ABD’de Mayo Clinic araştırmacıları, PARP inhibitörlerine karşı sonradan direnç geliştiren yüksek dereceli seröz yumurtalık kanserinde BCL-XL adlı proteinin hedeflenmesini araştırdı. 21 Eylül 2026’da yayımlanan çalışmada hücre deneyleri ile hastalardan alınan tümör dokularının farelerde büyütüldüğü hasta kaynaklı ksenograft modelleri kullanıldı.

Araştırmanın odağında, PARP inhibitörleriyle tedaviden sonra kanser hücrelerinin nasıl hayatta kaldığı ve gelişen direncin yeni bir biyolojik noktadan hedeflenip hedeflenemeyeceği vardı.

PARP tedavisinden sonra bazı hücreler yaşamayı sürdürüyor

PARP inhibitörleri, özellikle BRCA1 veya BRCA2 gibi DNA onarımında görevli genlerde bozukluk bulunan bazı yumurtalık kanserlerinde kullanılan hedefe yönelik tedaviler arasında yer alıyor.

Bu ilaçlar kanser hücresindeki DNA hasarını artırarak hücre ölümünü tetikleyebiliyor. Ancak zaman içinde direnç gelişmesi tedavinin önemli sorunlarından biri.

Araştırmacılar PARP inhibitörüne maruz kalan tüm kanser hücrelerinin aynı şekilde davranmadığını belirledi. Hücrelerin bir kısmı apoptoz adı verilen programlı hücre ölümüne giderken, başka bir kısmının çoğalmayı durdurmasına rağmen canlı kalmayı sürdürdüğü görüldü.

Bu hücresel durum, yaşlanma benzeri bir biyolojik programla ilişkilendirildi. Çalışmada çok çekirdekli ve yaşlanma özellikleri gösteren hücrelerin, PARP inhibitörü direnci gelişirken varlığını koruyabildiği gösterildi.

BCL-XL kanser hücresinin savunma hattında öne çıktı

Bilim insanları daha sonra hücre ölümünü düzenleyen BCL-2 protein ailesini inceledi.

Bulgular, BCL-XL adlı proteinin PARP tedavisinin oluşturduğu ölüm sinyallerini baskılayabildiğini gösterdi. Direnç gelişen bazı hücrelerde ve hasta kaynaklı tümör modellerinde BCL-XL düzeyi ve etkinliği arttı.

BCL-XL, hücre ölümünü tetikleyebilen bazı proteinlerin etkisini sınırlandırarak hasar görmüş kanser hücrelerinin yaşamını sürdürmesine katkıda bulunabiliyor.

Araştırmacılar bu mekanizmayı hedeflemek amacıyla A-1155463 adlı seçici ve deneysel bir BCL-XL inhibitörü kullandı.

A-1155463, yumurtalık kanseri hastalarında onaylanmış yeni bir ilaç olarak değil, BCL-XL mekanizmasının tedavi direncindeki rolünü değerlendirmek amacıyla kullanılan deneysel bir araştırma bileşiği olarak test edildi.

Laboratuvar modellerinde PARP etkisi güçlendi

A-1155463 farklı PARP inhibitörleriyle birlikte hücre kültürü modellerinde değerlendirildi.

BCL-XL’nin baskılanması, PARP inhibitörlerine direnç geliştirmiş birden fazla yüksek dereceli seröz yumurtalık kanseri hücre modelinde hücre ölümünü artırdı.

Araştırmacılar bu etkinin PARP inhibitörüne önceden duyarlı hücrelerde de görülebildiğini, ancak etkinin direnç geliştirmiş modellerde daha belirgin olduğunu bildirdi.

Bulgular, PARP direncinin yalnızca kanser hücresinin DNA onarım mekanizmalarını yeniden kazanmasıyla açıklanamayabileceğini düşündürüyor. Hasarlı hücrelerin ölüm sinyallerinden kaçabilmesi de direncin bir parçası olabilir.

Hasta kaynaklı dirençli tümör modeli incelendi

Çalışmanın hayvan deneylerinde PH039 adı verilen hasta kaynaklı yüksek dereceli seröz yumurtalık kanseri modeli kullanıldı.

PARP inhibitörüne başlangıçta duyarlı olan PH039S modelinden, tekrarlayan niraparib uygulamalarıyla PH039R adlı dirençli model oluşturuldu.

Fareler, tümörleri belirlenen büyüklüğe ulaştığında tedavi gruplarına ayrıldı. Her grupta 6 ila 7 hayvan yer aldı.

Niraparib günlük 100 miligram/kilogram, deneysel BCL-XL inhibitörü A-1155463 ise günlük 5 miligram/kilogram dozunda uygulandı. Kombinasyon grubunda iki ajan birlikte verildi.

Tedaviler günlük olarak uygulandı ve hayvanlar 28 güne kadar izlendi. Tümör büyüklüğü ultrasonla takip edildi.

Agresif dirençli modelde sağkalım sinyali

Agresif ve PARP inhibitörüne dirençli PH039R modelinde niraparib veya A-1155463 tek başına belirgin tümör kontrolü sağlamadı.

İki ajanın birlikte verilmesi tümör ilerlemesini yavaşlatma yönünde bir sonuç ortaya çıkardı. Ancak niraparibin tek başına kullanıldığı grupla kombinasyon grubunun karşılaştırılmasında tümör ilerlemesine ilişkin fark istatistiksel anlamlılık sınırına ulaşmadı. Bu karşılaştırmada p değeri 0,07 olarak bildirildi.

Daha belirgin bulgu sağkalım analizinde görüldü.

Niraparib tek başına uygulanan grupla karşılaştırıldığında kombinasyon grubunda ölüm için hesaplanan risk oranı 0,17 bulundu. Yüzde 95 güven aralığı 0,03 ile 0,90 arasında, log-rank p değeri ise 0,022 olarak bildirildi.

Bu sonuç yalnızca söz konusu preklinik fare modeli için geçerli. Veriler, aynı sağkalım avantajının yumurtalık kanseri hastalarında elde edileceği anlamına gelmiyor.

Etki bütün tümör modellerinde görülmedi

Araştırmanın önemli sınırlılıklarından biri, BCL-XL blokajının bütün modellerde aynı sonucu vermemesi oldu.

A-1155463, PARP inhibitörüne duyarlı PH039S ve PH077S modellerinde niraparibin tümör küçültücü etkisini belirgin şekilde artırmadı.

Daha yavaş ilerleyen PARP dirençli PH077R modelinde de kombinasyon etkili bulunmadı.

Bu farklılık, BCL-XL hedeflemesinin tüm PARP dirençli yumurtalık kanserlerine uygulanabilecek genel bir yaklaşım olarak değerlendirilemeyeceğini gösteriyor.

Gelecekteki çalışmaların, hangi tümörlerin BCL-XL bağımlılığı taşıdığını ve hangi hastaların böyle bir yaklaşımdan yararlanabileceğini gösterecek biyolojik belirteçleri araştırması gerekecek.

Klinik araştırma değil

Araştırma Faz 1, Faz 2 veya Faz 3 klinik çalışma niteliği taşımıyor.

Yumurtalık kanseri hastalarına A-1155463 verilmedi ve çalışmada insanlarda tedavi etkinliği veya güvenliliği ölçülmedi.

Bu nedenle sonuçlar yeni bir tedavinin klinik kullanıma hazır olduğunu göstermiyor.

BCL-XL’yi hedefleyen yaklaşımların insanlarda kullanılabilmesi için güvenlilik, uygun doz, olası yan etkiler ve PARP inhibitörleriyle birlikte kullanımının ayrı klinik araştırmalarda değerlendirilmesi gerekiyor.

Çalışmanın ortaya koyduğu temel bulgu, PARP inhibitörlerine karşı gelişen direncin ardında yalnızca DNA onarım mekanizmalarının değil, kanser hücresini ölümden koruyan biyolojik sistemlerin de bulunabileceği.

BCL-XL bu mekanizmalardan biri olarak öne çıkarken, elde edilen sonuçlar dirençli yumurtalık kanserinde yeni kombinasyon stratejilerinin araştırılması için preklinik bir bilimsel gerekçe sunuyor.

KAYNAKLAR

• Signal Transduction and Targeted Therapy – BCLXL blockade rewires cell fate to overcome PARP inhibitor resistance in ovarian cancer, 21 Eylül 2026

SEO BAŞLIK

Yumurtalık Kanserinde PARP Direncine BCL-XL Hedefi

META AÇIKLAMA

Yumurtalık kanserinde PARP direncine karşı BCL-XL blokajı, hasta kaynaklı tümör modelinde sağkalım sinyali verdi; sonuçlar preklinik düzeyde.

İngiltere’de 142 binden fazla kişinin katıldığı randomize kontrollü NHS-Galleri araştırması ise karmaşık bir tablo ortaya koydu. Test eklenen grupta bazı olumlu sonuçlar görülse de önceden belirlenen 12 kanser türünde evre III ve IV tanılarını birlikte azaltma hedefi karşılanmadı. Dolayısıyla tek kan testiyle çok sayıda kanseri tarayabilmek, yaşam kurtarıcı faydanın kesinleştiği anlamına gelmiyor.

FDA, Galleri için hangi sorulara yanıt arıyor?

FDA danışma kurulu, testin yararlarını, risklerini ve farklı kanser türlerindeki performansını değerlendirecek. Özellikle sonuçların, kullanım tanımında “erken saptama” ifadesini destekleyip desteklemediği tartışılacak.

Başvurudaki kullanım amacı, 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde birden fazla kanser türünün taranması. Kurulun görüşü tavsiye niteliğinde; nihai düzenleyici karar FDA’ya ait.

23 Eylül değerlendirmesi öncesindeki duruma göre Galleri, ABD’de hekim istemiyle sunulmasına rağmen FDA onayı almış değil. Danışma kurulu toplantısı, onay verilmesiyle aynı anlama gelmiyor.

Galleri kan testi kanda ne arıyor?

Test, kan dolaşımındaki hücre dışı DNA üzerinde kanserle ilişkili metilasyon örüntülerini inceliyor. Metilasyon, DNA üzerindeki kimyasal işaretlenmelerden biri; bu örüntüler hücrenin kökeni ve kanserle ilişkili değişimler hakkında bilgi verebiliyor.

Kanser sinyali saptandığında test, sinyalin vücudun hangi bölgesinden kaynaklanmış olabileceğine ilişkin tahmin de üretiyor. Bu bilgi sonraki incelemelere yön verebiliyor.

Galleri, gelecekteki kalıtsal kanser riskini hesaplayan bir genetik yatkınlık testi değil. Kan örneğinde mevcut bir kanserle ilişkili olabilecek sinyalleri araştırıyor.

142 bin kişilik araştırmada temel hedef neden karşılanmadı?

NHS-Galleri çalışmasında katılımcılar rastgele iki gruba ayrıldı. Bir grupta mevcut taramalara Galleri eklendi; diğer grupta mevcut taramalar sürdürüldü. Yaklaşık üç yıllık değerlendirmede, yıllık aralıklarla yapılan üç tarama turunun sonuçları incelendi.

Önceden belirlenen 12 kanser türünde evre III ve IV tanıları birlikte değerlendirildiğinde Galleri grubunda 706, kontrol grubunda 688 vaka görüldü. Aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi.

Bulgular, ASCO 2026 toplantısında sunuldu ve Journal of Clinical Oncology’de kongre özeti olarak yayımlandı. Kongre özeti, ayrıntılı tam araştırma makalesiyle aynı yayın türü değil.

Evre IV kanserlerdeki yüzde 14 azalma ne anlatıyor?

Aynı 12 kanser türünde yalnızca evre IV tanıları incelendiğinde Galleri grubunda 342, kontrol grubunda 397 vaka saptandı. Bu, yaklaşık yüzde 14 göreli azalmaya karşılık geldi.

Ancak evre IV sonucu, çalışmanın ikincil hedeflerinden biriydi. Ana hedefin karşılanmadığı değerlendirmede bu bulgu ihtiyatla yorumlanmalı. Ayrıca sonuç, tek seferlik kan testinden değil, tekrarlanan yıllık taramalardan elde edildi.

Galleri kan testi ne kadar güvenilir?

Testin başarısı kanser türüne ve evresine göre değişiyor. “50’den fazla kanseri tarıyor” ifadesi, bütün bu kanserlerin her evrede aynı başarıyla bulunabildiği anlamına gelmiyor.

Pozitif sonuç kesin kanser tanısı koymuyor. Sinyalin kaynağını araştırmak ve tanıyı doğrulamak için görüntüleme, gerektiğinde biyopsi gibi ek incelemeler gerekiyor. Kanser olmadığı hâlde pozitif sonuç alınması, gereksiz incelemelere ve kaygıya yol açabiliyor.

Negatif sonuç da kanseri dışlamıyor. Testin mevcut kanseri kaçırabilmesi, sonuçların kişinin öyküsü ve belirtileriyle birlikte değerlendirilmesini gerektiriyor.

Mamografi ve kolonoskopi yerine kullanılabilir mi?

Galleri, önerilen kanser taramalarının yerine kullanılmamalı. Yaşa ve kişisel riske göre planlanan mamografi, rahim ağzı ve bağırsak kanseri taramaları sürdürülmeli.

FDA başvurusu da testin mevcut taramalara ek kullanımını esas alıyor. Negatif Galleri sonucu, gerekli taramaları veya bir şikâyet nedeniyle yapılacak incelemeleri erteleme gerekçesi oluşturmuyor.

Daha fazla kanser bulmak, daha uzun yaşam sağlamak demek mi?

Bu iki sonuç ayrı ayrı değerlendirilmek zorunda. NHS-Galleri çalışmasının açıklanan bulguları, kanserden ölümlerin azaldığını göstermiyor; bu soruya yanıt verecek uzun dönem takip önemini koruyor.

Testin toplum genelindeki yerini belirlerken erken saptanan kanserler kadar kaçırılan vakalar, yanlış pozitif sonuçlar ve ek incelemelerin etkileri de hesaba katılmalı.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Galleri sonucu tek başına tanı koymaz veya kanseri dışlamaz. Yeni ya da kalıcı şikâyetlerde test sonucundan bağımsız olarak hekime başvurulmalıdır.

KAYNAKLAR

FDA — Galleri için Molecular and Clinical Genetics Panel toplantı duyurusu, FDA Executive Summary ve FDA Panel Questions — 23 Eylül 2026.

Journal of Clinical Oncology — NHS-Galleri randomize kontrollü çalışmasının birincil sonuçları, ASCO 2026 kongre özeti LBA100 — 3 Haziran 2026.

GRAIL / Galleri — Blood Test for Cancer Screening; Important Safety Information ve Laboratory/Test Information bölümleri — Erişim: 23 Eylül 2026.

Özellikle Marmara, Ege’nin kuzey ve iç kesimleri, Akdeniz’in bazı bölümleri, İç Anadolu ile Karadeniz hattında yağışlı hava öne çıkıyor.

Türkiye hava durumu bugün nasıl?

Meteoroloji’nin tahminlerine göre Türkiye genelinde parçalı ve çok bulutlu bir gökyüzü hakim olacak.

Marmara, Kuzey ve İç Ege, Akdeniz’in bazı kesimleri, İç Anadolu’nun önemli bölümü, Batı ve Orta Karadeniz ile Doğu Karadeniz kıyılarında sağanak ve yer yer gök gürültülü sağanak bekleniyor.

Yağışların bazı bölgelerde kısa sürede kuvvetlenebileceği tahmin ediliyor.

İstanbul hava durumu: Sağanak etkisini sürdürüyor

İstanbul’da hava durumu bugün serin ve yağışlı.

Kentte gün boyunca sağanak geçişlerinin görülmesi beklenirken sıcaklıkların son günlere göre daha düşük seyretmesi öngörülüyor.

İstanbul’da dışarı çıkacakların yağış ihtimaline karşı hazırlıklı olması gerekiyor.

Marmara Bölgesi hava durumu

Marmara’da parçalı ve çok bulutlu hava ile sağanak öne çıkıyor.

İstanbul başta olmak üzere bölgenin birçok noktasında yağış beklenirken yerel olarak kuvvetli sağanak ihtimali bulunuyor.

Rüzgârın özellikle Marmara’nın bazı kesimlerinde kuvvetlenmesi bekleniyor.

Ege Bölgesi hava durumu

Ege’nin kuzey ve iç kesimlerinde sağanak ve gök gürültülü sağanak görülebilir.

Kuzey Ege kıyılarında rüzgârın zaman zaman kuvvetli esmesi beklenirken Güney Ege’de yağışın daha sınırlı kalabileceği tahmin ediliyor.

İzmir ve çevresinde hava yer yer parçalı ve çok bulutlu seyredecek.

Akdeniz Bölgesi hava durumu

Akdeniz’de parçalı ve çok bulutlu hava hakim olacak.

Bölgenin bazı kesimlerinde yerel sağanak ve gök gürültülü sağanak bekleniyor. Özellikle iç ve yüksek kesimlerde kısa süreli yağış geçişleri görülebilir.

Denizlerde ise yer yer fırtınamsı rüzgâr ihtimali bulunuyor.

İç Anadolu hava durumu

İç Anadolu’nun bazı kesimlerinde parçalı ve çok bulutlu hava ile yerel sağanak bekleniyor.

Ankara ve çevresinde bulutluluk artarken bölgenin batısı başta olmak üzere yerel yağış ihtimali bulunuyor.

Sıcaklıkların gece ve sabah saatlerinde daha düşük hissedilmesi bekleniyor.

Karadeniz hava durumu

Karadeniz, bugünün hava durumu tahminlerinde yağışın en dikkat çektiği bölgeler arasında.

Batı ve Orta Karadeniz ile Doğu Karadeniz kıyılarında sağanak yağış beklenirken Karadeniz’de rüzgârın bazı kesimlerde fırtına seviyesine ulaşabileceği tahmin ediliyor.

Yağış alan bölgelerde sürücülerin görüş mesafesindeki azalmaya karşı dikkatli olması gerekiyor.

Doğu Anadolu hava durumu

Doğu Anadolu’da parçalı ve yer yer çok bulutlu hava bekleniyor.

Bölgenin bazı kuzey kesimlerinde yağış görülebilir. Güney ve batı kesimlerinde ise rüzgârın zaman zaman kuvvetli esmesi bekleniyor.

Gece sıcaklıklarının batı bölgelerine kıyasla daha düşük seyretmesi bekleniyor.

Güneydoğu Anadolu hava durumu

Güneydoğu Anadolu’da yağış diğer bölgelere göre daha sınırlı olacak.

Bölge genelinde parçalı ve az bulutlu hava beklenirken gündüz sıcaklıkları birçok kentte mevsimin diğer bölgelerine göre daha yüksek seyredecek.

Bugün hangi bölgelerde yağmur var?

23 Eylül Türkiye hava durumu tahminlerinde yağış ihtimalinin öne çıktığı bölgeler:

Marmara
Kuzey ve İç Ege
Akdeniz’in bazı kesimleri
İç Anadolu’nun bazı bölgeleri
Batı ve Orta Karadeniz
Doğu Karadeniz kıyıları

Yağışların yerel olması nedeniyle aynı şehir içinde dahi kısa mesafelerde farklı hava koşulları görülebilir.

Türkiye’de sıcaklıklar düşecek mi?

Sonbahar havasının özellikle kuzey ve batı kesimlerde daha belirgin hissedilmesi bekleniyor.

Yağış alan bölgelerde sıcaklıkların daha düşük hissedilmesi, iç ve doğu kesimlerde ise gece-gündüz sıcaklık farkının artması beklenebilir.

Kuvvetli yağış ve rüzgâra dikkat

Sağanak beklenen bölgelerde kısa süreli kuvvetli yağış; su baskını, ulaşımda aksama, yıldırım ve ani rüzgâr gibi riskleri beraberinde getirebilir.

Karadeniz ile Kuzey Ege’de deniz ulaşımını etkileyebilecek kuvvetli rüzgâr ve yer yer fırtına ihtimali de bulunuyor.

Güncel hava durumu ve meteorolojik uyarıların gün içerisinde takip edilmesi önem taşıyor.

Kaynaklar

Meteoroloji Genel Müdürlüğü
Meteoroloji Genel Müdürlüğü Deniz Tahmin Raporları

İstanbul hava durumu bugün nasıl, yağmur ne zaman bitecek? Meteoroloji’nin 23 Eylül tahminine göre kentte kuvvetli gök gürültülü sağanak bekleniyor. Perşembe ve cuma hava toparlanırken hafta sonunda yağış yeniden gündeme gelebilir.

İstanbul’da sonbahar kendisini iyiden iyiye hissettirmeye başladı. 23 Eylül Çarşamba sabahına yağmurlu başlayan kentte gün boyunca sağanak ve yer yer gök gürültülü yağışların etkili olması bekleniyor.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün İstanbul için yayımladığı son tahminde bugün birçok ilçede kuvvetli gök gürültülü sağanak yağış öngörülüyor. Günün en yüksek sıcaklığının yaklaşık 17 derece civarında kalması bekleniyor.

İstanbul’da bugün yağmur yağacak mı?

Evet. İstanbul’da 23 Eylül Çarşamba günü sağanak yağış günün ana hava olayı olacak.

Özellikle sabah ve günün ilerleyen saatlerinde yağışların zaman zaman kuvvetlenmesi beklenirken, kısa sürede yoğun yağış alan bölgelerde ulaşımda aksamalar ve su birikintileri görülebilir.

Kentte sıcaklık da önceki günlere kıyasla belirgin şekilde düşük seyredecek. Sabah saatlerinde yaklaşık 15 derece civarında olan hava sıcaklığının gün içinde 17 dereceyi aşmaması bekleniyor.

İstanbul’da yağmur ne zaman bitecek?

İstanbul’da yağışın ardından 24 Eylül Perşembe günü havanın büyük ölçüde toparlanması bekleniyor.

Perşembe günü sıcaklığın yaklaşık 20-22 dereceye yükselmesi, yağışın yerini parçalı bulutlu bir havaya bırakması tahmin ediliyor.

25 Eylül Cuma günü ise hava daha da açılacak. Sıcaklıkların 21-23 derece bandına çıkması ve İstanbul’da daha sakin bir sonbahar günü yaşanması bekleniyor.

Hafta sonunda İstanbul’da yeniden yağmur var mı?

Hafta sonu planı yapanlar için tahminler yeniden yağış ihtimaline işaret ediyor.

Meteoroloji’nin beş günlük tahmininde 26 Eylül Cumartesi ve 27 Eylül Pazar günleri gök gürültülü sağanak yağış ihtimali bulunuyor.

Cumartesi günü sıcaklığın yaklaşık 22-24 derece, pazar günü ise 22-23 derece civarında seyretmesi bekleniyor.

Bu nedenle perşembe ve cuma günü görülecek yağışsız havanın uzun sürmeyebileceği değerlendiriliyor.

İstanbul 5 günlük hava durumu

23 Eylül Çarşamba: Kuvvetli gök gürültülü sağanak, yaklaşık 17°C

24 Eylül Perşembe: Parçalı bulutlu, yaklaşık 20-22°C

25 Eylül Cuma: Parçalı bulutlu ve daha sıcak, yaklaşık 21-23°C

26 Eylül Cumartesi: Yeniden sağanak ihtimali, yaklaşık 22-24°C

27 Eylül Pazar: Gök gürültülü sağanak ihtimali, yaklaşık 22-23°C

Sabah evden çıkacaklar dikkat

İstanbul’da bugün dışarı çıkacakların şemsiye bulundurması önem taşıyor. Yağışın kuvvetlendiği saatlerde trafikte yoğunluk, görüş mesafesinde azalma ve bazı noktalarda kısa süreli su birikintileri oluşabilir.

Hava sıcaklığındaki düşüş nedeniyle özellikle sabah ve akşam saatlerinde ince bir mont veya yağmurluk da gerekebilir.

Kaynaklar

Meteoroloji Genel Müdürlüğü
Meteoroloji 1. Bölge Müdürlüğü

Üst göz kapağının normal konumundan aşağıya inmesine pitozis veya blefaropitozis adı verilir. Yaş ilerledikçe göz kapağını kaldıran yapının gevşemesi en sık nedenlerden biridir; ancak doğuştan gelen sorunlar, sinir ve kas hastalıkları, travma ve bazı işlemler de göz kapağı düşüklüğüne yol açabilir.

Özellikle tek gözde aniden başlayan düşüklük yalnızca estetik bir sorun kabul edilmemelidir. Göz bebeğinde değişiklik, çift görme, göz hareketlerinde bozulma, şiddetli baş veya boyun ağrısı ya da başka nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekebilir.

GÖZ KAPAĞI DÜŞÜKLÜĞÜ NEDİR?

Pitozis, üst göz kapağı kenarının normalden daha aşağıda bulunmasıdır.

Hafif vakalarda yalnızca iki göz arasında küçük bir asimetri fark edilebilir.

Daha ileri düşüklükte ise göz kapağı göz bebeğinin bir bölümünü örterek üst görme alanını etkileyebilir.

Kişi bunu telafi etmek için farkında olmadan kaşlarını sürekli kaldırabilir veya başını geriye doğru tutabilir.

Dolayısıyla pitozis yalnızca estetik görünümü ilgilendiren bir durum değildir.

2025 yılında yayımlanan bir bilimsel değerlendirme de pitozisin görme alanı, kontrast duyarlılığı ve genel görsel kalite üzerinde farklı etkiler oluşturabileceğini ortaya koyuyor.

GÖZ KAPAĞI YAŞLA BİRLİKTE NEDEN DÜŞER?

Erişkinlerde sonradan ortaya çıkan pitozisin önemli nedenlerinden biri aponevrotik pitozistir.

Üst göz kapağını kaldıran levator kasının kapağa kuvvet aktarmasını sağlayan tendon benzeri yapıda yaşla birlikte gevşeme veya ayrılma meydana gelebilir.

Bu durumda kasın kendisi çalışmasına rağmen kuvvet göz kapağına eskisi kadar etkili aktarılamaz.

Sonuçta üst göz kapağı giderek aşağıya iner.

Yaşa bağlı değişiklikler çoğunlukla yavaş gelişir ve iki gözde birden bulunabilir; ancak asimetri görülebilir.

GÖZ KAPAĞI DÜŞÜKLÜĞÜ İLE FAZLA DERİ AYNI ŞEY Mİ?

Hayır.

Bu ayrım özellikle estetik açıdan önemli.

Dermatoşalazis olarak adlandırılan durumda üst göz kapağındaki deri gevşer ve fazlalaşır.

Pitoziste ise göz kapağının kendi kenarı aşağıya iner.

Bir kişide yalnızca fazla deri bulunabilir.

Yalnızca pitozis olabilir.

Ya da ikisi aynı anda görülebilir.

Bu nedenle “göz kapağım düştü” şikâyetiyle başvuran herkese aynı ameliyatın uygulanması doğru değildir.

Blefaroplasti fazla deri ve gerektiğinde yağ dokusuyla ilgilenirken, gerçek pitoziste göz kapağını kaldıran mekanizmanın ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

GÖZ KAPAĞI DÜŞÜKLÜĞÜNÜN NEDENLERİ NELERDİR?

Pitozis tek bir hastalık değildir.

Nedene göre farklı gruplara ayrılabilir.

Yaşla ilişkili aponevrotik pitozis erişkinlerde sık karşılaşılan tiplerden biridir.

Doğuştan pitozis göz kapağını kaldıran kasın gelişimiyle ilişkili olabilir.

Kas hastalıklarına bağlı miyojenik pitozis görülebilir.

Sinir sisteminden kaynaklanan nörojenik pitozis gelişebilir.

Travma veya göz çevresindeki cerrahi girişimler de pitozise neden olabilir.

Bazı mekanik sorunlar göz kapağının ağırlığını artırarak aşağıya doğru çekebilir.

2025 tarihli kapsamlı bilimsel inceleme, pitozisin tek başına ortaya çıkabileceği gibi bazı göz veya sistemik hastalıkların parçası olarak da görülebileceğini vurguluyor.

AKŞAMA DOĞRU ARTAN GÖZ KAPAĞI DÜŞÜKLÜĞÜ NE ANLAMA GELİR?

Gün içinde değişkenlik gösteren pitozis özellikle önemlidir.

Myastenia gravis adı verilen nöromüsküler hastalıkta göz kapağı düşüklüğü yorulmayla artabilir.

Sabah daha normal görünen göz kapağı günün ilerleyen saatlerinde belirgin biçimde düşebilir.

Çift görme de eşlik edebilir.

Ancak gün sonunda gözlerin yorgun görünmesi tek başına myastenia gravis tanısı koydurmaz.

Tanı için nörolojik ve oftalmolojik değerlendirme, muayene ve gerektiğinde ek testler gerekir.

TEK GÖZ KAPAĞININ ANİDEN DÜŞMESİ NEDEN ÖNEMLİ?

Yıllar içinde yavaş gelişen pitozis ile birkaç saat içinde ortaya çıkan pitozis aynı şekilde değerlendirilmez.

Ani başlayan tek taraflı pitozis bazı sinir sistemi sorunlarının belirtisi olabilir.

Özellikle göz kapağı düşüklüğüne göz hareketlerinde bozukluk, çift görme veya göz bebeğinde büyüme eşlik ediyorsa üçüncü kraniyal sinir felci gibi nedenlerin değerlendirilmesi gerekir.

Bazı üçüncü sinir felçleri beyin damarlarındaki anevrizmalarla ilişkili olabilir.

Bu nedenle ani pitozis ve göz bebeği değişikliğinin birlikte bulunması acil tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

HORNER SENDROMU GÖZ KAPAĞINI DÜŞÜREBİLİR Mİ?

Evet.

Horner sendromunda genellikle hafif bir üst göz kapağı düşüklüğü ve aynı taraftaki göz bebeğinde küçülme görülür.

Bunun nedeni göze ulaşan sempatik sinir yolundaki bozukluktur.

Sorun beyinden başlayıp boyun ve göğüs bölgesine uzanan sinir yolunun farklı noktalarında ortaya çıkabilir.

Dolayısıyla yeni gelişen Horner sendromunun altında bazen ciddi nedenler bulunabilir ve uygun değerlendirme gerekir.

BOTOKS SONRASI GÖZ KAPAĞI DÜŞEBİLİR Mİ?

Evet.

Botulinum toksini özellikle alın veya kaş çevresine uygulandığında nadiren istenmeyen göz kapağı veya kaş düşüklüğü gelişebilir.

Botulinum toksininin hedeflenmeyen kaslara etkisi veya enjeksiyonun anatomik konumu bunda rol oynayabilir.

Bu durum çoğunlukla geçicidir çünkü botulinum toksininin etkisi zaman içinde azalır.

Ancak botoks sonrasında ortaya çıkan her “ağır göz kapağı” gerçek pitozis değildir.

Kaşın aşağıya inmesi de üst göz kapağında ağırlık hissi ve kapüşonlu görünüm oluşturabilir.

Bu nedenle kaş düşüklüğü ile gerçek göz kapağı pitozisinin birbirinden ayrılması gerekir.

GÖZ KAPAĞI DÜŞÜKLÜĞÜ NASIL ANLAŞILIR?

Tanı yalnızca aynaya bakılarak konulmaz.

Muayenede göz kapağının göz bebeğine göre konumu ölçülebilir.

Göz kapağını kaldıran levator kasının fonksiyonu değerlendirilir.

İki göz arasındaki fark incelenir.

Göz bebeklerinin büyüklüğüne ve ışığa verdiği yanıta bakılır.

Göz hareketleri değerlendirilir.

Hastanın eski fotoğrafları da değişimin ne zaman başladığını anlamada oldukça değerli olabilir.

Güncel tanı algoritmalarında pitozisin ne zaman başladığı, ani mi yoksa yavaş mı geliştiği, gün içinde değişip değişmediği, göz bebeği ve göz hareketlerinde eşlik eden değişiklikler özellikle önem taşıyor.

GÖZ KAPAĞI DÜŞÜKLÜĞÜ İÇİN HANGİ TESTLER YAPILIR?

Her hastaya aynı testler yapılmaz.

Yaşa bağlı tipik pitoziste ayrıntılı göz muayenesi yeterli olabilir.

Ancak myastenia gravis düşünülüyorsa antikor testleri, elektrofizyolojik incelemeler veya hastalığa özgü başka değerlendirmeler gerekebilir.

Sinir felci veya Horner sendromu şüphesi varsa nedenine göre beyin, damarlar, boyun veya göğüs bölgesinin görüntülenmesi gündeme gelebilir.

Dolayısıyla “pitozis için hangi kan testi yapılır?” sorusunun herkese uyan tek bir cevabı yoktur.

Testi belirleyen şey düşüklüğün altında düşünülen nedendir.

GÖZ KAPAĞI DÜŞÜKLÜĞÜ AMELİYATSIZ GEÇER Mİ?

Nedene bağlıdır.

Bazı geçici nedenler ortadan kalktığında pitozis düzelebilir.

Botulinum toksini sonrası oluşan düşüklük çoğunlukla toksinin etkisi azaldıkça geriler.

Myastenia gravis gibi hastalıklarda altta yatan hastalığın tedavisi göz kapağı belirtilerini etkileyebilir.

Yaşa bağlı yapısal pitozis ise çoğunlukla kendiliğinden tamamen düzelmez.

ABD'de belirli edinilmiş pitozis tiplerinde kullanılan oksimetazolin hidroklorür yüzde 0,1 göz damlası da bulunuyor. Bu ilaç Müller kasını uyararak bazı erişkin hastalarda göz kapağını sınırlı miktarda kaldırabiliyor.

2026 tarihli güncel değerlendirmede randomize çalışmaların göz kapağı yüksekliği ve üst görme alanında mütevazı fakat istatistiksel olarak anlamlı iyileşme gösterdiği belirtiliyor.

Ancak damla bütün pitozis türlerini düzeltmez ve yapısal sorunu kalıcı olarak onarmaz.

GÖZ KAPAĞI DÜŞÜKLÜĞÜ AMELİYATI NASIL YAPILIR?

Cerrahi yöntem pitozisin nedenine, derecesine ve levator kasının çalışma gücüne göre seçilir.

Yaşa bağlı aponevrotik pitoziste göz kapağını kaldıran levator aponevrozunun yeniden konumlandırılması veya güçlendirilmesi uygulanabilir.

Kas fonksiyonu iyi olmayan ağır vakalarda farklı cerrahi teknikler gerekebilir.

Örneğin bazı hastalarda göz kapağının kaldırılmasına alın kasının yardımcı olmasını sağlayan frontalis askısı kullanılabilir.

Dolayısıyla “pitozis ameliyatı” tek bir standart ameliyatın adı değildir.

GÖZ KAPAĞI AMELİYATI İLE BLEFAROPLASTİ AYNI MI?

Hayır.

Blefaroplasti çoğunlukla göz kapağındaki fazla deri ve gerektiğinde yağ dokusunun düzenlenmesini amaçlar.

Pitozis ameliyatı ise göz kapağının yüksekliğini sağlayan kaldırıcı mekanizmayı düzeltmeyi hedefler.

Bazı kişilerde hem dermatoşalazis hem pitozis bulunduğu için iki sorun aynı cerrahi plan içinde ele alınabilir.

Ancak yalnızca fazla deriyi almak gerçek pitozisi her zaman düzeltmez.

Bu ayrım özellikle estetik amaçla göz kapağı ameliyatı düşünen kişiler için önemli.

AMELİYAT SONRASI İKİ GÖZ TAMAMEN AYNI OLUR MU?

Amaç göz kapağı yüksekliğini ve fonksiyonunu mümkün olduğunca dengeli hale getirmektir.

Ancak insan yüzünde doğal asimetri vardır ve cerrahi sonrasında da milimetrik farklılıklar kalabilir.

Aşırı veya yetersiz düzeltme, asimetri ve gözün tam kapanmasında geçici veya daha uzun süren güçlükler pitozis cerrahisinin olası komplikasyonları arasındadır.

Bazı hastalarda yeniden müdahale gerekebilir.

GÖZ KAPAĞI DÜŞÜKLÜĞÜ NE ZAMAN ACİLDİR?

Uzun süredir var olan ve yavaş ilerleyen göz kapağı düşüklüğü çoğunlukla acil bir tablo değildir.

Ancak aşağıdaki durumlarda hızlı tıbbi değerlendirme önemlidir:

Göz kapağının aniden düşmesi.

Yeni başlayan çift görme.

Göz hareketlerinde bozukluk.

İki göz bebeği arasında yeni gelişen belirgin büyüklük farkı.

Şiddetli yeni baş veya boyun ağrısı.

Yüzde, kolda veya bacakta güçsüzlük ya da uyuşma.

Konuşma bozukluğu veya başka yeni nörolojik belirtiler.

Bu belirtilerde sorun yalnızca göz kapağının görünümü olmayabilir.

GÖZ KAPAĞI DÜŞÜKLÜĞÜ İÇİN HANGİ DOKTORA GİDİLİR?

İlk değerlendirme için göz hastalıkları uzmanına başvurulabilir.

Özellikle cerrahi değerlendirmede oküloplastik cerrahiyle ilgilenen göz hastalıkları uzmanları pitozis konusunda çalışır.

Muayenede nörolojik bir neden düşünülürse nöroloji değerlendirmesi de gerekebilir.

En önemli nokta, estetik müdahaleye karar vermeden önce düşüklüğün gerçek nedeninin belirlenmesidir.

Çünkü yaşla birlikte gelişen pitozis oldukça yaygın olsa da göz kapağı düşüklüğü bazen daha geniş bir nörolojik veya sistemik hastalığın ilk görünen belirtisi olabilir.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Aniden gelişen göz kapağı düşüklüğü; çift görme, göz bebeği değişikliği, şiddetli baş-boyun ağrısı veya nörolojik belirtilerle birlikteyse acil tıbbi değerlendirme gerekir.

KAYNAKLAR

Progress in Retinal and Eye Research — Unraveling Ptosis: A Comprehensive Review of Clinical Manifestations, Genetics, and Treatment

Otolaryngologic Clinics of North America — Ptosis Evaluation for Otolaryngologists

International Ophthalmology — How Ptosis Affects the Visual Quality: An Overview of Visual Quality Impairments and Contributing Factors in Ptotic Eyes

Ancak bu tavsiye herkes için geçerli değil. Böbreklerin potasyumu yeterince uzaklaştıramadığı kişilerde veya potasyumu yükseltebilen bazı kalp ve tansiyon ilaçlarını kullananlarda bu ürünler kandaki potasyumun tehlikeli düzeylere çıkmasına katkıda bulunabilir.

“Diyet tuzu” aslında nedir?

Normal sofra tuzunun temel bileşeni sodyum klorürdür.

Düşük sodyumlu tuz alternatiflerinde ise sodyum klorürün bir bölümü genellikle potasyum klorürle değiştirilir. Böylece aynı miktardaki üründen alınan sodyum azaltılırken potasyum alımı yükselir.

Bu değişim çoğu sağlıklı yetişkin açısından avantaj sağlayabilir. Yüksek sodyum tüketimi tansiyonun yükselmesiyle ilişkilidir; potasyum alımının artırılması ise uygun kişilerde kan basıncı üzerinde olumlu etki gösterebilir.

Dünya Sağlık Örgütü 2026'da yetişkinlerin günlük sodyum alımının 2.000 mg'ın, yani yaklaşık 5 gram tuzun altında tutulması önerisini sürdürüyor.

WHO'nun düşük sodyumlu tuz önerisi de bu genel sodyum azaltma yaklaşımının bir parçası.

Ama önerinin önemli bir istisnası var

Dünya Sağlık Örgütü'nün 2025 rehberindeki düşük sodyumlu tuz önerisi genel yetişkin nüfusa yönelik.

Böbrek fonksiyon bozukluğu bulunan veya potasyumun vücuttan atılmasını bozabilecek başka hastalık ve durumları olan kişiler önerinin dışında bırakılıyor.

Bunun nedeni hiperkalemi olarak adlandırılan kandaki potasyum yüksekliği riski.

Sağlıklı böbrekler fazla potasyumun önemli bölümünü idrarla uzaklaştırabilir. Böbrek fonksiyonu azaldığında ise bu denge bozulabilir.

Potasyum klorür içeren tuz alternatiflerinin düzenli kullanılması böyle bir kişide günlük potasyum alımını daha da yükseltebilir.

Tansiyon ilacı kullanıyorsanız etikete bakın

Risk yalnızca böbrek hastalığı bulunan kişilerle sınırlı değil.

Bazı tansiyon ve kalp ilaçları kandaki potasyum düzeyini artırabilir. Bu ilaçları kullanan kişinin aynı zamanda potasyum klorür içeren tuz alternatiflerini düzenli tüketmesi toplam riski yükseltebilir.

Özellikle anjiyotensin reseptör blokerleri, yani ARB grubundaki bazı ilaçlarda bu konu önem taşıyor.

Valsartan bunlardan biri.

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi'nin Temmuz 2026'da güncellenen valsartan bilgilendirmesinde, potasyum içeren takviyeler ve tuz alternatiflerinin ilaçla etkileşebileceği belirtiliyor. Düzenli olarak potasyum içeren tuz alternatifi kullananların bunu doktorlarına bildirmeleri isteniyor.

Benzer durum ACE inhibitörleri olarak bilinen bazı tansiyon ilaçlarında da gündeme gelebilir.

Spironolakton kullananlarda neden daha önemli?

Spironolakton, kalp yetersizliği ve bazı başka durumlarda kullanılan potasyum tutucu bir diüretiktir.

İlacın etkilerinden biri vücudun potasyum tutmasını artırabilmesidir. Bu nedenle spironolakton tedavisinde kandaki potasyum ve böbrek fonksiyonları belirli aralıklarla takip edilebilir.

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi, spironolaktonun bazen potasyum düzeyini yükselterek hiperkalemiye neden olabileceğini belirtiyor.

Potasyum içeren tuz alternatiflerinin kullanılması potasyum düzeyini daha da yükseltebilir.

NHS Specialist Pharmacy Service'in 2026'da güncellenen spironolakton izlem önerilerinde de hastalara potasyum içeren tuz alternatiflerinden kaçınmaları tavsiye ediliyor.

Hangi ilaçlarda dikkat edilmeli?

Potasyum düzeyini etkileyebilen ilaçların tamamını tek bir kısa listeyle sınırlamak doğru olmaz. Ancak klinikte özellikle şu gruplar değerlendirilir:

ACE inhibitörleri

Anjiyotensin reseptör blokerleri

Spironolakton ve eplerenon gibi potasyum tutucu ilaçlar

Bazı diğer potasyum tutucu diüretikler

Potasyum takviyeleri

Bu ilaçlardan birini kullanmak, herkeste mutlaka tehlikeli potasyum yüksekliği gelişeceği anlamına gelmez.

Risk; böbrek fonksiyonuna, kullanılan ilaçların kombinasyonuna, doza, yaşa, eşlik eden hastalıklara ve toplam potasyum alımına göre değişir.

Bu nedenle reçeteli tedaviyi kendi kendine kesmek yerine, potasyumlu tuz kullanımı sağlık profesyoneliyle birlikte değerlendirilmelidir.

Hiperkalemi nedir?

Hiperkalemi, kandaki potasyum düzeyinin normal aralığın üzerine çıkmasıdır.

Potasyum kasların ve özellikle kalbin elektriksel çalışması için gerekli bir mineraldir. Ancak kandaki düzeyinin aşırı yükselmesi kalbin elektriksel iletimini etkileyebilir.

Hafif hiperkalemi hiçbir belirti vermeyebilir ve yalnızca kan tahlilinde fark edilebilir.

Daha belirgin yükselmelerde:

Kas güçsüzlüğü

Uyuşma veya karıncalanma

Bulantı

Çarpıntı

gibi belirtiler görülebilir.

Ciddi hiperkalemi tehlikeli kalp ritmi bozukluklarına yol açabilir.

Bu nedenle risk grubundaki kişilerde yalnızca belirtileri beklemek yerine gerektiğinde kan testleriyle potasyum düzeyinin izlenmesi önemlidir.

Etikette hangi ifadeye bakılmalı?

Tuz paketinin ön yüzündeki “düşük sodyumlu” veya “diyet” ifadesi tek başına ürünün içeriğini anlatmaya yetmez.

İçindekiler bölümüne bakın.

“Potasyum klorür” ifadesi, sodyumun bir bölümünün potasyumla değiştirildiğini gösterir.

Ürünün içerdiği sodyum ve potasyum miktarları markaya ve formülasyona göre değişebilir. Bu nedenle bütün düşük sodyumlu tuzları aynı kabul etmek doğru değildir.

“Daha sağlıklı” neden herkeste aynı anlama gelmiyor?

Potasyum içeren düşük sodyumlu tuzlar yanlış veya zararlı ürünler değildir.

Dünya Sağlık Örgütü tam tersine, uygun yetişkinlerde normal sofra tuzu yerine kullanılmalarını sodyum tüketimini azaltmaya yönelik seçeneklerden biri olarak öneriyor.

Sorun, bu önerinin sağlık durumu ve ilaç kullanımından bağımsız biçimde herkese uygulanması.

Böbrekleri sağlıklı olan ve potasyum dengesini etkileyen bir hastalığı veya ilacı bulunmayan bir yetişkinle ileri böbrek hastalığı bulunan ya da potasyumu yükselten birkaç ilaç kullanan kişinin aynı ürünü aynı riskle tüketmesi beklenmez.

Tuzu azaltmanın tek yolu tuz alternatifi değil

Sodyum tüketimini azaltmak için mutlaka potasyumlu tuz kullanmak gerekmiyor.

Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerin günde 5 gramdan az tuz tüketmesini öneriyor. Bunun için yemeklere eklenen tuzu azaltmanın yanı sıra işlenmiş gıdalardan gelen gizli sodyumun da dikkate alınması gerekiyor.

Hazır yemekler, işlenmiş et ürünleri, bazı peynirler, tuzlu atıştırmalıklar, hazır soslar ve benzeri ürünler günlük sodyum tüketiminin önemli kaynakları olabilir.

Yemekleri otlar, baharatlar ve farklı aromalarla tatlandırmak da tuz miktarını azaltmanın yollarından biri.

Kimler özellikle dikkat etmeli?

Böbrek fonksiyon bozukluğu bulunanlar, daha önce yüksek potasyum saptananlar ve potasyumu yükseltebilecek ilaçlar kullananlar potasyum klorür içeren tuz alternatiflerini rutin olarak kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışmalı.

Aynı durum birden fazla kalp veya tansiyon ilacı kullanan kişiler için de önem taşıyor.

Reçeteli ilacınızı bu bilgi nedeniyle kendi kendinize bırakmayın. Daha güvenli yaklaşım, kullandığınız tuz ürününün etiketini ve ilaç listenizi doktor veya eczacınızla birlikte değerlendirmek.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Böbrek hastalığınız, yüksek potasyum öykünüz veya düzenli kalp-tansiyon ilacı kullanımınız varsa potasyum klorür içeren tuz alternatiflerini kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışın. Reçeteli ilaçlarınızı kendi kendinize bırakmayın veya dozunu değiştirmeyin.

KAYNAKLAR

World Health Organization — Use of Lower-Sodium Salt Substitutes: WHO Guideline, 2025

World Health Organization — Sodium Reduction Fact Sheet, 2026

National Health Service — Valsartan: Medicine for High Blood Pressure and Heart Failure, 2026

Ancak iki besinin birlikte tüketilmesi kendiliğinden yağ yakımı ya da belirli miktarda kilo kaybı sağlamaz. Sonucu, zaman içindeki toplam enerji dengesi ve sürdürülebilir alışkanlıklar belirler. Besin eşleştirmeleri bu düzeni kurmak için kullanılabilecek pratik araçlardır.

Besinleri birlikte tüketmek kilo vermeye nasıl yardımcı olabilir?

Yoğurt, yumurta, balık ve baklagiller gibi besinler öğüne protein kazandırır. Sebzeler, bütün meyveler, yulaf ve diğer tam tahıllar ise lif alımını destekler. Sebzelerin su içeriği ve hacmi de tabağın daha doyurucu görünmesine ve hissedilmesine katkıda bulunabilir.

Buradaki önemli noktalardan biri, yeni bir besini mevcut öğüne nasıl eklediğinizdir. Daha yüksek kalorili bir malzemenin bir bölümünü sebzeyle değiştirmek, öğünün enerji içeriğini azaltabilir. Aynı öğüne fazladan kuruyemiş, yağ veya sos eklemek ise toplam enerjiyi artırabilir.

Aşağıdaki eşleşmeler, beslenme rehberlerinden hareketle hazırlanmış uygulama örnekleridir. Her birinin özel bir zayıflatıcı etkisi olduğu veya diğer öğünlerden daha fazla kilo kaybettirdiği gösterilmiş değildir.

Yoğurt ve yulaf: Kâsenin tamamı önemli

Sade yoğurtla yulaf, protein ve lif içeren pratik bir kahvaltı ya da ara öğün oluşturabilir. Yoğurdun protein miktarı ürünün türüne, yulafın katkısı ise kullanılan miktara göre değişir.

Bu kâseye bal, şurup, çikolata parçaları ve bol miktarda kuruyemiş eklendiğinde toplam enerji belirgin biçimde yükselebilir. Dolayısıyla “yoğurt ve yulaf yiyorum” demek, öğünün kilo verme planına uygun olduğunu tek başına göstermez.

Sade ürünleri tercih etmek ve eklenen malzemelerin miktarını görmek, kâseyi ihtiyaca göre düzenlemeyi kolaylaştırır.

Yumurta ve sebze: Kahvaltıyı çeşitlendiren eşleşme

Yumurta; domates, biber, ıspanak veya mantarla birlikte hazırlanabilir. Böylece kahvaltıya protein yanında sebze çeşitliliği ve hacim eklenir.

Menemen veya sebzeli omlet bu yaklaşımın tanıdık örnekleridir. Kullanılan yağın miktarı ve yanındaki ekmek, peynir gibi diğer yiyecekler de öğünün toplamına dahildir. Yalnızca ana malzemeye odaklanmak, tabağın bütününü gözden kaçırabilir.

Nohut ve yeşillik: Salatayı daha doyurucu hâle getirmek

Yalnızca yeşillikten oluşan bir salata bazı kişiler için yeterince doyurucu olmayabilir. Haşlanmış nohut veya mercimek eklemek, salataya bitkisel protein ve lif kazandırır.

Roka, marul, maydanoz, domates ve salatalıkla hazırlanan bir baklagil salatası, öğün planında değerlendirilebilir. Porsiyon, salatanın tek başına mı yoksa başka yemeklerin yanında mı yenileceğine göre düzenlenmelidir.

Elma ve kuruyemiş: Ara öğünde miktarı görünür kılmak

Bütün bir meyvenin yanında tuzsuz badem, fındık veya ceviz tüketmek, farklı besin gruplarını bir araya getirir. Meyve lif sağlarken kuruyemişler yağ, bir miktar protein ve lif içerir.

Kuruyemişler enerji açısından yoğun besinlerdir. Paketten doğrudan yemek yerine tüketilecek miktarı küçük bir kaba ayırmak, porsiyonu fark etmeyi kolaylaştırabilir. Meyvenin yanına eklenen kuruyemişin de günlük toplamın bir parçası olduğu unutulmamalıdır.

Tam tahıllı ekmek ve lor peyniri: Yasak yerine öğün dengesi

Kilo verme planında ekmeği otomatik olarak dışlamak gerekmez. Tam tahıllı ekmek, lor peyniri ve yanında domates ya da salatalıkla pratik bir öğün hazırlanabilir.

Tam tahıllı ekmek lif alımına, peynir ise protein alımına katkıda bulunur. Ekmeğin dilim büyüklüğü, peynirin miktarı ve ürünün içeriği sonucu değiştirir. “Tam tahıllı” ifadesi sınırsız tüketim anlamına gelmez.

Balık ve sebze: Pişirme yöntemi de hesaba katılmalı

Balığın yanında fırınlanmış, buharda pişirilmiş veya ölçülü yağla hazırlanmış sebzeler tüketilebilir. Bu eşleşme proteinle sebze çeşitliliğini aynı tabakta buluşturur.

Kızartma, pane ve yoğun soslar öğünün enerji içeriğini artırabilir. Balığın yanında servis edilen garnitürün bir bölümünü sebzeyle değiştirmek, tabağı düzenlemenin uygulanabilir yollarından biridir.

Yeşillik ve avokado: Salatadaki yağ kaynaklarını birlikte düşünün

Avokado, lif ve doymamış yağ içeren bir besindir. Yeşilliklerle birlikte salataya lezzet ve çeşitlilik katabilir.

Ancak avokadonun yanında bol zeytinyağı, kuruyemiş ve yoğun sos kullanıldığında birden fazla enerji kaynağı aynı tabakta toplanır. Salataya eklenen bütün malzemelerin miktarını birlikte değerlendirmek gerekir. Avokado, kilo vermek için tüketilmesi zorunlu bir besin de değildir.

Araştırmalar tokluk konusunda ne söylüyor?

2025’te Obesity Pillars dergisinde yayımlanan randomize bir araştırmada, fazla kilolu veya obezitesi olan 50 kadında süzme yoğurt ile yer fıstığı karşılaştırıldı. Yoğurt grubunda tüketimden 30 dakika sonra bildirilen tokluk daha yüksek bulundu.

Bu sonuç, kısa süreli bir tokluk ölçümüne dayanıyordu. Yoğurdun uzun vadede daha fazla kilo kaybettirdiğini veya herkes için yer fıstığından üstün olduğunu göstermiyordu.

Üstelik araştırmaların tamamı aynı sonucu vermiyor. Nutrition Journal’da 2013’te yayımlanan başka bir çalışmada, aynı enerjiyi sağlayan iki yoğurdun protein miktarı farklı olmasına rağmen tokluk ve sonraki besin tüketimi açısından anlamlı fark bulunmadı.

Bu nedenle tek bir malzemeden herkeste aynı etkiyi beklemek doğru olmaz.

Besin eşleştirirken hangi ayrıntılar önemli?

Öğünün tamamına bakın. Ana yiyeceğin yanında içecekler, soslar ve eklenen yağlar da enerji sağlar.

Besinleri sürekli üst üste eklemek yerine, bazı malzemelerin yerine kullanmayı düşünün. Örneğin yoğun sosun bir bölümünü azaltmak veya garnitürü sebzeyle çeşitlendirmek öğünün toplamını değiştirebilir.

Paket üzerindeki porsiyonla gerçekten tükettiğiniz miktarı karşılaştırın. Bir pakette birden fazla porsiyon bulunabilir.

Sevdiğiniz ve sürdürebildiğiniz seçeneklere öncelik verin. Tek bir “ideal ikili” bulmak, uzun vadeli beslenme düzeninin yerini tutmaz.

Bu eşleşmelerle kaç kilo verilir?

Bu besinlere bakarak haftalık veya aylık kilo kaybı hesaplanamaz. Enerji ihtiyacı; yaş, vücut özellikleri, hareket düzeyi ve sağlık durumuna göre değişir. Aynı öğün, farklı kişilerin günlük beslenmesinde farklı bir yere sahip olabilir.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel diyet veya tedavi planı değildir. Kronik hastalığı, besin alerjisi ya da özel beslenme gereksinimi olan kişiler kilo yönetimini hekim ve diyetisyenle planlamalıdır.

KAYNAKLAR

ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK) — Kilo verme ve korumada beslenme ve fiziksel aktivite rehberi.

NIDDK — Besin porsiyonları ve kişiye uygun tüketim miktarları rehberi.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) — Sağlıklı kilo yönetiminde sebze ve meyve tüketimi rehberi, 2026.

CDC — Daha sağlıklı öğün ve ara öğün hazırlama rehberi, 2026.

Obesity Pillars, 2025 — Fazla kilolu ve obezitesi olan kadınlarda süzme yoğurt ve yer fıstığının tokluk üzerindeki etkilerini karşılaştıran randomize klinik çalışma.

Nutrition Journal, 2013 — Protein miktarı farklı yoğurtların iştah kontrolü ve sonraki besin tüketimi üzerindeki etkilerini inceleyen çalışma.

İptal hükmünün yürürlüğe gireceği 9 Aralık 2026 yaklaşırken, karar vericilerin önünde somut bir gündem bulunuyor: Düzenleme kimleri kapsayacak, aile birliği nasıl korunacak, sağlık mazeretleri nasıl değerlendirilecek ve başvurular hangi takvimle sonuçlandırılacak?

Taşerondan kadroya geçenler de 4/D’li

375 sayılı KHK’nin geçici 23. maddesi kapsamında kamu kurumlarının sürekli işçi kadrolarına geçirilen çalışanlar da 4/D statüsünde. Kadroya geçişlerinin farklı bir düzenlemeye dayanması, bu gerçeği değiştirmiyor. Bununla birlikte yer değişikliği konusunda farklı hükümlere tabi olmaları, uygulamada aynı statü içinde farklı sonuçlar doğuruyor.

Balıkesir İl Sağlık Müdürlüğünün 6 Nisan 2026 tarihli sürekli işçi il içi yer değişikliği duyurusunda, geçici 23. madde kapsamındaki çalışanların hariç tutulması bu ayrımın somut örneklerinden biri.

Bu nedenle çözüm, yalnızca yeni bir tayin duyurusu yayımlanmasıyla sınırlı kalmamalı. Düzenlemenin kapsamı açıkça tanımlanmalı; taşerondan sürekli işçi kadrosuna geçenlerin başvurularının da değerlendirilebilmesi sağlanmalı.

AYM kararının işaret ettiği temel ilke

Anayasa Mahkemesi, 26 Kasım 2025 tarihli E.2025/100, K.2025/242 sayılı kararıyla geçici 23. maddede yer alan “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” ibaresini iptal etti.

Mahkeme, makul nedenlere dayanan yer değişikliği taleplerinin iş ve kadro durumu çerçevesinde değerlendirilmesini ve bu kararların yargısal denetimini engelleyen kuralı, devletin çalışanları koruma yükümlülüğüyle bağdaşmaz buldu. Karar, Anayasa’nın 49. maddesine dayandırıldı.

9 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan iptal hükmü, dokuz aylık ertelemenin ardından 9 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek. Bu tarih, bütün işçilerin otomatik olarak istedikleri yere atanacağı anlamına gelmiyor. Ancak ilgili çalışanların taleplerini kategorik biçimde engelleyen hüküm bakımından belirleyici bir değişikliği ifade ediyor.

Aile birliği, işe giriş tarihindeki koşullara hapsedilemez

Bir çalışanın işe başladığı tarihteki aile düzeni yıllar içinde değişebilir. Eşi başka bir şehirde çalışmaya başlayabilir. Çocuğunun bakım ihtiyacı ortaya çıkabilir. Kendisinin veya yakınının sağlık durumu, başka bir yerde yaşamasını gerekli kılabilir.

Eşlerin ayrı şehirlerde yaşaması, ulaşım ve barınma giderlerini artırabilir; çocukların bakımı ve aile içindeki sorumlulukların paylaşılmasını güçleştirebilir.

Koop-İş Sendikası da 9 Mart tarihli açıklamasında aile bütünlüğü, sağlık durumu ve yaşam koşullarının dikkate alınmasını istemiş; nakil taleplerinin hakkaniyet, eşitlik ve objektif ölçütlerle değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştı.

Bu beklentilerin karşılanabilmesi, başvuru yolunun tanımlanmasına bağlı. Çalışanın hangi belgelerle, nereye ve ne zaman başvuracağını bilmesi gerekiyor. Sürecin yalnızca kurumlar arası yazışmalara veya sonucu belirsiz dilekçelere bırakılması, öngörülebilir bir çözüm sağlamaz.

Eş durumu ve sağlık mazereti için ayrı değerlendirme yolları

Hazırlanacak düzenleme açısından öncelikli konulardan biri, mazeret başvurularının genel yer değişikliği taleplerinden ayrı ele alınması olmalı.

Eş durumu başvurularında, eşin kamu veya özel sektörde çalışmasına ilişkin koşullar açıkça belirlenmeli. Ailenin başka bir yolla bir araya gelme imkânı, ayrı geçirilen süre ve çocukların bakım ihtiyaçları gibi unsurların nasıl değerlendirileceği önceden açıklanmalı.

Sağlık mazeretlerinde ise hangi raporların kabul edileceği ve işçinin bakmakla yükümlü olduğu kişilerin durumunun hangi kapsamda ele alınacağı netleştirilmeli. Tedavi veya bakım ihtiyacının acil olduğu durumlar için, olağan başvuru dönemini beklemeyi gerektirmeyen bir değerlendirme yolu tasarlanmalı.

Engellilik, belgelenmiş bakım ihtiyacı ve can güvenliği gibi durumlar da düzenleme hazırlanırken ayrıca ele alınmalı.

Becayiş için erişilebilir ve denetlenebilir bir sistem

Karşılıklı yer değiştirme, uygun koşullar sağlandığında çalışanların talepleriyle kurumların personel ihtiyacını birlikte karşılayabilecek seçeneklerden biri.

Bu nedenle becayişin kimler arasında ve hangi koşullarda yapılabileceği açık biçimde düzenlenmeli. Görev, unvan, mesleki yeterlilik, işkolu ve işyerinin ihtiyacı bakımından aranacak ölçütler çalışanların erişimine sunulmalı.

Kurum bünyesinde kurulacak ortak bir başvuru ve eşleştirme sistemi, çalışanların yalnızca kişisel bağlantılarıyla karşılıklı yer değiştirecek kişi aramasına duyulan ihtiyacı azaltabilir. Uygun eşleşmelerin hangi süre içinde değerlendirileceği de belirlenmeli.

Kurum içi yer değişikliği ile kurumlar arası geçiş ayrıca ele alınmalı. Kurumlar arası geçiş düşünülüyorsa bunun hukuki dayanağı, kadro ve bütçe koşulları, toplu iş sözleşmeleri ve çalışanların hakları bakımından sonuçları önceden açıklığa kavuşturulmalı.

Boş kadrolar, öncelik sırası ve ret gerekçeleri açıklanmalı

Başvuru hakkının kullanılabilir olması için çalışanların hangi işyerlerine geçiş talep edebileceğini görmesi gerekiyor. Uygun kadro ve personel ihtiyacı bilgileri, belirli dönemlerde güncellenerek erişime açılmalı.

Aynı yere birden fazla başvuru olduğunda hangi ölçütün öncelik sağlayacağı baştan belli olmalı. Mazeretin ağırlığı, hizmet süresi ve bekleme süresi gibi unsurların kullanılması düşünülüyorsa bunların değerlendirmedeki karşılığı ilan edilmeli.

Kura öngörülüyorsa hangi aşamada uygulanacağı açıklanmalı. Başvuruların reddedilmesi hâlinde çalışana somut gerekçe bildirilmeli. İtirazın nereye yapılacağı, hangi süre içinde inceleneceği ve sonucun nasıl duyurulacağı düzenlenmeli.

Böyle bir çerçeve, çalışanlar için güvence sağlarken kurumların da kararlarını tutarlı ve denetlenebilir ölçütlere dayandırmasına yardımcı olabilir.

Personel planlamasıyla aile ihtiyaçları birlikte gözetilmeli

Hastaneler ve diğer kamu kurumlarında hizmetin kesintisiz sürmesi önemli. Yer değişikliği düzenlemesi hazırlanırken bu ihtiyaç, çalışanların aile ve sağlık koşullarıyla birlikte değerlendirilmek zorunda.

Ayrılışların kademelendirilmesi, boşalan görevlere personel planlanması ve karşılıklı geçişlerin eş zamanlı yürütülmesi çözüm seçenekleri arasında ele alınabilir.

Personel açığı nedeniyle hemen karşılanamayan talepler için de açık bir bekleme ve yeniden değerlendirme sistemi kurulmalı. Çalışan, başvurusunun hangi koşulda yeniden ele alınacağını bilmeli. Ertelemenin belirsiz süreli bir bekleyişe dönüşmesini önleyecek süreler ve kontrol mekanizmaları belirlenmeli.

Karar vericiler için öncelik: Kapsam, yöntem ve takvim

Kamuoyunda “tayin yönetmeliği” olarak anılan çözüm, kanuni çerçeve ve kurumların yetkileriyle birlikte hazırlanmalı. İhtiyaç duyulan kanuni değişiklikler TBMM düzeyinde; uygulama kuralları ise yetkili kurumlar tarafından, toplu iş sözleşmeleri de dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, ilgili kamu kurumları ve işçi sendikalarının katılımıyla yürütülebilecek koordineli bir hazırlık, kapsam ve uygulama farklılıklarının belirlenmesine katkı sağlayabilir.

9 Aralık öncesinde kapsamın, gerekli düzenlemelerin ve uygulama takviminin açıklanması belirsizliği azaltacaktır. Acil mazeretlerin hangi yolla ele alınacağı ve ilk başvuru döneminin nasıl yürütüleceği de hazırlığın parçası olmalı.

Daha önce yapılmış başvurular unutulmamalı

Geçiş hükümleri, eski taleplerin durumunu da açıklığa kavuşturmalı. Daha önce başvurmuş ve kapsam engeli nedeniyle sonuç alamamış çalışanların yeniden başvurup başvurmayacağı, mevcut belgelerin nasıl güncelleneceği ve bekleme süresinin değerlendirmeye alınıp alınmayacağı belirlenmeli.

Yer değişikliğinde kıdem, ücret, izin ve diğer işçilik haklarının korunmasına ilişkin güvenceler açıkça düzenlenmeli. Farklı bir işyerine geçişin çalışma koşulları ve toplu iş sözleşmesi bakımından sonuçları da başvuru öncesinde açıklanmalı.

Beklenen, uygulanabilir bir çözüm

22 Eylül 2026 itibarıyla bu haber için incelenen kaynaklarda, bütün 4/D işçileri kapsayan yeni bir tayin yönetmeliği veya ortak başvuru takvimi doğrulanamadı.

Bu nedenle düzenlemenin yayımlanacağına ilişkin kesin tarih vermek mümkün değil. Ancak kararın yürürlük tarihi belli. Hazırlıkların hangi aşamada olduğunun açıklanması ve uygulamanın belirsizliğe bırakılmaması, karar vericilerin önündeki somut ihtiyaç.

Yeni sistemin başarısı; taşerondan kadroya geçenlerin de başvurabildiği, mazeretlerin ciddiyetle incelendiği, kamu hizmetinin planlandığı ve her çalışanın gerekçeli bir yanıt alabildiği ölçüde değerlendirilecek.

Tayin bekleyen işçiler için karşılığı olan adım, başvuru kapısını açan ve sürecin sonunu görünür kılan bir düzenleme olacak.

Kaynaklar

Anayasa Mahkemesi, E.2025/100, K.2025/242, 26 Kasım 2025; Resmî Gazete, 9 Mart 2026, sayı 33191.
Koop-İş Sendikası, sürekli işçilerin nakil taleplerine ilişkin açıklama, 9 Mart 2026.
Balıkesir İl Sağlık Müdürlüğü, 2026 Yılı Sürekli İşçi İl İçi Yer Değişikliği Atama Kurası, 6 Nisan 2026.

İstanbul’da yağmur hangi günler bekleniyor? İşte bir haftalık hava durumu

İstanbul’da 23–29 Eylül hava durumu tahminleri, sağanaklarla güneşli aralıkların birbirini izleyeceğini gösteriyor. Çarşamba günü serinlik ve yağış öne çıkarken hafta sonu sıcaklığın yeniden yükselmesi bekleniyor.

İstanbul’da önümüzdeki bir hafta boyunca hava değişken olacak. Güncel tahminlerde çarşamba, perşembe, cumartesi ve sonraki salı günü yağış ihtimali bulunuyor. Cuma ve pazar günü ise güneşin daha fazla yüzünü göstermesi bekleniyor.

ÇARŞAMBA GÜNÜ YAĞMUR VE SERİNLİK BİR ARADA

23 Eylül Çarşamba günü İstanbul’da yer yer yoğun sağanak geçişleri bekleniyor. Günün en yüksek sıcaklığı yaklaşık 17 derece olacak. AccuWeather’ın günlük tahmininde gündüz yağış olasılığı yüzde 90 olarak gösteriliyor.

Kuzey-kuzeydoğudan esmesi beklenen rüzgârın ortalama hızının saatte 19 kilometre, hamlelerinin ise 39 kilometre civarında olması öngörülüyor. Sağlayıcının hissedilen sıcaklık tahmini gündüz yaklaşık 15 dereceyi işaret ediyor.

Bu görünüm, özellikle sabah evden çıkanların hem yağmura hem de serin havaya hazırlıklı olmasını gerektiriyor. İnce bir yağmurluk ve gerektiğinde çıkarılabilecek bir üst giysi, gün içindeki değişken koşullara uyum sağlamayı kolaylaştırabilir.

Yağış olasılığının yüksek olması, günün tamamında kesintisiz yağmur yağacağı anlamına gelmiyor. Sağanakların zamanı ve etkisi ilçeler arasında farklılık gösterebilir.

PERŞEMBE ISINMA, CUMA GÜNEŞ BEKLENİYOR

24 Eylül Perşembe günü sıcaklığın 22 dereceye yükselmesi bekleniyor. Güneşli aralıklar görülse de yerel yağış ihtimali sürüyor.

25 Eylül Cuma günü ise güneşli hava ve yaklaşık 23 derecelik gündüz sıcaklığı öngörülüyor. Mevcut tahmin, cuma günü yağış olasılığının oldukça düşük olduğunu gösteriyor.

İSTANBUL’DA HAFTA SONU HAVA NASIL OLACAK?

26 Eylül Cumartesi günü sıcaklık yaklaşık 25 dereceye çıkacak. Ancak yer yer sağanak ihtimali bulunması nedeniyle açık hava planlarında yağmur olasılığını hesaba katmak gerekiyor.

27 Eylül Pazar günü parçalı bulutlu ve güneşli bir hava bekleniyor. Gündüz sıcaklığının 23 derece civarında olması öngörülüyor. Mevcut görünümde pazar, cumartesiye göre yağış açısından daha elverişli.

PAZARTESİ BULUTLANMA, SALI SAĞANAK İHTİMALİ

28 Eylül Pazartesi günü çok bulutlu hava ve 22 derece civarında sıcaklık bekleniyor. 29 Eylül Salı günü ise yer yer sağanakların yeniden görülmesi, gündüz sıcaklığının yaklaşık 21 derece olması öngörülüyor.

İŞE, OKULA VE AÇIK HAVA ETKİNLİKLERİNE GİDECEKLER NELERE DİKKAT ETMELİ?

Yağış beklenen günlerde evden çıkmadan önce bulunulan ilçenin saatlik tahminine bakmak yararlı olacaktır. Günlük tahminde sağanak simgesi bulunması, her ilçede aynı saatte ve aynı miktarda yağış görüleceği anlamına gelmez.

Yürüyerek veya toplu taşımayla yolculuk yapanların şemsiye ve yağmura uygun ayakkabı tercih etmesi, açık havada etkinlik düzenleyenlerin ise kapalı alan seçeneği hazırlaması planları kolaylaştırabilir.

Sürücülerin yağış sırasında hızlarını yol koşullarına göre ayarlaması ve takip mesafesini artırması önem taşıyor. Görüşün azaldığı veya yolda su birikintilerinin oluştuğu noktalarda daha dikkatli hareket edilmesi gerekiyor.

HAFTALIK TAHMİNLER GÜNCELLENEBİLİR

Bu haber, 22 Eylül 2026 itibarıyla erişilen tahminlerle hazırlanmıştır. Özellikle haftanın son günlerine ilişkin yağış zamanı ve sıcaklık değerleri değişebilir.

Günlük planlar için saatlik ve ilçe bazlı tahminler; olası kuvvetli hava olayları için Meteoroloji Genel Müdürlüğünün resmî uyarıları takip edilmelidir.

Kaynak: AccuWeather İstanbul günlük ve haftalık hava tahminleri.

Şikâyetler yemek sonrasında, öne eğilince veya yatınca belirginleşebilir. Bazı kişilerde öksürük ve ses kısıklığı da görülebilir. Ancak bu belirtiler tek başına reflü tanısı koydurmaz. Tedavinin amacı hem yakınmaları azaltmak hem de varsa yemek borusundaki hasarı iyileştirmektir.

Reflü hastalığında hangi farklılıklar var?

Ara sıra yaşanan kısa süreli geri kaçış, her zaman hastalık anlamına gelmez. Değerlendirmede şikâyetin sıklığı, günlük yaşamı ne kadar etkilediği ve yemek borusunda sorun oluşturup oluşturmadığı önemlidir.

Bazı hastalarda endoskopide yemek borusunun iç yüzeyinde tahriş ve yaralanma görülür. Buna eroziv özofajit denir. Bazılarında ise belirgin yüzey hasarı olmadan reflü yakınmaları bulunabilir. Dolayısıyla endoskopinin normal olması, reflüyü tek başına dışlamaz.

Reflü neden olur?

Yemek borusunun mideye bağlandığı yerde, geri kaçışı sınırlayan bir kas yapısı bulunur. Diyafram da bu bölgenin çalışmasına destek olur. Bu koruyucu mekanizma yeterince çalışmadığında mide içeriği yukarı çıkabilir.

Fazla kilo, gebelik ve sigara kullanımı reflü gelişmesini kolaylaştırabilir. Midenin üst bölümünün diyafram açıklığından göğüs boşluğuna doğru kayması anlamına gelen mide fıtığı da etkili olabilir. Ancak mide fıtığı bulunan herkes aynı şiddette reflü yaşamaz.

Bazı ilaçlar yakınmaları artırabilir. Kullanılan ilaçlarla şikâyetlerin başlangıcı arasında ilişki varsa bunun hekimle değerlendirilmesi gerekir. Bir ilacı kendi kendine bırakmak uygun değildir.

Reflüyü başlatan mekanizma ile belirtileri artıran etkenler aynı şey değildir. Örneğin bir yiyecek bazı kişilerde yanmayı artırabilir; bu, o yiyeceğin herkeste reflü hastalığına neden olduğu anlamına gelmez.

Reflü belirtileri nelerdir?

En belirgin yakınmalar şunlardır:

- Göğüs kemiğinin arkasından boğaza doğru yükselebilen yanma.
- Ağza yemek, ekşi sıvı veya acı içerik gelmesi.
- Yemek sonrasında ya da yatarken yakınmaların artması.
- Bazı kişilerde bulantı, yutarken ağrı veya yutma güçlüğü.

Uzun süren öksürük ve ses kısıklığı da reflüyle ilişkili olabilir. Bununla birlikte alerji, solunum yolu hastalıkları ve başka nedenler araştırılmadan bu şikâyetleri yalnızca mideye bağlamak doğru değildir.

Yanmanın şiddeti, yemek borusunda oluşan hasarın derecesini her zaman göstermez. Çok belirgin yakınması olan bir kişinin endoskopisi normal olabilir. Bu nedenle tedavi kararı yalnızca ağrının şiddetine göre verilmez.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Tekrarlayan, uykuyu bölen veya sürekli ilaç kullanma ihtiyacı doğuran yakınmalar değerlendirilmelidir. İlk başvuru aile hekimine veya iç hastalıkları uzmanına yapılabilir. Gerekli görüldüğünde gastroenteroloji değerlendirmesi istenir.

Yutarken takılma, açıklanamayan kilo kaybı ve sürekli kusma varsa başvuru geciktirilmemelidir. Kanlı ya da kahve telvesini andıran kusma ve siyah, katran görünümünde dışkı acil değerlendirme gerektirebilir.

Yeni başlayan veya şiddetli göğüs ağrısı “reflüdür” diye bekletilmemelidir. Özellikle nefes darlığı, soğuk terleme veya kola ve çeneye yayılan ağrı eşlik ediyorsa 112 aranmalıdır. Kalple ilgili acil durumlarla reflüyü evde güvenle ayırmak mümkün değildir.

Reflü nasıl teşhis edilir?

Tanıda yakınmaların özellikleri, ne zaman başladığı, yemeklerle ilişkisi ve kullanılan ilaçlar sorgulanır. Tipik belirtileri bulunan ve uyarıcı bulgusu olmayan bazı hastalarda başlangıçta test yapılmadan tedavi planlanabilir.

Endoskopi, ince ve kameralı bir cihazla yemek borusu ile midenin incelenmesidir. Yutma güçlüğü, kanama şüphesi veya tedaviye rağmen devam eden yakınmalarda gerekli olabilir. İşlem sırasında ihtiyaç duyulursa küçük doku örnekleri alınabilir.

Tanı belirsiz kaldığında yemek borusundaki asit temasını ölçen pH izlemi kullanılabilir. Bazı cihazlar asitli olmayan geri kaçışları da değerlendirebilir. Böylece şikâyetlerin gerçekten reflü olaylarıyla örtüşüp örtüşmediği araştırılır.

Yemek borusunun kasılmalarını ölçen manometri ise özellikle bazı yutma sorunlarında ve girişim öncesinde yararlıdır. Tek başına reflü tanısı koyan bir test değildir. Bu incelemelerin tamamı her hastaya uygulanmaz.

Reflüye ne iyi gelir, beslenmede ne değişmeli?

Özellikle gece yakınması olanlarda yemek ile yatma arasında en az üç saat bırakılması yararlı olabilir. Fazla kilosu bulunan kişilerde uygun kilo kaybı da belirtileri azaltabilir.

Gece reflüsünde yatağın baş bölümünü yükseltmek veya üst gövdeyi destekleyen uygun bir eğimli yastık kullanmak düşünülebilir. Yalnızca başın altına birkaç yastık koymak aynı etkiyi sağlamayabilir.

Kahve, çikolata, yağlı yiyecekler, nane, alkol veya baharatlı yemekler bazı kişilerde şikâyeti artırır. Ancak herkese aynı uzun yasak listesini vermek yerine kişisel tetikleyicileri belirlemek daha uygundur.

Hangi yiyeceğin ardından yakınma geliştiğini not etmek bu ayrımı kolaylaştırabilir. Gereksiz kısıtlamalarla beslenmeyi daraltmak yerine, belirgin ilişki bulunan ürünler değerlendirilmelidir. Sigaranın bırakılması da tedavi yaklaşımının bir parçasıdır.

Reflü ilaçları nasıl etki eder?

Antasitler, mevcut mide asidini nötralize ederek hafif yakınmalarda kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak sık kullanım ihtiyacı doğuyorsa altta yatan durumun değerlendirilmesi gerekir.

H2 reseptör blokerleri ve proton pompası inhibitörleri, midenin asit üretimini azaltır. Proton pompası inhibitörleri, özellikle asitle ilişkili yemek borusu hasarının iyileştirilmesinde önemli yer tutar.

İlaç seçimi ve kullanım süresi hastalığın özelliklerine göre belirlenir. Her hastanın ömür boyu ilaç kullanması gerekmez. Buna karşılık belirgin yemek borusu hasarı bulunan bazı kişilerde uzun süreli tedavi gerekli olabilir.

Tedaviye rağmen yanma sürüyorsa yalnızca ilaç değiştirmek yeterli olmayabilir. Kullanım biçimi, tanının doğruluğu ve farklı hastalık olasılıkları yeniden gözden geçirilir. Asit baskılayıcı ilaçlar, reflü dışındaki bütün yanma nedenlerini ortadan kaldırmaz.

Reflü ameliyatı kimlere uygulanır?

Ameliyat, her reflü hastasının ihtiyaç duyduğu bir yöntem değildir. Reflünün incelemelerle doğrulandığı ve uygun değerlendirmeden geçen seçilmiş hastalarda düşünülebilir.

Fundoplikasyon adı verilen ameliyatta midenin üst kısmı, yemek borusunun alt bölümünü destekleyecek şekilde düzenlenir. Amaç geri kaçışı azaltmaktır. Manyetik halka veya ağızdan endoskopla uygulanan bazı işlemler de belirli hastalarda seçenek olabilir.

Bu yöntemler birbirinin aynısı değildir. Mide fıtığının büyüklüğü, yemek borusunun hareketleri ve hastanın beklentileri karar üzerinde etkilidir. Girişimlerin riskleri ve belirtilerin yeniden ortaya çıkma olasılığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Reflü tedavisindeki yeni seçenekler neler?

Asit üretimini farklı bir mekanizmayla azaltan potasyumla yarışmalı asit blokerleri, tedavi seçenekleri arasına eklenen ilaç gruplarından biridir. Vonoprazan bu gruptadır.

FDA’nın 17 Temmuz 2024 tarihli onay belgesi, vonoprazanın ABD’de yetişkinlerde, yemek borusunda erozyon bulunmayan reflüyle ilişkili yanmanın giderilmesi için kullanımını kapsar. Bu gelişme 2026’da verilmiş yeni bir onay değildir.

2024’te yayımlanan, 772 yetişkinin rastgele gruplara ayrıldığı araştırmada dört haftalık dönemde yanmasız geçirilen tam günlerin oranı, değerlendirilen vonoprazan grubunda yüzde 44,8, etkisiz karşılaştırma ilacı verilen grupta yüzde 27,7 bulundu. Aradaki fark 17,1 yüzde puandı.

Bu sonuç, hastaların yüzde 44,8’inin tamamen iyileştiği anlamına gelmez. Ayrıca çalışma bu hasta grubunda standart asit baskılayıcı ilaçlarla doğrudan üstünlük karşılaştırması yapmadı.

Yeni ilaçların da yan etkileri ve kullanım sınırlılıkları bulunur. Vonoprazanın Türkiye’deki güncel ruhsat, erişim ve geri ödeme durumu bu haber kapsamında doğrulanamadı. ABD onayı Türkiye’de erişim bulunduğu anlamına gelmez.

Umut vaat eden çalışmalar: Endoskopik yöntemler araştırılıyor

Araştırılan yaklaşımlardan biri, mide ile yemek borusunun birleştiği bölgenin iç yüzeyine endoskopla kontrollü işlem uygulanmasıdır. Antireflü mukozal ablasyon, kısaca ARMA adı verilen yöntemde iyileşme sürecinden yararlanarak geri kaçışın azaltılması hedeflenir.

Endoscopy dergisinin Mayıs 2026 sayısında yer alan ve ilk kez Kasım 2025’te çevrim içi yayımlanan bir araştırmaya 58 hasta alındı. İlaç tedavisine rağmen şikâyetleri süren, belirli test ölçütlerini karşılayan hastalar gerçek işlem veya işlemin taklit edildiği kontrol grubuna ayrıldı.

Altı ay sonunda hastalığa bağlı yaşam kalitesi puanında en az yüzde 50 düzelme, ARMA grubundaki 28 hastanın 20’sinde görüldü. Kontrol grubunda bu sonuca ulaşan kişi sayısı birdi.

Sonuç dikkat çekici olsa da çalışma tek merkezliydi ve katılımcı sayısı sınırlıydı. Ölçülen düzelme, reflünün tamamen ortadan kalkması anlamına gelmiyor. Uzun dönem yarar ve güvenlilik için daha geniş çalışmalar gerekiyor. Yöntem bütün hastalara uygun, kesin çözüm olarak sunulamaz.

Sık sorulan diğer sorular

Reflü ile gastrit aynı hastalık mı?

Hayır. Reflü, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıyla ilgilidir. Gastrit ise mide iç yüzeyindeki iltihaplanmayı ifade eder. Yakınmalar benzeşebilir ve iki durum birlikte bulunabilir.

Reflü bulaşıcı mı?

Hayır. Reflü kişiden kişiye geçen bir enfeksiyon değildir. Aynı evde birden fazla kişide görülmesi, birbirlerine bulaştırdıkları anlamına gelmez.

Reflü mutlaka kansere dönüşür mü?

Hayır. Reflü hastalarının çoğunda yemek borusu kanseri gelişmez. Bununla birlikte bazı kişilerde yemek borusunu kaplayan hücrelerde Barrett özofagusu denilen değişiklik oluşabilir. Bu durum kanser demek değildir; gerekli takip, kişisel risklere göre planlanır.

Reflü dişlere zarar verebilir mi?

Evet. Mide içeriğinin ağıza kadar ulaşması, zaman içinde diş minesinin aşınmasına katkıda bulunabilir. Açıklanamayan diş aşınması veya hassasiyetinde diş hekimi değerlendirmesi önemlidir.

Reflüsü olanlar hangi tarafa yatmalı?

Sol yana yatmak bazı kişilerde gece reflüsünü azaltabilir. Ancak uyku pozisyonu tek başına tedavi değildir ve herkes aynı yararı görmeyebilir.

Tıbbi uyarı

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Kişisel tanı, ilaç seçimi ve tedavi planı sağlık profesyoneli değerlendirmesi gerektirir.

Kaynaklar

1. ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK). Acid Reflux (GER & GERD) in Adults: Definition & Facts; Symptoms & Causes; Diagnosis; Treatment; Eating, Diet, & Nutrition. Erişim: Eylül 2026.

2. Mayo Clinic. Gastroesophageal reflux disease (GERD): Symptoms and causes; Diagnosis and treatment. Erişim: Eylül 2026.

3. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA). Voquezna, NDA 218710 ve NDA 215151/S-006 onay belgesi. 17 Temmuz 2024.

4. Laine L ve arkadaşları. Vonoprazan is Efficacious for Treatment of Heartburn in Non-erosive Reflux Disease: A Randomized Trial. Gastroenterology, 2024.

5. Chavan D ve arkadaşları. Role of antireflux mucosal ablation in “reflux-predominant” refractory gastroesophageal reflux disease: a randomized sham-controlled trial. Endoscopy, 2026;58(5):456–464. İlk çevrim içi yayın: 6 Kasım 2025.

ANA, “antinükleer antikor” testidir. Bağışıklık sisteminin hücre çekirdeğindeki yapılara karşı oluşturduğu antikorları araştırır ve özellikle sistemik otoimmün romatizmal hastalıklardan şüphe edildiğinde kullanılır.

ANA pozitifliği tek başına lupus, Sjögren hastalığı, sistemik skleroz veya başka bir romatolojik hastalık tanısı koydurmaz. Sağlıklı kişilerde de ANA pozitifliği görülebilir.

ANA POZİTİF NE DEMEK?

ANA pozitif olması, kanda antinükleer antikor saptandığı anlamına gelir.

Sonucun klinik önemi yalnızca “pozitif” veya “negatif” olmasına bağlı değildir. ANA titresi, floresan paterni, kişinin belirtileri ve anti-dsDNA, ENA gibi daha özgül testler birlikte değerlendirilir.

ANA TİTRESİ NEDİR?

ANA titreleri genellikle 1:40, 1:80, 1:160, 1:320 veya 1:640 gibi oranlarla raporlanır.

Titre yükseldikçe antikorun daha fazla seyreltilmiş serumda hâlâ saptanabildiği anlaşılır. Ancak yüksek titre bile tek başına belirli bir hastalığı kanıtlamaz.

Laboratuvarların kullandığı yöntem ve pozitiflik eşikleri farklı olabilir.

ANA 1:80 NE DEMEK?

ANA 1:80 düşük titreli pozitiflik olarak raporlanabilir.

Bazı laboratuvarlarda pozitif kabul edilirken bazı değerlendirme sistemlerinde klinik anlamı kişinin belirtilerine göre sınırlı olabilir.

Özellikle hiçbir otoimmün hastalık belirtisi olmayan bir kişide 1:80 sonucu tek başına lupus anlamına gelmez.

ANA 1:160 NE DEMEK?

ANA 1:160 daha yüksek titreli bir sonuçtur ve bazı laboratuvarlarda belirgin pozitiflik sınırı olarak kullanılabilir.

Ancak 1:160 sonucu da tek başına hastalık tanısı değildir. Eklem şişliği, fotosensitif döküntü, ağız yaraları, Raynaud fenomeni veya açıklanamayan organ bulguları gibi klinik işaretlerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

ANA 1:320 NE DEMEK?

ANA 1:320 yüksek titreli pozitif ANA sonucudur.

Daha yüksek titreler sistemik otoimmün hastalık olasılığını artırabilir ancak sonuç yine de tek başına tanı koydurmaz.

Hangi ANA paterninin görüldüğü ve daha özgül otoantikorların bulunup bulunmadığı önemlidir.

ANA POZİTİFLİĞİ LUPUS MU DEMEK?

Hayır.

ANA, sistemik lupus eritematozuslu hastaların büyük bölümünde pozitif olabilir ancak ANA pozitif olan herkes lupus değildir.

Sağlıklı kişilerde, bazı enfeksiyonlarda, başka otoimmün hastalıklarda ve bazı ilaçların kullanımı sırasında da ANA pozitifliği görülebilir.

Bu nedenle ANA daha çok klinik şüphe bulunan kişide değerlendirmeyi yönlendiren bir testtir.

ANA POZİTİF AMA ŞİKÂYET YOKSA NE DEMEK?

Belirtisi olmayan kişilerde pozitif ANA her zaman hastalık anlamına gelmez.

Özellikle düşük titreli ANA sağlıklı bireylerde görülebilir. Böyle bir durumda yalnızca ANA sonucuna dayanarak romatolojik hastalık tanısı konulmaz veya tedavi başlanmaz.

Değerlendirme kişinin yaşı, belirtileri, muayenesi ve testin hangi nedenle istendiğine göre yapılır.

ANA PATERNİ NE DEMEK?

ANA testi indirekt immünfloresan yöntemiyle çalışıldığında antikorların hücre içinde oluşturduğu boyanma şekli “patern” olarak raporlanabilir.

Homojen, benekli, sentromer, nükleoler ve diğer paternler görülebilir.

Bazı paternler belirli otoimmün hastalıklarla daha sık ilişkilidir ancak patern tek başına tanı değildir.

ANA POZİTİFSE HANGİ TESTLERE BAKILIR?

Ek testler kişinin şikâyetine göre seçilir.

Lupus şüphesinde anti-dsDNA, anti-Sm, C3 ve C4; Sjögren şüphesinde anti-SSA/Ro ve anti-SSB/La; sistemik skleroz şüphesinde sentromer veya Scl-70 gibi antikorlar değerlendirilebilir.

Tam kan sayımı, idrar tahlili, böbrek fonksiyonları ve inflamasyon testleri de klinik tabloya göre istenebilir.

ANA POZİTİFLİĞİ NEDEN OLUR?

ANA pozitifliği yalnızca romatolojik hastalıklarda görülmez.

Sistemik lupus, Sjögren hastalığı, sistemik skleroz ve bazı diğer otoimmün hastalıkların yanı sıra viral enfeksiyonlarda, bazı tiroid hastalıklarında, yaşla birlikte ve bazı ilaçların etkisiyle de pozitiflik görülebilir.

Bu nedenle sonuç mutlaka klinik bağlam içinde yorumlanmalıdır.

ANA TESTİ TEKRARLANIR MI?

Pozitif ANA'nın sık aralıklarla tekrar edilmesi çoğu durumda hastalık aktivitesini takip etmek için yararlı değildir.

ANA titresi hastalığın kötüleşip iyileştiğini doğrudan gösteren bir takip testi değildir. Takipte hastalığa özgü klinik bulgular ve diğer laboratuvar testleri daha önemli olabilir.

ANA NEGATİFSE ROMATOLOJİK HASTALIK YOK MU?

Hayır.

Negatif ANA bazı sistemik otoimmün hastalıkların olasılığını azaltır ancak tüm romatolojik hastalıkları dışlamaz.

Romatoid artrit, spondiloartrit, vaskülit ve başka romatolojik hastalıklar ANA negatif olabilir.

SIK SORULAN SORULAR

ANA 1:80 pozitif mi?

Bazı laboratuvarlarda pozitif kabul edilir. Ancak düşük titreli sonuçlar sağlıklı kişilerde de görülebilir ve tek başına hastalık tanısı değildir.

ANA 1:160 yüksek mi?

1:160 birçok laboratuvarın anlamlı pozitiflik olarak raporlayabildiği titrelerden biridir. Yine de hastalığın varlığı belirtiler ve diğer testlerle belirlenir.

ANA 1:320 lupus mu?

Hayır. 1:320 yüksek titreli ANA'dır ancak tek başına lupus tanısı koydurmaz. Anti-dsDNA, anti-Sm, komplemanlar ve klinik bulgular birlikte değerlendirilir.

ANA pozitif ama anti-dsDNA negatif olabilir mi?

Evet. ANA pozitifliği daha geniş bir antikor grubunu gösterirken anti-dsDNA daha özgül bir testtir. ANA pozitif olup anti-dsDNA negatif olan çok sayıda kişi vardır.

ANA pozitifliği kendiliğinden kaybolabilir mi?

Bazı geçici enfeksiyonlara veya başka nedenlere bağlı pozitiflikler zamanla kaybolabilir. Ancak testin tekrar edilip edilmeyeceğine yalnızca titreye bakılarak karar verilmez.

TIBBİ UYARI

ANA sonucu tek başına otoimmün hastalık tanısı değildir. Pozitif ANA'ya kalıcı eklem şişliği, açıklanamayan döküntü, Raynaud fenomeni, ağız yaraları, belirgin kas güçsüzlüğü veya böbrek bulguları eşlik ediyorsa romatolojik değerlendirme önem kazanır.

KAYNAKLAR

MedlinePlus — ANA (Antinuclear Antibody) Test

American College of Rheumatology — Antinuclear Antibodies (ANA)

Kreatin kinaz, ağırlıklı olarak kaslarda bulunan bir enzimdir. Kan tahlilinde CK veya CPK olarak görülür; yüksekliği kas zorlanmasını veya hasarını düşündürebilir.

Ancak yüksek CK tek başına kalp krizi ya da kas hastalığı tanısı koydurmaz. Sonuç, egzersiz ve ilaç öyküsüyle birlikte değerlendirilir. [1]

KREATİN KİNAZ KAÇ OLMALI?

Örnek olarak Mayo Clinic Laboratories, yetişkinlerde erkekler için 39–308 U/L, kadınlar için 26–192 U/L aralığını kullanır. Bunlar evrensel sınırlar değildir; kendi raporunuzdaki referans aralığı esas alınmalıdır.

Aşağıdaki yorumlar total CK ve U/L birimi içindir. CK-MB gibi farklı testlere uygulanmaz. [1]

CK 200, 500, 1000 VE 5000 NE DEMEK?

CK 200 U/L: Yukarıdaki laboratuvar örneğinde erkeklerde aralık içinde, kadınlarda hafif yüksektir. Bu nedenle herkese “yüksek” denemez.

CK 500 U/L: Bu referans aralıklarının üzerindedir. Yakın zamanda yapılan egzersiz, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden yakınmalar değerlendirilir. [1]

CK 1000 U/L: Belirgin yüksekliktir. Örneğin üst sınır 200 U/L ise beş katına karşılık gelir; klinik duruma göre hızlı kas yıkımı anlamına gelen rabdomiyoliz araştırılır.

CK 5000 U/L: Özellikle yeni ve açıklanamayan bir sonuçsa aynı gün değerlendirilmelidir. Tek başına böbrek yetmezliği veya zorunlu hastane yatışı anlamına gelmez. [2]

KREATİN KİNAZ YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?

Yoğun egzersiz, kas travması, kas içi enjeksiyonlar, nöbetler, bazı enfeksiyonlar, tiroidin az çalışması ve kas hastalıkları nedenler arasındadır. Kolesterol düşürücü statinler dahil bazı ilaçlar da CK’yi yükseltebilir. [1]

KREATİN KİNAZ DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?

Düşük kas kütlesi CK’nin daha düşük olmasına katkıda bulunabilir. Tek başına düşük sonuç, CK’yi yükseltecek bir tedavi gerektiği anlamına gelmez.

SPOR SONRASI CK NE ZAMAN DÜŞER?

Hemen düşmeyebilir; kas hasarından sonraki 1–3 günde zirve görülebilir. Hafif ve belirtisiz yükselmede hekim, ağır egzersize ara verildikten sonra tekrar ölçüm isteyebilir. [1]

CK YÜKSEKLİĞİ KALP KRİZİ Mİ?

Hayır. Total CK kalbe özgü değildir. Kalp krizi değerlendirmesinde troponin, CK’den daha özgül bilgi sağlar; muayene ve EKG ile birlikte yorumlanır. [1]

KREATİN KİNAZ NASIL DÜŞÜRÜLÜR?

Rakam değil, neden tedavi edilir. Dinlenme, ilaçların hekimce düzenlenmesi veya rabdomiyolizde damar yoluyla sıvı tedavisi gerekebilir.

Ciddi yüksekliğin yalnızca su içerek geçmesini beklemek güvenli değildir. [2]

HANGİ DURUMDA ACİL DEĞERLENDİRME GEREKİR?

Şiddetli kas ağrısı, belirgin güçsüzlük, kola renkli idrar veya idrar miktarında azalma varsa acil değerlendirme gerekir.

CK’nin yükselme hızı, kan kreatinini, potasyum, sıvı kaybı ve idrar bulguları birlikte değerlendirilir. Koyu idrarın olmaması rabdomiyolizi dışlamaz. [2]

SIK SORULAN SORULAR

CK 500 tehlikeli mi?

Tek başına acil durum anlamına gelmez. Şikâyetler ve sonucun yükselmeye devam edip etmediği önemlidir.

CK yüksek ama kas ağrısı yoksa normal mi?

Ağrı olmaması kas hasarını dışlamaz. Özellikle belirgin veya kalıcı yükseklik araştırılmalıdır.

CK yüksekliği böbreğe zarar verir mi?

Asıl risk, yoğun kas yıkımında açığa çıkan miyoglobin gibi maddelerle ilişkilidir. CK, bu sürecin laboratuvar göstergelerinden biridir. [2]

TIBBİ UYARI

Belirgin CK yüksekliğini yalnızca spora bağlayarak ağır egzersize devam etmeyin. Acil belirtilerde kontrol tahlilini beklemeyin.

KAYNAKLAR

[1] Mayo Clinic Laboratories — Creatine Kinase (CK), Serum. Test kataloğu.

[2] Merck Manual Professional Edition — Rhabdomyolysis. Güncelleme: Şubat 2026.

Bu aşamadaki doluluk oranı yaklaşık yüzde 2,5’te kaldı. Çocuk sağlığı, genel cerrahi, acil tıp, çocuk cerrahisi ve kadın hastalıkları ve doğum alanlarında yerleşme sayıları sınırlı oldu.

Çocuk sağlığında 516 kontenjana 10 yerleşme

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları alanındaki 516 kontenjana 10 aday yerleşirken, 506 kontenjan boş kaldı.

Genel Cerrahi’de 233 kontenjana yalnızca 3 aday yerleşti. Acil Tıp’ta ise 149 kontenjanın 4’ü doldu, 145’i boş kaldı.

Kadın Hastalıkları ve Doğum’da 108 kontenjana bir aday yerleşirken, Çocuk Cerrahisi’nde de 98 kontenjanın yalnızca biri doldu.

Aile Hekimliği’nde 344 kontenjana 17 aday yerleşti ve 327 kontenjan boş kaldı. Bu sayılar, sonuç tablosundaki genel ve yabancı uyruklu kontenjanların toplamını kapsıyor.

Ana yerleştirme ve ek yerleştirmenin ardından yeniden tercih

Uzmanlık dalı değişikliği, aynı dönemin ek yerleştirmesinden boş kalan kontenjanlar üzerinden gerçekleştiriliyor. Böylece ana yerleştirme ve ek yerleştirme aşamalarında dolmayan kontenjanlar, dal değiştirmek isteyen adayların tercihine sunuluyor.

Kamuoyunda kullanılan “üç kez kadro açıldı” ifadesi de bu üç aşamayı anlatıyor. Süreç, her seferinde birbirinden bağımsız yeni kadroların açılması anlamına gelmiyor.

Bu oran bütün TUS kontenjanlarını kapsamıyor

Uzmanlık dalı değişikliği aşamasına, 2026-TUS 1. Dönem ana veya ek yerleştirmesinde bir programa yerleşmiş ve uzmanlık öğrenciliğine devam eden adaylar başvurabiliyor. Adayların mevcut uzmanlık dalları dışında tercih yapmaları gerekiyor.

Bu nedenle yüzde 97,5’lik boşluk oranı, TUS’un bütün yerleştirmelerine veya Türkiye’deki tüm uzmanlık eğitimi kontenjanlarına genellenemez. Oran, yalnızca dal değişikliği aşamasında sunulan kontenjanlara ilişkin durumu gösteriyor.

Kontenjanlar neden dolmuyor?

Yerleştirme tablosu, hangi programlara kaç adayın yerleştiğini gösteriyor. Ancak adayların neden belirli branşları seçtiğini veya seçmediğini doğrudan açıklamıyor.

Nöbet düzeni, iş yükü, eğitim koşulları, mesleki riskler, gelir beklentileri ve kişisel tercihler gibi unsurların etkisini belirlemek için adayların görüşlerini inceleyen araştırmalar gerekiyor. Başvuru koşulları ve dal değiştirmek isteyen aday sayısı da sonuçların değerlendirilmesinde dikkate alınmalı.

Boş kalan kontenjanlar, bu aşamada sunulan uzmanlık eğitimi kapasitesinin çok sınırlı kullanıldığını ortaya koyuyor. Bunun gelecekteki uzman hekim ihtiyacına etkisini değerlendirmek için ana yerleştirme sonuçlarının, eğitime devam eden hekim sayısının ve uzmanlık eğitiminden ayrılmaların birlikte incelenmesi gerekiyor.

Ancak egzama tek bir hastalığın adı değil. Farklı egzama türlerinde tedavi değişebiliyor. Bu rehber, en sık görülen tür olan atopik dermatite odaklanıyor. Atopik dermatiti herkes için kalıcı olarak ortadan kaldıran tek bir yöntem bulunmuyor; buna karşılık uygun tedaviyle belirtiler azaltılabiliyor ve uzun süreli rahatlama sağlanabiliyor.

Egzama neden olur, hangi belirtilerle görülür?

Atopik dermatitte cildin dış etkenlere karşı koruyucu bariyeri ile bağışıklık sisteminin işleyişi birlikte rol oynuyor. Genetik yatkınlık ve çevresel etkenler de hastalığı etkileyebiliyor. Cilt nemini korumakta zorlandığında kuruluk ve tahrişe yatkınlık artabiliyor.

Kaşıntı, pullanma, çatlama ve zamanla kalınlaşan deri sık görülen belirtiler arasında. Görünüm her cilt tonunda aynı olmuyor. Açık tenlerde kızarıklık belirginken koyu tenlerde morumsu, gri veya çevresindeki deriden daha koyu alanlar görülebiliyor.

Egzama bulaşıcı değil. Bununla birlikte her kaşıntılı döküntü egzama anlamına gelmediğinden ilk kez ortaya çıkan veya alışılmış tedaviye yanıt vermeyen belirtilerin değerlendirilmesi gerekiyor.

Egzama için hangi nemlendirici seçilmeli?

Parfümsüz, yoğun kıvamlı krem veya merhemler, atopik dermatitte ince losyonlara göre daha uygun olabiliyor. Sade vazelin bazı kişiler için kullanılabilecek seçeneklerden biri. Ancak herkesin cildi aynı ürünü aynı şekilde tolere etmiyor.

Nemlendiriciyi yalnızca kaşıntı başladığında kullanmak yeterli olmayabiliyor. Genel bakım yaklaşımı, günde en az iki kez ve cilt kurudukça nemlendirmeyi içeriyor. Belirtiler hafiflediğinde de bakımın sürdürülmesi öneriliyor.

Nemlendirici cilt bariyerini destekliyor; aktif egzama iltihabını her zaman tek başına kontrol edemiyor. Düzenli bakıma rağmen devam eden döküntü ve kaşıntı, tedavinin yeniden değerlendirilmesini gerektirebiliyor.

Duş egzamayı artırır mı?

Duşun etkisini suyun sıcaklığı, süresi ve sonrasında yapılan bakım belirliyor. Yaklaşık 5–10 dakikalık ılık duşlar tercih edilebilir. Çok sıcak su ve uzun süre yıkanmak kuruluğu artırabiliyor.

Temizleyicinin nazik ve parfümsüz olması, gerektiği alanlarda kullanılması önem taşıyor. Cildi sertçe ovalamak yerine havluyla hafifçe kurulamak öneriliyor.

Nemlendiricinin cilt tamamen kurumadan uygulanması, nemin korunmasına yardımcı oluyor. Bu nedenle duş sonrası bakım, günlük rutinin önemli bir parçası.

“Kokusuz” ile “parfümsüz” aynı şey mi?

Bir ürünün belirgin kokusunun olmaması, koku verici madde içermediğini garanti etmiyor. Özellikle “unscented” etiketi taşıyan bazı ürünlerde, hammaddelerin kokusunu maskeleyen bileşenler bulunabiliyor.

“Fragrance-free” yani parfümsüz olarak belirtilen ürünler, egzamalı cilt bakımında tercih ediliyor. Ancak parfümsüz olması da bir ürünün herkeste sorunsuz kullanılacağı anlamına gelmiyor. Diğer bileşenlere karşı da hassasiyet gelişebiliyor.

Yeni bir ürünle belirgin yanma, kızarıklık veya kaşıntı artışı yaşanıyorsa kullanıma devam etmek yerine değerlendirme almak gerekiyor.

Egzama kaşıntısını azaltmak için neler yapılabilir?

Kaşımak cildi zedeleyerek kaşıntı ve tahrişin birbirini beslediği bir döngü oluşturabiliyor. Tırnakları kısa ve pürüzsüz tutmak, özellikle uykuda oluşabilecek hasarı azaltmaya yardımcı olabiliyor.

Aşırı sıcak ortam ve terleme bazı kişilerde yakınmaları artırabiliyor. Serin kalmak, bol ve yumuşak pamuklu giysiler seçmek, yünü doğrudan cilde temas ettirmemek yararlı olabiliyor. Parfümlü yumuşatıcılar ve tahriş eden deterjanlar da gözden geçirilmeli.

Stres bazı kişilerde alevlenmeye katkıda bulunabiliyor. Ancak egzamayı yalnızca strese bağlamak, gerekli cilt bakımını ve tedaviyi geciktirebiliyor.

Gece uykusunu bozan kaşıntı, mevcut tedavinin yeterince etkili olmadığını düşündürebilir. Şiddetli durumlarda dermatolog, uygun hastalar için ıslak sargı gibi ek yöntemler önerebilir. Özellikle ilaçlı kremlerle birlikte uygulanacak sargılar hekim yönlendirmesi gerektirir.

Egzama için süt, yumurta veya gluteni kesmek gerekir mi?

Egzaması olan herkesin belirli yiyecekleri bırakması gerekmiyor. Besin alerjisi, özellikle bazı çocuklarda egzamaya eşlik edebiliyor. Ancak bu durum, her alevlenmenin yiyeceklerden kaynaklandığını göstermiyor.

Süt, yumurta veya buğday gibi besinlerin değerlendirme yapılmadan çıkarılması, özellikle çocuklarda beslenme yetersizliğine ve büyüme sorunlarına yol açabiliyor. Besin alerjisi doğrulansa bile uygun cilt bakımı ve egzama tedavisi genellikle önemini koruyor.

Belirli bir yiyeceğin ardından tekrarlayan reaksiyonlar varsa ya da uygun tedaviye rağmen orta veya şiddetli egzama sürüyorsa hekim, alerji değerlendirmesinin gerekli olup olmadığına karar verebilir. Vitaminler ve takviyeler de standart tedavinin yerine geçirilmemeli.

Kortizonlu krem ne zaman gerekir?

Topikal kortikosteroidler, halk arasında kortizonlu krem olarak bilinen ve egzama alevlenmelerinde kullanılan tedaviler arasında yer alıyor. Kullanılacak ürünün gücü, uygulama bölgesi ve süresi; kişinin yaşına ve hastalığın şiddetine göre belirleniyor.

Bu nedenle aynı kremi yüz, göz çevresi ve vücudun diğer bölgelerinde gelişigüzel kullanmak uygun değil. Reçete edilen tedaviyi kaygı nedeniyle hiç uygulamamak da iltihabın kontrolünü zorlaştırabiliyor. Kullanım planı hekimle netleştirilmeli.

Kortizon içermeyen reçeteli sürme tedavileri de bulunuyor. Daha ağır veya dirençli atopik dermatitte fototerapi, biyolojik ilaçlar ve diğer sistemik tedaviler değerlendirilebiliyor. Seçim, dermatoloji uzmanının yarar ve risk değerlendirmesine dayanıyor.

Egzama alevlenmeleri tamamen önlenebilir mi?

Alevlenmeleri her zaman önlemek mümkün değil. Bununla birlikte düzenli bakım ve kişisel tetikleyicilerin belirlenmesi, hastalık kontrolüne katkıda bulunabiliyor.

Yeni bir deterjan, bakım ürünü, kıyafet veya yoğun terleme sonrasında belirtilerin değişip değişmediğini not etmek yararlı olabilir. Tek bir alevlenmeden kesin neden çıkarmak yerine, tekrarlayan örüntüleri hekimle değerlendirmek daha sağlıklı bir yaklaşım.

Egzamayla ne zaman doktora başvurulmalı?

Kaşıntı uykuyu veya günlük yaşamı bozuyorsa, lezyonlar yayılıyorsa ya da önerilen tedaviye rağmen düzelmiyorsa değerlendirme gerekiyor.

Yeni gelişen irinli kabarcıklar, sarı kabuklanma, akıntı, ağrı, şişlik veya belirgin sıcaklık artışı enfeksiyonu düşündürebilir. Döküntünün hızla kötüleşmesi, ateş ve genel durum bozukluğu da aynı gün tıbbi değerlendirme gerektirir.

Özellikle hızla yayılan ağrılı kabarcıklar, egzama herpetikum gibi acil tedavi gerektirebilen bir enfeksiyonun belirtisi olabilir. Bu durumda yalnızca nemlendiriciyle beklenmemeli.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve kişiye özel tedavi yerine geçmez. Özellikle bebeklerde, göz çevresindeki lezyonlarda ve enfeksiyon şüphesinde hekim değerlendirmesi gerekir. İlaçlı krem ve besin kısıtlamaları kişisel değerlendirme olmadan başlanmamalıdır.

KAYNAKLAR

Amerikan Dermatoloji Akademisi — Atopik dermatitte cilt bakımı ve öz bakım önerileri.
Amerikan Dermatoloji Akademisi — Atopik dermatit klinik tedavi kılavuzları ve 2025 odaklı güncellemesi.
Amerikan Dermatoloji Akademisi — Can food fix eczema?
NHS — Atopic eczema.
Cleveland Clinic — Eczema: Symptoms, Causes, Types & Treatment.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, URAP 2025–2026 Dünya Alan Sıralaması’nda cerrahi alanında Türkiye’nin en yüksek dereceye sahip üniversitesi oldu. Dünya sıralamasında 255’inci sıraya yerleşen SBÜ’yü, Türkiye’de Hacettepe Üniversitesi ve Koç Üniversitesi izledi.

11 Eylül 2026 tarihli URAP raporunda “Surgery” başlığı altında Türkiye’den 11 üniversite sıralandı. Bu kurumların tamamı dünyada ilk 500 içinde yer bulurken, dereceleri 255 ile 468 arasında değişti.

SBÜ TÜRKİYE’DE BİRİNCİ SIRADA

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, cerrahi alanındaki bilimsel yayın ve atıf performansıyla Türkiye sıralamasının ilk sırasında yer aldı.

Dünyada 255’inci olan SBÜ’nün ardından Hacettepe Üniversitesi 330’uncu, Koç Üniversitesi 343’üncü sıraya yerleşti. İstanbul Üniversitesi 366’ncı, Ankara Üniversitesi ise 375’inci oldu.

Bu sonuçlar, üniversitelerin genel sıralamadaki konumlarından ayrı olarak, cerrahi araştırmalarındaki akademik performanslarını ortaya koyuyor.

CERRAHİ ALANINDA TÜRKİYE’DEN HANGİ ÜNİVERSİTELER LİSTEDE?

Rapora göre Türkiye’den cerrahi alan sıralamasına giren üniversiteler ve dünya dereceleri şöyle:

1. Sağlık Bilimleri Üniversitesi: 255’inci.
2. Hacettepe Üniversitesi: 330’uncu.
3. Koç Üniversitesi: 343’üncü.
4. İstanbul Üniversitesi: 366’ncı.
5. Ankara Üniversitesi: 375’inci.
6. Acıbadem Üniversitesi: 390’ıncı.
7. Ege Üniversitesi: 391’inci.
8. Başkent Üniversitesi: 418’inci.
9. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa: 434’üncü.
10. Marmara Üniversitesi: 466’ncı.
11. Gazi Üniversitesi: 468’inci.

YEDİ ÜNİVERSİTE DÜNYANIN İLK 400’ÜNDE

Cerrahi alanında sıralanan 11 Türk üniversitesinden yedisi ilk 400 içinde yer aldı. SBÜ, Hacettepe, Koç, İstanbul ve Ankara üniversitelerinin yanı sıra Acıbadem ve Ege üniversiteleri de bu gruba girdi.

Başkent, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Marmara ve Gazi üniversiteleri ise 401–500 aralığında sıralandı. Böylece Türkiye, cerrahi araştırmaları alanında hem devlet hem vakıf üniversiteleriyle temsil edildi.

SIRALAMADA HANGİ ÖLÇÜTLER KULLANILIYOR?

URAP alan sıralamaları, üniversitelerin son beş yıllık akademik performansını değerlendiriyor. Çalışmada Clarivate Analytics InCites tarafından sağlanan bilimsel yayın ve atıf verileri kullanılıyor.

Makaleler, toplam bilimsel dokümanlar, atıflar, yayınların ilgili alandaki etkisi ve uluslararası iş birliği temel değerlendirme ölçütleri arasında bulunuyor. Anketlere dayanan kişisel değerlendirmeler hesaplamaya katılmıyor. Bin ve daha fazla yazarı bulunan makaleler de değerlendirme dışında tutuluyor.

CERRAHİ ARAŞTIRMA PERFORMANSI NEYİ GÖSTERİYOR?

Bu sıralama, üniversitelerin cerrahi alanındaki bilimsel üretimini ve yayınlarının akademik etkisini karşılaştırıyor. Ameliyat başarı oranlarını, cerrahların bireysel performansını veya hastanelerin hizmet kalitesini doğrudan ölçmüyor.

Dolayısıyla SBÜ’nün Türkiye birinciliği, URAP’ın kullandığı ölçütler kapsamında cerrahi alanındaki akademik araştırma performansını ifade ediyor.

Kaynak: URAP 2025–2026 Dünya Alan Sıralaması Basın Bildirisi, 11 Eylül 2026; Tablo 6, Cerrahi alanı.

Türkiye’den dört üniversite, diş hekimliği alanındaki bilimsel araştırma performanslarıyla dünyanın ilk 250 üniversitesi arasında yer aldı. URAP 2025–2026 Dünya Alan Sıralaması’nda Ankara Üniversitesi Türkiye birincisi olurken, onu Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi izledi.

11 Eylül 2026 tarihli raporda, “Dentistry” başlığı altında sıralanan dört Türk üniversitesinin dünya dereceleri 103 ile 215 arasında değişti. Bu üniversitelerden üçü ilk 200 içinde yer buldu.

DİŞ HEKİMLİĞİNDE HANGİ ÜNİVERSİTE KAÇINCI?

URAP raporuna göre Türkiye’den diş hekimliği alan sıralamasına giren üniversitelerin dereceleri şöyle:

1. Ankara Üniversitesi: Türkiye’de birinci, dünyada 103’üncü.
2. Hacettepe Üniversitesi: Türkiye’de ikinci, dünyada 116’ncı.
3. Sağlık Bilimleri Üniversitesi: Türkiye’de üçüncü, dünyada 173’üncü.
4. İstanbul Üniversitesi: Türkiye’de dördüncü, dünyada 215’inci.

ANKARA ÜNİVERSİTESİ İLK 100 SINIRINA YAKIN

Ankara Üniversitesi, dünya sıralamasındaki 103’üncülüğüyle Türkiye’den en yüksek dereceyi elde eden kurum oldu. Hacettepe Üniversitesi ise 116’ncı sıraya yerleşti. Böylece Ankara’daki iki üniversite, diş hekimliği araştırmalarında dünyanın ilk 150’si içinde yer aldı.

Bu dereceler, üniversitelerin genel sıralamadaki konumlarından ayrı olarak, doğrudan diş hekimliği alanındaki akademik performanslarını yansıtıyor.

SAĞLIK BİLİMLERİ ÜNİVERSİTESİ İLK 200’DE

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, diş hekimliği alanında dünyada 173’üncü sıraya yerleşerek Türkiye’de üçüncü oldu. Üniversite, Ankara ve Hacettepe ile birlikte ilk 200 içinde bulunan üç Türk yükseköğretim kurumundan biri olarak listelendi.

İstanbul Üniversitesi de 215’inci sırada yer alarak Türkiye’nin ilk 250 içindeki dördüncü temsilcisi oldu.

SIRALAMANIN TEMELİNDE YAYIN VE ATIFLAR VAR

URAP alan sıralamaları, üniversitelerin son beş yıllık akademik performansını değerlendiriyor. Hesaplamalarda Clarivate Analytics InCites tarafından sağlanan veriler kullanılıyor.

Bilimsel makaleler, toplam dokümanlar, atıflar, yayınların ilgili alandaki etkisi ve uluslararası iş birliği temel ölçütler arasında bulunuyor. Anketlere dayanan kişisel değerlendirmeler sıralamaya katılmıyor. Bin ve daha fazla yazarı bulunan makaleler de değerlendirme dışında tutuluyor.

ÜNİVERSİTE ADAYLARI SONUÇLARI NASIL OKUMALI?

Diş hekimliği alan sıralaması, adayların üniversitelerin araştırma performanslarını karşılaştırmasına yardımcı olabilecek göstergelerden biri. Ancak sonuçlar, eğitim kalitesinin bütün boyutlarını veya diş hastanelerindeki tedavi başarısını doğrudan ölçmüyor.

Tercih yaparken bu verilerin; akademik kadro, klinik uygulama olanakları, öğrenci başına düşen eğitim imkânları ve programın özellikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Kaynak: URAP 2025–2026 Dünya Alan Sıralaması Basın Bildirisi, 11 Eylül 2026; Tablo 6, Diş Hekimliği alanı.

11 Eylül 2026 tarihli URAP 2025–2026 Dünya Alan Sıralaması raporuna göre Koç Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Üniversitesi ve Ege Üniversitesi de onkoloji listesine girdi. Türkiye’den sıralamada yer alan kurumların dünya dereceleri 320 ile 492 arasında değişti.

ONKOLOJİDE HANGİ ÜNİVERSİTE KAÇINCI SIRADA?

Raporda “Oncology” başlığı altında verilen sonuçlara göre Türkiye’den sıralamaya giren üniversiteler şöyle:

1. Hacettepe Üniversitesi: Dünyada 320’nci.
2. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa: Dünyada 359’uncu.
3. Ankara Üniversitesi: Dünyada 429’uncu.
4. Koç Üniversitesi: Dünyada 431’inci.
5. İstanbul Üniversitesi: Dünyada 442’nci.
6. Sağlık Bilimleri Üniversitesi: Dünyada 467’nci.
7. Ege Üniversitesi: Dünyada 492’nci.

HACETTEPE VE CERRAHPAŞA İLK 400 İÇİNDE

Hacettepe Üniversitesi, onkoloji alanında elde ettiği 320’ncilikle Türkiye’den listeye giren üniversiteler arasında en yüksek dereceye ulaştı. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa ise 359’uncu sıraya yerleşti. Böylece Türkiye’den iki üniversite onkoloji araştırmalarında dünyanın ilk 400’ünde yer buldu.

Ankara Üniversitesi 429’uncu, Koç Üniversitesi 431’inci sırada yer aldı. İstanbul Üniversitesi 442’nci, Sağlık Bilimleri Üniversitesi 467’nci ve Ege Üniversitesi 492’nci olarak ilk 500 içindeki diğer Türk üniversiteleri oldu.

SBÜ KANSER ARAŞTIRMALARINDA DÜNYA LİSTESİNDE

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, onkoloji alanındaki bilimsel üretimiyle Türkiye’de altıncı sırada yer aldı. Dünya sıralamasında 467’nci olan üniversite, kanser araştırmalarında ilk 500’e giren yedi Türk yükseköğretim kurumundan biri oldu.

Rapordaki sonuçlar, Türkiye’nin onkoloji alanındaki uluslararası akademik görünürlüğünün Ankara, İstanbul ve İzmir’deki farklı üniversitelere yayıldığını ortaya koydu.

SIRALAMA NASIL HAZIRLANIYOR?

URAP alan sıralamaları, üniversitelerin son beş yıllık akademik performansını değerlendiriyor. Çalışmada Clarivate Analytics InCites tarafından sağlanan bilimsel yayın ve atıf verileri kullanılıyor.

Makaleler, toplam bilimsel dokümanlar, atıflar, yayınların ilgili alandaki etkisi ve uluslararası iş birliği temel değerlendirme ölçütleri arasında bulunuyor. Anketlere dayanan kişisel görüşler sıralamaya katılmıyor. Bin ve daha fazla yazarı bulunan makaleler de değerlendirme dışında tutuluyor.

Bu yaklaşım, üniversitelerin kanser araştırmalarındaki bilimsel üretimini ve yayınlarının akademik etkisini karşılaştırmaya olanak sağlıyor.

SONUÇLAR HASTALAR İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?

Onkoloji alan sıralaması, üniversitelerin araştırma performansına ilişkin bilgi veriyor. Ancak hastanelerin tedavi başarı oranlarını, hasta deneyimini veya belirli bir kanser türündeki klinik sonuçlarını doğrudan ölçmüyor.

Bu nedenle listede yer almak, bir kurumun kanser araştırmalarındaki akademik görünürlüğünü gösteriyor. Sonuçlardan “en iyi kanser hastanesi” veya “en başarılı kanser tedavisi” şeklinde bir sıralama çıkarmak mümkün değil.

Kaynak: URAP 2025–2026 Dünya Alan Sıralaması Basın Bildirisi, 11 Eylül 2026; Tablo 6, Onkoloji alanı.

11 Eylül 2026 tarihli URAP raporuna göre Türkiye’den sıralamaya giren yedi üniversitenin dünya dereceleri 129 ile 233 arasında değişti. Böylece pediatri alanında listede yer alan Türk üniversitelerinin tamamı ilk 250 içinde sıralandı.

Pediatride hangi üniversite kaçıncı sırada?

Raporda “Pediatrics” başlığı altında verilen sonuçlara göre üniversitelerin Türkiye ve dünya sıralamaları şöyle:

Hacettepe, Sağlık Bilimleri ve İstanbul üniversiteleri dünyada ilk 200 içinde yer aldı. Marmara, Ankara, Gazi ve İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa da ilk 250’de Türkiye’yi temsil eden diğer kurumlar oldu.

Hacettepe 129’uncu, Sağlık Bilimleri Üniversitesi 158’inci

Hacettepe Üniversitesi, pediatri alanındaki 129’unculuğuyla Türkiye’den listeye giren üniversiteler arasında en yüksek dereceyi elde etti.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi ise dünya sıralamasında 158’inci olarak Türkiye’de ikinci sıraya yerleşti. İstanbul Üniversitesi’nin 194’üncü sırada bulunmasıyla Türkiye’den üç üniversite pediatri araştırmalarında ilk 200’e girmiş oldu.

Bu sonuçlar, çocuk sağlığı ve hastalıkları alanındaki akademik üretimin birden fazla üniversitede uluslararası sıralamalara yansıdığını gösteriyor.

URAP sıralaması neyi ölçüyor?

URAP alan sıralamaları, üniversitelerin son beş yıllık akademik performansını değerlendiriyor. Hesaplamalarda Clarivate Analytics InCites verileri kullanılıyor.

Bilimsel makaleler, toplam dokümanlar, atıflar, yayınların ilgili alandaki etkisi ve uluslararası iş birliği değerlendirmede kullanılan temel ölçütler arasında bulunuyor. Anketlere dayanan kişisel değerlendirmeler sıralamaya katılmıyor. Bin ve daha fazla yazarı bulunan makaleler de değerlendirme dışında tutuluyor.

Bu nedenle pediatri sıralaması, üniversitelerin çocuk sağlığı alanındaki bilimsel yayın ve araştırma performansına ilişkin bir gösterge niteliği taşıyor.

Üniversite adayları için sonuçlar nasıl okunmalı?

Alan sıralamaları, bir üniversitenin belirli bir disiplindeki araştırma gücünü görmek isteyen adaylara ek bilgi sunuyor. Üniversitenin genel sıralamadaki konumu ile pediatri gibi belirli bir alandaki derecesi farklı olabiliyor.

Bununla birlikte URAP sonuçları, doğrudan tıp eğitiminin bütün unsurlarını veya hastanelerde sunulan tedavilerin başarısını ölçmüyor. Tercih değerlendirmelerinde akademik kadro, eğitim olanakları, klinik uygulama ortamı ve öğrencilerin ihtiyaçları da birlikte ele alınmalı.

Kaynak: URAP 2025–2026 Dünya Alan Sıralaması Basın Bildirisi, 11 Eylül 2026; Tablo 6, Pediatri alanı.

Yaklaşık 700 hastanın katıldığı çalışmada beş seanslık stereotaktik vücut radyoterapisi, 20 veya 28 seansta uygulanan yoğunluk ayarlı radyoterapiyle karşılaştırıldı. Kısa tedavi bazı yaşam kalitesi sonuçlarında avantaj sağlarken üç yıllık hastalıksız sağkalımda üstün bulunmadı.

Radyoterapi beş seansta tamamlandı

Uluslararası NRG-GU005 araştırmasına lokalize ve olumlu özelliklere sahip orta riskli prostat kanseri bulunan 698 hasta alındı.

Hastaların 353’üne toplam 36,25 Gy dozunda beş seans stereotaktik vücut radyoterapisi uygulandı. Diğer 345 hasta ise 20 veya 28 seansta tamamlanan yoğunluk ayarlı radyoterapi aldı.

Stereotaktik vücut radyoterapisi, yüksek radyasyon dozunu tümöre hassas biçimde yönlendirirken çevredeki sağlıklı dokuların mümkün olduğunca korunmasını amaçlıyor. Bu yöntem genellikle bir ila beş seansta uygulanabiliyor.

İdrar şikâyetlerinde belirgin üstünlük görülmedi

İki yıllık takipte idrar yollarıyla ilişkili yaşam kalitesinde klinik açıdan anlamlı kötüleşme yaşayanların oranı, beş seanslık tedavi grubunda yüzde 35,4 oldu. Uzun tedavi grubunda bu oran yüzde 33,7 olarak hesaplandı.

İki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Bu sonuç, beş seanslık tedavinin idrar şikâyetleri bakımından standart programa üstün olmadığını gösterdi.

Bununla birlikte idrar kaçırma ve cinsel işlevle ilgili bazı ikincil değerlendirmeler kısa tedavi lehine sonuçlandı.

Bağırsakla ilişkili yaşam kalitesinde avantaj sağladı

Beş seanslık radyoterapinin dikkat çeken avantajı bağırsakla ilişkili sonuçlarda görüldü.

Bağırsak yaşam kalitesinde klinik açıdan anlamlı kötüleşme yaşayanların oranı kısa tedavi grubunda yüzde 34,9, standart tedavi grubunda ise yüzde 43,8 olarak belirlendi.

Ciddi üriner yan etkiler de beş seanslık tedavide daha az görüldü. Üçüncü ve dördüncü derece genitoüriner yan etki oranı kısa tedavide yüzde 0,6, standart tedavide yüzde 2,5 oldu.

Kanser kontrolünde üstünlük gösterilemedi

Araştırmada yalnızca yan etkiler ve yaşam kalitesi değil, hastalığın kontrol altında tutulup tutulmadığı da değerlendirildi.

Üç yıllık hastalıksız sağkalım oranı beş seanslık tedavide yüzde 88,6, 20–28 seanslık tedavide yüzde 92,1 olarak hesaplandı.

Araştırmacılar, beş seanslık stereotaktik radyoterapinin hastalıksız sağkalım bakımından standart tedaviye üstün olmadığını bildirdi. Bu çalışma kısa tedavinin eşdeğer olduğunu kanıtlamak üzere tasarlanmadığı için sonuçlar “iki yöntem tamamen aynı etkiye sahip” şeklinde yorumlanmamalı.

Hastalar açısından neden önemli?

Radyoterapinin beş seansta tamamlanması; hastaneye geliş sayısını, ulaşım yükünü ve tedavi için ayrılan zamanı önemli ölçüde azaltabilir. Özellikle radyoterapi merkezinden uzakta yaşayan hastalar açısından bu fark önem taşıyor.

Bununla birlikte tedavi seçimi yalnızca seans sayısına göre yapılamaz. Tümörün risk grubu, prostatın büyüklüğü, idrar şikâyetleri, eşlik eden hastalıklar ve merkezin stereotaktik radyoterapi deneyimi birlikte değerlendirilmeli.

Araştırma sonuçları ayrıca yüksek riskli, metastatik veya daha farklı biyolojik özellikler taşıyan prostat kanserlerine doğrudan uygulanamaz.

Kısa tedavi umut veriyor ancak herkese uygun değil

Çalışma, uygun hastalarda beş seanslık radyoterapinin uygulanabilir bir seçenek olduğunu destekliyor. Tedavi süresini belirgin biçimde kısaltması ve bazı yaşam kalitesi ölçümlerinde avantaj sağlaması önemli.

Ancak kanser kontrolünde üstünlük gösterilememesi, tedavinin kişiye özel planlanması gerektiğini ortaya koyuyor. Nihai karar, hasta ile radyasyon onkolojisi uzmanının yararları ve olası riskleri birlikte değerlendirmesiyle verilmeli.

Tıbbi uyarı

Bu haber genel bilgilendirme amacı taşır. Prostat kanserinin tedavisi; hastalığın evresi, risk grubu, patoloji sonuçları ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanmalıdır. Tedavi değişikliği için üroloji ve radyasyon onkolojisi uzmanına başvurulmalıdır.

Kaynaklar

JAMA — Stereotactic Body Radiotherapy vs Moderately Hypofractionated IMRT for Localized Intermediate-Risk Prostate Cancer: A Randomized Clinical Trial
Mayo Clinic — Stereotactic Body Radiotherapy

İdrarda bakteri, idrar örneğinin mikroskobik veya otomatik incelemesinde bakteri görülmesidir. Bazı laboratuvarlarda “BACT”, “BAC” veya doğrudan “bakteri” şeklinde raporlanabilir.

Bakteri görülmesi idrar yolu enfeksiyonunu düşündürebilir ancak tek başına enfeksiyon tanısı koydurmaz. Örneğin doğru alınmaması sonucu genital veya cilt florasının idrara karışması da bakteri görülmesine neden olabilir.

İDRARDA BAKTERİ KAÇ OLMALI?

Normal ve doğru alınmış bir idrar örneğinde belirgin bakteri görülmesi beklenmez.

Ancak bakteriler bazı laboratuvarlarda “yok, az, orta, çok” şeklinde; bazılarında ise +1, +2 veya +3 gibi yarı nicel ifadelerle raporlanabilir.

Bu işaretlerin karşılığı laboratuvar cihazına ve kullanılan yönteme göre değişir. Bu nedenle +1, +2 veya +3 için evrensel bir bakteri sayısı yoktur.

İDRARDA BAKTERİ +1 NE DEMEK?

BACT +1 düşük miktarda bakteri görüldüğünü ifade eder.

Bu sonuç idrar yolu enfeksiyonunda görülebilir ancak özellikle lökosit ve nitrit negatifse, kişinin şikâyeti yoksa veya örnek uygun alınmadıysa kontaminasyon ihtimali de düşünülür.

İDRARDA BAKTERİ +2 NE DEMEK?

+2 daha belirgin bakteri varlığını gösterir.

Ancak yalnızca miktarın artması enfeksiyon tanısı koydurmaz. İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, idrar sıkışması gibi belirtiler ve lökosit, nitrit gibi diğer idrar bulguları birlikte değerlendirilmelidir.

İDRARDA BAKTERİ +3 NE DEMEK?

+3 idrarda yoğun bakteri görülmesini ifade edebilir.

Bu sonuç enfeksiyon olasılığını artırabilir ancak yine de kesin tanı değildir. Özellikle klinik tablo enfeksiyonu düşündürüyorsa idrar kültürü bakterinin türünü ve gerektiğinde antibiyotik duyarlılığını değerlendirmede kullanılır.

İDRARDA BAKTERİ NEDEN ÇIKAR?

En önemli nedenlerden biri idrar yolu enfeksiyonudur.

Ancak ikinci önemli neden kontaminasyondur. İdrar örneği alınırken cilt, dış genital bölge veya vajinal floradaki bakteriler örneğe karışabilir.

Örneğin uzun süre oda sıcaklığında beklemesi de bakterilerin çoğalmasına ve sonucun olduğundan daha belirgin görünmesine yol açabilir.

İDRARDA BAKTERİ VAR AMA LÖKOSİT YOKSA NE DEMEK?

Bu durumda sonuç otomatik olarak enfeksiyon olarak yorumlanmamalıdır.

Bakteri varlığına rağmen lökosit veya lökosit esteraz görülmemesi kontaminasyon ihtimalini artırabilir. Bununla birlikte özellikle bazı hasta gruplarında yalnızca tek bir parametreyle enfeksiyon dışlanamaz.

En doğru yorum belirtiler, diğer idrar bulguları ve gerektiğinde kültürle yapılır.

İDRARDA BAKTERİ VAR AMA NİTRİT NEGATİFSE ENFEKSİYON YOK MU?

Hayır.

Nitrit negatifliği idrar yolu enfeksiyonunu tamamen dışlamaz. Çünkü bütün bakteriler nitratı nitrite dönüştürmez.

Ayrıca bakterinin nitrit oluşturabilmesi için idrarın mesanede yeterince uzun süre kalması gerekir. Sık idrara çıkan kişilerde bu süre yeterli olmayabilir.

İDRARDA BAKTERİ VE LÖKOSİT BİRLİKTE YÜKSEKSE NE DEMEK?

Bakteri ve lökositin birlikte bulunması, özellikle idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma veya idrar sıkışması gibi belirtiler varsa idrar yolu enfeksiyonu olasılığını artırır.

Nitrit pozitifliği de özellikle nitrat azaltan bakteriler söz konusu olduğunda bu olasılığı destekleyebilir.

Bununla birlikte kesin değerlendirme gereken durumlarda idrar kültürü önemlidir.

İDRARDA BAKTERİ ÇIKMASI HER ZAMAN ANTİBİYOTİK GEREKTİRİR Mİ?

Hayır.

Belirtisi olmayan kişilerde idrarda bakteri bulunması “asemptomatik bakteriüri” olarak adlandırılabilir. Bu durum çoğu hasta grubunda otomatik olarak antibiyotik tedavisi gerektirmez.

Gereksiz antibiyotik kullanımı direnç gelişimine ve yan etkilere yol açabilir.

Gebeler ve bazı ürolojik girişimler öncesindeki hastalar bu konuda özel değerlendirme gerektiren gruplar arasındadır.

İDRARDA BAKTERİ POZİTİFSE KÜLTÜR GEREKİR Mİ?

Her bakteri pozitifliğinde kültür zorunlu değildir.

İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri varsa, enfeksiyon tekrarlıyorsa, komplike enfeksiyon düşünülüyorsa veya tedaviye yanıt alınmıyorsa kültür daha önemli hale gelir.

Kültür, mikroskopide “bakteri görüldü” ifadesinden farklı olarak üreyen bakterinin türü ve miktarı hakkında daha ayrıntılı bilgi verir.

İDRAR ÖRNEĞİ NASIL ALINMALI?

Kontaminasyon riskini azaltmak için genellikle temiz orta akım idrar örneği tercih edilir.

İdrarın ilk kısmı tuvalete yapılır, orta kısmı steril kaba alınır. Örneğin laboratuvara gecikmeden ulaştırılması önemlidir.

Özellikle çok sayıda yassı epitel hücresinin bulunması örneğin dış genital bölgeden kontamine olduğunu düşündürebilir.

İDRARDA BAKTERİ NASIL DÜŞÜRÜLÜR?

Amaç laboratuvar raporundaki bakteri değerini doğrudan azaltmak değildir.

Gerçek bir bakteriyel idrar yolu enfeksiyonu varsa tedavi hastanın belirtilerine, klinik durumuna ve gerektiğinde kültür sonucuna göre belirlenir.

Kontaminasyona bağlı pozitiflikte ise antibiyotik değil, uygun koşullarda yeni bir idrar örneği gerekebilir.

SIK SORULAN SORULAR

İdrarda bakteri +1 enfeksiyon mu?

Tek başına değil. +1 bakteri enfeksiyon, kontaminasyon veya örnek koşullarından etkilenebilir. Belirtiler ve diğer idrar sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

İdrarda bakteri +3 tehlikeli mi?

+3 yoğun bakteri görüldüğünü düşündürebilir ancak tek başına hastalığın ciddiyetini göstermez. Ateş, yan ağrısı veya genel durum bozukluğu gibi belirtiler daha önemlidir.

İdrarda bakteri var ama lökosit yoksa ne olur?

Kontaminasyon olasılığı düşünülebilir ancak yalnızca bu bulguyla kesin karar verilmez. Şikâyet varsa klinik değerlendirme ve gerektiğinde kültür yapılabilir.

İdrarda bakteri pozitif ama nitrit negatif olabilir mi?

Evet. Bütün bakteriler nitrit üretmez. Bu nedenle negatif nitrit sonucu enfeksiyonu tamamen dışlamaz.

İdrarda bakteri varsa antibiyotik kullanılır mı?

Her zaman değil. Belirtisiz bakteriüri çoğu kişide antibiyotik gerektirmez. Tedavi kararı klinik duruma göre verilmelidir.

TIBBİ UYARI

İdrarda bakteri görülmesine ateş, titreme, yan veya bel ağrısı, kusma ya da genel durumda bozulma eşlik ediyorsa üst idrar yolu enfeksiyonu açısından hızlı değerlendirme gerekebilir. Yalnızca bakteri görüldüğü için kendi kendine antibiyotik başlanmamalıdır.

KAYNAKLAR

Infectious Diseases Society of America — Clinical Practice Guideline for the Management of Asymptomatic Bacteriuria

American Family Physician — Office-Based Urinalysis: A Comprehensive Review

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: