı.

Ancak araştırmanın en önemli mesajı şu: Bu sonuçlar kahvenin yağ yaktırdığını veya kas yaptığını kanıtlamıyor. Çalışma gözlemsel nitelikte olduğu için kahve tüketimi ile saptanan özellikler arasında ilişki gösteriyor, neden-sonuç ilişkisi kurmuyor.

2.264 kişinin kahve alışkanlığı incelendi

Araştırma, Finlandiya’daki Northern Finland Birth Cohort 1966 adlı uzun süreli nüfus çalışmasının 46 yaş değerlendirmesinden elde edilen verilerle gerçekleştirildi.

Analize 2.264 kişi dahil edildi ve katılımcıların yaklaşık yüzde 47’sini erkekler oluşturdu. Araştırmacılar günlük kahve tüketimini vücut yapısı, kan şekeri ve insülin göstergeleri, kandaki metabolitler ve bazı cinsiyet hormonlarıyla karşılaştırdı.

Katılımcılar kahve tüketimine göre kahve içmeyenler, günde 1-2 fincan içenler, 3-4 fincan içenler ve günde 5 veya daha fazla fincan tüketenler şeklinde gruplandırıldı.

Araştırmada eğitim düzeyi, sigara kullanımı, fiziksel aktivite, alkol tüketimi ve vücut kitle indeksi gibi sonuçları etkileyebilecek önemli faktörler de istatistiksel analizlerde dikkate alındı.

Kahve içenlerde karın içi yağlanma daha düşük bulundu

Çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri vücut kompozisyonunda ortaya çıktı.

Daha yüksek miktarda kahve tüketen gruplarda toplam vücut yağının ve visseral yağın daha düşük olduğu görüldü.

Visseral yağ, karın boşluğunda iç organların çevresinde biriken yağ dokusudur. Bel çevresinde toplanan bu yağ dokusunun fazlalığı, metabolik sağlık açısından yalnızca tartıdaki kilodan daha fazla önem taşıyabilir.

Araştırmada daha fazla kahve içenlerin iskelet kası kütlesinin de daha yüksek olduğu belirlendi.

İlginç olan nokta, kahve tüketimi farklı olan grupların vücut kitle indekslerinin birbirine yakın olmasıydı.

Bu bulgu, tartıda aynı kiloda veya benzer vücut kitle indeksinde görünen iki kişinin yağ ve kas dağılımının oldukça farklı olabileceğini bir kez daha hatırlatıyor.

Kahve kas yapar mı?

Araştırmanın sonuçları böyle yorumlanmamalı.

Çalışmada kahve tüketimi ile daha yüksek kas kütlesi arasında bağlantı görülmesi, kahvenin doğrudan kas oluşturduğu anlamına gelmiyor.

Kas kütlesinin korunmasında ve artırılmasında direnç egzersizleri, yeterli protein ve enerji alımı, genel beslenme düzeni, yaş, hormonlar ve günlük fiziksel aktivite gibi çok sayıda faktör rol oynuyor.

Dolayısıyla daha fazla kahve içmenin spor ve sağlıklı beslenmenin yerini alabileceğine dair bu araştırmadan bir sonuç çıkarılamaz.

Kan şekeri ve insülin açısından da dikkat çeken sonuçlar var

Araştırmacılar kahve tüketimi ile metabolizmaya ilişkin kan göstergelerini de değerlendirdi.

Daha fazla kahve tüketimi hem kadınlarda hem erkeklerde kandaki dallı zincirli aminoasitlerin daha düşük düzeyleriyle ilişkili bulundu.

Bu aminoasitlerin kanda uzun süre yüksek bulunması, önceki araştırmalarda insülin direnci ve tip 2 diyabet gibi metabolik sorunlarla ilişkilendirilmişti.

Özellikle erkeklerde daha yüksek kahve tüketiminin kan şekeri ve insülin açısından daha olumlu bir metabolik profille bağlantılı olduğu görüldü.

Bu bulgular kahvenin diyabeti önlediğini kanıtlamıyor. Ancak kahve tüketimi ile metabolik sağlık arasındaki bağlantının hangi biyolojik yollar üzerinden oluşabileceğini anlamak açısından araştırmacılara yeni ipuçları sağlıyor.

Hormonlarda kadın ve erkeklerde farklı sonuçlar görüldü

Çalışmanın ilgi çekici bölümlerinden biri de hormon analizleriydi.

Erkeklerde daha yüksek kahve tüketimi, toplam testosteron ve biyolojik olarak kullanılabilir testosteron düzeylerinin yanı sıra seks hormonu bağlayıcı globulin olarak bilinen SHBG’nin daha yüksek olmasıyla ilişkili bulundu.

Ancak tablo bundan ibaret değildi. Serbest testosteron ve serbest androjen indeksi daha düşük düzeylerle ilişkiliydi.

Kadınlarda hormonal ilişkiler daha sınırlıydı. Daha fazla kahve tüketimi daha yüksek SHBG ile, serbest testosteron ve serbest androjen indeksinin ise daha düşük olmasıyla bağlantılı bulundu.

Bu nedenle sonuçları basitçe “kahve testosteronu artırıyor” şeklinde yorumlamak doğru değil. Hormonların kandaki toplam miktarı ile vücutta serbest ve kullanılabilir olan miktarı aynı şeyi ifade etmiyor.

Araştırma, kahve tüketimi ile hormonlar arasında kadın ve erkeklerde farklılaşabilen karmaşık bir ilişki olabileceğine işaret ediyor.

Peki kahvenin içinde bunu açıklayabilecek ne var?

Kahveyi yalnızca kafeinden ibaret görmek doğru değil.

Kahve; kafeinin yanı sıra klorojenik asitler, trigonellin ve farklı biyolojik aktif bileşikler içeren oldukça karmaşık bir içecek.

Bu maddelerin metabolizma üzerindeki olası etkileri uzun süredir araştırılıyor. Bununla birlikte hangi bileşenin hangi sağlık sonucundan sorumlu olduğu veya farklı bileşiklerin birlikte nasıl etki ettiği henüz tam olarak açıklanmış değil.

Kahvenin çekirdeğinin türü, kavurma derecesi ve hazırlanma yöntemi de içeceğin kimyasal yapısını değiştirebiliyor.

Araştırmanın önemli sınırlılıkları var

Bu sonuçları değerlendirirken çalışmanın tasarımı özellikle önemli.

Araştırma kesitsel ve gözlemsel nitelikteydi. Başka bir ifadeyle araştırmacılar insanların mevcut kahve tüketimleriyle sağlık göstergileri arasındaki bağlantılara baktı.

Bu yöntem bir ilişkinin varlığını gösterebilir ancak kahvenin söz konusu farklılıklara neden olduğunu kanıtlayamaz.

Örneğin düzenli kahve içenlerle içmeyenlerin araştırmada tam olarak ölçülemeyen başka yaşam tarzı özellikleri de farklı olabilir.

Çalışmanın bir başka önemli noktası da katılımcıların tamamının 46 yaş civarında olmasıydı. Sonuçların farklı yaş gruplarına doğrudan genellenmesi bu nedenle uygun değil.

Ayrıca analizde kahve içmeyen yalnızca 70 kişi bulunurken 2.194 kişi kahve tüketiyordu. Bu belirgin grup dengesizliği de sonuçlar yorumlanırken göz önünde bulundurulmalı.

Katılımcıların içtikleri bir fincan kahvenin hacmi standart olarak tanımlanmadı. Kahveye eklenen süt ve şeker gibi ayrıntılar da kaydedilmedi.

Bu ayrıntılar özellikle günlük hayata yönelik öneriler açısından önemli.

Şekerli kahve ile sade kahve aynı şey değil

“Kahve sağlıklı olabilir” düşüncesi, içine ne konulduğundan bağımsız değerlendirilmemeli.

Sade filtre kahve ile bol şeker, şurup, krema veya yüksek kalorili eklemeler içeren büyük bir kahve içeceğinin beslenme açısından etkileri aynı değildir.

Özellikle kilo kontrolü veya kan şekeri açısından kahvenin kendisinden çok kahveye eklenen şeker ve diğer yüksek kalorili malzemeler günlük enerji alımını ciddi biçimde artırabilir.

Bu nedenle araştırmanın sonuçları, yüksek kalorili kahve içeceklerinin metabolik açıdan yararlı olduğu anlamına gelmiyor.

Daha çok kahve içmek daha sağlıklı olmak anlamına gelir mi?

Hayır.

Bu araştırmadan “ne kadar çok kahve, o kadar az karın yağı” şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.

Kafeine verilen yanıt kişiden kişiye önemli ölçüde değişebilir. Fazla kafein bazı kişilerde çarpıntı, huzursuzluk, titreme, uyku bozukluğu, kaygı, mide rahatsızlığı ve baş ağrısına yol açabilir.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi, çoğu sağlıklı yetişkin için günlük toplam 400 miligrama kadar kafeinin genellikle olumsuz etkilerle ilişkilendirilmediğini belirtiyor. Ancak bir fincan kahvedeki kafein miktarı çekirdeğe, hazırlanma yöntemine ve porsiyon büyüklüğüne göre ciddi biçimde değişebilir.

Gebelik ve emzirme döneminde olanlar, kafeine duyarlı kişiler, bazı kalp ritim sorunları veya başka sağlık sorunları bulunanlar ve belirli ilaçları kullananlar için uygun miktar farklı olabilir.

Kahveyi yağ yakıcı olarak görmek doğru değil

Araştırmanın günlük hayat açısından belki de en önemli mesajı burada yatıyor.

Düzenli kahve tüketimi ile daha düşük karın içi yağlanma, daha yüksek kas kütlesi ve bazı olumlu metabolik göstergeler arasında ilişki bulunması ilgi çekici. Fakat kahve bir zayıflama tedavisi, kas artırıcı ürün veya hormon düzenleyici olarak görülmemeli.

Vücut kompozisyonunu belirleyen tablo çok daha büyük.

Düzenli fiziksel aktivite, direnç egzersizleri, dengeli beslenme, yeterli uyku, sigaradan uzak durma ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması metabolik sağlık açısından temel önemini sürdürüyor.

Kahve ise, kişinin sağlık durumu ve kafein toleransı uygunsa, bu büyük tablonun küçük bir parçası olabilir.

Yeni çalışma önemli bir bilimsel ipucu veriyor: Kahve tüketimi ile vücudun yağ-kas dağılımı ve metabolik-hormonal profili arasında düşündüğümüzden daha karmaşık bir ilişki olabilir.

Bunun gerçekten kahvenin doğrudan etkisinden kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için ise uzun süreli takip çalışmalarına ve kontrollü insan araştırmalarına ihtiyaç var.

KAYNAKLAR

1. European Journal of Nutrition – Associations of habitual coffee intake with testosterone and cardiometabolic markers: the Northern Finland birth cohort 1966 study – Luca Verroest, Jari Jokelainen, Shalini Choudhary ve arkadaşları – 2026 – DOI: 10.1007/s00394-026-04038-z
2. ABD Gıda ve İlaç Dairesi – Spilling the Beans: How Much Caffeine is Too Much? – Güncel tüketici bilgilendirmesi

1917 Rus Devrimi ile Çarlık rejiminin sona ermesi, esirlerin durumunu doğrudan etkiledi. Ancak Rusya’da başlayan siyasi istikrarsızlık ve iç savaş nedeniyle Osmanlı esirlerinin tamamının kısa sürede ülkelerine dönmesi mümkün olmadı.

Bu tarihsel süreç içerisinde kaynaklarda adı öne çıkan isimlerden biri Meryem Atmaca’dır.

Resmî Kayıtlara Geçen 10 Bin Altın ve 1.800 Esir

Meryem Atmaca’nın Türk savaş esirlerinin yurda dönüşündeki rolüne ilişkin en önemli veriler, Cumhuriyet dönemine ait resmî belgelerde ve dönemin basınında bulunmaktadır.

Cumhuriyet Arşivi’nde yer alan 1931 tarihli belgede, Meryem Atmaca ile eşi Ali Rıza Bey’in I. Dünya Savaşı sırasında Ruslara esir düşerek Sibirya’ya gönderilen Türk askerlerinin yurda dönmesinde üstlendikleri rol açık biçimde belirtilmektedir.

Belgede, Ruslara esir düşen Türk subay ve erlerinden 1.800 kişinin, 10 bin altın lira harcanmak suretiyle ana vatana kavuşturulduğu kaydedilmektedir.

Bu kayıt, günümüzde sosyal medya paylaşımlarında sıklıkla karşılaşılan “1.800 asker” ve “10 bin altın” bilgilerinin yakın dönemde oluşturulmuş bir anlatı olmadığını göstermesi bakımından önem taşımaktadır.

Meryem Atmaca’nın ölümünün ardından yayımlanan 15 Mart 1946 tarihli Tasvir gazetesi de aynı rakamları aktarmaktadır. Gazete, Sibirya’da bulunan ve yurda dönemeyen 1.800 Türk subay ve erinin Anadolu’ya ulaştırılması amacıyla Meryem Atmaca’nın kendi imkânlarından 10 bin altın harcadığını bildirmektedir.

Birbirinden farklı nitelikteki resmî kayıtlar ile dönem basınının aynı temel veriler üzerinde birleşmesi, olayın tarihsel dayanağını güçlendirmektedir.

Yurda Dönen Esirlerin Cumhuriyet Dönemindeki Konumu

Tasvir gazetesinde yer alan ölüm ilanı niteliğindeki biyografik yazı, yalnızca esirlerin yurda dönüşünden söz etmemektedir.

Haberde, söz konusu 1.800 kişiden önemli bir bölümünün sonraki yıllarda Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Silahlı Kuvvetleri ve devletin farklı kurumlarında görev aldığı da belirtilmektedir.

Bu bilgi, esirlerin yurda dönüşünün yalnızca insani bir girişim olarak değerlendirilmemesi gerektiğini göstermektedir. Savaş ve esaret nedeniyle uzun süre ülke dışında kalan yetişmiş insan gücünün Anadolu’ya dönüşü, Millî Mücadele ve Cumhuriyet’in kuruluş döneminin koşulları düşünüldüğünde ayrıca önem taşımaktadır.

Bununla birlikte, 1.800 kişinin tamamının kimlikleri ile sonraki görevlerini ortaya koyan kapsamlı bir listeye mevcut çalışmalar çerçevesinde ulaşılamamaktadır. Bu nedenle dönem basınındaki söz konusu bilgi, yeni arşiv araştırmalarıyla ayrıntılandırılması gereken bir alan olarak değerlendirilmelidir.

Meryem Atmaca Kimdi?

Meryem Atmaca’nın biyografisine ilişkin bilgiler Türkiye’de uzun süre sınırlı kalmış, hakkında farklı ve zaman zaman birbiriyle çelişen anlatılar ortaya çıkmıştır.

Dönem kaynaklarında Meryem Atmaca, Übeydullah Efendi’nin kızı ve Rumiye Başkonsolos Vekili Yüzbaşı Ali Rıza Bey’in eşi olarak tanıtılmaktadır.

Ancak daha yakın tarihli akademik çalışmalar, Meryem Atmaca’nın aile geçmişine ilişkin daha ayrıntılı bilgiler ortaya koymuştur.

Tataristan Bilimler Akademisi Şehabeddin Mercani Tarih Enstitüsü araştırmacısı Aidar G. Khairutdinov tarafından yayımlanan çalışma, Meryem Atmaca’yı Maryam Nigmatullina-Bubi adıyla ele almakta ve onu İdil-Ural coğrafyasının tanınmış Bubi ailesiyle ilişkilendirmektedir.

Bu araştırmaya göre Meryem’in babası, eğitimci ve din adamı Gobeydullah Nigmatullin-Bubi idi. Ailenin Tatar toplumunun eğitim ve düşünce hayatında önemli bir yere sahip olduğu belirtilmektedir.

Bu bulgu, Türkiye’de bazı yayınlarda Meryem Atmaca hakkında kullanılan “Urfalı” tanımlamasını da tartışmalı hâle getirmektedir.

15 Mart 1946 tarihli Tasvir gazetesindeki ifade “Ufalı Übeydullah Efendi’nin kızı” şeklindedir. Tataristan kaynaklarının ortaya koyduğu aile bağlantıları da dikkate alındığında buradaki “Ufalı” ifadesinin Rusya’daki Ufa coğrafyasına işaret ettiği anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla Meryem Atmaca’nın “Urfalı” olduğu yönündeki bazı modern anlatıların, “Ufalı” kelimesinin daha sonraki yıllarda yanlış aktarılmasından kaynaklanmış olması kuvvetle muhtemeldir.

Ali Rıza Bey ve Türkistan Yılları

Meryem Atmaca’nın hayatının anlaşılabilmesi için eşi Ali Rıza Bey’in biyografisi de önem taşımaktadır.

Akademik araştırmalarda ve döneme ilişkin hatıratlarda Ali Rıza Bey’in I. Dünya Savaşı sırasında Ruslara esir düştüğü, daha sonra Türkistan coğrafyasındaki askerî ve siyasi gelişmeler içerisinde yer aldığı aktarılmaktadır.

Zeki Velidi Togan’ın hatıraları da Ali Rıza Bey ile Meryem Atmaca’nın bölgedeki varlığına ilişkin önemli bilgiler içermektedir.

Meryem Atmaca’nın yalnızca esirlerin yurda dönüşü için maddi kaynak sağlayan bir kişi olmadığı, eşiyle birlikte Türkistan’daki millî hareketlerin içerisinde bulunduğu da çeşitli kaynaklarda belirtilmektedir.

Bu çerçevede Meryem Atmaca’nın biyografisi, I. Dünya Savaşı sonrasındaki Türk esirleri meselesinin yanı sıra Türkistan’daki siyasi mücadeleler ve Anadolu’daki Millî Mücadele süreciyle birlikte değerlendirilmelidir.

1931 Tarihli Kararname

Meryem Atmaca ile Ali Rıza Bey’in faaliyetlerinin Türkiye Cumhuriyeti tarafından resmî düzeyde tanındığını gösteren en önemli belgelerden biri 1931 tarihli kararnamedir.

Söz konusu kararda çiftin geçmişte gerçekleştirdiği hizmetlere atıfta bulunularak Ankara’nın Kalaba bölgesinde iskân edilmelerine ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Belgede 1.800 Türk subay ve erinin 10 bin altın harcanarak ana vatana ulaştırılması özellikle zikredilmektedir.

Bu nedenle 1931 tarihli kararname, Meryem Atmaca anlatısının tarihsel güvenilirliği açısından temel birincil kaynaklardan biri niteliğindedir.

Belgenin varlığı, esirlerin dönüşüne ilişkin anlatının yalnızca daha sonraki hatıratlara veya gazete haberlerine dayanmadığını; olayın Cumhuriyet’in erken döneminde devlet kayıtlarına geçtiğini göstermektedir.

1945’te Bir Kez Daha Resmî Kayıtlarda

Meryem Atmaca ile Ali Rıza Bey’in adına 1945 tarihli bir başka Bakanlar Kurulu kararında yeniden rastlanmaktadır.

12 Kasım 1945 tarihli belgede, çiftin Ankara’daki iskân hakları karşılığında İstanbul’da kendilerine bir bina verilmesine ilişkin düzenleme yer almaktadır.

Bu belge, Meryem Atmaca’nın ölüm tarihine ilişkin internet ortamında uzun süredir tekrarlanan bazı bilgilerin de yeniden değerlendirilmesini gerektirmektedir.

Bazı ikincil kaynaklarda Meryem Atmaca’nın 1926 yılında hayatını kaybettiği belirtilmektedir. Ancak 1945 tarihli resmî kayıtta adının yer alması ve ölüm haberinin 1946 yılında dönem basınında yayımlanması, 1926 tarihinin doğru olmadığını açık biçimde göstermektedir.

Ölüm Tarihine İlişkin Dönem Kaydı

Meryem Atmaca’nın ölüm tarihinin belirlenmesinde en önemli kaynaklardan biri 15 Mart 1946 tarihli Tasvir gazetesidir.

Gazete, Meryem Atmaca’nın “dün” hayatını kaybettiğini bildirmektedir. Bu ifade esas alındığında ölüm tarihi 14 Mart 1946 olarak ortaya çıkmaktadır.

Aynı haberde cenazesinin İstanbul Yerebatan’daki Neşet Esen Apartmanı’ndan kaldırılacağı bilgisi de bulunmaktadır.

Bu nedenle Meryem Atmaca’nın ölüm tarihine ilişkin değerlendirmelerde, olayın hemen ardından yayımlanmış dönem gazetesinin kaydı daha güçlü bir tarihsel kanıt niteliği taşımaktadır.

“10 Bin Altın Fidye” İfadesi Belgelerde Var mı?

Meryem Atmaca hakkında günümüzde yayımlanan metinlerde olay çoğu zaman “10 bin altın fidye ödeyerek 1.800 Türk askerini Ruslardan kurtardı” şeklinde anlatılmaktadır.

Ancak mevcut birincil kaynaklar bu kadar ayrıntılı bir mekanizma ortaya koymamaktadır.

Resmî kayıtlarda ve dönem basınında kullanılan temel ifade, 10 bin altın harcanması suretiyle 1.800 Türk subay ve erinin ana vatana kavuşturulduğu yönündedir.

Dolayısıyla 10 bin altının tamamının doğrudan Rus veya Sovyet makamlarına “fidye” olarak ödendiğini söylemek, mevcut belgelerin ortaya koyduğu bilgiden daha ileri bir yorum olacaktır.

Benzer biçimde, söz konusu meblağın Meryem Atmaca’nın “bütün serveti” olduğu iddiası da aynı kesinlik düzeyinde belgelenmiş değildir.

Akademik çalışmalarda paranın Meryem Atmaca’ya kalan mirasla bağlantılı olduğuna ilişkin bilgiler bulunmakla birlikte, mevcut mal varlığının tamamının 10 bin altından oluştuğunu ortaya koyan doğrudan birincil belge henüz tespit edilmiş değildir.

Bu nedenle tarihsel açıdan en güvenli ifade, Meryem Atmaca’nın 10 bin altınını 1.800 Türk esirinin yurda dönüşü için harcadığı yönündedir.

Arşivlerden Yeniden Ortaya Çıkan Bir Hayat

Meryem Atmaca’nın biyografisi, tarih araştırmalarında birincil kaynakların önemini gösteren dikkat çekici örneklerden biridir.

Onun hakkında yıllar içinde üretilen popüler anlatılarda bazı ayrıntılar değişmiş, doğum ve ölüm tarihleri konusunda farklı bilgiler ortaya çıkmış, “Ufalı” ifadesi kimi metinlerde “Urfalı” biçiminde aktarılmıştır.

Buna karşılık Cumhuriyet Arşivi belgeleri, dönem gazeteleri, hatıratlar ve son yıllarda yayımlanan akademik çalışmalar birlikte değerlendirildiğinde daha belirgin bir tarihsel çerçeve ortaya çıkmaktadır.

Bu çerçevenin merkezindeki bilgi ise güçlü biçimde doğrulanmaktadır:

I. Dünya Savaşı sırasında Ruslara esir düşen ve Sibirya’ya gönderilen Türk subay ve erlerinden 1.800 kişinin ana vatana dönmesinde Meryem Atmaca ile eşi Ali Rıza Bey önemli rol üstlenmiş; bu amaç doğrultusunda 10 bin altın harcanmıştır.

Meryem Atmaca’nın hayatı bu olaydan ibaret değildir. Türkistan’daki siyasi mücadelelerden Cumhuriyet’in kuruluş yıllarına uzanan biyografisi, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş döneminin az bilinen kadın aktörlerinden birini ortaya çıkarmaktadır.

Yaklaşık bir asır sonra arşiv belgeleri yeniden okunduğunda Meryem Atmaca’nın hikâyesi, tarihsel hafızanın dışında kalmış kişilerin biyografilerinin birincil kaynaklar üzerinden yeniden araştırılmasının önemini de gözler önüne sermektedir.

Kaynaklar

1. Tasvir Gazetesi, 15 Mart 1946, s. 5, “Bir Türk Kadını: Merhum Meryem Atmaca”.
2. Türkiye Cumhuriyeti Cumhuriyet Arşivi, 1931 tarihli Meryem Atmaca ve Ali Rıza Bey’in iskânına ilişkin kararname.
3. Türkiye Cumhuriyeti Cumhuriyet Arşivi, 12 Kasım 1945, 30-18-1-2 / 109-65-19.
4. Khairutdinov, Aidar G., “Maryam Bubi: The Forgotten Hero of the Bubi Dynasty”, Historical Ethnology, Cilt 7, Sayı 1, 2022.
5. Özteke, Fahri, “Millî Mücadele Dönemi’nde (1918-1923) Güneydoğu Anadolu’da Kadınlar”, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2021.
6. Togan, Zeki Velidi, döneme ilişkin hatıraları ve Türkistan faaliyetlerine dair kayıtlar.

Tıbbiye’de Bir Dil Mücadelesi: Kırımlı Aziz Bey Neden Türkçe Tıp Eğitimi İçin Savaştı?
Bir tıp öğrencisinin anatomi, kimya ve hastalık bilgisine geçmeden önce aşması gereken en büyük eşiğin Fransızca olduğunu düşünün. 19. yüzyılın ortalarında Mekteb-i Tıbbiye-i Şâhâne’de okuyan gençlerin karşılaştığı temel güçlüklerden biri buydu. Modern tıp Osmanlı eğitimine giriyordu; ancak dersler 1839’dan itibaren Fransızca veriliyordu. [2][6]
Fransızca tercihi başlangıçta Batı’daki güncel tıp bilgisine ulaşmanın bir yolu olarak görülmüştü. Zamanla bu yolun aynı zamanda ciddi bir eğitim engeline dönüştüğü anlaşıldı. Öğrenciler yalnız tıbbı değil, tıbbı öğrenebilmek için önce yabancı bir dili aşmak zorundaydı. Kırım Savaşı yılları ile 1865 kolera salgınının görünür kıldığı hekim ihtiyacı sürerken mezun sayısı, ordunun ve sivil halkın gereksinimini karşılamıyordu. [2][6]
İşte Kırımlı Aziz Bey’in mücadelesi bu noktada başladı. O, Fransızcaya veya Avrupa tıbbına karşı değildi. Tam tersine, Fransızca kaynakları çeviriyor ve Batı’daki bilimsel gelişmeleri izliyordu. İtirazı, tıp bilgisinin yalnız yabancı bir dil üzerinden öğrenilebilmesineydi. Ona göre çözüm, bilimi dışarıda bırakmak değil; bilimi Türkçeye kazandırmaktı. [1][3]
Tıbbiye’de neden Fransızca eğitim veriliyordu?
Osmanlı Devleti, 19. yüzyılda modern orduyu ve sağlık hizmetlerini yeniden kurmaya çalışırken Avrupa’daki tıp bilgisini hızla ülkeye aktarmak istiyordu. Viyana’dan getirilen hekim Charles Ambroise Bernard’ın da görev aldığı yenilenme sürecinde Fransızca, Avrupa kaynaklarına ve yabancı öğretim kadrosuna ulaşmayı kolaylaştıran bir araç olarak benimsendi. Türkçe güncel ders kitaplarının azlığı ve modern tıp terimlerinin henüz ortak bir sözlükte toplanmamış olması da bu tercihte etkiliydi. [2]
Sorun, bilginin güncelliğinden çok eğitimin erişilebilirliği ve ölçeğiydi. Öğrencinin tıp öğrenmeden önce uzun bir dil hazırlığından geçmesi eğitimi güçleştiriyor; askerî birlikler, şehirler ve taşra için gereken sayıda hekimin yetişmesini yavaşlatıyordu. Bu nedenle tartışma zamanla yalnız bir eğitim dili meselesi olmaktan çıkıp sağlık hizmetinin yaygınlaştırılması sorununa dönüştü. [2][6]
Türkçe eğitim karşıtları, yeterli ders kitabı ve yerleşmiş ortak tıp terimleri olmadan yapılacak ani bir geçişin eğitimi zayıflatacağını savunuyordu. Kırımlı Aziz Bey ve arkadaşları ise bu eksikliği Türkçeden vazgeçmenin gerekçesi değil, tamamlanması gereken bir çalışma olarak gördü. [2][5]
“Kırımlı” Aziz Bey kimdi?
Aziz İdris Bey, 1840’ta İstanbul’da doğdu. Babası, Kırım’ın Bahçesaray kentinden 1839–1840 yıllarında İstanbul’a gelen saraç, yani eyer ve koşum takımı ustası Ali oğlu İdris Efendi’ydi. “Kırımlı” adı, ailesinin geldiği yerden kaldı. Aziz Bey, 15 Ağustos 1855’te, 15 yaşındayken Mekteb-i Tıbbiye-i Şâhâne’ye girdi. [1]
Mayıs–Haziran 1866’da kolağası, yani yüzbaşı ile binbaşı arasındaki bir Osmanlı askerî rütbesiyle ve hekim unvanıyla mezun oldu. 20 Ağustos 1866’da aynı okulun iç hastalıkları alanında muallim muavinliğine, bugünkü ifadeyle öğretim yardımcılığına getirildi. Daha sonra doğa bilimleri, fizik, kimya, genel hastalık bilgisi ve iç hastalıkları derslerinde görev aldı. [1][3]
Aziz Bey’in dikkat çekici yönü, yalnız bir fikir ileri sürmemesiydi. Öğretmenlik yaptı, ders kitabı hazırladı, çeviri çalışmalarına katıldı, sözlük çalışmalarını destekledi ve Türkçe eğitim verecek bir okulun yönetimini üstlendi. Dil mücadelesini sınıfta, cemiyet çalışmalarında ve kitap sayfalarında yürüttü. [1][3]
Mümtaz sınıf kısa sürdü, düşüncesi yaşamaya devam etti
Türkçe tıp eğitimi hareketinin ilk önemli duraklarından biri, Tıbbiye Nazırı, yani okulun en üst yöneticisi Cemaleddin Efendi döneminde 1857’de kurulan “mümtaz sınıf” oldu. Amaç, başarılı öğrencileri Türkçe tıp kitapları hazırlayabilecek düzeyde dil ve çeviri bilgisiyle yetiştirmekti. Ahmed Lütfi Efendi’nin ders verdiği; Arif Efendi ile Şevki Efendi’nin çalışmalara destek olduğu sınıfta Kırımlı Aziz Bey’in yanı sıra Hüseyin Remzi, İbrahim Lütfi, Bekir Sıdkı, Vahit, Servet ve Nedim gibi tıbbiyeliler yer aldı. [1][2][4]
Mümtaz sınıf, 1859’daki yönetim değişikliğinin ardından kapatıldı. Fakat öğrencilerin kurduğu bağ ve Türkçe eğitim düşüncesi ortadan kalkmadı. Hacı Arif Efendi’nin desteğiyle Eyüp’teki Beşirağa Medresesi’nde bir araya gelen gençler, çeviri hazırlamayı ve Türkçe tıp yayınları için çalışmayı sürdürdü. Böylece kısa ömürlü bir sınıf, kalıcı bir bilim dili hareketinin çekirdeğine dönüştü. [2][4][5]
Bu mücadele tek bir kişinin eseri değildi
Kırımlı Aziz Bey hareketin en çalışkan ve görünür isimlerinden biriydi; ancak Türkçe tıp eğitiminin bütün başarısını yalnız ona bağlamak tarihsel açıdan doğru olmaz. Hüseyin Remzi Bey, İbrahim Lütfi Bey, Bekir Sıdkı Bey, Hacı Arif Efendi, Ahmet Ali Bey ve başka tıbbiyeliler bu çabaya katkı sundu. 1865’te yeniden Tıbbiye Nazırı olan Salih Efendi ise okul ve cemiyet için gereken idarî girişimlerin devlet katında ilerlemesinde belirleyici rol oynadı. [1][2][4]
Bazı tarihsel anlatımlar öğrencilerin gayriresmî örgütlenmesini 1862’ye tarihlendirir. Tartışmasız resmî dönüm noktası ise Cemiyet-i Tıbbiye-i Osmaniye’nin 3 Mart 1867 tarihli iradeyle resmî kimlik kazanmasıdır. Cemiyetin temel hedeflerinden biri, tıp kitaplarını Türkçeye kazandırmak ve çevirilerde kullanılacak ortak terimleri belirlemekti. [2][4][5]
Kırımlı Aziz Bey cemiyetin kurucu ve etkin üyeleri arasında yer aldı; ilerleyen yıllarda başkanlığa üç kez seçildi. Dolayısıyla bu hikâye bir “yalnız kahraman” öyküsünden çok, öğrencilerin, hocaların ve yöneticilerin farklı görevler üstlendiği kolektif bir dönüşümdür. Aziz Bey’in önemi, bu dönüşümün hemen her aşamasında sorumluluk almış olmasından gelir. [1][4]
1867’de Türkçe eğitim veren Sivil Tıbbiye açıldı
Türkçe tıp eğitimi mücadelesinin en somut sonucu, Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye’nin, yaygın adıyla Sivil Tıbbiye’nin kurulmasıydı. Salih Efendi’nin 6 Aralık 1866 tarihli teklifi, 19 Aralık’ta Meclis-i Vâlâ’nın resmî kurul raporuna dönüştü; 1 Ocak 1867’de Sultan Abdülaziz’e sunuldu ve 2 Ocak 1867’de padişah onayı çıktı. Öğrenci kabulü Şubat 1867’de başladı; Kırımlı Aziz Bey okulun ilk müdürü olarak görevlendirildi. [2][6]
Yeni okulun amacı yalnız askerî birlikler için değil, sivil halk ve taşra için de hekim yetiştirmekti. İlk aşamada ortaokul düzeyindeki rüşdiye veya dengi okul mezunu, 16–20 yaşlarında 50 öğrenci alınması ve eğitimin beş yıl sürmesi planlandı. Müslüman ve gayrimüslim öğrencilerin kabul edildiği okul, başlangıçta Askerî Tıbbiye bünyesinde faaliyet gösterdi. [2][6]
Tarihsel anlatımlara göre Aziz Bey, bütün çevirilerin tamamlanmasını beklemek yerine okulun bir an önce açılmasını savunuyordu. Çünkü ona göre Türkçe bilim dili, kusursuz bir sözlüğün hazır edilmesini bekleyerek değil; ders anlatarak, kitap yazarak ve eksikleri uygulama içinde gidererek gelişebilirdi. [2][4]
Sivil Tıbbiye’de Türkçe eğitimin uygulanabilir olduğunun görülmesi, 1870’te Askerî Tıbbiye’de Türkçe eğitime geçilmesini kolaylaştıran etkenlerden biri oldu. Böylece Türkçe tıp öğretilemeyeceği yönündeki düşünceye verilen en güçlü cevap, bir tartışma metni değil, çalışan bir okul oldu. [2][6]
Bir bilim dili masa başında nasıl kuruldu?
Türkçe eğitime geçme kararı tek başına yeterli değildi. Anatomi, kimya, hastalıklar ve tedaviler anlatılırken herkesin aynı kavramdan aynı şeyi anlaması gerekiyordu. Her çevirmenin farklı bir karşılık kullanması, ders kitaplarını ve sınıf dilini karmaşık hale getirebilirdi. [4][5]
Cemiyet-i Tıbbiye-i Osmaniye bu nedenle hekim Pierre-Hubert Nysten’in Fransızca tıp sözlüğünü temel alan kapsamlı bir çalışma yürüttü. Hazırlayıcılar yalnız bu sözlüğe bağlı kalmadı; İbn Sînâ’nın El-Kanun fi’t-Tıb, Râzî’nin El-Hâvî ve Zehrâvî’nin Et-Tasrif adlı eserleri ile Şânizâde’nin çalışmalarına ve başka sözlüklere de başvurdu. [4][5]
Çalışma sırasında eski kaynaklarda bulunan uygun terimler yeniden kullanıldı, bazı yeni kavramlar için karşılıklar üretildi, bazı kelimeler ise söylenişlerine yakın biçimde yazıya aktarıldı. “Pankreas” ve “prostat” gibi adların Osmanlı harfleriyle kullanılması bu yöntemin dikkat çekici örnekleri arasındaydı. [5]
Yaklaşık üç yıllık çalışmanın ardından 640 sayfalık Lügat-ı Tıbbiye, 1873’te Mekteb-i Tıbbiye-i Şâhâne Matbaası’nda yayımlandı. Bu eser Kırımlı Aziz Bey’in tek başına yazdığı bir sözlük değildi; cemiyet üyelerinin ortak emeğiydi. Fakat Aziz Bey’in öncülüğünü yaptığı dil hareketinin en kalıcı ürünlerinden birine dönüştü. [4][5]
Buradaki “Türkçe”yi bugünkü sade Türkiye Türkçesiyle karıştırmamak gerekir. Hazırlanan dil, döneminin Osmanlı Türkçesiydi ve Arapça ile Farsça kökenli çok sayıda terim içeriyordu. Buna rağmen yapılan iş son derece önemliydi: Tıp öğrencileri ve hekimler için ortak, öğretilebilir ve geliştirilebilir bir meslek dili kuruluyordu. [4][5]
Ders kitaplarını da Türkçeye kazandırdı
Kırımlı Aziz Bey, Türkçe kaynakların yetersiz olduğu yönündeki itiraza yalnız sözlük çalışmasıyla karşılık vermedi. İki ciltlik Kimyâ-yı Tıbbî’nin ilk cildi 1868–1869’da, ikinci cildi Mart 1871’de yayımlandı. İlm-i Emrâz-ı Umûmiye adlı genel hastalıklar kitabı ise 7 Mart 1872 tarihini taşır. [1][3]
Bu eserler Avrupa kaynaklarından yapılan çeviri ve uyarlamalara dayanıyordu. Kimyâ-yı Tıbbî’nin ilk cildindeki yaklaşık 70 sayfalık kimya tarihi bölümü, Türkçe kimya tarihçiliğinin erken örneklerinden biri kabul ediliyor. Kitapta kimyasal elementler için Osmanlı harflerine dayanan simgelerin kullanılması da Aziz Bey’in bilgiyi yalnız çevirmekle kalmayıp Türkçe ders diline uyarlama arayışını gösteriyordu. [3]
Araştırmacılar, bu kitapların Tıbbiye’de ders kaynağı olarak kullanılmış olabileceğini belirtiyor. Bu nedenle Aziz Bey’in çalışmaları yalnız dil tarihi açısından değil, modern kimya ve hastalık bilgisinin Türkçe aktarımı açısından da önem taşıyor. Onun yaklaşımı açıktı: Bir dilin bilim dili olabilmesi için yalnız terim üretmek yetmez; o dilde ders anlatmak, kitap yazmak, çeviri yapmak ve yeni bilgiyi tartışmak gerekir. [1][3]
Kırımlı Aziz Bey neden Türkçe tıp eğitimi istedi?
Mücadelenin arkasında birbirine bağlı birkaç hedef bulunuyordu. İlki, öğrencilerin tıp bilgisini daha doğrudan anlayabilmesiydi. İkincisi, eğitimdeki dil engelini azaltarak daha fazla hekim yetiştirmekti. Üçüncüsü, şehirlerde ve taşrada yaşayan halkın sağlık hizmetine erişimini güçlendirmekti. [2][6]
Bir başka hedef de tıp bilgisinin yalnız okul duvarları içinde kalmamasıydı. Türkçe ders kitapları, sözlükler ve yayınlar; hekimlerin kendi aralarında ortak bir dil kurmasını, sağlık bilgisinin halka aktarılmasını ve yeni eserlerin hazırlanmasını kolaylaştıracaktı. [4][5]
Bu nedenle Aziz Bey’in savunduğu Türkçeleşme, Avrupa tıbbından uzaklaşma girişimi değildi. Fransızca kaynakları kullanarak modern bilgiyi Türkçeye taşıması bunun en açık göstergesidir. Mücadelesi yabancı dil öğrenmeye değil, yabancı dili bilim öğrenmenin zorunlu kapısı haline getiren düzene karşıydı. [1][3]
Türkçe karşıtlarına nasıl cevap verdiler?
Dönemin tartışmalarında Türkçenin tıp gibi gelişmiş bir bilimi anlatmaya yetmeyeceği, gerekli terimlere sahip olmadığı ve eğitim kalitesinin düşeceği ileri sürülüyordu. Tartışma basına da yansıdı. Namık Kemal, 1866’da Tasvir-i Efkâr’da yayımlanan “Türkçe Tababete Dair Makale-i Mahsusa” başlıklı yazısıyla Türkçe tıp öğretimini savundu. Hekim Spiridon Mavroyéni Paşa ise Gazette Médicale d’Orient’ın Ekim-Kasım 1870 sayılarında Türkçenin tıp öğretimine henüz hazır olmadığını ileri sürdü. [2][5]
Kırımlı Aziz Bey ve arkadaşları bu itirazlara yalnız söylemle karşılık vermedi. Türkçe eğitim veren bir okul açtılar, ders anlattılar, kitap çevirdiler, yeni eserler hazırladılar ve ortak bir tıp sözlüğü yayımladılar. Başka bir ifadeyle, Türkçenin bilim dili olup olamayacağı sorusuna uygulamayla cevap verdiler. [2][4][5]
Bu süreç, bir dilin bilim için önce eksiksiz hale gelmesi gerektiği düşüncesini de tersine çevirdi. Türkçe, bilim yapılmaya başlandıktan sonra gelişti; yeni kavramlar kullanıldıkça karşılıklar sınandı, düzeltildi ve yerleşti. [4][5]
38 yıllık ömre sığan miras
Kırımlı Aziz Bey, 11 Haziran 1878’de verem nedeniyle hayatını kaybetti. Henüz 38 yaşındaydı. Buna rağmen yaklaşık 12 yıllık meslek yaşamına öğretmenlik, okul yöneticiliği, cemiyet başkanlığı, ders kitabı yazarlığı, sözlük ve çeviri çalışmaları sığdırdı. [1][3]
Aziz Bey ayrıca 11 Haziran 1868’de kurulan Mecrûhîn ve Mardâ-yı Askeriyeye İmdat ve Muavenet Cemiyeti’nde görev alan isimler arasındaydı. Yaralı ve hasta askerlere yardım amacı taşıyan bu hareket, 14 Nisan 1877’de Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti adıyla yeniden örgütlendi. Aziz Bey, uluslararası Kızılhaç işareti yerine Osmanlı toplumunun daha kolay benimseyeceği kırmızı hilalin kullanılmasını savunan hekimlerdendi. Bu çizgi, bugünkü Kızılay’ın tarihsel temellerinden birini oluşturdu. [1][3]
Fakat Tıbbiye açısından en kalıcı katkısı, Türkçenin tıp öğretiminde kullanılabileceğini kurum ve eserlerle göstermesiydi. Onun yaşamı, bilim dilinin hazır bulunmadığını; eğitim, çeviri, yayın ve ortak emekle kurulduğunu anlatıyor. [1][2][4]
KAYNAKLAR
Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi – Kırımlı Aziz İdris Bey’in Hayatı, Çalışmaları ve Cemiyet-i Tıbbiye-i Osmâniye’de İrad Ettiği Nutuk Hakkında – Emre Karacaoğlu – 2016; 24(1): 11-19 – DOI: 10.5336/mdethic.2015-49024
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası – Osmanlı İmparatorluğu’nda Sivil ve Türkçe Tıp Eğitimine Geçiş – Abdullah Yıldız – 2017; 70(3): 127-134 – DOI: 10.1501/Tipfak_0000000977
Osmanlı Bilimi Araştırmaları – Dr. Kırımlı Aziz’in Kimya-yı Tıbbî’sinin Bir Kimyacı Gözüyle İncelenmesi – Feza Günergun – 2020; 21(1): 213-217 – DOI: 10.26650/oba.645237
Osmanlı İlmi ve Mesleki Cemiyetleri – Cemiyet-i Tıbbiye-i Osmaniye ve Tıp Dilinin Türkçeleşmesi Akımı – Nil Sarı – Yayına hazırlayan: Ekmeleddin İhsanoğlu – İstanbul – 1987 – s. 121-142
Arslan Terzioğlu’na Armağan – 19. Yüzyılda Tıp Eğitiminin Türkçeleştirilmesi ve Lugât-ı Tıbbîye – Bülent Özaltay ve M. Alpertunga Kara – İstanbul – 1999 – s. 387-407
Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye (Sivil Tıp Mektebi) 1867-1909 – Ekrem Kadri Unat ve Mustafa Samastı – İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Yayınları – 1990

Edinilen bilgilere göre olay, Darıca’daki Şehit Cevher Dudayev Parkı sahilinde meydana geldi. Sahil kesiminde iki kadının hareketsiz halde görülmesi üzerine 112 Acil Çağrı Merkezi’ne ihbarda bulunuldu.

İhbarın ardından bölgeye sağlık, polis ve Sahil Güvenlik ekipleri sevk edildi. Kısa süre içerisinde aynı bölgede bir erkeğin de cansız bedenine ulaşıldı.

Üçünün de kardeş olduğu belirlendi

Ekiplerin yürüttüğü kimlik tespit çalışmalarında hayatını kaybedenlerin Muhammed Ali Sakar, Gülşah Sakar ve Belinay Sakar olduğu belirlendi.

Üç kişinin aynı aileden kardeş olduklarının anlaşılmasının ardından soruşturma genişletildi.

Hayatını kaybeden üç kardeşin cenazeleri, kesin ölüm nedenlerinin belirlenebilmesi amacıyla otopsi işlemleri için morga kaldırıldı.

Dördüncü kardeş Bilgenur Sakar kayıp

Soruşturma sırasında ailenin bir diğer çocuğu Bilgenur Sakar’ın da kayıp olduğu tespit edildi.

Bunun üzerine ekipler Bilgenur Sakar’ın bulunması için denizde ve sahil hattında arama çalışması başlattı. Çalışmalara Sahil Güvenlik ve ilgili ekiplerin katıldığı bildirildi.

Gece saatlerinde hava şartları ve görüş koşullarının elverişsiz hale gelmesi üzerine aramalara ara verildi. Çalışmaların sabahın ilk ışıklarıyla birlikte yeniden sürdürüleceği belirtildi.

Ölüm nedenleri henüz bilinmiyor

Üç kardeşin denize nasıl girdiği ve olayın hangi koşullarda meydana geldiği henüz kesinlik kazanmadı.

Kesin ölüm nedenlerinin yapılacak otopsilerin ardından ortaya çıkması beklenirken, güvenlik güçlerinin olayın bütün yönlerinin aydınlatılması amacıyla başlattığı soruşturma sürüyor.

Sağlık eğitimi alanında ihtisaslaşan Türkiye’nin ilk devlet üniversitesi olan Sağlık Bilimleri Üniversitesi, eğitim, araştırma, uygulama ve uluslararasılaşmayı bütünleştiren özgün yapısıyla sağlık bilimlerinde güçlü bir akademik model ortaya koyuyor.

Tıptan diş hekimliğine, eczacılıktan hemşireliğe, sağlık bilimlerinden sağlık hizmetlerinin farklı alanlarına uzanan geniş eğitim yelpazesiyle SBÜ; geleceğin sağlık profesyonellerini yalnızca mesleki bilgi ve beceriyle değil, bilimsel araştırma kültürü, teknoloji, etik değerler ve disiplinler arası çalışma anlayışıyla yetiştirmeyi hedefliyor.

YKS-2026 Merkezi Yerleştirme Sonuçlarında programların yüzde 100 doluluğa ulaşması, Üniversitenin eğitim modeline ve gelecek vizyonuna gösterilen ilginin önemli göstergelerinden biri oldu.

Türkiye’den dünyaya uzanan sağlık eğitimi vizyonu

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, sağlık eğitimini yalnızca ulusal ölçekte ele almayan yapısıyla uluslararasılaşmayı temel stratejik alanlarından biri olarak konumlandırıyor.

Türkiye’deki güçlü akademik ve uygulama altyapısını farklı coğrafyalara taşıyan Üniversite; eğitim, bilimsel araştırma, uluslararası akademik iş birlikleri ve sağlık alanındaki farklı disiplinlerin birlikte çalışma kültürünü aynı vizyon altında buluşturuyor.

Bu yapılanmayla SBÜ, Türkiye’nin sağlık alanındaki bilgi ve tecrübesini akademik üretime dönüştürürken, küresel ölçekte sağlık bilimlerinde söz sahibi üniversiteler arasında kalıcı bir yer edinmeyi hedefliyor.

Rektör Aydın: “Gençlerimizin güveninin güçlü bir göstergesi”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın, YKS-2026 sonuçlarını değerlendirerek yüzde 100 doluluk oranının kendileri açısından yalnızca sayısal bir başarı olmadığını belirtti.

Aydın, şunları söyledi:

“YKS-2026 Merkezi Yerleştirme Sonuçlarında programlarımızın yüzde 100 doluluk oranına ulaşması bizleri son derece memnun etti. Bu tabloyu yalnızca kontenjanlarımızın dolması olarak değerlendirmiyoruz. Gençlerimizin Üniversitemize, akademik gücümüze ve ortaya koyduğumuz gelecek vizyonuna duyduğu güvenin güçlü bir göstergesi olarak görüyoruz. Hedefimiz yalnızca bugünün ihtiyaçlarına cevap verecek mezunlar yetiştirmek değil; bilimin, teknolojinin ve sağlık hizmetlerinin geleceğine yön verebilecek insan kaynağını yetiştirmektir.”

“Sağlık eğitiminde dünyada ilk 100 içerisindeyiz”

SBÜ’nün artık hedeflerini yalnızca Türkiye ölçeğinde belirlemediğini vurgulayan Rektör Aydın, Üniversitenin uluslararası konumuna ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

“Sağlık eğitiminde dünyada ilk 100 içerisindeyiz. Dolayısıyla hedeflerimizi ve başarı ölçütlerimizi artık yalnızca ülkemizdeki üniversiteler üzerinden belirlemiyoruz. Rakiplerimiz; tıp, sağlık bilimleri ve biyomedikal araştırmalarda dünyanın önde gelen üniversiteleri olan Harvard, Oxford, Johns Hopkins, Cambridge, Imperial College London, Stanford ve University College London’dır. Sağlık Bilimleri Üniversitesi olarak bilimsel üretimimizi, eğitim kalitemizi, araştırma kapasitemizi ve uluslararası görünürlüğümüzü bu küresel rekabet perspektifiyle daha ileriye taşımak istiyoruz.”

Aydın, sağlık bilimlerinin farklı disiplinlerinin SBÜ’nün gelecek vizyonunun ayrılmaz parçaları olduğuna dikkat çekerek sözlerini şöyle sürdürdü:

“Sağlık bilimlerini tek bir meslek veya disiplin üzerinden değerlendirmiyoruz. Hekiminden diş hekimine, eczacısından hemşiresine, sağlık yöneticisinden teknikerine, araştırmacısından bilim insanına kadar sağlık sisteminin bütün insan kaynağını büyük bir eğitim ve bilim vizyonunun parçası olarak görüyoruz. Bilimsel araştırmayı, uygulamayı, teknolojiyi ve uluslararasılaşmayı eğitimimizin merkezine yerleştiriyoruz. Hedefimiz, ülkemizin sağlık alanındaki birikimini akademik güce dönüştüren ve dünyada referans gösterilen bir Sağlık Bilimleri Üniversitesi oluşturmaktır.”

“SBÜ Ailesi artık sizinle daha büyük, daha güçlü”

Üniversiteye yeni katılacak öğrencilere de seslenen Rektör Aydın, gençlerin SBÜ’nün gelecek vizyonunun en önemli parçası olduğunu belirtti:

“Sevgili gençler, bugün yalnızca bir üniversiteye değil, büyük hedefleri olan uluslararası bir akademik aileye katılıyorsunuz. Sizleri geleceğin sağlık profesyonelleri, araştırmacıları, bilim insanları ve yöneticileri olarak görüyoruz. Burada kazanacağınız bilgi ve tecrübeyi ülkemizin ve insanlığın hizmetine sunacağınıza inanıyoruz. Sizler Türkiye’den dünyaya açılan bir üniversitenin öğrencileri olacaksınız. SBÜ Ailesi artık sizinle daha büyük, daha güçlü. Aramıza hoş geldiniz.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, YKS-2026’da ulaştığı yüzde 100 doluluk oranıyla yeni akademik döneme güçlü bir başlangıç yaparken; eğitimden araştırmaya, uygulamadan teknolojiye ve uluslararasılaşmaya uzanan vizyonuyla sağlık bilimlerinde küresel ölçekte daha güçlü bir konuma ulaşma hedefini sürdürüyor.

Galatasaray’da Victor Nelsson’un geleceğine ilişkin transfer trafiği sürerken, Danimarkalı savunmacı hakkında İspanya’dan yeni bir gelişme gündeme geldi.

İspanyol basınında yer alan haberlere göre Celta Vigo, savunma hattına yapmayı planladığı takviye kapsamında önüne gelen Victor Nelsson seçeneğini değerlendirdi. Ancak Vigo ekibinin yaptığı değerlendirmenin ardından 27 yaşındaki stoper için transfer girişiminde bulunmama kararı aldığı öne sürüldü.

Victor Nelsson Celta Vigo’ya Önerildi

AS’ın 20 Ağustos tarihli haberinde, Celta Vigo’nun sağ stoper arayışında olduğu ve futbolcu temsilcilerinden kulübe farklı isimlerin önerildiği aktarıldı.

Bu oyuncular arasında Victor Nelsson’un da bulunduğu belirtildi.

Haberde Danimarkalı futbolcunun son günlerde Celta Vigo’ya önerildiği ancak İspanyol kulübünün yöneticilerinin Nelsson transferini değerlendirdikten sonra bu seçeneği elediği ifade edildi.

Bu ayrıntı, daha önce gündeme gelen “Celta Vigo, Nelsson’un durumunu sordu” haberlerinden farklı bir tablo ortaya koyuyor. Yeni bilgilere göre süreç, doğrudan bir transfer görüşmesine dönüşmeden Celta cephesinde kapanmış görünüyor.

Celta Başka Bir Stoper Arıyor

Celta Vigo’nun savunmaya takviye yapmak için çalışmalarını sürdürdüğü belirtilirken, İspanyol ekibinin özellikle savunmanın sağında görev yapabilecek bir oyuncu aradığı kaydedildi.

Nelsson’un stoperin yanı sıra gerektiğinde savunma önünde oynayabilmesinin de değerlendirildiği ancak bunun Celta yönetiminin kararını değiştirmediği aktarıldı.

Böylece Galatasaray ile sözleşmesi devam eden Victor Nelsson için İspanya ihtimali şimdilik zayıflamış oldu.

Transfer döneminin son bölümünde Danimarkalı savunmacının geleceğiyle ilgili farklı kulüplerden yeni girişimlerin gündeme gelmesi ise ihtimaller arasında bulunuyor.

Kaynaklar

1. AS
2. Faro de Vigo

Hac Yolcuları Bu Adada Neden Soyunup Yıkandı? Urla Tahaffuzhanesi’nin Hikâyesi
Bir hac yolculuğunun sonunda İzmir kıyıları göründüğünde bazı yolcular için seyahat henüz bitmiş sayılmıyordu.
Deniz yoluyla gelen ve sağlık kontrolü amacıyla tahaffuzhaneye alınan yolcular Urla açıklarındaki Karantina Adası’na çıkarılıyordu. Burada onları bugünden bakıldığında oldukça sıra dışı görünen bir işlem bekliyordu.
Kıyafetlerini çıkarıyor, eşyalarını görevlilere teslim ediyor, peştamal ve takunya giyerek yıkanma bölümüne geçiyorlardı.
Onlar temizlenirken kıyafet ve eşyaları ayrı bir bölümde sıcak buharla dezenfekte ediliyordu.
Ardından temizlenen kıyafetlerini yeniden giyiyor ve sağlık kontrolünden geçiyorlardı.
Burası Klazomen Tahaffuzhanesi, günümüzde daha çok bilinen adıyla Urla Tahaffuzhanesi idi.
Amaç insanları aşağılamak ya da yolculuklarını zorlaştırmak değildi. 19. yüzyılın en büyük halk sağlığı sorunlarından biri olan kolera, veba ve benzeri bulaşıcı hastalıkların deniz yoluyla yeni bölgelere taşınmasını engellemekti.
Neden hac yolcuları önemliydi?
yüzyılda hac yalnızca büyük bir dinî yolculuk değildi. Aynı zamanda dönemin en yoğun uluslararası insan hareketlerinden birini oluşturuyordu.
Osmanlı topraklarından, Balkanlar’dan, Karadeniz’in kuzeyinden, Orta Asya’dan ve başka bölgelerden çok sayıda insan aynı dönemde Hicaz’a doğru yola çıkıyordu.
Buharlı gemilerin yaygınlaşması yolculuğu hızlandırdı ancak başka bir sorunu da beraberinde getirdi.
Çok sayıda insanın uzun süre aynı gemide bulunması, temiz su ve hijyen koşullarındaki yetersizlikler ve hastalıkların limandan limana taşınabilmesi salgın riskini artırıyordu.
Özellikle kolera, 19. yüzyıl boyunca hac yolları açısından önemli bir halk sağlığı tehdidi haline geldi.
Hacıları taşıyan gemilerin sağlık koşulları bu nedenle Osmanlı sağlık idaresinin giderek daha fazla üzerinde durduğu konulardan biri oldu.
Gemilerin yolcu kapasitesinden içme suyuna, sağlık kontrolünden karantina uygulamalarına kadar çeşitli önlemler getirildi.
Klazomen Tahaffuzhanesi de özellikle yoğun insan hareketliliğinin yaşandığı dönemlerde Doğu Akdeniz’deki salgın kontrol sisteminin önemli merkezlerinden biri haline geldi.
1865 kolera salgını süreci hızlandırdı
İzmir, 19. yüzyılda Doğu Akdeniz’in en hareketli limanlarından biriydi.
Deniz ticareti ve yolcu hareketliliği arttıkça şehri deniz yoluyla gelebilecek salgınlardan korumak daha önemli hale geldi.
Osmanlı Devleti bu dönemde karantina teşkilatını geliştirmeye başladı.
İzmir’de 1865 yılında yaşanan ağır kolera salgını, mevcut karantina düzeninin güçlendirilmesi ve karantina merkezinin Klazomen Adası’na taşınması sürecini hızlandırdı.
Akademik araştırmalara göre karantina teşkilatının Klazomen Adası’na taşınması 1866–1869 yılları arasında gerçekleşti. Tesis sonraki yıllarda yeni yapılar, sağlık birimleri ve daha gelişmiş dezenfeksiyon teknolojileriyle genişletildi.
“Tahaffuz” sözcüğü korunma ve sakınma anlamına geliyor.
Tahaffuzhaneler ise bulaşıcı hastalık riski taşıdığı düşünülen gemilerin, yolcuların ve eşyaların kontrol edildiği; gerektiğinde karantina, dezenfeksiyon, gözlem ve tedavi işlemlerinin yürütüldüğü sağlık merkezleriydi.
Urla’daki merkezin ada üzerinde bulunması da önemliydi.
Bu konum, karantina altındaki kişilerle şehir halkı arasında doğal bir mesafe oluşturuyor ve İzmir’e ulaşmadan önce deniz yolcularının sağlık kontrolünden geçirilmesine imkân sağlıyordu.
Tahaffuzhaneye alınan yolcuyu ne bekliyordu?
Dönemin karantina işlemleri bugünün sınır kapılarındaki rutin sağlık kontrollerinden çok daha kapsamlıydı.
Gemi sağlık değerlendirmesine alınıyor, gerekli görülen yolcular kontrollü biçimde tahaffuzhaneye getiriliyordu.
Karaya çıkan yolcular kayıt ve sağlık işlemlerinden sonra dezenfeksiyon sürecine yönlendiriliyordu.
Asıl dikkat çekici bölüm bundan sonra başlıyordu.
Önce kıyafetler çıkarılıyordu
Tahaffuzhaneye alınan yolcular soyunma bölümünde üzerlerindeki kıyafetleri çıkarıyordu.
Giysiler özel file veya düzeneklere yerleştiriliyor, böylece yolcuların eşyalarının birbirine karışmasının önüne geçilmeye çalışılıyordu.
Yolculara ise peştamal ve takunya veriliyordu.
Yapının mimari düzeni de karantina ve dezenfeksiyon işlemlerinin kontrollü ilerlemesine göre şekillendirilmişti.
Soyunma bölümlerinde bulunan döner dolap benzeri düzenekler sayesinde kıyafet ve eşyaların işlem görmeden diğer bölümlere geçirilmemesi amaçlanıyordu.
Böylece yolcular ile henüz dezenfekte edilmemiş eşyaların hareketi belirli bir düzen içinde tutuluyordu.
Yolcu banyoya, kıyafetler 110 derecelik buhara gidiyordu
Peştamal ve takunyalarını giyen yolcular yıkanma bölümlerine geçiriliyordu.
Burada sabun ve sıcak suyla temizleniyorlardı.
Aynı sırada kıyafetleri ve dezenfekte edilmesi gereken eşyaları tahaffuzhanenin sterilizasyon bölümüne götürülüyordu.
Klazomen’de kullanılan Fransız Geneste-Herscher etüv makineleri, giysi ve eşyaları yaklaşık 110 dereceye ulaşan basınçlı buharla dezenfekte edebiliyordu.
Amaç, kumaş ve eşyalar üzerinde bulunabilecek bulaşıcı hastalık etkenlerini etkisiz hale getirmekti.
Urla Tahaffuzhanesi’nin günümüze kalan en çarpıcı bölümleri arasında bu sistemlerin izleri de bulunuyor.
Etüvler, kazanlar, eşya aktarım düzenekleri ve raylar, yaklaşık bir buçuk asır önce salgın hastalıklarla mücadelede kullanılan teknolojiyi gözler önüne seriyor.
Banyodan çıkan herkes hemen yoluna devam etmiyordu
Yıkanmak ve kıyafetlerin dezenfekte edilmesi işlemin yalnızca bir bölümünü oluşturuyordu.
Yolcular temizlenen kıyafetlerini yeniden giydikten sonra sağlık kontrolünden geçiriliyordu.
Bulaşıcı hastalık belirtisi göstermeyenlerin gerekli işlemlerin tamamlanmasının ardından yollarına devam etmelerine izin verilebiliyordu.
Hastalık şüphesi bulunan kişiler ise diğer yolculardan ayrılıyor ve gerekli görüldüğünde karantina altında tutuluyordu.
Tedaviye ihtiyaç duyan hastalar için de tahaffuzhane bünyesinde sağlık hizmeti verilebiliyordu.
Bu nedenle ada yalnızca bir “yıkanma ve dezenfeksiyon merkezi” değildi.
Muayene, dezenfeksiyon, gözlem, karantina ve gerektiğinde tedavinin bir arada yürütüldüğü kapsamlı bir salgın kontrol merkeziydi.
Hac neden uluslararası sağlık meselesine dönüştü?
Hac mevsimlerinde çok farklı coğrafyalardan çok sayıda insanın aynı bölgede buluşması, 19. yüzyılın salgın hastalık koşullarında önemli bir sağlık problemi oluşturuyordu.
Özellikle kolera salgınları hem Osmanlı Devleti’ni hem de diğer ülkeleri hac güzergâhlarındaki sağlık önlemleriyle daha yakından ilgilenmeye yöneltti.
Hacı taşıyan gemilerin yolcu kapasitesi, temiz su imkânı, sağlık personeli ve hastalık durumunda uygulanacak işlemler giderek daha ayrıntılı kurallara bağlandı.
Bazı gemiler sağlık durumlarına göre sınıflandırılıyor, şüpheli ya da bulaşıcı hastalık görülen yerlerden gelen gemilere karantina uygulanabiliyordu.
Bu nedenle Urla’daki tahaffuzhanenin hikâyesi yalnızca İzmir’in yerel sağlık tarihinden ibaret değil.
Hac yolculuklarının, deniz ulaşımının, Osmanlı karantina teşkilatının ve uluslararası salgın kontrolünün kesiştiği dikkat çekici noktalardan birini oluşturuyor.
Adadaki raylar neden vardı?
Tahaffuzhanenin bugün de dikkat çeken ayrıntılarından biri, iskele ve tesisler arasında kurulan ray sistemiydi.
Bu rayların amacı yolcu treni taşımak değildi.
Gemilerden indirilen valizlerin, çuvalların ve diğer eşyaların dezenfeksiyon işlemlerinin yapılacağı bölümlere taşınmasını kolaylaştırıyordu.
Tahaffuzhane içinde insanlarla eşyaların hareketi gelişigüzel bırakılmıyordu.
Yolcular belirli bölümlerden geçiriliyor, henüz işlem görmemiş eşyalar ayrı tutuluyor ve dezenfeksiyon tamamlandıktan sonra yeniden sahiplerine ulaştırılıyordu.
Tahaffuzhanenin bu mimari düzeni, bulaşık kabul edilen bölümler ile işlem sonrası temiz kabul edilen alanları birbirinden ayırmayı amaçlayan enfeksiyon kontrol anlayışının dikkat çekici tarihsel örneklerinden biriydi.
Yapının yerleşim planı, iç mekân kurgusu ve eşya dolaşım sistemi üzerine yapılan mimarlık araştırmaları da tahaffuzhanenin sağlık işlevine uygun olarak özel biçimde tasarlandığını ortaya koyuyor.
Karantina uygulamaları her zaman kolay kabul edilmedi
Uzun bir yolculuğun ardından yeniden bekletilmek, eşyaların görevlilere teslim edilmesi, dezenfeksiyon işlemleri ve belirlenen süre boyunca karantinada kalma zorunluluğu yolcular açısından kolay değildi.
Nitekim dönemin kayıtları karantina uygulamalarının zaman zaman itirazlara yol açtığını gösteriyor.
1912 yılında Klazomen’de karantina altında bulunan Rusyalı hacıların uygulamalara tepki gösterdiğine ilişkin kayıtlar bulunuyor.
Sağlık makamlarının ise karantina süresi tamamlanmadan yolcuların yollarına devam etmelerine izin vermediği aktarılıyor.
Bu olay, salgın dönemlerinde uygulanan karantina tedbirlerinin yolcular tarafından her zaman kolay kabul edilmediğini gösteren tarihsel örneklerden biri olarak dikkat çekiyor.
Bir adada başlayan halk sağlığı hikâyesi
Urla Tahaffuzhanesi’ni önemli yapan yalnızca günümüze ulaşmış tarihî binaları değil.
Ada, bulaşıcı hastalıkların insanların ve gemilerin hareketiyle ülkeler arasında taşınabileceğinin 19. yüzyılda giderek daha iyi anlaşılmaya başladığını gösteriyor.
Bir gemide ortaya çıkan salgın başka limanlara ulaşabilirdi.
Bunun önüne geçmek için gemiler kontrol ediliyor, yolcular sağlık değerlendirmesinden geçiriliyor, hastalık şüphesi bulunan kişiler ayrılıyor, kıyafetler ve eşyalar dezenfekte ediliyordu.
Bugünden bakıldığında peştamalını giyip yıkanma bölümüne geçen bir hac yolcusunun hikâyesi sıra dışı görünebilir.
Fakat yaklaşık 150 yıl önce Urla’daki tahaffuzhane; etüvleri, banyoları, muayene alanları ve ray sistemiyle büyük bir halk sağlığı hedefinin parçasıydı:
Hastalığın yolculuğunu, insanın yolculuğundan önce durdurabilmek.
KAYNAKLAR
Cihannüma: Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi – Doğu Akdeniz’de Salgın Hastalıklarla Mücadele: Klazomen (Urla) Tahaffuzhanesi – Ufuk Adak – 2021 – Cilt 7, Sayı 2, s. 131–156 – DOI: 10.30517/cihannuma.1040300
Tarih Okulu Dergisi – Osmanlı Devleti’nde Hacıların Gemilerle Nakledilmesi Sırasında Alınan Önlemler – Derya Geçili – 2017 – Sayı XXX, s. 61–83 – DOI: 10.14225/Joh1069
Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü – Eylül 2008 Bülteni – Klazomen/Urla Tahaffuzhanesi’nin tarihçesi ve dezenfeksiyon uygulamalarına ilişkin bölüm – 2008
GRID – Architecture, Planning and Design Journal – Karantina yapılanmaları: Klazomen tahaffuzhanesi örneği – Aylin Gazi Gezgin – 2023 – Cilt 6, Sayı 1, s. 133–175 – DOI: 10.37246/grid.1064964
Turkish Studies – Urla Karantina Adası Tesisleri Mekansal Analizi – Mehmet Cebe – 2021 – Cilt 16, Sayı 4, s. 1203–1220 – DOI: 10.7827/TurkishStudies.51471

Tıbbiye Bülteni köşe yazarlarından Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci, yapılan seçim sonucunda Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Başkanı seçildi.

Seçim, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Emin Köse başkanlığında gerçekleştirildi. Fakülte, seçim sonrasında yeni dönemin Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı ve Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci için hayırlı olması temennisinde bulundu.

Sürmene’den Cerrahpaşa’ya uzanan akademik yolculuk

1983 yılında Trabzon’un Sürmene ilçesinde doğan Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci, tıp eğitimini İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde tamamlayarak 2006 yılında mezun oldu.

İç Hastalıkları uzmanlık eğitimini Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde tamamlayan Demirci, 2012 yılında iç hastalıkları uzmanı oldu. Ardından kanser hastalıklarının tanı ve tedavisine yoğunlaşarak tıbbi onkoloji alanında yan dal eğitimine yöneldi.

Tıbbi Onkoloji yan dal uzmanlığını Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde tamamlayan Demirci, 2016 yılında tıbbi onkoloji uzmanı oldu.

Akademik kariyerini sürdüren Demirci, 2018 yılında doçentlik unvanını aldı. Meslek hayatı boyunca Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tekirdağ Devlet Hastanesi ve Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi gibi farklı sağlık kuruluşlarında görev yaptı.

Bugün İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı’nda Prof. Dr. unvanıyla akademik ve bilimsel çalışmalarını sürdürüyor.

Bilimsel çalışmalarıyla da öne çıkıyor

Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci’nin akademik çalışmalarının önemli bölümünü kanser tedavileri ve klinik onkoloji oluşturuyor. Meme kanseri, akciğer kanseri, gastrointestinal sistem tümörleri ve farklı kanser türlerinde tedavi sonuçlarını ele alan çok sayıda bilimsel çalışmada araştırmacı olarak yer aldı.

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Akademik Veri Yönetim Sistemi’ndeki güncel kayıtlarda Demirci’nin 90’ın üzerinde bilimsel yayını bulunuyor. Ayrıca lisansüstü akademik çalışmalar ve tez danışmanlıklarında da görev alıyor.

Demirci, mesleki çalışmalarının yanı sıra Türk Tıbbi Onkoloji Derneği bünyesinde de görev üstlendi. Derneğin 2022-2024 dönemi Yönetim Kurulu’nda üye olarak yer aldı ve Eğitim ve Planlama Organizasyon Kurulu Başkanlığı görevini yürüttü.

Tıbbiye Bülteni ailesi olarak tebrik ediyoruz

Kanser alanındaki bilimsel birikimini akademik çalışmalarının yanı sıra toplumun anlayabileceği bir dille okuyucularımıza aktaran köşe yazarımız Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci’yi yeni görevi dolayısıyla tebrik ediyoruz.

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi gibi Türk tıbbının köklü kurumlarından birinde Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Başkanlığı görevine seçilen hocamıza yeni döneminde başarılar diliyoruz.

Edinilen bilgilere göre, Çamburnu Tersaneleri’nde güvenlik görevlisi olarak çalışan 47 yaşındaki Araklılı İmdat Danışmaz, karşı tarafta bulunan markete gitmek üzere yolun karşısına geçmek istedi.

Bu sırada Trabzon yönünden gelen bir aracın çarptığı Danışmaz ağır yaralandı.

Hastanede hayatını kaybetti

Kazanın ardından çevredekilerin ihbarı üzerine bölgeye sağlık ve güvenlik ekipleri sevk edildi.

İlk müdahalesi olay yerinde yapılan İmdat Danışmaz, ambulansla Of Devlet Hastanesi’ne kaldırıldı. Ağır yaralı olarak tedavi altına alınan Danışmaz, doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

Danışmaz’ın hayatını kaybettiği haberinin ardından ailesi ve yakınları büyük üzüntü yaşadı.

Araklı’yı yasa boğan ölüm

Üç çocuk babası olduğu öğrenilen İmdat Danışmaz’ın vefatı, ailesinin yanı sıra çalışma arkadaşları ve Araklı’daki sevenlerini de yasa boğdu.

Danışmaz’ın kardeşlerinin İbrahim, Tarkan, Evren, Kenan ve Ali Danışmaz olduğu öğrenildi.

İmdat Danışmaz’ın cenaze namazı ve defin programına ilişkin ayrıntıların daha sonra açıklanacağı bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Vitiligo, günümüzde yalnızca kozmetik bir renk farklılığı olarak değerlendirilmiyor. Bağışıklık sisteminin rol oynadığı kronik bir hastalık olarak kabul ediliyor. Üstelik bazı otoimmün hastalıkların vitiligolu kişilerde daha sık görülmesi ve hastalığın kişinin psikolojik ve sosyal yaşamını etkileyebilmesi, değerlendirmede yalnızca beyaz lekelerin değil kişinin bütününün dikkate alınmasını önemli hale getiriyor.

Vitiligo nedir?

Cildimizin rengini büyük ölçüde melanin adı verilen pigment belirler. Bu pigmenti üreten hücrelere melanosit denir.

Vitiligoda bağışıklık sistemiyle ilişkili mekanizmalar sonucunda melanositler zarar görür veya kaybolur. Bunun sonucunda cildin bazı bölgelerinde pigment azalır ve keskin sınırlı, açık renkli veya beyaz alanlar ortaya çıkabilir.

Vitiligo bulaşıcı değildir. Dokunmakla, aynı havluyu kullanmakla, aynı ortamda bulunmakla veya fiziksel temasla başka bir kişiye geçmez.

Aynı zamanda kötü hijyenin sonucu değildir.

Vitiligo neden ortaya çıkıyor?

Vitiligonun tek bir nedeni yok.

Hastalığın gelişiminde genetik yatkınlık, bağışıklık sistemindeki değişiklikler ve hücresel stres mekanizmalarının birlikte rol oynadığı düşünülüyor.

Ailesinde vitiligo veya başka otoimmün hastalık bulunan kişilerde yatkınlık artabilse de ailesinde hiç vitiligo olmayan bir kişide de hastalık gelişebilir.

Bu nedenle “Ailemde yoksa bende olmaz” düşüncesi doğru değildir.

Bazı kişiler güneş yanığı, cilt travması veya sürtünmeye maruz kalan bölgelerde yeni lekeler fark edebilir. Ancak bunların hastalığın tek başına nedeni olduğu söylenemez.

En önemli noktalardan biri: Vitiligo otoimmün bir hastalıktır

Otoimmün hastalıklarda bağışıklık sistemi normalde koruması gereken vücudun kendi hücre veya dokularına karşı yanlış yönlendirilmiş bir bağışıklık yanıtı oluşturabilir.

Vitiligoda hedeflerden biri pigment üreten melanositlerdir.

Bu bilgi önemli, çünkü vitiligonun neden bazı kişilerde başka otoimmün hastalıklarla birlikte görülebildiğini de kısmen açıklıyor.

Özellikle tiroid hastalıkları bu açıdan dikkat çekiyor.

Vitiligo ile tiroid arasında nasıl bir bağlantı var?

Bilimsel araştırmalar, özellikle otoimmün tiroid hastalıklarının vitiligolu kişilerde genel topluma göre daha sık görülebildiğini gösteriyor.

British Journal of Dermatology’de yayımlanan geniş kapsamlı bir sistematik derlemede 48 araştırma değerlendirildi. Bulgular vitiligolu kişilerde tiroid hastalığı ve özellikle otoimmün tiroid hastalığı görülme sıklığının arttığına işaret etti.

Daha sonraki geniş kapsamlı çalışmalar da bu bağlantıyı destekledi.

2025 yılında yayımlanan ve ABD’deki yetişkin vitiligo hastalarını inceleyen sekiz çalışmanın verilerini bir araya getiren sistematik derleme ve meta-analizde 10 binden fazla kişi değerlendirildi. Tiroid hastalıkları, incelenen otoimmün eşlik eden hastalıklar arasında en sık görülenlerden biriydi.

Bu durum, vitiligosu olan herkesin mutlaka tiroid hastalığı geliştireceği anlamına gelmiyor.

Aynı şekilde vitiligo tanısı, tek başına tiroid hastalığı tanısı anlamına da gelmez.

Ancak kişinin belirtileri, yaşı, aile öyküsü ve hastalığın özellikleri değerlendirilirken tiroid hastalıklarının akılda tutulması önem taşıyor.

Sadece tiroid değil: Başka otoimmün hastalıklar da eşlik edebilir

Vitiligo ile ilişkilendirilen hastalıklar tiroidle sınırlı değil.

Araştırmalarda vitiligolu kişilerde bazı gruplarda alopesi areata olarak bilinen bölgesel saç dökülmesi, tip 1 diyabet, romatoid artrit ve pernisiyöz anemi gibi bazı otoimmün hastalıkların da daha sık görülebildiği bildiriliyor.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

Bu hastalıkların vitiligo ile ilişkili bulunması, vitiligosu olan herkesin bu hastalıklara yakalanacağı anlamına gelmez.

Ayrıca yalnızca vitiligo tanısı bulunduğu için herkese aynı kapsamda laboratuvar testi yapılması gerektiği sonucu da çıkarılmamalıdır. Hangi incelemelerin gerekli olduğuna kişinin belirtileri, aile öyküsü, yaşı ve klinik değerlendirmesi birlikte dikkate alınarak karar verilir.

Vitiligoda hangi belirtiler görülür?

En tipik bulgu ciltte pigmentini kaybetmiş beyaz alanların ortaya çıkmasıdır.

Lekeler eller, parmaklar, yüz, ağız ve göz çevresi, dirsekler, dizler, koltuk altları ve genital bölge dahil vücudun farklı bölgelerinde gelişebilir.

Bazı kişilerde saç, kaş, kirpik veya sakal kıllarında erken beyazlama görülebilir.

Hastalığın seyri kişiden kişiye önemli ölçüde değişir.

Bazı insanlarda birkaç küçük bölge yıllarca aynı kalabilirken, başka kişilerde yeni alanlar ortaya çıkabilir veya mevcut alanlar genişleyebilir.

Bu nedenle bir kişinin vitiligo deneyimi başka bir hastanın seyriyle birebir karşılaştırılmamalıdır.

Her beyaz leke vitiligo mudur?

Hayır.

Ciltte açık veya beyaz renkli alanlara yol açabilecek çok sayıda durum bulunuyor. Bazı mantar enfeksiyonları, iltihabi cilt hastalıkları sonrasında gelişen renk değişiklikleri ve farklı pigment bozuklukları vitiligoyla karıştırılabilir.

Bu nedenle özellikle yeni ortaya çıkan, büyüyen veya sayısı artan beyaz lekelerde dermatoloji değerlendirmesi önemlidir.

Tanı çoğu zaman dermatolojik muayeneyle konulabilir. Hekim gerekli gördüğünde özel ışıkla cilt incelemesi veya başka değerlendirmelerden yararlanabilir.

Vitiligo yalnızca aynada görülen bir hastalık değil

Vitiligonun gözden kaçabilen en önemli yönlerinden biri psikolojik ve sosyal etkisidir.

Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology’de yayımlanan kapsamlı bir sistematik derleme, 130 çalışmayı değerlendirdi. Araştırmaların önemli bölümünde vitiligonun yaşam kalitesi üzerinde orta düzeyde veya daha ağır etki oluşturabildiği bildirildi.

Özellikle yüz ve eller gibi görünür bölgelerdeki lekeler bazı kişilerde daha belirgin psikososyal yük oluşturabiliyor.

Kişi sosyal ortamlardan uzaklaşabilir, insanların bakışlarından rahatsız olabilir veya görünümü konusunda kaygı yaşayabilir.

Çocuk ve gençlerde ise akran ilişkileri ve zorbalık ayrıca önem taşıyabilir.

Bu nedenle tedavinin başarısı yalnızca “Beyaz alan ne kadar küçüldü?” sorusuyla ölçülmemeli. Hastanın günlük yaşamı, beklentileri ve tedaviden ne beklediği de dikkate alınmalıdır.

Stres vitiligoya neden olur mu?

Bu konuda sık yapılan hata, hastalığı yalnızca strese bağlamaktır.

Vitiligo karmaşık biyolojik mekanizmaları bulunan otoimmün bir hastalıktır. Stresin bazı kişilerde hastalığın seyriyle ilişkili olabileceği düşünülse de “Vitiligonun nedeni strestir” demek bilimsel olarak doğru değildir.

Üstelik hastalığı yalnızca psikolojik nedenlere bağlamak, kişinin kendisini sorumlu hissetmesine de yol açabilir.

Vitiligo tedavi edilebilir mi?

Vitiligoda herkese uyan tek bir tedavi bulunmuyor.

Tedavide temel amaçlar hastalığın ilerlemesini kontrol altına almak, uygun hastalarda ciltte yeniden pigment oluşmasını desteklemek ve elde edilen iyileşmenin korunmasına yardımcı olmaktır.

Uluslararası uzman önerilerinde tedavi seçiminin vitiligonun tipi, ne kadar aktif olduğu, vücudun ne kadarını etkilediği, lekelerin bulunduğu bölge, kişinin yaşı ve tedavi beklentileri dikkate alınarak yapılması gerektiği belirtiliyor.

Tedavide uygun hastalarda cilde uygulanan kortikosteroidler, kalsinörin inhibitörleri, belirli JAK inhibitörleri ve ışık tedavileri gibi seçenekler değerlendirilebiliyor. Bazı özel durumlarda farklı sistemik veya girişimsel yöntemler de gündeme gelebiliyor.

Ancak her yöntemin uygun olduğu hasta grubu farklıdır.

Özellikle yüz ve boyun gibi bölgelerin tedaviye yanıtı ile el ve ayak parmakları gibi bölgelerin yanıtı aynı olmayabilir. Tedavi çoğu zaman sabır gerektirir ve sonuçların değerlendirilmesi haftalar yerine aylar sürebilir.

Yeni tedaviler vitiligoya bakışı değiştirdi

Vitiligo tedavisinde son yıllarda bağışıklık sistemindeki belirli sinyal yollarını hedefleyen ilaçların geliştirilmesi önemli bir değişim yarattı.

JAK inhibitörleri adı verilen ilaç grubu bunlardan biri.

Ruxolitinib kremle gerçekleştirilen iki Faz III randomize kontrollü çalışmada, yüz bölgesindeki yeniden pigmentlenme açısından plaseboya göre daha yüksek yanıt oranları elde edildi.

Bu gelişmeler vitiligonun yalnızca kapatılması gereken kozmetik bir sorun olmadığı, biyolojik mekanizmaları hedeflenebilen bir hastalık olduğu görüşünü güçlendirdi.

Bununla birlikte bu tedavilerin uygunluğu, ruhsat durumu, yaş sınırları, uygulanacağı vücut alanı ve olası yan etkileri ülkeye ve hastanın özelliklerine göre değişebilir. Bu nedenle tedavi kararı kişiye özel değerlendirilmelidir.

Güneş konusunda neden dikkatli olunmalı?

Pigmentini kaybeden bölgelerde melanin koruması azaldığı için güneşe karşı hassasiyet artabilir.

Ayrıca normal cilt bronzlaştığında beyaz bölgelerle arasındaki renk farkı daha belirgin hale gelebilir.

Bu nedenle uygun güneşten korunma yöntemleri vitiligo yönetiminin önemli parçalarından biri olabilir.

Ancak bu durum “vitiligolu kişi güneşe hiç çıkmamalı” anlamına gelmez. Kontrollü ultraviyole ışık, zaten belirli vitiligo hastalarında dermatolog gözetiminde tedavi amacıyla kullanılabilmektedir.

Güneşlenme ile tıbbi fototerapi aynı şey değildir.

Beslenmeyle vitiligo tamamen geçirilebilir mi?

Vitiligo konusunda internette “şu besini bırakın”, “bu vitamini alın”, “şunu yiyerek pigmentleri geri getirin” şeklinde çok sayıda iddia bulunuyor.

Bugünkü bilimsel kanıtlar, belirli bir diyetin tek başına vitiligoyu ortadan kaldırdığını göstermiyor.

Vitamin veya mineral eksikliği saptanması durumunda bunun ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir. Ancak rastgele ve yüksek doz takviye kullanmak vitiligo için kanıtlanmış bir tedavinin yerini tutmaz.

“Vitiligo diyeti” adı altında çok sayıda besinin gereksiz yere yasaklanması da dengeli beslenmeyi bozabilir.

Vitiligosu olan kişi neyi gözden kaçırmamalı?

Ciltteki beyaz alanların büyüyüp büyümediği elbette önemli. Fakat vitiligo değerlendirmesini yalnızca ciltle sınırlamak eksik kalabilir.

Yeni lekelerin ortaya çıkması, mevcut alanların hızla genişlemesi veya saçlarda pigment kaybının gelişmesi dermatolojik değerlendirmeyi gerektirebilir.

Bunun yanında açıklanamayan halsizlik, kilo değişiklikleri, çarpıntı, sıcak veya soğuğa karşı belirgin hassasiyet gibi tiroid fonksiyonlarını düşündürebilecek yakınmalar varsa bunların da sağlık değerlendirmesinde belirtilmesi önemlidir.

Ailede otoimmün hastalık bulunması da hekimin bilmesi gereken bilgiler arasındadır.

Tedavinin hedefini hasta da belirlemeli

Modern vitiligo yaklaşımında giderek öne çıkan kavramlardan biri ortak karar verme.

Bir kişinin en büyük endişesi yüzündeki küçük bir leke olabilirken, başka biri için hastalığın yayılmasının durdurulması daha önemli olabilir. Bir başkası uzun süreli tedavi istemeyebilir.

Bu nedenle yalnızca hastalığın vücutta kapladığı alan değil, kişinin beklentileri ve yaşam kalitesi de tedavi planının parçası olmalıdır.

Vitiligoda asıl değişen bakış açısı da burada ortaya çıkıyor:

Vitiligo yalnızca ciltte görülen beyaz lekelerden ibaret değildir. Bağışıklık sistemiyle ilişkisi, başka otoimmün hastalıklarla birlikteliği ve kişinin psikolojik ve sosyal yaşamındaki etkileriyle birlikte değerlendirilmesi gereken kronik bir hastalıktır.

KAYNAKLAR

1. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology – Worldwide expert recommendations for the diagnosis and management of vitiligo: Position statement from the International Vitiligo Task Force Part 1: towards a new management algorithm – van Geel N ve arkadaşları – 2023 – DOI: 10.1111/jdv.19451
2. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology – Worldwide expert recommendations for the diagnosis and management of vitiligo: Position statement from the International Vitiligo Task Force Part 2: Specific treatment recommendations – Seneschal J ve arkadaşları – 2023 – DOI: 10.1111/jdv.19450
3. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology – The humanistic burden of vitiligo: a systematic literature review of quality-of-life outcomes – Picardo M ve arkadaşları – 2022 – DOI: 10.1111/jdv.18129
4. British Journal of Dermatology – The prevalence of thyroid disease in patients with vitiligo: a systematic review – Vrijman C ve arkadaşları – 2012 – DOI: 10.1111/j.1365-2133.2012.11198.x
5. European Journal of Dermatology – Vitiligo and thyroid disease: a systematic review and meta-analysis – Fan KC, Yang TH, Huang YC – 2018 – DOI: 10.1684/ejd.2018.3449
6. Dermatology and Therapy – Prevalence and Association of Autoimmune Comorbidities Among Adults with Vitiligo: A Systematic Literature Review and Meta-analysis of USA-Based Studies – Liu J ve arkadaşları – 2025 – DOI: 10.1007/s13555-025-01506-y
7. New England Journal of Medicine – Two Phase 3, Randomized, Controlled Trials of Ruxolitinib Cream for Vitiligo – Rosmarin D ve arkadaşları – 2022 – DOI: 10.1056/NEJMoa2118828M

Trabzonspor, UEFA Avrupa Ligi’nde lig aşamasına kalma yolundaki en kritik eşiklerden birinde sahasında istediği sonucu alamadı.

Bordo-mavililer, play-off turu ilk karşılaşmasında Macaristan temsilcisi Ferencvaros’u Papara Park’ta konuk etti. Taraftarının desteğiyle rövanş öncesinde avantaj elde etmeyi hedefleyen Trabzonspor, mücadeleden 1-0 mağlup ayrıldı.

Konuk ekibe galibiyeti getiren gol, karşılaşmanın henüz 17. dakikasında Kristoffer Zachariassen’den geldi.

Ferencvaros 17. dakikada öne geçti

Karşılaşmaya iki takım da kontrollü bir oyunla başlarken Ferencvaros, Trabzonspor savunmasının dengesini bozduğu ilk bölümde skor üstünlüğünü yakaladı.

Macaristan temsilcisi, 17. dakikada geliştirdiği hücumda Zachariassen ile golü buldu ve Papara Park’ta 1-0 öne geçti.

Erken gelen golün ardından Trabzonspor oyunun kontrolünü ele almaya ve rakip yarı sahadaki baskısını artırmaya çalıştı. Ferencvaros ise skor avantajını korumayı önceleyen daha kontrollü bir oyun sergiledi.

İlk 45 dakikada başka gol olmayınca soyunma odasına konuk takımın 1-0 üstünlüğüyle gidildi.

Trabzonspor ikinci yarıda beraberliği aradı

Bordo-mavili ekip ikinci yarıya skoru değiştirme hedefiyle çıktı. Trabzonspor özellikle kanatlardan geliştirdiği hücumlarla Ferencvaros savunmasını geriye çekmeye çalışırken, ceza sahasında Paul Onuachu’yu daha fazla topla buluşturmayı hedefledi.

Maçın en kritik anlarından biri 55. dakikada yaşandı.

Sağ kanattan yapılan ortada Onuachu’nun müsait durumda yaptığı kafa vuruşu direkten döndü. Dönen top sonrasında Trabzonspor hücumu devam etmesine rağmen bordo-mavililer aradığı beraberlik golünü çıkaramadı.

Bu pozisyon, Trabzonspor’un karşılaşmada gole en fazla yaklaştığı anlardan biri oldu.

Salah ilk 11’de sahaya çıktı

Trabzonspor’un yıldız transferlerinden Mohamed Salah, Ferencvaros karşılaşmasına ilk 11’de başladı.

Kasımpaşa karşılaşmasında sonradan oyuna girerek bordo-mavili formayla resmi maç heyecanı yaşayan Mısırlı futbolcu, Ferencvaros mücadelesiyle Trabzon’da taraftarın karşısına ilk 11 oyuncusu olarak çıktı.

Trabzonspor mücadeleye Onana, Pina, Nwaiwu, Cenk, Mustafa, Melih, Bouchouari, Salah, Saviolo, Umut ve Onuachu ilk 11’iyle başladı.

Ferencvaros’un başlangıç kadrosunda ise Dibusz, Nagy, Raemaekers, Gomez, Cadu, Corbu, Rommens, Zachariassen, O’Dowda, Yusuf ve Joseph yer aldı.

Trabzonspor baskı kurdu ancak gol gelmedi

Karşılaşmanın son bölümüne girilirken Trabzonspor beraberlik için riskleri artırdı.

Bordo-mavililer rakip yarı alandaki baskısını yükseltirken Ferencvaros savunma güvenliğini ön planda tuttu. Macar ekibi özellikle Trabzonspor’un ceza sahasına yaptığı servislerde kalabalık kalarak skor üstünlüğünü korumaya çalıştı.

Trabzonspor’un son dakikalardaki çabası da sonucu değiştirmedi.

90 dakikanın sonunda skor tabelasında Trabzonspor 0-1 Ferencvaros yazdı.

Zachariassen maçın kaderini belirledi

Karşılaşmanın skorunu belirleyen isim Kristoffer Zachariassen oldu.

Ferencvaroslu futbolcunun 17. dakikada kaydettiği gol, Macaristan temsilcisinin Trabzon’dan son derece değerli bir deplasman galibiyetiyle ayrılmasını sağladı.

Trabzonspor ise özellikle ikinci yarıda yakaladığı fırsatları değerlendirememenin bedelini ilk maçta mağlubiyetle ödedi.

Tur umutları rövanşa kaldı

İlk karşılaşmanın 1-0 Ferencvaros üstünlüğüyle tamamlanmasının ardından UEFA Avrupa Ligi lig aşamasına yükselme mücadelesi rövanşa taşındı.

Eşleşmenin ikinci karşılaşması 27 Ağustos 2026 Perşembe günü Macaristan’da oynanacak.

Trabzonspor’un Avrupa Ligi yolculuğuna devam edebilmesi için deplasmandaki karşılaşmada ilk maçtaki tek farklı yenilgiyi telafi etmesi gerekecek.

Bordo-mavililer rövanşta eşleşmeyi kendi lehine çevirmeye çalışırken, Ferencvaros ise Trabzon’da elde ettiği 1-0’lık avantajı koruyarak lig aşamasına yükselmenin hesaplarını yapacak.

Papara Park’ta kaçan fırsatlar sonrası artık bütün gözler Macaristan’daki 90 dakikaya çevrildi.

Maçın Özeti

Trabzonspor: 0
Ferencvaros: 1
Gol: 17’ Kristoffer Zachariassen
Organizasyon: UEFA Avrupa Ligi Play-Off Turu, ilk maç
Tarih: 20 Ağustos 2026
Rövanş: 27 Ağustos 2026
Rövanş yeri: Macaristan

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: