Atriyal fibrilasyon, kalbin üst odacıklarının düzenli çalışmak yerine hızlı ve düzensiz elektriksel aktivite göstermesiyle ortaya çıkan bir ritim bozukluğudur. Çarpıntı, nefes darlığı, halsizlik ve baş dönmesi yapabilir. Bazı kişilerde ise hiçbir belirti vermeden fark edilebilir. [1][2]

Atriyal fibrilasyon atağını tamamen önlemenin garantili bir yolu yok. Ancak güncel kılavuzlar önemli bir noktaya dikkat çekiyor: yaşam tarzı ve değiştirilebilir risk faktörlerinin kontrolü artık atriyal fibrilasyon tedavisinin temel parçalarından biri kabul ediliyor. [1]

Bu nedenle mesele yalnızca “Çarpıntım başladığında ne yapmalıyım?” sorusundan ibaret değil. Asıl hedeflerden biri, atakların ortaya çıkmasını kolaylaştırabilecek koşulları mümkün olduğunca azaltmak.

Atriyal fibrilasyon sırasında kalpte ne oluyor?

Normalde kalbin elektrik sistemi düzenli bir ritim oluşturur. Atriyal fibrilasyonda bu elektriksel düzen bozulur ve kalbin üst odacıkları olan kulakçıklar düzensiz çalışmaya başlar.

Bunun sonucunda nabız hızlı veya düzensiz olabilir. Kişi kalbinin göğsünde “pır pır ettiğini”, hızlandığını veya teklediğini hissedebilir. [2]

Atriyal fibrilasyonun önemi yalnızca çarpıntıdan kaynaklanmaz. Hastalık bazı kişilerde kalp yetersizliği ve özellikle kan pıhtısı ile inme riskinin artmasıyla ilişkilidir. [2][3]

Bu nedenle yaşam tarzı değişiklikleri, doktor tarafından önerilen ilaçların veya diğer tedavilerin yerine geçmez.

Atriyal fibrilasyon atağını tetikleyebilecek 8 önemli etken

1. Alkol tüketimine dikkat edin

Alkol, atriyal fibrilasyon açısından en iyi bilinen değiştirilebilir faktörlerden biridir. Özellikle fazla miktarda alkol tüketimi atakların ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir. [1][4]

Atriyal fibrilasyonu bulunan kişilerde alkol tüketiminin azaltılması, bazı hastalarda ritim kontrolüne yardımcı olabilir.

Burada kişisel farklılıklar önemlidir. Bazı kişiler az miktarda alkolden sonra bile çarpıntı yaşadığını fark edebilir.

2. Fazla kilo göz ardı edilmemeli

Fazla kilo yalnızca tansiyon veya diyabet açısından sorun oluşturmaz. Atriyal fibrilasyonun ortaya çıkması ve ilerlemesiyle de ilişkilidir. [1][3]

Güncel kılavuzlarda fazla kilolu veya obez atriyal fibrilasyon hastalarında kilo yönetimine özel önem veriliyor. Uygun hastalarda yaklaşık yüzde 10 veya daha fazla kilo kaybı, atriyal fibrilasyon belirtilerinin, atak yükünün ve hastalığın ilerleme riskinin azaltılmasıyla ilişkilendiriliyor. [1]

Amaç hızlı kilo vermek değil, verilen kiloyu sürdürülebilir biçimde koruyabilmek.

3. Hareketsiz kalmayın, ancak egzersizde dengeyi koruyun

Kalp ritim bozukluğu var diye egzersizden tamamen uzak durmak doğru bir yaklaşım değil.

Düzenli fiziksel aktivite kalp-damar sağlığını destekler. Güncel kılavuzlarda uygun atriyal fibrilasyon hastalarında haftada yaklaşık 210 dakika orta ile yüksek yoğunluk arasında egzersiz, belirtilerin ve atriyal fibrilasyon yükünün azaltılmasına yardımcı olabilecek bir hedef olarak yer alıyor. [1]

Ancak bu öneri herkes için aynı şekilde uygulanmaz. Özellikle kalp hastalığı bulunanların egzersiz programı kişiye göre düzenlenmelidir.

Ayrıca yıllarca yapılan çok yoğun dayanıklılık egzersizleri ile atriyal fibrilasyon arasındaki ilişki daha karmaşıktır. “Ne kadar fazla egzersiz, o kadar iyi” yaklaşımı bu nedenle doğru değildir. [1][2]

4. Uyku apnesini hafife almayın

Gece yüksek sesle horlama, uykuda nefesin kesilmesi, sabah baş ağrısı ve gündüz aşırı uyku hali varsa uyku apnesi açısından değerlendirme gerekebilir.

Uyku apnesi ile atriyal fibrilasyon arasında güçlü bir ilişki bulunuyor. Atriyal fibrilasyon hastalarında uyku apnesinin görülme sıklığının yüksek olması nedeniyle güncel kılavuzlar uygun hastalarda taramanın değerlendirilmesini öneriyor. [1][5]

Ancak önemli bir ayrıntı var: Uyku apnesinin tedavi edilmesinin atriyal fibrilasyonun tekrarını ne ölçüde azalttığı konusunda bilimsel kanıtlar hâlâ gelişiyor. [1]

5. Tansiyonunuzu kontrol altında tutun

Yüksek tansiyon yıllar içinde kalbin yapısını ve çalışma biçimini etkileyebilir. Kontrolsüz hipertansiyon aynı zamanda atriyal fibrilasyon gelişme riskini artıran önemli faktörlerden biridir. [1][3]

Bu nedenle atriyal fibrilasyon yönetiminde tansiyon kontrolü yalnızca rakamları düzeltmek anlamına gelmez. Kalbin üzerindeki uzun dönemli yükün azaltılması açısından da önem taşır.

Evde tansiyon ölçülüyorsa değerlerin kaydedilmesi, doktor kontrolünde daha anlamlı bir değerlendirme yapılmasını sağlayabilir.

6. Sigarayı bırakın

Sigara atriyal fibrilasyon riskinin yanı sıra inme ve diğer kalp-damar hastalıkları açısından da önemli bir risk faktörüdür.

Atriyal fibrilasyonu bulunan sigara kullanıcılarına sigarayı bırakmaları güncel kılavuzlarda açık biçimde öneriliyor. [1][3]

Elektronik sigara veya diğer tütün ürünlerini “kalp açısından güvenli alternatif” olarak görmek de doğru değildir.

7. Kafeini otomatik olarak suçlamayın

Atriyal fibrilasyon denildiğinde ilk yasaklanan içeceklerden biri çoğu zaman kahve oluyor. Ancak bilimsel tablo bu kadar basit değil.

Mevcut veriler, normal miktarlarda kafein tüketiminin herkeste atriyal fibrilasyona yol açtığını göstermiyor. Bununla birlikte bazı kişiler kahve veya diğer kafeinli içeceklerden sonra çarpıntılarının başladığını açık biçimde fark edebilir. [4]

Bu nedenle kişisel gözlem değerlidir.

Kahve içtikten sonra tekrar tekrar çarpıntı ortaya çıkıyorsa tüketimi azaltmak mantıklı olabilir. Ancak atriyal fibrilasyonu olan herkesin kahveyi tamamen bırakması gerektiği şeklinde genel bir kural yoktur.

8. Eşlik eden hastalıkları kontrol altında tutun

Atriyal fibrilasyon bazen tek başına ortaya çıkmaz.

Yüksek tansiyon, diyabet, obezite, uyku apnesi, kalp yetersizliği, kalp kapak hastalıkları, böbrek hastalığı ve tiroid bezinin aşırı çalışması gibi durumlar atriyal fibrilasyonla ilişkili olabilir. [2][3]

Bu hastalıkların uygun biçimde yönetilmesi atriyal fibrilasyon tedavisinin de önemli bir parçasıdır.

Kendi tetikleyicilerinizi nasıl fark edebilirsiniz?

Her hastanın atriyal fibrilasyon atağı aynı koşullarda başlamaz. Bu nedenle küçük bir kayıt tutmak şaşırtıcı derecede yararlı olabilir.

Atak olduğunda şu bilgileri not edebilirsiniz:

• Atağın başladığı saat
• Ne kadar sürdüğü
• O gün tüketilen alkol ve kafein miktarı
• Uyku süresi
• Yapılan egzersiz
• Olağan dışı stres veya yoğunluk
• Nabız ve mümkünse tansiyon
• Kullanılan ilaçların aksatılıp aksatılmadığı

Tek bir olaydan sonuç çıkarmak yerine tekrarlayan örüntülere bakmak daha anlamlıdır.

En sık yapılan hata: Kendini iyi hissedince ilacı bırakmak

Atriyal fibrilasyon zaman zaman ortaya çıkıp sonra tamamen kaybolabilir. Nabzın yeniden normale dönmesi hastalığın bütün risklerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Özellikle pıhtı oluşumunu ve inmeyi önlemek amacıyla kan sulandırıcı ilaç verilmişse, doktor önerisi olmadan ilaç kesilmemelidir. [3]

Aynı durum kalp hızını veya ritmini düzenleyen ilaçlar için de geçerlidir.

Yaşam tarzı değişiklikleri tedaviyi destekler. Reçeteli tedavinin yerine geçmez.

Atriyal fibrilasyonda ne zaman doktora başvurulmalı?

Tekrarlayan veya giderek artan çarpıntılar, düzensiz nabız, açıklanamayan nefes darlığı, egzersiz kapasitesinde belirgin azalma, baş dönmesi veya olağan dışı halsizlik değerlendirilmelidir. [2]

Daha önce atriyal fibrilasyon tanısı bulunan bir kişide atakların belirgin biçimde sıklaşması veya mevcut tedavinin belirtileri kontrol edememesi de doktor kontrolünü gerektirir.

Hızlı veya düzensiz kalp atımına göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma, şiddetli baş dönmesi, konuşma bozukluğu, yüzde-kolda-bacakta ani güçsüzlük ya da uyuşma veya ani görme kaybı eşlik ediyorsa acil tıbbi yardım alınmalıdır. Bu belirtiler ciddi bir kalp sorunu veya inmenin işareti olabilir. [2]

Sonuç: Atriyal fibrilasyon atağını azaltmada küçük alışkanlıklar önemli

Atriyal fibrilasyon atağını tek bir yiyecekten, içecekten veya alışkanlıktan koruyan sihirli bir yöntem bulunmuyor.

Buna karşılık kanıtlar daha geniş bir tabloya işaret ediyor: kilo kontrolü, düzenli fiziksel aktivite, sigaradan uzak durmak, alkolü azaltmak, tansiyonu kontrol etmek, sağlıklı uyku ve eşlik eden hastalıkların yönetimi atriyal fibrilasyon tedavisinin önemli parçaları. [1][3]

En doğru yaklaşım ise kişinin kendi tetikleyicilerini tanıması ve yaşam tarzı düzenlemelerini mevcut tıbbi tedaviyle birlikte yürütmesi.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Atriyal fibrilasyon ataklarının ne zaman başladığını not edin.
• Alkolün ataklarla ilişkisini gözlemleyin ve tüketimi sınırlayın.
• Fazla kilo varsa hızlı diyetler yerine sürdürülebilir kilo kaybını hedefleyin.
• Düzenli hareket edin; kalp hastalığınız varsa egzersiz düzeyini doktorunuzla belirleyin.
• Tansiyonunuzu düzenli takip edin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için profesyonel destek alın.
• Horlama ve uykuda nefes kesilmesi varsa uyku apnesi açısından değerlendirme isteyin.
• Kahveyi yalnızca gerçekten kişisel tetikleyiciniz olduğunu fark ediyorsanız azaltmayı değerlendirin.
• Reçeteli ritim veya kan sulandırıcı ilaçları kendi kararınızla değiştirmeyin.

Kaynaklar

1. Joglar JA, Chung MK, Armbruster AL ve ark. 2023 ACC/AHA/ACCP/HRS Guideline for the Diagnosis and Management of Atrial Fibrillation. Circulation. 2024.
2. NHS. Atrial Fibrillation. Güncel klinik hasta bilgilendirme rehberi.
3. American Heart Association. Atrial Fibrillation: Risk Factors, Diagnosis, Treatment and Prevention.
4. Chung MK, Eckhardt LL, Chen LY ve ark. Lifestyle and Risk Factor Modification for Reduction of Atrial Fibrillation. Circulation.
5. American Heart Association. Sleep Disorders and Atrial Fibrillation.

Ciltte küçük bir çatlak, parmak aralarında fark edilmeyen bir mantar enfeksiyonu veya basit bir sıyrık bazen bakteriler için giriş kapısı olabilir. Ardından birkaç saat veya gün içinde giderek genişleyen kızarıklık, sıcaklık, şişlik ve ağrı gelişebilir. Selülit enfeksiyonunun önemli yanı da burada ortaya çıkar: Erken dönemde sıradan bir cilt problemiyle karıştırılabilse de enfeksiyon ilerleyebilir ve bazı hastalarda ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Antibiyotik tedavisine erken başlanması bu nedenle önem taşır. [1][2]

Selülit Enfeksiyonu Nedir?

Selülit, derinin daha derin tabakalarını ve deri altındaki yumuşak dokuları etkileyen bakteriyel bir enfeksiyondur. En sık bacaklarda görülmekle birlikte yüz, kollar ve vücudun diğer bölgelerinde de gelişebilir. [1][2]

Burada önemli bir isim benzerliği vardır. Selülit enfeksiyonu, kozmetik bir durum olan ve deride portakal kabuğu görünümü oluşturan “cellulite” ile aynı şey değildir. Selülit enfeksiyonu tıbbi tedavi gerektiren bakteriyel bir hastalıktır. [1]

Her yaşta görülebilir. Ancak diyabeti, kronik ödemi veya lenfödemi bulunanlarda, bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde ve cilt bütünlüğünü bozan hastalıkları olanlarda risk daha yüksektir. [1][2]

Selülit Enfeksiyonu Neden Olur?

Selülit çoğunlukla bakterilerin cilt bariyerindeki küçük bir açıklıktan daha derin dokulara ulaşmasıyla gelişir. En sık sorumlu mikroorganizmalar arasında Streptococcus ve Staphylococcus türleri bulunur. [1][3]

Bakterilerin giriş kapısı bazen gözle fark edilemeyecek kadar küçük olabilir.

Riski artırabilen durumlar şunlardır:

• Kesik, sıyrık ve çatlaklar
• Cerrahi yaralar
• Delici yaralanmalar
• Böcek veya hayvan ısırıkları
• Ayak mantarı ve özellikle parmak arası çatlakları
• Egzama gibi cilt hastalıkları
• Kronik bacak veya kol şişliği
• Lenfödem
• Diyabet
• Bağışıklık sisteminin baskılanması
• Fazla kilo ve obezite
• Daha önce selülit enfeksiyonu geçirilmiş olması [1][2]

Selülitte klasik anlamda kalıtsal bir hastalıktan söz edilmez. Genetik yatkınlıktan çok cilt bariyerinin bozulması, dolaşım ve lenf sistemi sorunları ile bağışıklığı etkileyen hastalıklar önem taşır. [1]

Selülit Enfeksiyonu Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle enfeksiyonun bulunduğu bölgede ortaya çıkar ve zamanla genişleyebilir.

En sık görülen belirtiler:

• Deride kızarıklık
• Şişlik
• Dokununca sıcaklık
• Ağrı veya hassasiyet
• Kızarık alanın giderek genişlemesi
• Bazı hastalarda kabarcıklar
• Ateş
• Titreme
• Halsizlik [1][2]

Özellikle kızarıklığın sınırlarının kısa sürede genişlemesi, ağrının artması veya ateş gelişmesi enfeksiyonun ilerlediğini düşündürebilir. [1]

Deride kırmızı çizgiler şeklinde yukarı doğru ilerleyen görünüm lenf damarlarının da etkilenebildiğini gösterebilir ve tıbbi değerlendirme gerektirir. [2]

Selülit Enfeksiyonu Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı çoğu hastada doktorun cildi muayene etmesiyle konulabilir. Kızarıklığın görünümü, sıcaklığı, hassasiyeti, yayılma hızı ve hastanın genel durumu değerlendirilir. [1][3]

Her hastada kan testi veya görüntüleme yapılması gerekmez. Tipik, komplikasyonsuz selülitte rutin kültür alınması da çoğunlukla önerilmez. [3]

Ancak ağır enfeksiyon, bağışıklık sistemi baskılanması veya farklı bir hastalıktan şüphelenilmesi durumunda:

• Kan testleri
• Kan kültürü
• Yara veya doku kültürü
• Ultrason
• Gerektiğinde ileri görüntüleme yöntemleri

kullanılabilir. [3]

Özellikle apse şüphesinde ultrason, deri altında irin birikimi bulunup bulunmadığını değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Selülit Enfeksiyonu Tedavisi

Tedavinin temelini antibiyotikler oluşturur. Hangi antibiyotiğin kullanılacağı enfeksiyonun şiddetine, bulunduğu bölgeye, hastanın diğer hastalıklarına, alerjilerine ve dirençli bakteriler açısından taşıdığı risklere göre doktor tarafından belirlenir. [1][3]

Hafif ve komplikasyonsuz vakaların önemli bir bölümü ağızdan alınan antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Güncel klinik rehberlerde uygun hastalarda kısa süreli tedavilerin yeterli olabileceği, ancak klinik düzelme sağlanmadığında tedavinin uzatılması gerektiği belirtilmektedir. [3]

Ağır enfeksiyonlarda hastaneye yatış ve damar yoluyla antibiyotik tedavisi gerekebilir. Özellikle yüksek ateş, hızla ilerleyen enfeksiyon, ciddi bağışıklık baskılanması veya ağızdan kullanılan antibiyotiklere yanıt alınamaması hastanede tedavi gereksinimini artırabilir. [1][3]

Etkilenen kol veya bacağın mümkün olduğunda yükseltilmesi şişliğin azalmasına yardımcı olabilir. Altta yatan ödem, egzama veya ayak mantarı gibi sorunların tedavisi de tekrarlama riskini azaltmak açısından önemlidir. [3]

Antibiyotik seçimi ve kullanım süresi kişiye özel olmalıdır. Evde kalan eski antibiyotiklerin kullanılması veya tedavinin doktor önerisi dışında değiştirilmesi uygun değildir.

Güncel Bilimsel Gelişmeler

Selülit tedavisinde güncel yaklaşım yalnızca “daha güçlü antibiyotik” kullanmak değildir. Antibiyotiklerin gereksiz yere geniş spektrumlu veya gereğinden uzun kullanılmasının önlenmesi, hastanın klinik şiddetine uygun tedavinin seçilmesi ve antibiyotik direncinin azaltılması giderek daha fazla önem kazanmaktadır. [3][5]

Tekrarlayan selülit enfeksiyonlarında ise araştırmalar ve klinik uygulamalar yalnızca antibiyotiklere değil, altta yatan risk faktörlerinin kontrolüne odaklanmaktadır. Kronik ödem ve lenfödemin yönetimi, ayak mantarının tedavisi, cilt bariyerinin korunması ve uygun hastalarda koruyucu antibiyotik yaklaşımı tekrarların azaltılmasında önem taşır. [3][5]

Selülit Enfeksiyonu ile Yaşam ve Günlük Alışkanlıklar

Tedavi sırasında doktorun verdiği antibiyotiklerin önerilen şekilde kullanılması önemlidir. Belirtiler hafiflese bile tedavi doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır. [1]

Günlük yaşamda:

• Etkilenen kol veya bacağı mümkünse yüksekte tutun.
• Yeterli sıvı tüketin.
• Yaraları temiz tutun.
• Cildin çatlamasını önlemeye çalışın.
• Ayak parmaklarının arasını düzenli kontrol edin.
• Ayak mantarı varsa tedavi ettirin.
• Diyabet varsa kan şekeri kontrolünü ihmal etmeyin.
• Kronik ödem veya lenfödem varsa doktorun önerdiği tedaviyi uygulayın.
• Yeni kızarıklık veya şişlik gelişip gelişmediğini takip edin. [1][3][4]

Özel bir “selülit diyeti” bulunmamaktadır. Dengeli beslenme genel sağlık açısından yararlı olmakla birlikte bakteriyel enfeksiyonun yerini antibiyotik dışı beslenme yöntemleriyle tedavi etmek mümkün değildir.

Halk Arasında Doğru Bilinen Yanlışlar

Yanlış: Selülit sadece kozmetik bir cilt problemidir.
Doğru: Bakteriyel selülit, tedavi gerektiren bir deri ve yumuşak doku enfeksiyonudur. Kozmetik selülitle aynı durum değildir. [1]

Yanlış: Selülit enfeksiyonu yalnızca açık ve büyük yaralardan gelişir.
Doğru: Bakteriler gözle fark edilmeyen küçük çatlaklardan veya parmak arası mantarının oluşturduğu cilt bozukluklarından da girebilir. [1][3]

Yanlış: Kızarıklığın üzerine krem sürmek enfeksiyonu geçirir.
Doğru: Bakteriyel selülitin temel tedavisi uygun antibiyotiktir. Kremler sistemik veya derin doku enfeksiyonunun yerine geçmez. [3]

Yanlış: Antibiyotik başladıktan sonra birkaç dozda düzelme olmazsa ilaç işe yaramıyordur.
Doğru: Klinik iyileşmenin değerlendirilmesi zaman alabilir. Ancak belirtilerin hızla kötüleşmesi veya genel durumun bozulması durumunda yeniden tıbbi değerlendirme gerekir. [1]

Yanlış: Selülit enfeksiyonu her zaman bulaşıcıdır.
Doğru: Tipik selülit genellikle kişiden kişiye doğrudan bulaşan bir hastalık değildir. [1]

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Çoğu selülit vakası uygun tedaviyle iyileşir. Ancak tedavinin gecikmesi enfeksiyonun daha derin dokulara, lenf sistemine veya kan dolaşımına yayılmasına neden olabilir. [1][2]

Olası komplikasyonlar arasında:

• Apse
• Bakterilerin kana karışması
• Sepsis
• Kemik enfeksiyonu
• Tekrarlayan selülit atakları
• Lenf damarlarında hasar ve kronik şişlik
• Nadiren nekrotizan fasiit

bulunabilir. [1]

Nekrotizan fasiit hızlı ilerleyen ve acil tedavi gerektiren ciddi bir enfeksiyondur.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Ciltte yeni başlayan, ağrılı, sıcak ve giderek genişleyen kızarıklık varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir. Özellikle diyabeti, dolaşım bozukluğu, lenfödemi veya bağışıklık sistemi baskılanması bulunan kişilerin daha erken değerlendirilmesi önemlidir. [1][2]

İlk değerlendirme aile hekimliği, iç hastalıkları veya dermatoloji tarafından yapılabilir. Enfeksiyonun şiddetine göre enfeksiyon hastalıkları veya cerrahi değerlendirme gerekebilir.

Acil Müdahale Gerektiren Durumlar

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir:

• Kızarıklığın hızla yayılması
• Yüksek ateş veya şiddetli titreme
• Bilinç bulanıklığı veya belirgin uyku hali
• Baş dönmesi veya bayılma hissi
• Hızlı solunum veya genel durumun belirgin bozulması
• Beklenenden çok daha şiddetli ağrı
• Deride morarma, kararma veya doku kaybı görünümü
• Yüz veya göz çevresinde hızla ilerleyen enfeksiyon [1][2]

Selülit Enfeksiyonu Hakkında En Çok Aranan 8 Soru

Selülit enfeksiyonu nedir?

Selülit, bakterilerin derinin daha derin tabakalarına ulaşması sonucu gelişen bir deri ve yumuşak doku enfeksiyonudur. Genellikle kızarıklık, sıcaklık, şişlik ve ağrıya neden olur. [1]

Selülit enfeksiyonu neden olur?

En sık neden, bakterilerin kesik, çatlak, yara veya cilt hastalıklarının oluşturduğu açıklıklardan dokulara girmesidir. Streptokok ve stafilokok bakterileri sık görülen etkenler arasındadır. [1][3]

Selülit enfeksiyonu tehlikeli midir?

Erken tanınıp uygun şekilde tedavi edildiğinde çoğu vaka iyileşir. Tedavi edilmezse enfeksiyon kana veya daha derin dokulara yayılabilir ve sepsis gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilir. [1][2]

Selülit enfeksiyonu bulaşıcı mı?

Tipik selülit enfeksiyonu genellikle kişiden kişiye doğrudan bulaşmaz. Hastalık çoğunlukla kişinin kendi cildindeki bakterilerin bozulmuş cilt bariyerinden içeri girmesiyle gelişir. [1]

Selülit enfeksiyonu kaç günde geçer?

İyileşme süresi hastalığın şiddetine ve tedaviye verilen yanıta göre değişir. Antibiyotik tedavisinin süresi doktor tarafından belirlenir ve belirtiler beklenen şekilde düzelmiyorsa yeniden değerlendirme gerekir. [1][3]

Selülit enfeksiyonunda hangi antibiyotik kullanılır?

Tek bir antibiyotik bütün hastalar için uygun değildir. Tedavi; enfeksiyonun şiddeti, olası bakteri, MRSA riski, hastanın alerjileri ve diğer sağlık sorunları dikkate alınarak doktor tarafından seçilir. [3]

Selülit enfeksiyonu tekrarlar mı?

Evet. Daha önce selülit geçirmiş olmak yeni atak riskini artırabilir. Kronik ödem, lenfödem, ayak mantarı ve cilt bariyerindeki bozuklukların kontrol edilmesi tekrar riskinin azaltılmasında önemlidir. [1][4]

Selülit enfeksiyonu evde geçer mi?

Bakteriyel selülitin kendi kendine geçmesini beklemek güvenli değildir. Selülit belirtileri bulunan kişinin sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesi ve gerekli görülürse antibiyotik tedavisi alması gerekir. [1][2]

Kaynaklar

[1] Mayo Clinic – Cellulitis: Symptoms, Causes, Diagnosis and Treatment
[2] NHS – Cellulitis ve NHS Foundation Trust hasta bilgilendirme kaynakları
[3] Infectious Diseases Society of America – Skin and Soft Tissue Infections Clinical Practice Guideline
[4] Centers for Disease Control and Prevention – Preventing and Treating Skin Infections
[5] PubMed – Cellulitis, recurrent cellulitis ve deri-yumuşak doku enfeksiyonlarına ilişkin klinik araştırma ve derlemeler

Adet gören kadınlarda demir gereksinimi daha yüksek olabilir. Gebelikte folat ve demir ihtiyacı artarken menopoz sonrasında kemik sağlığı daha fazla önem kazanır. Örneğin 19-50 yaş arasındaki yetişkin kadınlar için önerilen günlük demir miktarı 18 mg iken gebelikte 27 mg’a yükselir. [2]

WebMD de kadınlara yönelik beslenme rehberinde özellikle kemik sağlığı, gebelik dönemi ve kadınlarda sık karşılaşılan sağlık sorunları açısından besin seçiminin önemine dikkat çekiyor. [1]

Kadınların beslenmesinde öne çıkan 12 besin

1. Somon ve diğer yağlı balıklar

Somon, sardalya, uskumru ve ringa gibi yağlı balıklar kaliteli proteinle birlikte omega-3 yağ asitleri sağlar.

Omega-3 bakımından zengin balıkların düzenli tüketimi kalp-damar sağlığını destekleyen beslenme düzeninin önemli parçalarından biridir. Amerikan Kalp Derneği haftada iki porsiyon balık, özellikle yağlı balık tüketilmesini öneriyor. [3]

Balığı kızartmak yerine fırında, ızgarada veya buharda hazırlamak daha iyi bir seçenek olabilir.

2. Yoğurt

Yoğurt protein ve kalsiyum açısından değerli bir besindir. Kalsiyum yalnızca kemikler için değil, kasların çalışması ve sinir sisteminin normal işleyişi açısından da gereklidir. [4]

Özellikle menopozdan sonra kemik kaybının hızlanabilmesi, kadınların yeterli kalsiyum almasını daha önemli hale getirir. 51-70 yaş arasındaki kadınlar için önerilen günlük kalsiyum miktarı 1.200 mg’dır. [4]

Şeker ilavesi yüksek ürünler yerine sade yoğurt tercih edilebilir.

3. Sardalya

Küçük balık deyip geçmemek gerekiyor. Sardalya hem omega-3 hem protein sağlar. Kılçığıyla tüketilen konserve sardalya aynı zamanda önemli bir kalsiyum kaynağıdır. [3][4]

Bu özelliği sardalyayı özellikle süt ve süt ürünlerini az tüketen kişiler açısından kullanışlı bir seçenek haline getirir.

4. Mercimek

Mercimek, bitkisel protein, lif ve demiri aynı tabakta buluşturan ekonomik bir besindir.

Bitkisel kaynaklı demirin vücutta emilimi hayvansal kaynaklardaki demire göre daha düşüktür. Bu nedenle mercimek gibi besinleri biber, domates veya turunçgiller gibi C vitamini içeren yiyeceklerle birlikte tüketmek iyi bir beslenme stratejisidir. [2]

5. Fasulye ve diğer kuru baklagiller

Nohut, kuru fasulye, barbunya ve diğer baklagiller protein ve lif açısından güçlü seçeneklerdir.

Düzenli baklagil tüketimi, daha fazla bitkisel protein alınmasına yardımcı olur. Aynı zamanda doymuş yağ oranı yüksek bazı hayvansal proteinlerin yerine kullanılabilir. [5]

Salataya nohut eklemek veya haftanın birkaç öğününde mercimek ve fasulyeye yer vermek bunu günlük hayata taşımanın en kolay yollarındandır.

6. Ceviz

Ceviz, bitkisel omega-3 yağ asidi ALA başta olmak üzere doymamış yağlar içerir. Kuruyemişler ayrıca protein, lif ve çeşitli mikro besinler sağlar. [6]

Burada porsiyon önemli. Kuruyemişler besleyici olmakla birlikte enerji yoğun gıdalardır. Küçük bir avuç çoğu zaman yeterlidir.

7. Keten tohumu

Keten tohumu lif, ALA türü omega-3 ve lignan adı verilen bitkisel bileşikler içerir. WebMD de keten tohumunu bitkisel omega-3 ve lignan içeriği nedeniyle dikkat çeken besinler arasında değerlendiriyor. [7]

Öğütülmüş keten tohumu yoğurda, yulafa veya salataya eklenebilir.

Ancak keten tohumunu veya başka herhangi bir yiyeceği meme kanserini “önleyen” ya da “tedavi eden” bir besin olarak görmek doğru değildir. Beslenmede tek gıdaya böyle bir görev yüklemek bilimsel kanıtların ötesine geçer.

8. Koyu yeşil yapraklı sebzeler

Karalahana, kale, brokoli ve benzeri koyu yeşil sebzeler vitamin, mineral ve lif bakımından oldukça zengindir.

Bazıları aynı zamanda kalsiyum sağlar. NIH, kale ve brokoliyi bitkisel kalsiyum kaynakları arasında gösteriyor. [4]

Bunları yalnızca garnitür olarak düşünmemek gerekir. Omlet, çorba, salata ve sebze yemeklerine eklemek günlük tüketimi kolaylaştırır.

9. Yaban mersini ve diğer orman meyveleri

Yaban mersini, böğürtlen, çilek ve ahududu; lif, C vitamini ve çeşitli bitkisel bileşikler sağlar.

Burada önemli olan belirli bir meyveyi “süper gıda” ilan etmek değil, farklı renklerde meyve ve sebzeleri düzenli olarak tüketmektir. Sağlıklı beslenmenin gücü çeşitlilikten gelir. [5]

10. Avokado

Avokado doymamış yağlar ve lif içeren besinlerden biridir. Doymuş yağların bir bölümünün doymamış yağlarla değiştirilmesi kalp sağlığı açısından daha uygun bir beslenme düzeni oluşturabilir. [6]

Salatalara birkaç dilim eklemek veya tereyağı ve yüksek doymuş yağ içeren bazı seçeneklerin yerine kullanmak pratik bir yöntemdir.

11. Tam tahıllar ve yulaf

Yulaf, tam tahıllı ekmek, bulgur ve esmer pirinç gibi tam tahıllar lif açısından rafine tahıllardan daha avantajlıdır.

Liften zengin beslenme bağırsak düzeninin yanı sıra kalp sağlığını destekleyen genel beslenme modelinin de önemli parçasıdır. Amerikan Kalp Derneği sağlıklı beslenme düzeninde tam tahıllara yer verilmesini öneriyor. [5]

Kahvaltıda şekerli gevrek yerine yulaf tercih etmek küçük ama etkili bir değişiklik olabilir.

12. Brokoli ve turpgiller

Brokoli, karnabahar, lahana ve benzeri turpgiller lif, C vitamini ve çeşitli bitkisel bileşikler sağlar.

Bu sebzelerin değeri tek bir hastalığa karşı “koruyucu kalkan” olmalarından değil, sebze ağırlıklı ve çeşitli bir beslenme düzeninin parçası olmalarından gelir. [7]

Haftanın farklı günlerinde farklı sebzeler tüketmek, tek bir “süper besine” yoğunlaşmaktan daha akılcıdır.

Kadınlarda beslenme ihtiyacı yaşla birlikte değişiyor

Kadınların beslenmesinde öne çıkan besinler her yaşam döneminde aynı ağırlığa sahip değildir.

Üreme çağında: Demir içeren besinler daha fazla önem kazanabilir. Adet yoluyla kan kaybı, demir gereksiniminin erkeklerden farklı olmasının nedenlerinden biridir. [2]

Gebelik planlanırken ve gebelikte: Folat, demir, iyot ve diğer bazı besin öğelerine ihtiyaç değişir. Gebelikte demir gereksinimi 27 mg’a çıkar. Folat ihtiyacı da yükselir. [8]

Menopoz sonrasında: Östrojen düzeylerindeki düşüş kemik kaybını hızlandırabilir. Bu nedenle kalsiyum ve D vitamini başta olmak üzere kemik sağlığını destekleyen genel beslenme ve yaşam tarzı daha fazla önem kazanır. [4]

“Süper gıda” ifadesine dikkat

“Süper gıda” bilimsel bir besin sınıfı değildir.

Somon çok faydalı olabilir ama sebzenin yerini tutmaz. Ceviz sağlıklı yağ sağlar ama tek başına kalp hastalığını önlemez. Yoğurt iyi bir kalsiyum kaynağı olabilir ancak bütün beslenme düzenindeki eksiklikleri kapatmaz.

Daha güçlü yaklaşım, tabağın tamamına bakmaktır: sebze ve meyveler, tam tahıllar, baklagiller, balık, uygun miktarda kuruyemiş ve diğer sağlıklı protein kaynakları birlikte düşünüldüğünde anlam kazanır. [5]

Takviye yerine önce sofraya bakın

Vitamin ve mineral ihtiyacını mümkün olduğunca besinlerden karşılamak genel olarak tercih edilen yaklaşımdır. Amerikan Kalp Derneği de sağlıklı kişilerde besin takviyelerini dengeli beslenmenin yerine koymamayı öneriyor. [9]

Özellikle demir takviyesinin gelişigüzel kullanılması doğru değildir. Yüksek dozlarda demir bulantı, kabızlık ve başka yan etkilere yol açabilir. [2]

Dolayısıyla “kadınlara iyi geliyor” düşüncesiyle her vitamin ve minerali takviye olarak almak yerine, gerçek bir eksiklik veya özel gereksinim olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Sonuç: Kadınların beslenmesinde çeşitlilik asıl güç

Kadınların beslenmesinde öne çıkan besinler arasında yağlı balıklar, yoğurt, baklagiller, ceviz, keten tohumu, koyu yeşil sebzeler, orman meyveleri, avokado ve tam tahıllar bulunuyor.

Fakat sağlığı belirleyen tek tek “süper gıdalar” değil, yıllar boyunca sürdürülebilen beslenme alışkanlıklarıdır. Birkaç pahalı veya egzotik yiyecek aramak yerine sofrayı sebze, meyve, baklagil, tam tahıl ve kaliteli protein kaynaklarıyla çeşitlendirmek daha sağlam bir zemindir.

4. Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Haftada en az iki porsiyon balığa, özellikle yağlı balıklara yer verin. [3]
• Haftanın birkaç günü mercimek, nohut veya fasulye gibi baklagilleri tercih edin. [5]
• Her gün farklı renklerde sebze ve meyve tüketmeye çalışın.
• Rafine tahılların bir bölümünü yulaf, bulgur ve diğer tam tahıllarla değiştirin. [5]
• Kuruyemişleri küçük porsiyonlarda ve mümkünse tuzsuz tüketin. [6]
• Kalsiyum ihtiyacı için yoğurt ve diğer uygun kaynakları beslenmeye dağıtın. [4]
• Demir veya diğer takviyeleri yalnızca “kadınlar kullanmalı” düşüncesiyle gelişigüzel almayın. [2][9]
• Tek bir süper gıdaya değil, sürdürülebilir ve çeşitli bir beslenme düzenine odaklanın.

5. Kaynaklar

1. WebMD, Super Foods for Women, Women’s Health Slideshow.
2. NIH Office of Dietary Supplements, Iron Fact Sheet.
3. American Heart Association, Fish and Omega-3 Fatty Acids.
4. NIH Office of Dietary Supplements, Calcium Fact Sheet.
5. American Heart Association, Your Guide to Healthy Eating Habits That Stick.
6. American Heart Association, 4 Ways to Get Good Fats.
7. WebMD, Best Foods for Healthy Breasts.
8. NIH Office of Dietary Supplements, Dietary Supplements and Life Stages: Pregnancy.
9. American Heart Association, Dietary Supplements: Hype or Help for Good Health.

Kaza, 9 Ağustos günü saat 15.00 sıralarında Orgeneral Necdet Timur Caddesi üzerinde meydana geldi.

Edinilen bilgilere göre seyir halindeki motosikletin sürücüsü, ara yoldan gelen bir otomobile çarpmamak için manevra yaptı. Kontrolden çıkan motosiklet, yol kenarında park halinde bulunan otomobile arkadan çarptı.

Çarpmanın etkisiyle motosiklette bulunan Abdülhamid Gürel ile Emirhan Çınar ağır yaralandı. Çevredekilerin ihbarı üzerine olay yerine sağlık ve polis ekipleri sevk edildi.

İlk müdahalelerinin ardından ambulanslarla Gökçeada Devlet Hastanesine kaldırılan iki genç, doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi de yayımladığı başsağlığı mesajıyla Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü öğrencisi Abdülhamid Gürel’in Gökçeada’da geçirdiği motosiklet kazasında hayatını kaybettiğini duyurdu.

Kazanın kesin nedeninin belirlenmesine yönelik inceleme sürüyor.

Edinilen bilgilere göre ayı, Şaban Şahin’e ait yayla evine girerek evin içerisinde ve çevresinde büyük çapta maddi hasara yol açtı.

Ayı, Şahin’e ait bir keçiyi telef ederken evde bulunan bir kediyi de öldürdü.

AYILARIN YERLEŞİM ALANLARINA İNMESİ TEDİRGİN EDİYOR

Ayıların yayla evlerinin bulunduğu bölgeye kadar gelmesi, Govlagoz Yaylası sakinlerinin endişesini artırdı.

Bölgede yaşayan vatandaşlar, benzer olayların tekrarlanmasından ve ayıların insanlarla karşı karşıya gelmesinden endişe duyduklarını belirterek gerekli önlemlerin alınmasını istedi.

Yayla sakinleri, yaşanan olayların artık yalnızca maddi zarar ve hayvan kaybıyla sınırlı kalmadığına dikkat çekerek insanların güvenliği açısından da risk oluşabileceğini dile getirdi.

GOVLAGOZ YAYLASI’NDA DAHA ÖNCE DE AYI EVE GİRMİŞTİ

Govlagoz Yaylası’nda daha önce de benzer bir olay yaşandığı belirtildi.

İş insanı Abdulkadir Bektaş’ın yaylada bulunan babaevine giren bir ayının evde ciddi hasara neden olduğu, yapının iç bölümüne büyük zarar verdiği aktarıldı.

Peş peşe yaşanan olayların ardından yayla sakinleri, ayıların yerleşim alanlarına kadar inmesinin nedenlerinin araştırılmasını istedi.

Vatandaşlar, yaban hayatının korunması gerektiğini ancak aynı zamanda bölgede yaşayan insanların ve hayvanların güvenliğinin sağlanmasının önem taşıdığını belirterek ilgili kurumlara önlem çağrısında bulundu.

Okçular Vakfı tarafından yapılan açıklamada, Hüseyin Topbaş’ın sahip olduğu bilgi, birikim ve tecrübesiyle Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi’nin eğitim, sağlık ve bilim alanlarında yürüttüğü çalışmalara önemli katkılar sunacağına duyulan güven ifade edildi.

Bezmiâlem’in köklü vakıf geleneğine ve sağlık alanındaki asırlık hizmet anlayışına dikkat çekilen açıklamada, üniversitenin vakıf medeniyetinden aldığı güçlü mirasla çalışmalarını sürdürdüğü belirtildi.

Okçular Vakfı, Topbaş’ın Mütevelli Heyet Başkanlığı döneminde Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi’nin eğitim, sağlık ve bilim alanındaki öncü çalışmalarının daha ileriye taşınacağına inandıklarını bildirdi.

Açıklamada ayrıca yeni görevin, Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi’nin köklü misyonunun yanı sıra Türkiye’nin sağlık, eğitim ve yükseköğretim alanındaki gelişimine de değerli katkılar sunması temennisinde bulunuldu.

Hüseyin Topbaş kimdir?

Hüseyin Topbaş, İstanbul Teknik Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümünde eğitim aldı. Daha sonra ABD’de Kennesaw State University’de İşletme Yüksek Lisansı (MBA) yaptı.

İş hayatında gıda, tekstil ve deri sanayisi başta olmak üzere farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerde yönetici ortak ve hissedar olarak görev alan Topbaş, sivil toplum ve spor yönetiminde de çeşitli sorumluluklar üstlendi.

2008-2013 yılları arasında Fenerbahçe Spor Kulübü Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yapan Topbaş, Fenerbahçe Yüksek Divan Kurulu üyeliğinde de bulundu. Dünya Yerel Yönetim ve Demokrasi Akademisi Vakfı Mütevelli Heyeti ile Türkiye Okçuluk Federasyonu Yönetim Kurulunda da görev üstlendi.

Okçular Vakfı’nın kurucuları arasında yer aldı

Okçular Vakfı’nın kurucuları arasında bulunan Hüseyin Topbaş, vakıf bünyesinde çeşitli sorumluluklar üstlendikten sonra başkanlık görevine seçildi.

Vakıf çalışmaları, iş dünyası ve spor yönetimindeki tecrübesiyle tanınan Topbaş, Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı göreviyle yükseköğretim alanında da önemli bir sorumluluk üstlenmiş oldu.

Evli ve dört çocuk babası olan Hüseyin Topbaş, iyi derecede İngilizce biliyor.

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi’nde yeni dönem

Hüseyin Topbaş’ın Mütevelli Heyet Başkanlığına seçilmesiyle Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi’nde yeni bir yönetim dönemi başladı.

Sağlık bilimleri ağırlıklı yükseköğretim yapısıyla faaliyet gösteren Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi, kökleri Osmanlı dönemindeki vakıf sağlık hizmetlerine uzanan kurumsal mirasını bugün tıp eğitimi, sağlık hizmetleri ve bilimsel araştırmalarla sürdürüyor.

Topbaş’ın yeni dönemde üniversitenin akademik gelişimi, sağlık alanındaki faaliyetleri ve kurumsal hedeflerinin yürütülmesinde Mütevelli Heyet Başkanı olarak görev yapması bekleniyor.

Bel ağrısına ne iyi gelir sorusunun yanıtı, ağrının nedenine ve ne kadar süredir devam ettiğine göre değişiyor. Kasların veya bağların zorlanmasına bağlı gelişen sıradan bel ağrılarında en önemli noktalardan biri, sanılanın aksine günlerce yatakta kalmamak. Güncel sağlık rehberleri, kişinin yapabildiği ölçüde günlük hareketlerini sürdürmesini öneriyor. [1,2]

Bel ağrısı oldukça yaygın ve çoğu zaman ciddi bir hastalıktan kaynaklanmıyor. Kas zorlanması sık görülen nedenlerden biri olsa da disk sorunları, siyatik ve omurgayı etkileyen başka hastalıklar da ağrıya yol açabiliyor. Çok daha seyrek olarak kırık, enfeksiyon veya başka ciddi durumlar söz konusu olabiliyor. [1,3]

Bel ağrısında vücutta ne oluyor?

Günlük hayatta ani dönme, ağır kaldırma, alışılmadık bir egzersiz veya uzun süre aynı pozisyonda kalma sonrasında bel çevresindeki kas ve yumuşak dokular zorlanabiliyor.

Bunun sonucunda ağrı, hareket sırasında hassasiyet, kaslarda gerginlik ve tutukluk ortaya çıkabiliyor. Ağrı nedeniyle hareketten tamamen kaçınmak ise zamanla kasların zayıflamasına ve belin daha da sertleşmesine neden olabiliyor. [1,4]

Bu nedenle ağrı izin verdiği ölçüde hareket etmek, iyileşme sürecinin önemli parçalarından biri kabul ediliyor.

Bel ağrısına ne iyi gelir?

1. Uzun süre yatmak yerine hareket edin

Bel ağrısı başladığında bütün günü yatakta geçirmek cazip gelebilir. Ancak uzun süreli yatak istirahati günümüzde çoğu sıradan bel ağrısı için önerilmiyor.

Kısa yürüyüşler yapmak, ev içinde hareket etmek ve tolere edilebildiği ölçüde günlük yaşama devam etmek daha uygun olabilir. [1,2]

Buradaki amaç ağrıyı zorlayarak egzersiz yapmak değil, tamamen hareketsiz kalmamaktır.

2. Sıcak uygulama kasları rahatlatabilir

Sıcak su torbası veya sıcak paket, özellikle kas spazmı ve sertliğin ön planda olduğu durumlarda kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Amerikan Hekimler Koleji de akut ve subakut bel ağrısında yüzeysel sıcak uygulamayı ilaç dışı seçeneklerden biri olarak değerlendiriyor. [2]

Sıcak kaynak doğrudan çıplak cilde uygulanmamalı; yanık riskine karşı araya havlu veya benzeri bir koruyucu konulmalıdır.

3. Soğuk uygulama da kullanılabilir

Özellikle yeni başlayan ağrı veya zorlanma sonrasında havluya sarılmış soğuk paket bazı kişilerde ağrı ve şişlik hissini azaltabilir. [1]

Sıcak mı soğuk mu sorusunun herkese uyan tek bir cevabı yoktur. Kişinin hangisinden daha fazla rahatlama sağladığı da önemlidir.

4. Hafif egzersiz ve esneme yardımcı olabilir

Yürüyüş, kontrollü esneme ve kişiye uygun bel egzersizleri hareketliliğin yeniden kazanılmasına yardımcı olabilir. Uzun süren bel ağrısında düzenli egzersiz, önerilen temel ilaç dışı yaklaşımlar arasında bulunuyor. [2]

Yoga, pilates ve yüzme gibi aktiviteler de bazı kişilerde yararlı olabilir. [1]

Ancak egzersiz sırasında ağrı belirgin biçimde artıyorsa zorlamaya devam edilmemelidir.

5. Aynı pozisyonda saatlerce kalmayın

Bel ağrısında yalnızca nasıl oturduğunuz değil, ne kadar uzun süre hareketsiz kaldığınız da önem taşıyor.

Masa başında çalışanların düzenli aralıklarla ayağa kalkması, kısa yürüyüşler yapması ve pozisyon değiştirmesi yararlı olabilir. [3]

Uzun süre aynı pozisyonda oturmak yerine gün içine küçük hareket molaları eklemek daha uygulanabilir bir yaklaşım olabilir.

6. Ağır kaldırmaya geçici olarak dikkat edin

Ağrının belirgin olduğu dönemde ağır kaldırmak veya beli ani biçimde döndüren hareketler şikâyeti artırabilir.

Günlük aktivite tamamen bırakılmamalı ancak ağrıyı belirgin biçimde tetikleyen hareketlerin yükü geçici olarak azaltılabilir.

7. Ağrı kesicileri bilinçsiz kullanmayın

Bazı bel ağrılarında steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar, yani ibuprofen benzeri ilaçlar düşünülebilir. Ancak bu ilaçlar herkes için uygun değildir. Mide-bağırsak hastalıkları, böbrek sorunları, kalp-damar hastalıkları, gebelik veya kullanılan diğer ilaçlar seçimi etkileyebilir. [1,2]

Bu nedenle özellikle düzenli ilaç kullananların ağrı kesici seçimini doktor veya eczacıyla değerlendirmesi daha güvenlidir.

Parasetamolün tek başına bel ağrısında etkisinin sınırlı olabileceğine ilişkin veriler de bulunmaktadır. [1,2]

Kronik bel ağrısında yaklaşım değişiyor

Bel ağrısı 12 haftadan uzun sürdüğünde kronik bel ağrısından söz edilir. Bu noktada yalnızca ağrıyı geçici olarak bastırmak yerine kişinin hareket kapasitesini yeniden artırmaya odaklanan bir yaklaşım önem kazanır. [2]

Egzersiz, fizyoterapi ve bazı hastalarda yoga, tai chi, bilişsel davranışçı terapi veya multidisipliner rehabilitasyon gibi ilaç dışı yöntemler değerlendirilebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu kişiye göre belirlenmelidir. [2]

Her bel ağrısında MR gerekir mi?

Hayır. Basit ve yeni başlayan bel ağrılarında rutin olarak röntgen veya MR çekilmesi çoğu zaman gerekli değildir.

Görüntüleme ihtiyacı; muayene bulguları, travma öyküsü, nörolojik belirtiler ve ciddi bir hastalıktan şüphelenilmesi gibi faktörlere göre değerlendirilir. [3]

Bu nedenle “belim ağrıyor, mutlaka MR çektirmeliyim” düşüncesi her hasta için doğru değildir.

Bel ağrısında hangi belirtilere dikkat edilmeli?

Bel ağrılarının büyük bölümü ciddi bir soruna bağlı olmasa da bazı belirtiler göz ardı edilmemelidir.

Özellikle şu durumlarda hızlı tıbbi değerlendirme gerekir: [1,3]

• İdrar yapamama veya idrar kontrolünün yeni kaybedilmesi
• Dışkı kontrolünde yeni gelişen bozulma
• Genital bölge, makat çevresi veya kalçaların arasında uyuşma
• Her iki bacakta belirgin uyuşma, güçsüzlük veya hızla kötüleşen belirtiler
• Ciddi kaza veya düşme sonrasında başlayan bel ağrısı

Ateş, titreme veya genel durum bozukluğuyla birlikte bel ağrısı gelişmesi; açıklanamayan kilo kaybı, geceleri belirginleşen ağrı ya da birkaç hafta içinde düzelmeyen ve günlük yaşamı ciddi biçimde etkileyen ağrı da doktor değerlendirmesini gerektirir. [1,3]

Sonuç: Bel ağrısına ne iyi gelir?

Bel ağrısına ne iyi gelir denildiğinde çoğu sıradan vakada çözüm günlerce hareketsiz yatmak değildir. Günlük hareketleri mümkün olduğunca sürdürmek, kısa yürüyüşler yapmak, sıcak veya soğuk uygulamadan yararlanmak ve uygun egzersizlerle hareketliliği korumak iyileşmeye destek olabilir. [1,2]

Ancak bel ağrısına idrar veya bağırsak kontrolünde değişiklik, genital bölgede uyuşma ya da bacaklarda yeni gelişen ciddi güçsüzlük eşlik ediyorsa evde geçmesini beklemek yerine acil tıbbi değerlendirme gerekir. [1,3]

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Uzun süre yatakta kalmayın; tolere edebildiğiniz ölçüde hareket edin.
• Kısa yürüyüşlerle başlayıp aktiviteyi kademeli artırın.
• Kas spazmı ve sertlik için koruyucu bir bez üzerinden sıcak uygulamayı deneyebilirsiniz.
• Ağrıyı belirgin artıran hareket ve egzersizleri zorlamayın.
• Uzun süre oturuyorsanız düzenli aralıklarla pozisyon değiştirin.
• Ağrı kesicileri özellikle kronik hastalığınız veya düzenli kullandığınız ilaçlar varsa doktor ya da eczacıya danışarak kullanın.
• Haftalar içinde düzelmeyen veya giderek şiddetlenen ağrıyı değerlendirmeye alın.

Kaynaklar

1. NHS. Back pain. Güncellenmiş hasta bilgilendirme rehberi, 2026.
2. American College of Physicians. Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain: Clinical Practice Guideline.
3. NICE. Low Back Pain and Sciatica in Over 16s: Assessment and Management. NG59.
4. University Hospitals Sussex NHS Foundation Trust. Low Back Pain: Treatment, Exercise and Patient Advice.

4D işçilere tayin hakkı ne zaman sorusunun yanıtı Anayasa Mahkemesinin iptal kararındaki yürürlük tarihiyle netleşti. AYM, 4D sürekli işçilerin yer değiştirmesini sınırlayan düzenlemedeki “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. Karar 9 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek.

Karar verilmiş ve Resmî Gazete’de yayımlanmış durumda. Bu nedenle AYM’den yeni bir karar beklenmiyor. Şimdi takip edilen temel konu, dokuz aylık süre içinde yeni bir yasal veya idari düzenleme yapılıp yapılmayacağı ve yer değişikliğinin hangi usullerle uygulanacağı.

4D işçilere tayin hakkı ne zaman başlayacak?

4D işçilere tayin hakkı ne zaman sorusu, kamu kurumlarında sürekli işçi statüsünde çalışan ve 696 sayılı KHK sürecinde kadroya geçen çalışanların gündeminde bulunuyor.

Anayasa Mahkemesi, 26 Kasım 2025 tarihinde verdiği kararla 375 sayılı KHK’nin geçici 23. maddesinde bulunan ve kadroya geçirilen işçilerin “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” istihdam edilmesini öngören ibareyi iptal etti.

Karar 9 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. AYM, oluşabilecek hukuki boşluğun giderilebilmesi amacıyla iptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi.

Buna göre iptal hükmü 9 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

AYM neden tayin sınırlamasını iptal etti?

Düzenleme, taşeron sisteminden sürekli işçi kadrosuna geçirilen çalışanların kadroya geçtikleri teşkilat ve birimle bağlı kalmasına yol açıyordu.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, önüne gelen bir uyuşmazlık kapsamında söz konusu düzenlemeyi Anayasa Mahkemesine taşıdı.

AYM yaptığı incelemede, işçilerin görev yerinin değiştirilmesine yönelik herhangi bir mekanizma öngörülmeden sürekli biçimde belirli bir teşkilat ve birimde çalışmalarını zorunlu tutan düzenlemeyi çalışma hakkıyla bağdaşmayan bir sınırlama olarak değerlendirdi.

Mahkeme bu nedenle ilgili ibarenin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar verdi.

AYM kararı şu anda ne bekliyor?

Süreçle ilgili önemli ayrım burada ortaya çıkıyor: AYM kararı yeniden görüşülmeyi veya başka bir mahkeme kararını beklemiyor.

Karar kesinleşmiş ve yayımlanmış durumda. Beklenen, AYM’nin belirlediği dokuz aylık geçiş süresinin tamamlanması.

Bu süre aynı zamanda yasama ve idare açısından yeni hukuki durumun nasıl uygulanacağının belirlenebilmesi için tanındı. Yer değişikliği taleplerinin hangi şartlarda yapılacağı, kurumlar arasında mı yoksa kurum içinde mi uygulanacağı, boş kadro veya pozisyon şartı aranıp aranmayacağı ve mazeret durumlarının nasıl değerlendirileceği gibi uygulama ayrıntıları ayrıca önem taşıyor.

9 Aralık’ta bütün 4D işçilere otomatik tayin hakkı mı gelecek?

AYM kararının en fazla yanlış anlaşılabilecek bölümü bu.

Karar, 9 Aralık 2026 tarihinde bütün sürekli işçilere istedikleri şehre koşulsuz ve otomatik tayin hakkı verildiği anlamına gelmiyor.

AYM’nin yaptığı işlem, 375 sayılı KHK’nin geçici 23. maddesinde yer alan ve yer değişikliğinin önünde engel oluşturan “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” ibaresini iptal etmek.

Dolayısıyla iptal kararının ardından yer değişikliğinin uygulamada hangi şartlara bağlanacağı ayrıca şekillenebilecek. Bu nedenle “9 Aralık’tan itibaren dilekçe veren herkes tayin olacak” şeklindeki değerlendirmeler mevcut kararın kapsamını aşar.

Karar hangi sürekli işçileri kapsıyor?

AYM kararının doğrudan konusu, 375 sayılı KHK’nin geçici 23. maddesi kapsamında sürekli işçi kadrolarına geçirilen çalışanlara ilişkin düzenleme.

Bu nedenle kamuoyunda kullanılan genel “4D işçiler” ifadesi ile AYM kararının hukuki kapsamını birbirinden ayırmak gerekiyor. Her sürekli işçi statüsünün veya farklı mevzuat kapsamında çalışan bütün işçilerin otomatik olarak aynı hüküm kapsamında bulunduğu sonucuna varılamaz.

Tayin için yeni düzenleme yapılacak mı?

9 Ağustos 2026 itibarıyla AYM’nin iptal kararının ardından bütün ayrıntıları belirleyen ve tüm çalışanlar bakımından otomatik bir tayin sistemi kuran yeni bir düzenlemenin yürürlüğe girdiğine ilişkin doğrulanmış resmî bir gelişme bulunmuyor.

Bu nedenle önümüzdeki süreçte yapılabilecek kanuni düzenlemeler, kurumların uygulama esasları ve işçilerin yer değişikliği taleplerine ilişkin oluşturulacak yöntem önem taşıyor.

SON DURUM

AYM, sürekli işçi kadrosuna geçirilen çalışanların yer değişikliğini sınırlayan düzenlemeyi iptal etti. Karar 9 Mart 2026’da yayımlandı ancak dokuz aylık erteleme nedeniyle 9 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek.

Dolayısıyla AYM’den yeni bir karar beklenmiyor. Şu anda kararın yürürlüğe girmesi ve bu tarihe kadar yer değişikliğinin usul ve şartlarına ilişkin yeni bir düzenleme yapılıp yapılmayacağı takip ediliyor.

En önemli nokta ise AYM kararının doğrudan ve koşulsuz bir “her işçiye istediği yere tayin” sistemi oluşturmadığı. 9 Aralık sonrasında ortaya çıkacak hukuki durum ve uygulama esasları belirleyici olacak.

SEO Başlığı: 4D işçilere tayin hakkı ne zaman? AYM kararında kritik tarih

Meta Açıklama: 4D işçilere tayin hakkı ne zaman? AYM’nin sürekli işçiler için verdiği iptal kararı 9 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek. İşte son durum.

URL Slug: 4d-iscilere-tayin-hakki-ne-zaman-aym-karari

Öne Çıkan Anahtar İfade: 4D işçilere tayin hakkı ne zaman

Destekleyici Anahtar İfadeler: 4D işçi tayin hakkı 2026, sürekli işçi tayin hakkı, AYM 4D işçi kararı, 696 KHK tayin hakkı, 4D işçi yer değişikliği

Al-Ittihad’ın genç santrforu George Ilenikhena’nın geleceği yaz transfer döneminin dikkat çeken dosyalarından biri haline geldi. Nijerya futbolunu takip eden bölgesel kaynaklarda 7 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanan habere göre 19 yaşındaki futbolcu düzenli forma şansı bulabileceği bir Avrupa kulübüne gitmek istiyor. Türkiye’den bazı kulüplerin de oyuncunun durumunu takip ettiği öne sürüldü. [1]

Al-Ittihad’a Şubat 2026’da transfer oldu

Ilenikhena, 3 Şubat 2026’da Monaco’dan Al-Ittihad’a transfer edildi. Fransız kulübü transferi resmen duyururken, genç santrfor Monaco kariyerini 51 maçta 10 gol ve 2 asistle tamamladı. [2]

Nijerya doğumlu futbolcu santrfor mevkisinde görev yapıyor. 16 Ağustos 2006 doğumlu Ilenikhena, Amiens altyapısından çıktıktan sonra Royal Antwerp ve Monaco formaları giydi. [2]

Monaco döneminde UEFA Şampiyonlar Ligi tecrübesi de yaşayan genç futbolcu, özellikle Barcelona karşısında attığı golle Avrupa futbolunda dikkat çekti. [2]

Suudi Arabistan’da forma süresi sınırlı kaldı

Ilenikhena’nın Al-Ittihad’a transferinin ardından 2025-2026 sezonunun ikinci bölümünde düzenli forma şansı bulmakta zorlandığı bildirildi.

Nijerya basınındaki verilere göre genç forvet Suudi Pro League’de iki karşılaşmada toplam 88 dakika süre aldı ve gol kaydedemedi. [3]

Bu durumun oyuncunun Avrupa’ya dönme isteğinde etkili olduğu öne sürülüyor.

Kiralık transfer seçeneği gündemde

Nijerya merkezli son haberde Al-Ittihad’ın sezon başındaki tutumuna kıyasla Ilenikhena’nın geçici transferine daha açık hale geldiği ileri sürüldü. Bir sezonluk kiralama ve olası satın alma opsiyonu üzerinde durulabileceği belirtildi. [1]

Alman kulübü Schalke’nin de oyuncu hakkında bilgi aldığı yönünde Almanya’dan haberler bulunuyor. Bu durum Ilenikhena’nın yalnızca Türkiye’den değil, farklı Avrupa liglerinden de takip edildiğini gösteriyor. [4]

Türkiye bağlantısında kulüp isimleri doğrulanmadı

Türkiye’den kulüplerin Ilenikhena’yı izlediği yönündeki iddia Nijerya kaynaklarında yer alsa da Beşiktaş veya Samsunspor’un oyuncu için resmî teklif yaptığına ilişkin güvenilir ve bağımsız bir doğrulama bulunmuyor.

Bu nedenle mevcut aşamada belirli bir Türk kulübünün transfer görüşmelerine başladığını söylemek mümkün değil.

Al-Ittihad cephesinden de oyuncunun kiralanacağı veya Avrupa’ya gönderileceğine ilişkin resmî bir açıklama yapılmadı. Transfer sürecinin, yaz transfer döneminin kalan bölümünde gelecek tekliflere göre netlik kazanması bekleniyor.

KAYNAKLAR

[1] Sport Flames
[2] AS Monaco
[3] Pulse Sports Nigeria
[4] Schalke Total

Yüksek Mahkeme’nin dosyaları birlikte inceleyecek olmasıyla hukuki süreç devam ediyor. AYM’nin başvurunun esasına ilişkin vereceği karar beklenirken, kamuoyunda yer alan yaklaşık 25 bin liralık artış ve geçmişe dönük ödeme rakamları şu aşamada kesinleşmiş bir hak veya ödeme anlamına gelmiyor.

AYM seyyanen zam dosyalarını birleştirdi

Emekliye seyyanen zam Anayasa Mahkemesi başvurusunda son gelişme, aynı hukuki uyuşmazlığa ilişkin dosyaların bir araya getirilmesi oldu.

2023 yılında görevdeki kamu çalışanlarına 8 bin 77 lira olarak getirilen ilave ödeme, memur emeklilerinin aylıklarına yansıtılmamıştı. Düzenleme daha sonra yargıya taşındı.

Emekli Yargıtay Üyesi Seyfettin Çilesiz’in başlattığı hukuki süreç kapsamında konu Anayasa Mahkemesi’ne kadar ulaştı. AYM’ye aynı konuda yapılan başvuruların tek dosya üzerinden değerlendirilmesi yönünde karar alındığı bildirildi.

Seyyanen zam için henüz nihai karar çıkmadı

Dosyaların birleştirilmesi, AYM’nin emeklilere seyyanen zam verilmesine karar verdiği anlamına gelmiyor.

Mevcut aşamada Yüksek Mahkeme’nin başvuruların esasına ilişkin nihai değerlendirmesi bekleniyor. Bu nedenle sosyal medya ve bazı haberlerde kullanılan “zam kesinleşti” veya “25 bin lira verilecek” şeklindeki ifadeler mevcut hukuki durumu yansıtmıyor.

8 bin 77 liralık ödeme neden dava konusu oldu?

Uyuşmazlığın temelinde Temmuz 2023’te kamu çalışanlarına getirilen ilave ödeme bulunuyor.

Görevdeki memurların maaşlarına eklenen 8 bin 77 liralık ödeme, emekli aylıklarının hesabına dahil edilmedi. Memur emeklileri adına yürütülen hukuki girişimlerde bu farklılığın anayasal eşitlik ilkesi ve sosyal güvenlik hakkı açısından değerlendirilmesi talep edildi.

İlk derece yargılamasında seyyanen ödemenin emekli aylıklarına yansıtılması yönündeki talep kabul edilmemişti. Sürecin ilerleyen aşamalarında konu bireysel başvuru yoluyla AYM’nin önüne geldi.

25 bin liralık seyyanen zam iddiası nereden geliyor?

2023’te 8 bin 77 lira olarak belirlenen ilave ödemenin memur aylık katsayısındaki değişikliklerle birlikte günümüzde yaklaşık 25 bin lira düzeyine ulaştığı hesaplamaları yapılıyor.

Bu nedenle AYM’den başvurucular lehine bir karar çıkması halinde memur emeklilerinin aylıklarında bu seviyeye yaklaşan bir artış ve geçmiş dönemlere ilişkin farkların gündeme gelebileceği ileri sürülüyor.

Ancak 25 bin liralık zam şu anda kesinleşmiş değil. AYM’nin vereceği kararın içeriği, kapsamı ve olası sonuçları görülmeden emeklilerin aylıklarına belirli bir tutarın ekleneceğini söylemek mümkün değil.

Karar bütün emeklileri kapsayacak mı?

Hukuki uyuşmazlık, 2023 yılında görevdeki memurlara verilen ilave ödemenin memur emeklilerine yansıtılmamasından kaynaklanıyor.

Bu nedenle süreç doğrudan SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin tamamına yapılacak genel bir seyyanen zam düzenlemesi olarak değerlendirilmemeli.

AYM’nin olası kararının kimleri ve hangi dönemleri kapsayacağı ise kararın gerekçesi ve sonrasında uygulanacak hukuki süreçle netleşecek.

SON DURUM

Emekliye seyyanen zam konusunda Anayasa Mahkemesi henüz emeklilere ödeme yapılmasını sağlayan nihai bir karar açıklamadı.

Son gelişme, aynı konudaki bireysel başvuruların birleştirilerek değerlendirilmesi oldu. Bu aşamadan sonra AYM’nin esas hakkındaki kararı takip edilecek.

Dolayısıyla bugün itibarıyla “emekliye 25 bin lira seyyanen zam kesinleşti” denilemez. Maaş artışı ve geçmişe dönük fark ödemesi ancak hukuki sürecin sonucu ve kararın uygulanma biçimi netleştikten sonra kesinlik kazanabilir.

Kolonoskopi hazırlığı, işlemin başarısını doğrudan etkileyen en önemli aşamalardan biri. Bağırsakların yeterince temizlenmemesi, doktorun bağırsak yüzeyini ve küçük polipleri görmesini zorlaştırabilir, hatta işlemin tekrarlanmasına yol açabilir. Peki kolonoskopi öncesi ne yenir, bağırsak temizleme ilacı tek seferde mi içilir, dışkının ne zaman berraklaşması gerekir ve düzenli kullanılan ilaçlar ne olacak? Güncel tıbbi öneriler ışığında kolonoskopi hazırlığı hakkında en çok merak edilen soruları yanıtladık. [1][2]

1. Kolonoskopi öncesi bağırsak temizliği neden yapılır?

Kolonoskopide amaç, kalın bağırsağın iç yüzeyini mümkün olduğunca ayrıntılı incelemektir. Bağırsakta dışkı kalması poliplerin, küçük lezyonların ve diğer anormalliklerin görülmesini güçleştirebilir.

Bu nedenle iyi bir bağırsak temizliği, kolonoskopinin kalitesinin temel parçalarından biridir. [1]

2. Kolonoskopiden kaç gün önce diyete başlanmalı?

Bu konuda herkese uygulanan tek bir program yoktur. Kullanılan bağırsak temizleme ilacı, kabızlık öyküsü, daha önceki kolonoskopi hazırlığının başarısı ve kişinin sağlık durumu programı değiştirebilir.

Güncel ABD Çoklu Dernek Görev Gücü önerileri, standart risk taşıyan ayaktan hastalarda diyet kısıtlamalarının çoğunlukla işlemden önceki günle sınırlandırılabileceğini belirtiyor. Ancak bazı hastaneler iki veya daha fazla gün önceden düşük posalı beslenme önerebilir. [1][3]

3. Kolonoskopiden önce ne yenebilir?

Doktorun verdiği programa bağlı olarak işlemden önceki dönemde düşük lifli ve düşük posalı besinler tercih edilebilir.

Beyaz ekmek, beyaz pirinç ve posa miktarı düşük bazı yiyecekler hazırlık programlarında yer alabilir. Ancak size verilen yazılı hazırlık talimatı her zaman genel önerilerden önceliklidir. [1][3]

4. Hangi yiyeceklerden uzak durmak gerekir?

Özellikle yüksek lifli ve bağırsakta kalıntı bırakabilecek yiyeceklerin sınırlandırılması istenebilir. Sebzeler, baklagiller, çekirdekli veya tohumlu gıdalar bazı hazırlık programlarında önceden kesilir.

Ne kadar süreyle kısıtlama yapılacağı kişinin hazırlık planına göre değişebilir. [1]

5. Berrak sıvı diyeti nedir?

Berrak sıvı, genel olarak içinden ışık geçebilecek ve katı parçacık içermeyen sıvıları ifade eder.

Programa göre su, posasız açık renkli meyve suları, berrak et suyu, sütsüz çay veya kahve ve bazı berrak içecekler tüketilebilir. [4]

6. Çay ve kahve içilebilir mi?

Genellikle süt veya krema eklenmemiş çay ve kahve berrak sıvı kapsamında değerlendirilebilir. Ancak işlemin yaklaştığı saatlerde sıvı tüketiminin ne zaman tamamen kesileceği konusunda hastanenin verdiği talimata uyulmalıdır. [2][4]

7. Süt veya ayran içilebilir mi?

Berrak sıvı diyeti uygulanıyorsa süt ve süt içeren içecekler uygun değildir. Mayo Clinic de kolonoskopiden önceki 24 saatlik hazırlık döneminde süt ürünlerinden kaçınılmasını belirtiyor. [2]

8. Kırmızı veya mor içeceklerden neden kaçınılır?

Özellikle kırmızı renkli sıvılar bağırsakta kanla karıştırılabilecek bir görüntü oluşturabileceğinden önerilmez. Merkezin hazırlık talimatlarında belirtilen renk kısıtlamalarına uyulmalıdır. [2]

9. Kolonoskopi hazırlık ilacı tek seferde mi içilir?

Her hazırlık ilacı tek seferde içilmez.

Güncel kılavuzlar çoğu hasta için bölünmüş doz (split-dose) bağırsak hazırlığını tercih ediyor. Bu yöntemde temizleme solüsyonunun bir bölümü önceki gün, kalan bölümü ise kolonoskopi günü alınır. [1]

Ancak kullanılan ürünün türüne ve kolonoskopinin saatine göre uygulama değişebilir. Bu nedenle kutudaki genel kullanım bilgisinden ziyade endoskopi biriminin size verdiği doz ve saat programına uyulmalıdır.

10. İkinci doz ne zaman alınır?

Güncel önerilerde bölünmüş doz uygulanıyorsa ikinci bölümün kolonoskopiden yaklaşık 4-6 saat önce başlanması ve hazırlığın işlemden en az 2 saat önce tamamlanması öneriliyor. [1]

Bununla birlikte sedasyon/anestezi kuralları ve hastanenin açlık-susuzluk protokolü farklılık gösterebilir.

11. İlaç ne kadar sürede etki eder?

Etki süresi kullanılan preparata ve kişiye göre değişir. Genellikle bağırsak hareketleri başladıktan sonra giderek sıklaşır ve sulu dışkılama ortaya çıkar.

Bu nedenle hazırlık ilacına başladıktan sonra tuvalete kolay ulaşılabilecek bir yerde bulunmak gerekir. [3]

12. Çok sık tuvalete çıkmak normal mi?

Evet. Hazırlık ilacının amacı zaten bağırsak içeriğini hızla boşaltmaktır. Bu nedenle sık ve sulu dışkılama beklenen bir durumdur.

Ancak aşırı halsizlik, bayılma, bilinç değişikliği, şiddetli karın ağrısı veya sıvı alamama gibi olağan dışı durumlarda sağlık kuruluşuyla iletişime geçilmelidir.

13. Bağırsakların temizlendiği nasıl anlaşılır?

Hazırlık ilerledikçe katı ve kahverengi dışkının azalması, bağırsaktan çıkan sıvının giderek daha açık ve parçacıksız hale gelmesi beklenir.

Ancak dışkının görünümüne bakarak hazırlığın kesin olarak yeterli olduğuna karar vermek mümkün değildir. Asıl değerlendirme kolonoskopi sırasında yapılır.

14. Hâlâ kahverengi veya katı dışkı geliyorsa ne yapılmalı?

İşleme yaklaşıldığı halde katı dışkı gelmeye devam ediyorsa hazırlık yetersiz olabilir.

Kendi kendinize ek doz bağırsak temizleme ilacı kullanmayın. Endoskopi birimi veya işlemi yapacak sağlık kuruluşuyla iletişime geçerek ne yapılması gerektiğini sorun.

15. Hazırlık ilacının tamamını içemezsem ne olur?

İlacın eksik alınması bağırsak temizliğinin yetersiz kalmasına neden olabilir. Bunun sonucunda kolonoskopi tamamlanamayabilir veya başka bir tarihte tekrarlanması gerekebilir. [3]

Şiddetli bulantı, kusma veya ilacı içememe durumunda kendi başınıza doz değiştirmek yerine sağlık kuruluşuyla görüşün.

16. Bulantı ve şişkinlik olabilir mi?

Büyük miktarda sıvı ve bağırsak temizleme solüsyonu tüketilmesi bazı kişilerde bulantı, dolgunluk ve şişkinliğe neden olabilir.

Ancak şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, sürekli kusma, belirgin karın şişliği veya genel durumda ciddi bozulma olağan hazırlık belirtisi olarak kabul edilmemeli ve tıbbi değerlendirme alınmalıdır.

17. Kolonoskopi sabahı su içilebilir mi?

Burada hastanenin verdiği saat kritik önem taşır.

Berrak sıvılara belirli bir saate kadar izin verilebilse de sedasyon uygulanacak hastalarda işlem öncesinde sıvı tüketiminin kesilmesi gerekir. Hazırlık solüsyonunun ikinci bölümünün de güncel önerilerde işlemden en az 2 saat önce tamamlanması tavsiye edilmektedir. [1]

Size verilen açlık ve sıvı kesme saatini değiştirmeyin.

18. Düzenli kullanılan ilaçlar ne olacak?

Tüm ilaçlar için aynı kural geçerli değildir.

Özellikle şu ilaçları kullananların işlem öncesinde doktoruna bilgi vermesi önemlidir:

• Kan sulandırıcılar ve trombosit fonksiyonunu etkileyen ilaçlar
• Diyabet ilaçları ve insülin
• Demir preparatları
• Tansiyon ve kalp ilaçları
• Düzenli kullanılan diğer reçeteli ilaçlar ve takviyeler

Bu ilaçların bazıları için doz veya kullanım zamanı değiştirilebilir. Doktor önerisi olmadan kan sulandırıcı veya başka bir düzenli ilacı kesmeyin. [2]

19. Diyabet, böbrek veya kalp hastalığı varsa hazırlık değişir mi?

Değişebilir. Özellikle sıvı-elektrolit dengesinin önemli olduğu hastalarda bağırsak temizleme preparatının seçimi kişiye özel yapılmalıdır.

Güncel kılavuzlar, sıvı yüklenmesi veya elektrolit bozukluğu açısından risk taşıyan kişilerde bazı hiperozmotik preparatlardan kaçınılmasını öneriyor. Kullanılacak preparat kişinin hastalıkları ve ilaçları dikkate alınarak seçilmelidir. [1]

20. Kolonoskopi hazırlığında en önemli kural nedir?

Size verilen hazırlık programını aynen uygulamak.

İnternette bulunan genel programlar, başka bir hastanın kullandığı ilaç veya önceki kolonoskopinizde uygulanan yöntem sizin mevcut hazırlığınız için doğru olmayabilir.

Preparatın türü, miktarı, hangi saatte başlanacağı ve tek doz mu yoksa bölünmüş doz mu kullanılacağı kolonoskopinin saatine ve kişisel sağlık durumuna göre belirlenebilir.

Kolonoskopi hazırlığında kısa kontrol listesi

Hazırlık gününde size verilen diyet programını uygulayın, yeterli izin verilen berrak sıvı tüketin ve bağırsak temizleme ilacını belirtilen doz ve saatlerde alın. İşlemin açlık-susuzluk saatine mutlaka uyun.

Kan sulandırıcı, diyabet ilacı, insülin veya diğer düzenli ilaçları kullanıyorsanız önceden doktorunuza bildirin. Hazırlık yetersiz görünüyorsa veya ilacı tamamlayamıyorsanız kendi kendinize ek doz kullanmayın.

Kaynaklar

[1] U.S. Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer / American Society for Gastrointestinal Endoscopy. Optimizing Bowel Preparation Quality for Colonoscopy: Consensus Recommendations, 2025.

[2] Mayo Clinic. Colonoscopy: Preparation and Procedure.

[3] NHS. Colonoscopy: Getting Ready.

[4] Mayo Clinic. Clear Liquid Diet.

SEO Başlık: Kolonoskopi Hazırlığı: En Çok Merak Edilen 20 Soru ve Yanıtı

Meta Açıklama: Kolonoskopi hazırlığı nasıl yapılır? Ne yenir, hazırlık ilacı tek seferde mi içilir, bağırsakların temizlendiği nasıl anlaşılır? En çok merak edilen 20 sorunun yanıtı.

Trabzon esnafının tanınan isimlerinden Hasan Yusuf Kolamuç’tan acı haber geldi. Akçay Lokantası’nın sahibi olan Kolamuç, evinde hayatını kaybetti.

Edinilen bilgilere göre Hasan Yusuf Kolamuç’un yaşamına son verdiği belirtildi. Olayın bildirilmesinin ardından ilgili ekipler adrese sevk edilirken, gerekli incelemeler gerçekleştirildi.

Cenazesi Adli Tıp Kurumuna gönderildi

Olay yerindeki incelemelerin tamamlanmasının ardından Kolamuç’un cenazesi, otopsi işlemleri için Adli Tıp Kurumuna gönderildi.

Ölüm olayına ilişkin incelemenin sürdüğü öğrenildi. Kesin ölüm nedeninin yürütülen adli süreç ve otopsi işlemlerinin ardından netlik kazanması bekleniyor.

Akçaabat’ta son yolculuğuna uğurlanacak

İki çocuk babası Hasan Yusuf Kolamuç’un cenazesinin, Adli Tıp Kurumundaki işlemlerin ardından Akçaabat ilçesine bağlı Çilekli Mahallesi’nde toprağa verileceği öğrenildi.

Kolamuç’un vefatı ailesi, yakınları, sevenleri ve Trabzon esnafı arasında büyük üzüntüye neden oldu.

Epidermodysplasia verruciformis (EV), yalnızca görünür siğil benzeri lezyonlardan ibaret bir deri sorunu değildir. Hastalığın asıl önemi, bazı insan papillomavirüsü (HPV) türlerinin deride kalıcı hale gelebilmesi ve özellikle güneşe maruz kalan bölgelerde yıllar içinde kanser öncüsü değişiklikler ile skuamöz hücreli cilt kanseri riskinin artabilmesidir [1][2].

Bu nedenle EV’de erken tanı kadar düzenli dermatoloji kontrolü ve güçlü güneşten korunma da uzun dönem yönetimin temel parçaları arasında yer alır [1].

Epidermodysplasia Verruciformis Nedir?

Epidermodysplasia verruciformis, derinin özellikle beta-HPV olarak adlandırılan belirli HPV türlerini kontrol etmekte zorlandığı çok nadir bir dermatolojik hastalıktır. Kalıtsal formunda bağışıklık sisteminin HPV’ye karşı deri düzeyindeki savunmasını etkileyen genetik bozukluklar bulunabilir [1][3].

Hastalık iki ana tabloda görülebilir:

• Klasik veya kalıtsal EV: Çoğunlukla çocukluk döneminde başlayan genetik formdur.
• Edinilmiş EV: HIV enfeksiyonu, organ nakli veya bağışıklığı baskılayan bazı tedaviler gibi hücresel bağışıklığın bozulduğu durumlarda ortaya çıkabilir [2][4].

Kalıtsal EV’de lezyonlar bebeklik veya çocukluk döneminden itibaren başlayabilir ve yaşam boyunca yenileri gelişebilir. Edinilmiş form ise daha ileri yaşlarda ortaya çıkabilir [1].

Hastalık temel olarak deriyi etkiler. Bununla birlikte görünür ve yaygın lezyonlar kişinin sosyal yaşamını, psikolojik iyilik halini ve yaşam kalitesini de önemli ölçüde etkileyebilir [1].

Epidermodysplasia Verruciformis Neden Olur?

EV’nin merkezinde, belirli HPV türlerine karşı yetersiz deri bağışıklığı bulunur. Normalde insanların büyük bölümünde sorun oluşturmayan bazı beta-HPV türleri, EV bulunan kişilerde kalıcı enfeksiyon ve yaygın deri lezyonlarına yol açabilir [1][3].

Klasik hastalıkta özellikle TMC6 (EVER1) ve TMC8 (EVER2) genlerindeki bozukluklar iyi tanımlanmıştır. EV veya EV benzeri tablolarla ilişkili başka genetik bağışıklık bozuklukları da bildirilmiştir [1][3].

Özellikle HPV tip 5 ve 8, EV ile ilişkili cilt kanserlerinde sık saptanan beta-HPV tipleri arasındadır [1].

Edinilmiş EV açısından dikkat çeken durumlar ise şunlardır:

• HIV enfeksiyonu gibi hücresel bağışıklığın bozulduğu durumlar,
• Organ nakli sonrasında kullanılan bağışıklık baskılayıcı tedaviler,
• Bazı hematolojik hastalıklar,
• Otoimmün hastalıklarda kullanılan immünosupresif tedaviler,
• Diğer bağışıklık yetmezliği durumları [2][4].

Güneş ışığı EV’nin genetik nedeni değildir. Ancak ultraviyole ışınları, hastalığı bulunan kişilerde özellikle güneşe açık bölgelerde kanser gelişme riskine katkıda bulunan önemli çevresel faktörlerden biridir [1].

Epidermodysplasia Verruciformis Belirtileri Nelerdir?

EV’nin görünümü kişiden kişiye değişebilir. Lezyonlar bazen sıradan siğiller veya mantar hastalığıyla karıştırılabilecek kadar farklı görünebilir [1].

Sık görülen belirtiler arasında:

• Çok sayıda düz, siğil benzeri kabarıklık,
• Açık veya koyu renkli düz lekeler,
• Hafif pullanan deri alanları,
• Pityriasis versicolor benzeri lekeler,
• Yüz, boyun, gövde, el ve kollar gibi bölgelerde yaygın lezyonlar,
• Yıllarca kaybolmayan veya tekrar ortaya çıkan deri değişiklikleri bulunur [1].

Kalıtsal formda ilk belirtilerin çocukluk çağında ortaya çıkması özellikle dikkat çekicidir.

Hangi değişiklikler daha ciddi olabilir?

EV bulunan kişide mevcut bir lezyonun:

• Hızla büyümesi,
• Kalınlaşması veya sertleşmesi,
• İyileşmeyen yara haline gelmesi,
• Kendiliğinden kanaması,
• Renk veya görünümünün belirgin biçimde değişmesi

kanser öncüsü değişiklikler veya cilt kanseri açısından dermatolojik değerlendirme gerektirir [1].

Epidermodysplasia Verruciformis Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı genellikle dermatoloji muayenesi ile deri biyopsisinin birlikte değerlendirilmesine dayanır [1].

Dermatolog lezyonların görünümünü, dağılımını, başlangıç yaşını, aile öyküsünü ve kişinin bağışıklık sistemini etkileyebilecek hastalık veya ilaçları sorgular.

Şüpheli bir lezyondan alınan biyopsinin patolojik incelemesinde HPV ile ilişkili karakteristik hücresel değişiklikler görülebilir [1].

Gerekli durumlarda:

• HPV tipinin belirlenmesine yönelik moleküler incelemeler,
• TMC6/TMC8 ve ilişkili genlere yönelik genetik testler,
• Bağışıklık yetmezliği açısından laboratuvar değerlendirmeleri

gündeme gelebilir [1][3].

EV’nin rutin tanısında belirli bir görüntüleme yöntemi temel test değildir. Görüntüleme, ancak kanser gibi bir komplikasyondan şüphelenilmesi durumunda klinik gereksinime göre kullanılabilir.

Epidermodysplasia Verruciformis Tedavi Yöntemleri

EV’yi tamamen ortadan kaldırdığı kanıtlanmış standart bir tedavi bulunmamaktadır. Tedavinin amacı mevcut lezyonları kontrol etmek, yeni lezyonların yükünü azaltmak ve özellikle kanserleşme açısından riskli bölgeleri erken belirlemektir [1].

Hastanın durumuna göre değerlendirilebilecek yöntemler arasında:

• Şüpheli veya kanserleşmiş lezyonların cerrahi olarak çıkarılması,
• Sistemik retinoidlerden acitretin,
• Topikal retinoidler,
• İmiquimod,
• Bazı olgularda interferon ve retinoid kombinasyonları,
• Topikal kalsipotriol

yer alabilir [1][2].

Bu seçeneklerin etkinliği her hastada aynı değildir. Bazılarının kanıtları küçük hasta serileri ve olgu bildirimleriyle sınırlıdır.

Özellikle edinilmiş EV’de altta yatan bağışıklık baskılanmasının mümkün olduğunca düzeltilmesi önem taşıyabilir. Ancak organ nakli veya başka bir hastalık nedeniyle kullanılan immünosupresif ilaçlar hasta tarafından kesinlikle kendi başına kesilmemeli veya değiştirilmemelidir [2][4].

Beslenme veya egzersizin EV’yi tedavi ettiğini gösteren güvenilir klinik kanıt bulunmamaktadır. Dengeli beslenme, yeterli uyku ve fiziksel aktivite genel sağlık açısından yararlıdır ancak antiviral veya dermatolojik tedavinin yerine geçmez.

Güncel Bilimsel Gelişmeler

EV araştırmalarının önemli bölümü hastalığın genetik ve bağışıklık mekanizmalarının daha iyi anlaşılmasına odaklanmaktadır.

TMC6 ve TMC8 dışındaki bazı bağışıklık sistemi genlerinin de EV benzeri HPV duyarlılığına yol açabileceğinin anlaşılması, hastalığın tek bir genetik mekanizmadan ibaret olmadığını göstermiştir [3].

Edinilmiş EV konusunda yayımlanan güncel bilimsel değerlendirmelerde topikal ve sistemik retinoidler, bağışıklık yanıtını düzenleyen tedaviler ve HPV aşılaması dahil farklı yaklaşımlar incelenmektedir [4]. Bununla birlikte bunların bir bölümü için kanıtlar sınırlıdır ve EV’yi ortadan kaldıran standart yeni bir tedavi olarak değerlendirilmemelidir.

Özellikle HPV aşısının EV tedavisindeki rolü halen araştırılmaktadır. Mevcut aşıların klasik EV ile en güçlü ilişkisi bulunan tüm beta-HPV türlerini hedeflemediği unutulmamalıdır [2][4].

Epidermodysplasia Verruciformis ile Yaşam ve Günlük Alışkanlıklar

EV ile yaşayan kişiler açısından günlük yaşamın en önemli noktalarından biri ultraviyole ışınlarından korunmaktır [1].

Uzun dönem yaklaşımda:

• Güneşten korunmaya özen gösterilmeli,
• Güneş koruyucu ürünler düzenli kullanılmalı,
• Yoğun güneş altında uzun süre kalmaktan kaçınılmalı,
• Koruyucu giysi ve şapka tercih edilmeli,
• Derideki lezyonlar düzenli olarak gözlenmeli,
• Yeni veya değişen lezyonlar dermatoloğa gösterilmeli,
• Dermatoloji kontrolleri aksatılmamalıdır [1].

Uyku, sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite genel sağlığı destekler ancak EV’yi ortadan kaldırmaz.

Halk Arasında Doğru Bilinen Yanlışlar

Yanlış: EV yalnızca çok fazla siğil çıkmasıdır.
Doğru: Hastalık belirli HPV türlerine karşı anormal duyarlılıkla ilişkili özel bir dermatolojik tablodur ve cilt kanseri riskini artırabilir [1].

Yanlış: EV’ye dokunmak hastalığın tamamını başka bir kişiye geçirir.
Doğru: HPV bulaşabilen bir virüstür ancak klasik EV’nin gelişmesi özel genetik ve bağışıklık yatkınlığıyla ilişkilidir. EV sıradan bir bulaşıcı deri hastalığı olarak değerlendirilmemelidir [1][3].

Yanlış: Güneş EV’nin asıl nedenidir.
Doğru: Güneş ışığı hastalığın genetik nedeni değildir ancak UV maruziyeti kanser gelişimi açısından önemli bir risk artırıcı faktördür [1].

Yanlış: Siğiller temizlenirse hastalık tamamen geçer.
Doğru: Lezyonların çıkarılması hastalığın temelindeki HPV duyarlılığını ortadan kaldırmaz ve yeni lezyonlar gelişebilir [1].

Yanlış: HPV aşısı EV’yi kesin olarak tedavi eder.
Doğru: HPV aşısının EV tedavisindeki olası yararı araştırılmıştır ancak günümüzde EV için kanıtlanmış kesin tedavi değildir [2][4].

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

EV’nin en önemli uzun dönem komplikasyonu skuamöz hücreli cilt kanseridir. Risk özellikle kronik olarak güneşe maruz kalan deri bölgelerinde belirgindir [1].

Literatürde EV bulunan kişilerin önemli bir bölümünde yaşam boyunca malign dönüşüm gelişebildiği bildirilmiştir. Çalışmalar arasındaki oranlar değişmekle birlikte bazı kaynaklarda skuamöz hücreli karsinom gelişimi yaklaşık yüzde 30-60 veya daha geniş serilerde yüzde 30-70 aralığında bildirilmektedir [1].

Risk çoğunlukla hastalığın başlamasından yıllar sonra, özellikle üçüncü ve dördüncü yaşam dekatlarından itibaren belirginleşebilir.

Bu nedenle EV’de yalnızca mevcut lezyonların tedavisi değil, ömür boyu dermatolojik takip önemlidir [1].

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Çocukluk döneminden itibaren başlayan, giderek çoğalan veya yıllarca kaybolmayan düz siğil ve yaygın renk değişiklikleri varsa öncelikle Dermatoloji ve Venereoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Özellikle ailede benzer hastalık öyküsü varsa genetik değerlendirme de gerekebilir. Edinilmiş EV şüphesinde ise altta yatan bağışıklık bozukluğunun araştırılması için ilgili uzmanlık dalları değerlendirmeye katılabilir.

Acil Müdahale Gerektiren Durumlar

EV genellikle tıbbi acil durum oluşturmaz. Ancak hızla büyüyen, tekrarlayan biçimde kanayan, ülserleşen veya iyileşmeyen deri lezyonlarının rutin kontrol zamanı beklenmeden dermatoloji tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Google’da En Çok Aranan 8 Soru

Epidermodysplasia verruciformis nedir?

EV, belirli HPV türlerine karşı olağan dışı deri duyarlılığı oluşturan nadir bir hastalıktır. Çok sayıda kalıcı deri lezyonuna ve uzun dönemde artmış cilt kanseri riskine yol açabilir [1].

Epidermodysplasia verruciformis bulaşıcı mı?

EV’nin kendisi klasik anlamda kişiden kişiye geçen bir hastalık değildir. HPV bulaşabilse de klasik EV’nin ortaya çıkması genetik ve bağışıklık sistemiyle ilişkili özel bir yatkınlık gerektirir [1][3].

Epidermodysplasia verruciformis neden olur?

Kalıtsal EV çoğunlukla belirli HPV türlerine karşı deri bağışıklığını bozan genetik değişikliklerle ilişkilidir. TMC6 ve TMC8 en iyi bilinen genler arasındadır [1][3].

Epidermodysplasia verruciformis kanser yapar mı?

EV, özellikle skuamöz hücreli cilt kanseri riskini belirgin biçimde artırabilir. Risk nedeniyle hastaların yaşam boyu dermatolojik takip altında olması önemlidir [1].

Epidermodysplasia verruciformis tedavisi var mı?

Hastalığı kesin olarak ortadan kaldıran standart bir tedavi bulunmamaktadır. Cerrahi, retinoidler ve bazı topikal veya bağışıklık düzenleyici tedaviler hastanın durumuna göre kullanılabilir [1][2].

Epidermodysplasia verruciformis hangi yaşta başlar?

Kalıtsal EV çoğunlukla çocukluk döneminde ortaya çıkar ve yeni lezyonlar yaşam boyunca gelişebilir. Edinilmiş EV ise bağışıklık sisteminin baskılandığı kişilerde daha sonraki dönemlerde başlayabilir [1][4].

Epidermodysplasia verruciformis genetik mi?

Klasik EV genetik bir hastalıktır ve en sık araştırılan genler arasında TMC6 ve TMC8 bulunur. Bununla birlikte EV benzeri tablolara yol açabilen başka genetik bağışıklık bozuklukları da tanımlanmıştır [3].

Epidermodysplasia verruciformis ölümcül mü?

EV doğrudan ölümcül kabul edilen bir hastalık değildir. Ancak bazı hastalarda gelişebilen cilt kanserleri ciddi sonuçlara yol açabileceğinden erken tanı, güneşten korunma ve düzenli dermatoloji takibi büyük önem taşır [1].

Kaynaklar

[1] National Center for Biotechnology Information (NCBI), StatPearls – Epidermodysplasia Verruciformis.

[2] International Journal of Dermatology – Acquired Epidermodysplasia Verruciformis: Clinical Presentation and Treatment Update.

[3] PubMed – Epidermodysplasia Verruciformis’in genetik yapısı ve HPV duyarlılığı üzerine hakemli bilimsel derlemeler.

[4] Journal of Clinical Medicine / PubMed – İmmünosupresyonla ilişkili edinilmiş Epidermodysplasia Verruciformis üzerine güncel bilimsel derleme.

“Artık çok geç, hastalık zaten ortaya çıktı” düşüncesi ise bilimsel verilerle örtüşmüyor. Sigara kullanımının devam etmesi yalnızca yeni bir kanser gelişme riskiyle ilgili değil. Kanser tanısı almış kişilerde tedavi süreci, komplikasyonlar ve genel sağlık açısından da önem taşıyor.

Bu nedenle bazı uzmanlar sigara bırakma desteğinin, kanser tedavisinin ayrı ve temel bir bileşeni olarak ele alınması gerektiğini savunuyor.

Kanser tedavisinin “dördüncü sütunu” neden sigarayı bırakmak?

Kanser tedavisi yıllarca üç temel yaklaşım üzerinden anlatıldı: cerrahi, radyoterapi ve ilaç tedavileri. Günümüzde immünoterapi ve hedefe yönelik tedavilerle bu tablo çok daha genişledi.

Bununla birlikte kanser tanısı sonrasında sigara kullanımının devam etmesinin sonuçları üzerine biriken bilimsel veriler, sigarayı bırakma tedavisinin de rutin kanser bakımının içine yerleştirilmesi gerektiğini gösteriyor.

Bu yaklaşım o kadar önem kazandı ki bilimsel literatürde sigara bırakma tedavisinin “kanser bakımının dördüncü sütunu” olarak değerlendirilmesi gerektiği yönünde çağrılar yapıldı.

Buradaki önemli ayrıntı şu: Sigarayı bırakmak, kanser tedavisinin yerine geçen bir yöntem değildir. Tam tersine, uygulanması gereken onkolojik tedavileri destekleyen bir sağlık müdahalesidir.

Kanser tanısından sonra sigara içmeye devam edilirse ne olur?

Sigara dumanındaki zararlı maddeler kanser tanısından sonra da vücudu etkilemeye devam eder. Akciğerler, kalp ve damar sistemi üzerindeki yükün yanı sıra yara iyileşmesi ve ameliyat sonrası toparlanma da etkilenebilir.

Bilimsel çalışmalarda kanser tanısından sonra sigara kullanımının sürdürülmesi; genel ölüm riskinde artış, kansere bağlı ölüm riskinde yükselme ve ikinci bir primer kanser gelişmesi gibi olumsuz sonuçlarla ilişkilendirildi.

Özellikle ameliyat olacak hastalarda konu daha da önem kazanıyor.

Sigara içmeye devam eden kişilerde daha kötü yara iyileşmesi, kalp ve akciğerle ilişkili ameliyat sonrası sorunlar ve daha yavaş toparlanma görülebiliyor.

Ameliyat sonrası belirtiler de daha fazla olabilir

Kanser cerrahisi geçiren yaklaşık 19 bin 500 kişinin değerlendirildiği bir araştırmada, sigara içmeye devam eden hastaların ameliyat sonrasında bazı belirtileri daha yoğun bildirdiği görüldü.

Sigara kullananlarda;

• ağrı,
• yara bölgesinde şişlik,
• kabızlık,
• kaygı

gibi sorunların daha yüksek düzeylerde bildirildiği belirlendi.

Araştırmada dikkat çeken başka bir bulgu daha vardı. Sigara kullanan hastalar, belirtilerin uzaktan takip edilmesini sağlayan dijital takip sistemlerine daha az katılım gösteriyordu.

Bu durum önemli çünkü sorunların erken bildirilmesi, gerektiğinde sağlık ekibinin daha hızlı müdahale edebilmesini sağlayabiliyor.

“Kanser oldum, artık bırakmanın anlamı yok” düşüncesi yanlış

Kanser hastalarında sigarayı bırakmanın önündeki en önemli engellerden biri bu düşünce olabilir.

Oysa kanser tanısı sigarayı bırakmanın gereksiz olduğu bir sınır çizgisi değildir.

Tedavinin hangi aşamasında olunursa olunsun sigara kullanımı mutlaka sağlık ekibiyle konuşulmalıdır. Özellikle ameliyat, radyoterapi veya sistemik kanser tedavisi planlanan hastalarda sigara kullanımının bilinmesi, tedavi planının ve destek hizmetlerinin düzenlenmesi açısından önem taşır.

Üstelik nikotin bağımlılığı yalnızca “irade” meselesi değildir. Bağımlılığın biyolojik ve davranışsal yönleri vardır. Bu nedenle bazı kişiler profesyonel destek olmadan bırakmakta zorlanabilir.

Kanser hastalarında sigara bırakma desteği neden yeterince kullanılmıyor?

Sorunun bir bölümü hastaların sigarayı bırakmak istememesinden değil, bu desteğin kanser bakımının standart bir parçası olarak her zaman sunulmamasından kaynaklanıyor.

Geçmiş araştırmalar, kanser merkezlerinde sigara kullanımının sistematik biçimde sorgulanması ve bırakma tedavisine yönlendirme konusunda önemli eksiklikler bulunduğunu gösterdi.

Bu nedenle güncel yaklaşım yalnızca hastaya “sigarayı bırakmalısınız” demekten ibaret değil.

Sigara kullanımı sorgulanmalı, bağımlılık değerlendirilmeli ve uygun hastalara kanıta dayalı bırakma desteği sunulmalı.

Sigarayı bırakmak kanseri tedavi eder mi?

Hayır.

Bu ayrım özellikle önemli.

Sigarayı bırakmak ameliyatın, kemoterapinin, radyoterapinin, immünoterapinin veya diğer onkolojik tedavilerin alternatifi değildir ve mevcut kanseri ortadan kaldırdığı anlamına gelmez.

Ancak sigaranın oluşturduğu ek sağlık yükünün azaltılması, komplikasyon risklerinin yönetilmesi ve genel sağlık durumunun desteklenmesi açısından kanser tedavisinin önemli bir parçasıdır.

Bu nedenle kanser tanısı alan bir kişinin sigara kullanmaya devam etmesi halinde konunun mümkün olduğunca erken dönemde onkoloji ekibiyle konuşulması önerilir.

Kimler özellikle dikkat etmeli?

Kanser tanısı almış ve halen sigara kullanan herkes için bırakma desteği önemlidir. Ancak ameliyat planlananlar, kalp veya akciğer hastalığı bulunanlar ve tedavi sırasında ciddi yan etki riski taşıyan kişilerde konu daha da önem kazanabilir.

Uzun yıllardır sigara içiliyor olması da “bırakmak için artık çok geç” anlamına gelmez.

Tedavi yaklaşımı kişinin kanser türüne, kullandığı ilaçlara, nikotin bağımlılığının düzeyine ve diğer hastalıklarına göre kişiselleştirilmelidir.

Ne zaman sağlık ekibiyle konuşulmalı?

Kanser tanısı alan ve sigara kullanan kişinin, mümkünse tedavinin başlangıcından itibaren bunu onkoloji ekibiyle paylaşması gerekir.

Özellikle ameliyat planlanıyorsa sigara kullanımı gizlenmemeli veya önemsiz görülmemelidir. Sigaranın ne kadar ve ne zamandır kullanıldığı, daha önce bırakma girişimi olup olmadığı ve kullanılan diğer nikotin ürünleri de sağlık ekibine anlatılmalıdır.

Bırakmakta güçlük çekmek de başarısızlık anlamına gelmez. Nikotin bağımlılığı tedavi edilebilir bir durumdur ve davranışsal destek ile uygun kişilerde ilaç tedavileri bırakma şansını artırabilir.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Kanser tanısından sonra “artık bırakmanın faydası yok” düşüncesine kapılmayın.
• Sigara kullanımınızı onkoloji ekibinden gizlemeyin.
• Özellikle ameliyat öncesinde sigara bırakma konusunu doktorunuzla görüşün.
• Yalnızca iradeye güvenmek yerine profesyonel sigara bırakma desteğinden yararlanın.
• Nikotin bandı, sakız veya sigara bırakma ilaçlarını kanser tedaviniz sırasında kendi başınıza başlamayın; uygun seçeneği doktorunuzla belirleyin.
• Elektronik sigarayı otomatik olarak güvenli bir çözüm kabul etmeyin.
• Bırakma girişimi başarısız olursa yeniden destek alın. Birden fazla deneme gerekebilir.

Kaynaklar

1. Medscape, “The Fourth Pillar of Cancer Care Is Often Missed”, 2026.
2. Fiore MC, D’Angelo H, Baker T. Effective Cessation Treatment for Patients With Cancer Who Smoke: The Fourth Pillar of Cancer Care. JAMA Network Open, 2019.
3. National Cancer Institute. Treating Smoking in Cancer Patients: An Essential Component of Cancer Care.
4. Cracchiolo JR ve ark. Impact of Smoking Status on Engagement in Remote Symptom Monitoring After Oncologic Surgery. Cancer, 2025.
5. U.S. Surgeon General. Smoking Cessation: A Report of the Surgeon General.

Özellikle başı belirli bir yöne çevirdiğinizde birkaç saniye içinde başlayan ve kısa süren vertigo ataklarının arkasında halk arasında “kulak kristallerinin oynaması” olarak bilinen BPPV bulunabilir.

Tıbbi adı benign paroksismal pozisyonel vertigo olan BPPV, vertigonun en yaygın nedenlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Vertigo ile kulak kristalleri arasındaki bağlantı ne?

Dengenin kontrol merkezlerinden biri iç kulakta bulunuyor.

İç kulakta “otokoni” adı verilen çok küçük kalsiyum karbonat kristalleri var. Normalde kendilerine ait bölgede bulunan bu parçacıklar, çeşitli nedenlerle yerlerinden ayrılarak iç kulağın dengeyi algılayan yarım daire kanallarına geçebiliyor.

Sorun da burada başlıyor.

Baş hareket ettirildiğinde kanalların içerisindeki sıvı hareket ediyor. Yerinden kopmuş kristaller de bu sıvının hareketini etkileyerek beyne gerçekte olmayan bir hareket sinyali gönderebiliyor.

Gözleriniz “duruyorsunuz” derken iç kulağınız “hareket ediyorsunuz” mesajı verebiliyor.

Beynin aldığı bu uyumsuz bilgiler sonucunda çevrenin dönmesi, savrulma veya hareket ediyormuş hissi, yani vertigo ortaya çıkabiliyor.

Kulak kristallerine bağlı vertigo nasıl anlaşılır?

BPPV’de vertigonun gelişigüzel değil, çoğunlukla başın belirli hareketleriyle tetiklenmesi dikkat çekiyor.

Özellikle:

• Yatakta sağa veya sola dönerken,
• Yatarken veya yataktan kalkarken,
• Başı geriye doğru kaldırırken,
• Yukarı bakarken,
• Yerden bir şey almak için eğilirken,
• Başı hızlı şekilde bir tarafa çevirirken

ani dönme hissi ortaya çıkabilir.

Atak çoğunlukla oldukça kısa sürer. Başın sabit tutulmasıyla dönme hissinin genellikle bir dakikadan kısa sürede azalması BPPV’nin karakteristik özelliklerinden biridir.

Vertigoya bulantı ve dengesizlik eşlik edebilir

Kulak kristallerinin yer değiştirmesi yalnızca çevrenin dönmesi hissine neden olmayabilir.

Vertigo atağı sırasında veya hemen sonrasında bulantı, bazen kusma, dengesizlik ve sersemlik hissi görülebilir.

Bazı kişilerde gözlerin istemsiz şekilde hızlı hareket ettiği “nistagmus” ortaya çıkar.

Hekimler de BPPV tanısında başın belirli pozisyonlara getirilmesi sırasında vertigonun ve karakteristik göz hareketlerinin oluşup oluşmadığını değerlendirebilir.

Kulak kristalleri neden oynar?

Kulak kristallerinin neden yer değiştirdiği her zaman belirlenemiyor.

Bununla birlikte BPPV görülme ihtimali yaş ilerledikçe artabiliyor.

Kafa travmaları da kristallerin yerinden ayrılmasına neden olabilen faktörlerden biri. Bazı iç kulak hastalıkları ve enfeksiyonların ardından da BPPV gelişebiliyor.

Ancak herhangi bir belirgin neden bulunmadan ortaya çıkan vakalar da oldukça yaygın.

Kimlerde BPPV riski daha yüksek?

BPPV her yaşta ortaya çıkabilse de ileri yaşlarda daha sık görülüyor.

Risk özellikle:

• İleri yaştaki kişilerde,
• Daha önce kafa travması geçirenlerde,
• Bazı iç kulak hastalıklarını geçirenlerde

artabiliyor.

BPPV’nin kendisi genellikle ciddi bir hastalık olmamasına rağmen oluşturduğu vertigo önem taşıyor. Özellikle ileri yaştaki kişilerde ani baş dönmesi denge kaybına ve düşmelere neden olabilir.

Kulak kristalleri nasıl yerine getirilir?

BPPV tedavisindeki en ilginç noktalardan biri, sorunun çoğu zaman ilaçtan ziyade mekanik olarak düzeltilmeye çalışılmasıdır.

Bunun için baş ve gövde belirli pozisyonlara sırayla getirilir.

En yaygın yöntemlerden biri Epley manevrası olarak bilinir.

Bu manevranın amacı, iç kulağın yanlış bölgesine kaçan kristalleri yarım daire kanalından çıkararak artık vertigoya yol açmayacakları bölgeye yönlendirmektir.

Cleveland Clinic’in aktardığı bilgilere göre uygun hastalarda ve doğru uygulandığında yeniden konumlandırma manevraları oldukça yüksek başarı sağlayabiliyor.

Epley manevrasını herkes kendi kendine yapmalı mı?

İnternette Epley manevrasını gösteren çok sayıda video bulunmasına rağmen önemli bir ayrıntı gözden kaçırılmamalı:

Her vertigo BPPV değildir.

Ayrıca BPPV varsa bile hangi kulağın ve hangi kanalın etkilendiğinin belirlenmesi önemlidir.

Yanlış tarafa veya uygun olmayan şekilde yapılan bir manevra işe yaramayabilir. Boyun, sırt veya damar hastalıkları bulunan bazı kişiler açısından belirli hareketlerin uygun olup olmadığı da değerlendirilmelidir.

Bu nedenle özellikle ilk kez vertigo yaşayan kişilerin kendi kendine tanı koyup manevra uygulaması yerine sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesi daha güvenli bir yaklaşım olacaktır.

Kulak kristalleri düzeldikten sonra vertigo tekrarlar mı?

Evet, BPPV tekrarlayabilir.

Kristaller yeniden yer değiştirdiğinde aynı tip vertigo atakları aylar veya yıllar sonra tekrar ortaya çıkabilir.

Daha önce BPPV tanısı doğrulanmış ve tekrarlayan atakları bulunan kişilere hekim veya vestibüler fizyoterapist tarafından evde uygulanabilecek uygun manevralar öğretilebilir.

Her vertigo kulak kristallerinden kaynaklanmaz

Buradaki en önemli nokta bu.

Vertigo bir hastalık adı değil, dönme veya hareket hissini tarif eden bir belirtidir.

BPPV ise vertigonun nedenlerinden yalnızca biridir.

İç kulak hastalıkları, vestibüler migren ve bazı nörolojik sorunlar da vertigoya yol açabilir. Bu nedenle özellikle ilk kez ortaya çıkan veya alışılmışın dışında seyreden vertigonun otomatik olarak “kulak kristallerim oynadı” şeklinde değerlendirilmemesi gerekir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

İlk kez ortaya çıkan, sık tekrarlayan, uzun süren veya nedeni bilinmeyen vertigoda sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

Özellikle vertigoya;

• Kol veya bacakta güçsüzlük ya da uyuşma,
• Konuşmada bozulma,
• Yeni gelişen görme problemi,
• Belirgin yürüme veya denge bozukluğu,
• Şiddetli ya da alışılmadık baş ağrısı,
• Bayılma veya bilinç değişikliği

eşlik ediyorsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Çünkü bu belirtiler basit bir BPPV tablosundan farklı ve daha ciddi bir sağlık sorununa işaret edebilir.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Vertigonun hangi hareket sırasında başladığına dikkat edin.
• Atak başladığında düşme riskine karşı hemen güvenli bir yere oturun veya uzanın.
• İlk kez yaşanan vertigoyu doğrudan “kulak kristalleri” olarak değerlendirmeyin.
• Epley gibi manevraları mümkünse önce sağlık profesyonelinden doğru şekilde öğrenin.
• Manevra sonuç vermiyorsa gelişigüzel tekrarlamak yerine yeniden değerlendirme isteyin.
• Vertigo devam ederken araç kullanmayın ve düşme riski bulunan işlerden kaçının.
• Nörolojik belirtilerin eşlik ettiği vertigoda acil değerlendirmeyi geciktirmeyin.

Kaynaklar

1. Cleveland Clinic Health Essentials. Why Loose Ear Crystals Make You Dizzy and How To Fix Them.
2. Johns Hopkins Medicine. Benign Paroxysmal Positional Vertigo (BPPV).
3. University Hospitals Sussex NHS Foundation Trust. BPPV – Benign Paroxysmal Positional Vertigo.
4. NHS. Vertigo.

Hastanede hayatını kaybetti

Edinilen bilgilere göre 34 yaşındaki Ergin, sudan çıkarıldıktan sonra sağlık ekiplerinin müdahalesinin ardından hastaneye kaldırıldı. Ergin, burada yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Olayın meydana geldiği saatlerde bölgede elverişsiz deniz koşulları etkiliydi. Haber kaynaklarında, Uzunkum sahilinde denize girişlerin yasaklandığı sırada Ergin’in suda bulunduğu belirtildi.

Hakan Ergin kimdir?

Türkiye Futbol Federasyonu kayıtları, Hakan Ergin’in Zonguldak bölgesine kayıtlı hakem olduğunu doğruluyor. TFF Hakem Bilgi Kartı’nda lisans numarası 27279 olarak yer alan Ergin’in profesyonel ve amatör liglerde çok sayıda karşılaşmada görev yaptığı görülüyor. Federasyon kayıtlarında toplam 217 maç görevi bulunuyor.

Ergin, 2025 yılında Nesine 2. Lig ve 3. Lig karşılaşmalarının yanı sıra Trendyol 1. Lig’de de dördüncü hakem olarak görev yaptı.

Yerel basında yer alan bilgilere göre Ergin aynı zamanda Türk Kızılay bünyesinde görev yapıyordu. Vefat haberinin ardından Zonguldak futbol camiasından taziye mesajları paylaşıldı.

Mesane kanserinin genetik haritası genişledi

Araştırmada genom çapında ilişkilendirme çalışması olarak bilinen GWAS yöntemi kullanıldı. Bu yöntem, insanların DNA’sındaki milyonlarca küçük farklılığı tarayarak belirli hastalıklarla daha sık birlikte görülen genetik bölgeleri ortaya çıkarmayı amaçlıyor.

Bilim insanları analiz sonucunda mesane kanseri riskiyle bağlantılı 70 bağımsız genetik bölge belirledi. Bunların 43’ünün daha önce mesane kanseri yatkınlığıyla ilişkilendirilmemiş olması çalışmanın en önemli bulgularından biri oldu. [1]

Bu bölgelerin bulunması, mesane kanserine yol açan tek bir “kanser geni” keşfedildiği anlamına gelmiyor. Hastalık riski, çok sayıda genetik farklılık ile yaş, sigara kullanımı ve diğer çevresel etkenlerin birlikte oluşturduğu karmaşık bir yapıdan kaynaklanıyor.

Genetik risk skoru da değerlendirildi

Araştırmacılar belirlenen genetik bölgeleri bir araya getirerek poligenik risk skoru adı verilen bir hesaplama geliştirdi. Poligenik risk skoru, çok sayıda küçük genetik farklılığın toplam etkisini kullanarak kişinin belirli bir hastalığa genetik yatkınlığını tahmin etmeye çalışıyor.

Çalışmada genetik risk bilgisinin klasik risk faktörlerine eklenmesi, mesane kanseri açısından yüksek ve düşük riskli kişileri ayırma performansını artırdı. Modelin ayırt etme gücünü gösteren AUC değeri 0,71’den 0,75’e yükseldi. [1]

AUC değerinin 1’e yaklaşması modelin ayırt etme gücünün arttığını gösteriyor. Ancak 0,75 düzeyindeki bir sonuç, testin tek başına kimin kanser olacağını kesin biçimde belirleyebildiği anlamına gelmiyor.

Bu nedenle araştırma bugün için “genetik test yaptırarak mesane kanseri riskinizi kesin olarak öğrenebilirsiniz” sonucunu desteklemiyor. Bulgular daha çok gelecekte risk değerlendirme modellerinin geliştirilmesi için yeni bir bilimsel temel oluşturuyor.

Sigara kullanımıyla genetik yatkınlık arasındaki ilişki incelendi

Çalışmanın dikkat çeken başka bir bölümü, sigara davranışıyla ilişkili biyolojik yolların mesane kanseri yatkınlığıyla nasıl kesişebileceğine odaklandı.

Araştırmacılar, özellikle 15q25.1 olarak adlandırılan genetik bölgedeki bir varyantın CHRNA3 geninin ifade düzeyiyle ilişkili olduğunu ve halen sigara içenlerde daha invaziv mesane kanseri riskiyle bağlantı gösterdiğini bildirdi. [1]

Bu bulgu, sigara kullanımının mesane kanseriyle ilişkisinin yalnızca çevresel maruziyetle sınırlı olmayabileceğini; bazı kişilerde genetik yatkınlığın bu ilişkiyi etkileyebileceğini düşündürüyor.

Sigara kullanımı mesane kanseri için bilinen en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biri. Tütün dumanındaki zararlı maddeler kana karıştıktan sonra böbreklerden süzülüyor ve idrarla mesaneye ulaşıyor. Mesane dokusunun bu maddelerle tekrar tekrar temas etmesi kanser gelişiminde önemli rol oynayabiliyor.

Ancak bu sonuç, yalnızca genetik olarak yatkın kişilerin sigaradan zarar gördüğü anlamına gelmiyor. Sigara herkes için ciddi bir sağlık riski taşırken, genetik farklılıklar riskin neden kişiden kişiye değişebildiğini açıklayan parçalardan yalnızca biri olabilir.

Genetik yatkınlık kader değil

Bir kişinin çalışmada belirlenen risk bölgelerinden bazılarını taşıması, mesane kanserine mutlaka yakalanacağı anlamına gelmiyor.

Aynı şekilde bu genetik özelliklerin bulunmaması da kişiyi hastalıktan tamamen korumuyor. Kanser gelişiminde kalıtsal özellikler, çevresel maruziyetler, yaş ve yaşam biçimi birlikte rol oynuyor.

Araştırmanın günlük yaşam açısından en önemli mesajlarından biri bu nedenle genetik riskten çok değiştirilebilir risk faktörlerine yönelik. Genetik yapı değiştirilemiyor ancak sigara kullanımı gibi bazı riskler azaltılabiliyor.

Yeni bulgular tedavi anlamına gelmiyor

Araştırmada yeni bir ilaç ya da kanser tedavisi denenmedi. Çalışmanın amacı, mesane kanserine yatkınlıkla ilişkili genetik bölgeleri belirlemek ve bunların olası biyolojik etkilerini anlamaktı.

Belirlenen genetik bölgelerin bir bölümü gelecekte hastalığın nasıl başladığını açıklayan biyolojik yolların bulunmasına yardımcı olabilir. Bu yolların bazıları zamanla yeni tanı veya tedavi hedeflerine dönüşebilir ancak bunun için laboratuvar araştırmaları ve klinik çalışmalar gerekiyor.

Çalışmanın önemli güçlü yönlerinden biri çok büyük bir örnekleme dayanması ve farklı popülasyonlardan veri içermesi. Buna karşılık genetik ilişkilendirme çalışmalarının temel sınırlılığı da geçerli: Bir genetik bölgenin hastalıkla birlikte görülmesi, o bölgenin doğrudan kansere neden olduğunu tek başına kanıtlamıyor.

Dergi ayrıca yayımlanan metnin henüz nihai editoryal işlemlerden geçmemiş sürüm olduğunu ve son yayım öncesinde teknik düzeltmeler yapılabileceğini belirtiyor. [1]

Bu nedenle 43 yeni genetik risk bölgesinin keşfi mesane kanserinin biyolojisini anlamada önemli bir adım olsa da bu bulguların rutin tarama testlerine veya kişiye özel tedavilere dönüşmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç bulunuyor.

Kaynaklar

[1] Prokunina-Olsson L, Florez-Vargas O, Levin MG, et al. Multi-population GWAS meta-analysis identifies bladder cancer susceptibility loci and highlights genetic regulation of smoking-related risk. Nature Communications. 2026. DOI: 10.1038/s41467-026-76157-4.

Araştırma, Vietnam’ın Thanh Hoa bölgesindeki altı toplum biriminde 18-65 yaş arasındaki yetişkinlerle gerçekleştirildi. Katılımcıların çalışmaya alınabilmesi için depresyon belirtilerini değerlendiren PHQ-9 ölçeğinde en az 10 puan almaları gerekiyordu. Çalışma, birinci basamak sağlık hizmetleri içinde uygulanan küme randomize kontrollü bir araştırma olarak planlandı. [2]

Terapiyi özel eğitim alan sağlık çalışanları verdi

Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, psikolojik müdahalenin psikiyatrist veya uzman psikoterapistler yerine özel eğitim verilen toplum sağlığı çalışanlarınca uygulanması oldu.

Bu çalışanlar, davranışsal etkinleştirme grup terapisi konusunda toplam 80 saat eğitim aldı. Seanslar Thanh Hoa Psychiatric Hospital tarafından sürdürülen gözetim ve değerlendirme sistemiyle desteklendi. Uygulamanın belirlenen programa uygun yürütülmesi için seans kayıtları ve kontrol listelerinden yararlanıldı. [2]

Bu nedenle araştırma, herhangi bir sağlık çalışanının eğitim almadan psikoterapi uygulayabileceği anlamına gelmiyor. Çalışmada standartlaştırılmış bir tedavi programı, kapsamlı eğitim ve uzman gözetimi birlikte kullanıldı.

Davranışsal etkinleştirme neyi amaçlıyor?

Davranışsal etkinleştirme, depresyonda sık görülen geri çekilme ve hareketsizlik döngüsünü kırmayı amaçlayan yapılandırılmış bir psikolojik tedavi yaklaşımıdır.

Depresyon yaşayan kişiler zamanla sosyal ilişkilerden, günlük işlerden, fiziksel etkinliklerden ve daha önce keyif aldıkları uğraşlardan uzaklaşabilir. Bu geri çekilme kişinin kendisini daha kötü hissetmesine, kötü hissetmek ise daha fazla geri çekilmesine yol açabilir.

Tedavide kişinin küçük ve ulaşılabilir hedefler belirlemesi, günlük yaşamını yeniden planlaması, anlamlı etkinliklere dönmesi, sorun çözme becerilerini geliştirmesi ve sosyal ilişkilerini güçlendirmesi hedeflenir.

Vietnam’daki programda sağlıklı etkinlikler oluşturma, yaşam dengesi, hedef belirleme, etkinlik planlama, sorun çözme, sosyal bağlantılar, iletişim becerileri ve yeniden kötüleşmeyi önleme gibi başlıklar ele alındı. [2]

Depresyon puanı 15,86’dan 7,00’a geriledi

Çalışmanın sekiz haftalık sonuçları Vietnam Journal of Community Medicine’de 2 Mart 2026’da yayımlandı.

Depresyon belirtileri, dokuz sorudan oluşan PHQ-9 ölçeğiyle değerlendirildi. Bu ölçekte toplam puan 0 ile 27 arasında değişiyor; yüksek puan daha belirgin depresyon belirtilerine işaret ediyor.

Müdahale grubunda başlangıçta ortalama 15,86 olan PHQ-9 puanı, sekiz haftanın sonunda 7,00’a geriledi. Araştırmacılar bu değişimin istatistiksel olarak anlamlı olduğunu bildirdi. [1]

Psikolojik sıkıntıyı ölçen BSRS-5 puanı da aynı grupta ortalama 13,77’den 6,56’ya düştü. [1]

Sonuçlar, grup programının yalnızca depresyon belirtilerini değil, katılımcıların genel psikolojik sıkıntısını da azaltabileceğine işaret etti.

Günlük yaşama katılım ve dayanıklılık arttı

Araştırmacılar depresyon belirtilerinin yanı sıra katılımcıların günlük yaşamdaki etkinlik düzeylerini ve stresli durumlarla başa çıkma becerilerini de değerlendirdi.

Davranışsal etkinliği gösteren BADS-SF puanı müdahale grubunda ortalama 24,22’den 34,87’ye yükseldi. Zorluklarla başa çıkma kapasitesini değerlendiren BRCS puanı ise 12,62’den 15,81’e çıktı. [1]

Kontrol grubunda aynı göstergelerde benzer büyüklükte bir değişim görülmedi. Araştırmacılar, sekiz haftalık grup programının depresyon belirtilerini azaltmanın yanı sıra kişinin günlük yaşama yeniden katılmasını ve psikolojik dayanıklılığını destekleyebileceği sonucuna vardı. [1]

Ruh sağlığı uzmanının az olduğu bölgeler için önemli

Depresyon yaygın bir sağlık sorunu olmasına rağmen psikiyatrist, klinik psikolog ve psikoterapistlere erişim dünyanın her bölgesinde aynı değil. Özellikle uzman sayısının düşük olduğu yerlerde uzun süreli bireysel psikoterapiye ulaşmak güç olabiliyor.

Vietnam araştırması, bazı yapılandırılmış psikolojik tedavilerin yeterli eğitim ve uzman gözetimi sağlandığında birinci basamak sağlık çalışanları tarafından grup halinde uygulanabileceğine ilişkin önemli veri sunuyor. [1][2]

Grup modeli, bir sağlık çalışanının aynı zaman diliminde birden fazla kişiye ulaşmasını da mümkün kılıyor. Bu yaklaşım, ruh sağlığı uzmanlarının yerini almak yerine hizmet kapasitesini genişletebilecek bir görev paylaşımı modeli olarak değerlendiriliyor.

Araştırmanın sonuçları ağır depresyon, psikotik belirtiler veya acil psikiyatrik değerlendirme gerektiren ciddi intihar düşünceleri bulunan kişilere doğrudan genellenemez. Bu kişiler araştırmanın dışında tutuldu. [2]

Çalışmanın önemli sınırlılıkları var

Araştırma yalnızca altı toplum biriminde gerçekleştirildi. Küme randomizasyonunda bireyler yerine merkezlerin veya bölgelerin gruplara ayrılması, merkezler arasındaki özelliklerin sonuçları etkileme ihtimalini artırabilir. [2]

Katılımcıların ve terapiyi uygulayan sağlık çalışanlarının hangi müdahalenin verildiğini bilmemesi mümkün değildi. Buna karşılık çalışma kaydında sonuç değerlendirmesini yapan kişilerin körlendiği belirtiliyor. Depresyon ve psikolojik sıkıntı gibi temel sonuçların önemli bölümü de katılımcıların kendi yanıtlarına dayanan ölçeklerle ölçüldü. [2]

Bir diğer metodolojik sınırlılık araştırmanın kayıt zamanıyla ilgili. Çalışma kayıtlarına göre araştırma Ağustos 2024’te başladı ve Kasım 2025’te tamamlandı; ClinicalTrials.gov kaydı ise Nisan 2026’da yayımlandı. Dolayısıyla klinik çalışma kaydı araştırma başlamadan önce değil, çalışma tamamlandıktan sonra yapıldı. [2]

Mevcut doğrulanmış bilimsel yayın, sekiz haftalık grup programının depresyon belirtilerinde belirgin iyileşmeyle ilişkili olduğunu gösteriyor. Ancak aynı modelin farklı ülkelerde ve sağlık sistemlerinde benzer sonuç verip vermeyeceğini belirlemek için daha fazla merkezde, daha geniş örneklemlerle ve bağımsız araştırma gruplarınca yürütülen çalışmalara ihtiyaç var.

Bu haber hazırlanırken Scientific Reports’ta 8 Ağustos 2026 tarihinde yayımlandığı belirtilen ayrı uzun dönem çalışmasının kesin başlığı, yazar listesi ve DOI numarası bağımsız olarak doğrulanamadı. Bu nedenle doğrulanamayan dokuz aylık sonuçlar habere dahil edilmedi.

Kaynaklar

[1] Pham Thi Thu Huong, Nguyen Thanh Tam, Le Bat Tan ve ark. The Effectiveness of Group Behavioral Activation Therapy Intervention for Patients With Depression in Thanh Hoa Province. Vietnam Journal of Community Medicine. 2026;67(2). DOI: 10.52163/yhc.v67i2.4353.

[2] Hanoi Medical University. Effectiveness of Behavioral Activation Group Therapy for Patients With Depression at the Community in Thanh Hoa. ClinicalTrials.gov. 2026. Kayıt numarası: NCT07527312

Bu nedenle “Sigarayı bıraktım, artık akciğer kanseri açısından riskim yok” düşüncesi doğru değil. Asıl önemli olan kişinin yaşı, toplam sigara kullanım süresi, günlük tüketimi ve sigarayı ne kadar zaman önce bıraktığı.

Sigarayı Bırakınca Vücutta Ne Oluyor?

Sigara dumanında hücrelerin DNA’sına zarar verebilen çok sayıda kimyasal bulunuyor. Uzun süreli maruziyet, akciğer dokusunda zaman içerisinde kanser gelişimine zemin hazırlayabilecek değişikliklerin birikmesine neden olabiliyor.

Sigara bırakıldığında yeni tütün dumanı maruziyeti sona eriyor ve vücudun kendini onarma süreçleri devreye giriyor. Bunun sonucunda sigarayla ilişkili hastalıkların ve erken ölümün görülme olasılığı zamanla düşüyor.

Johns Hopkins Medicine’ın aktardığı verilere göre sigarayı erken yaşta bırakmak özellikle büyük yarar sağlıyor. Kurumun atıfta bulunduğu geniş kapsamlı araştırmada, 40 yaşından önce sigarayı bırakmanın sigarayla ilişkili hastalıklardan erken ölüm riskindeki fazlalığın yaklaşık yüzde 90’ını ortadan kaldırabildiği bildiriliyor. [1]

Ancak bu durum, akciğer kanseri riskinin aynı anda sıfırlandığı anlamına gelmiyor.

Akciğer Kanseri Riski Sigarayı Bıraktıktan Sonra Devam Edebilir

Eski sigara içicilerinde en önemli noktalardan biri geçmişte ne kadar sigara tüketildiği.

Yıllarca yoğun şekilde sigara içen bir kişinin risk profili ile birkaç yıl ve düşük miktarda sigara kullanmış bir kişinin risk profili aynı değil.

Risk değerlendirilirken özellikle şu bilgiler önem taşıyor:

• Kaç yıl sigara içildiği
• Günde ortalama kaç paket tüketildiği
• Sigaraya hangi yaşta başlandığı
• Kaç yıl önce bırakıldığı
• Yaş
• Ailede akciğer kanseri öyküsü
• Pasif sigara dumanı ve diğer zararlı maddelere maruziyet

Johns Hopkins Medicine, eski sigara içicilerinde kanser riskinin mevcut sigara içicilerine göre daha düşük olduğunu ancak hiç sigara içmeyenlere göre yüksek kalabileceğini vurguluyor. [1]

“Paket-Yıl” Nedir ve Neden Önemli?

Akciğer kanseri taramasında sık kullanılan kavramlardan biri paket-yıl.

Bu değer, günde içilen sigara paketi sayısının sigara kullanılan yıl sayısıyla çarpılmasıyla hesaplanıyor.

Örneğin:

Günde 1 paket × 20 yıl = 20 paket-yıl

Aynı şekilde:

Günde 2 paket × 10 yıl = 20 paket-yıl

Bu hesaplama, kişinin yaşamı boyunca sigaraya ne kadar maruz kaldığını yaklaşık olarak değerlendirmeye yardımcı oluyor. [2]

Sigarayı Bırakanlarda Akciğer Kanseri Taraması Kimlere Öneriliyor?

Burada önemli bir ayrım var: Her eski sigara içicisinin düzenli akciğer tomografisi çektirmesi önerilmiyor.

ABD’deki güncel tarama kriterlerine göre yıllık düşük doz bilgisayarlı tomografi (LDCT) taraması şu üç koşulun tamamını karşılayan kişiler için öneriliyor:

• 50 ile 80 yaş arasında olmak,
• En az 20 paket-yıl sigara kullanım geçmişine sahip olmak,
• Halen sigara içmek veya son 15 yıl içerisinde bırakmış olmak. [2]

Düşük doz BT, standart akciğer grafisine göre akciğerlerin çok daha ayrıntılı görüntülenmesini sağlıyor ve yüksek riskli kişilerde henüz belirti vermeyen akciğer kanserinin erken dönemde yakalanmasına yardımcı olabiliyor.

Ancak bu kriterler ABD’deki tarama önerileridir. Türkiye’de kişinin tarama gereksinimi, bireysel riskleri ve mevcut sağlık durumu dikkate alınarak hekim tarafından değerlendirilmelidir.

15 Yıl Geçince Risk Tamamen Bitiyor mu?

Hayır.

Tarama rehberlerinde geçen “15 yıl” sınırı, kişinin akciğer kanseri riskinin 15’inci yılda aniden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Bu süre, belirli bir toplumda düzenli taramanın yarar ve zarar dengesini belirlemek amacıyla kullanılan klinik kriterlerden biridir.

Dolayısıyla sigarayı 15 yıldan daha uzun süre önce bırakmış olmak, kişinin akciğer kanserine yakalanamayacağı anlamına gelmez.

Ayrıca akciğer kanseri yalnızca sigara içenlerde görülmez. Hiç sigara kullanmamış kişilerde de hastalık gelişebilir.

Tarama ile Tanı Aynı Şey Değil

Düşük doz BT taraması, herhangi bir belirti göstermeyen ancak akciğer kanseri açısından yüksek risk taşıyan kişilere uygulanır.

Bir kişide akciğer kanserini düşündürebilecek şikâyetler bulunuyorsa durum artık rutin “tarama” kapsamında değerlendirilmez. Hekim belirtilere göre gerekli tanısal incelemeleri planlar.

Taramanın bazı dezavantajları da bulunuyor. BT’de kanser olmadığı halde şüpheli bir bulgu saptanabilir. Buna “yanlış pozitif” sonuç denir ve ek tetkiklere yol açabilir. Ayrıca tekrarlanan düşük doz BT’ler az miktarda da olsa radyasyon maruziyetine neden olur. Bu nedenle taramanın kişisel risk ve olası yararlar değerlendirilerek yapılması önemlidir. [2]

Hangi Belirtiler Dikkate Alınmalı?

Akciğer kanseri erken dönemde hiçbir belirti vermeyebilir. Bu nedenle yüksek risk grubundaki kişilerde tarama önem taşır. [3]

Bununla birlikte şu belirtiler ortaya çıktığında değerlendirme geciktirilmemelidir:

• Geçmeyen veya giderek değişen öksürük
• Kanlı balgam
• Açıklanamayan nefes darlığı
• Sürekli göğüs ağrısı
• Nedeni açıklanamayan kilo kaybı
• Uzun süren ses kısıklığı
• Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları

Bu belirtilerin bulunması mutlaka akciğer kanseri olduğu anlamına gelmez. Çok daha sık görülen başka hastalıklar da benzer yakınmalara neden olabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Uzun yıllar sigara kullanmış kişiler, sigarayı bırakmış olsalar bile geçmiş sigara tüketimlerini doktorlarıyla paylaşmalı.

Özellikle 50-80 yaş arasında olan, 20 paket-yıl veya daha fazla sigara geçmişi bulunan ve son 15 yıl içerisinde sigarayı bırakan kişilerin akciğer kanseri taramasının kendileri için uygun olup olmadığını hekimleriyle görüşmesi önem taşıyor. [2]

Öksürük, kanlı balgam, açıklanamayan kilo kaybı veya nefes darlığı gibi yeni ve kalıcı belirtiler varsa ise yalnızca tarama zamanını beklemek yerine tıbbi değerlendirme yapılması gerekiyor.

Sigarayı Bırakmak İçin “Çok Geç” Diye Bir Yaş Yok

Geçmişte uzun yıllar sigara içmiş olmak bazı riskleri tamamen geri döndürülemez hale getirebilse de sigarayı bırakmanın sağlık açısından yararı devam ediyor.

Johns Hopkins Medicine’ın aktardığı bilimsel veriler, sigarayı bırakmanın erken ölüm riskini belirgin şekilde azaltabildiğini gösteriyor. Bu nedenle uzun yıllardır sigara içen bir kişinin “Artık bırakmanın faydası olmaz” düşüncesi bilimsel verilerle örtüşmüyor. [1]

Sonuç

Sigarayı bıraktıktan sonra akciğer kanseri riski azalır ancak hemen sıfırlanmaz. Özellikle yoğun ve uzun süreli sigara geçmişi olan kişilerde risk yıllarca devam edebilir.

En önemli kazanım sigarayı bırakmak; ikinci önemli adım ise kişinin geçmişteki sigara kullanımını unutmadan kendi riskini değerlendirmesidir. Yaş, paket-yıl ve sigaranın bırakılmasından geçen süre bazı kişilerde düşük doz BT ile düzenli akciğer kanseri taramasını gerekli hale getirebilir.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

• Sigara kullanılıyorsa bırakmak için mümkün olduğunca erken harekete geçilmeli.
• Eski sigara içicileri toplam paket-yıl miktarını hesaplamalı.
• Uzun süre sigara kullanmış kişiler bu geçmişi doktorlarından saklamamalı veya önemsiz görmemeli.
• 50-80 yaş, en az 20 paket-yıl ve son 15 yılda sigarayı bırakmış olma kriterleri varsa düşük doz BT taraması konusunda hekime danışılmalı.
• Belirti ortaya çıkmasını beklemek, yüksek risk grubundaki kişilerde taramanın yerini tutmaz.
• Kalıcı öksürük, kanlı balgam, açıklanamayan kilo kaybı veya nefes darlığı gibi belirtiler göz ardı edilmemeli.

Kaynaklar

1. Johns Hopkins Medicine – Former Smokers: What’s Your Risk for Lung Cancer?
2. U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Screening for Lung Cancer
3. U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Lung Cancer Awareness

Trabzonspor’un hücum hattına yönelik transfer çalışmalarında dikkat çekici bir isim gündeme geldi. Suudi Arabistan’da Al-Hilal’i yakından takip eden yayınlarda, bordo-mavililerin 27 yaşındaki Uruguaylı santrfor Darwin Núñez için harekete geçtiği bildirildi. [1][2]

Suudi Arabistan’dan son günlerde yayımlanan haberlerde Trabzonspor’un oyuncunun transfer koşullarını araştırdığı ve kiralama seçeneğinin gündemde bulunduğu belirtiliyor. Ancak Al-Hilal’in Trabzonspor’a kiralama için kesin onay verdiği veya tarafların anlaşmaya vardığı yönündeki iddiaları doğrulayacak resmî bir açıklama henüz bulunmuyor.

Darwin Núñez için kiralama formülü gündemde

Transferde öne çıkan seçeneklerden birinin kiralık anlaşma olduğu ifade ediliyor. Al-Hilal’in oyuncunun geleceğine ilişkin vereceği karar, sürecin ilerleyebilmesi açısından belirleyici olacak.

Suudi Arabistan basınında Trabzonspor’un Núñez için Beşiktaş ile rekabete girdiği yönünde de haberler bulunuyor. [2] Daha önce Al-Hilal’in oyuncunun Beşiktaş’a kiralanmasına sıcak baktığı yönündeki iddialar da Suudi kaynaklara yansımıştı. [3]

Bu nedenle Núñez dosyasında yalnızca Trabzonspor ile Al-Hilal arasındaki şartlar değil, oyuncunun tercihi ve diğer kulüplerin ilgisi de süreci etkileyebilir.

Al-Hilal’deki kadro durumu transfer ihtimalini artırıyor

Núñez, Ağustos 2025’te Liverpool’dan Al-Hilal’e transfer olmuştu. Uruguaylı futbolcunun Suudi Arabistan ekibindeki kadro durumu ise 2026’nın başında değişti.

Karim Benzema’nın kadroya katılmasının ardından yabancı oyuncu kontenjanı nedeniyle Núñez, Al-Hilal’in ligin ikinci yarısı için oluşturduğu yerel lig kadrosunun dışında bırakılmıştı. [4]

Bu durum, 27 yaşındaki santrforun yeni sezondaki geleceğinin transfer piyasasında tartışılmasının temel nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Trabzonspor neden Darwin Núñez ile ilgileniyor?

Núñez esas olarak santrfor pozisyonunda görev yapıyor. Peñarol ve Almería sonrasında Benfica’da dikkat çeken Uruguaylı futbolcu, 2022’de Liverpool’a transfer olmuş, 2025 yazında ise Al-Hilal’in kadrosuna katılmıştı. [4]

Trabzonspor açısından olası transfer, santrfor rotasyonuna uluslararası deneyime sahip farklı profilde bir oyuncunun eklenmesi anlamına geliyor. Bununla birlikte oyuncunun yüksek maliyeti nedeniyle kiralama şartları ve ücret paylaşımının görüşmelerde belirleyici olabileceği değerlendiriliyor.

Henüz resmî açıklama yapılmadı

Trabzonspor veya Al-Hilal, Darwin Núñez konusunda anlaşma sağlandığını açıklamadı. Bu nedenle mevcut bilgiler transferin tamamlandığı şeklinde değerlendirilmemeli.

Suudi Arabistan’dan gelen son haberler şu aşamada Trabzonspor’un oyuncuyla ilgilendiğini ve kiralama ihtimalinin gündemde bulunduğunu destekliyor. Taraflar arasında anlaşma sağlandığına ilişkin ise bağımsız ve resmî doğrulama bekleniyor.

Kaynaklar

[1] Ajel
[2] Al Yaum
[3] Ajel
[4] Al-Hilal ve oyuncu kariyer kayıtları

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: