Kalp krizi, kalbi besleyen damarlardan birindeki kan akışının aniden ciddi biçimde azalması veya kesilmesi sonucu gelişir. Tıptaki adı miyokart enfarktüsüdür. Oksijensiz kalan kalp kası zarar görmeye başladığı için belirtiler karşısında beklemek yerine acil yardım istemek gerekir.

Kalp Krizi En Sık Neden Olur?

Kalp krizlerinin büyük bölümü koroner arter hastalığı zemininde gelişir. Kalbi besleyen damarların duvarında zamanla kolesterol ve başka maddelerden oluşan plaklar birikir. Bu plaklardan biri yırtıldığında üzerinde pıhtı oluşabilir ve kan akışı engellenebilir.

Daha seyrek olarak kalp damarında ani kasılma, damarın kendiliğinden yırtılması veya kalbin oksijen gereksinimi ile aldığı oksijen arasındaki ciddi dengesizlik de kalp kasında hasara yol açabilir. Bu nedenle her kalp krizi aynı mekanizmayla ortaya çıkmaz.

Göğüsteki Baskı En Bilinen İşaret

En sık görülen belirti, göğsün orta veya sol bölümünde hissedilen ağrı ya da rahatsızlıktır. Kişi bunu baskı, sıkışma, ağırlık, yanma, dolgunluk veya göğsün üzerine bir yük oturmuş hissi şeklinde tarif edebilir.

Rahatsızlık birkaç dakikadan uzun sürebilir, azalabilir ve yeniden başlayabilir. Ağrı yalnızca göğüste kalmayabilir; bir veya iki kola, omuzlara, sırta, boyna, çeneye ya da midenin üst bölümüne yayılabilir.

Her Göğüs Ağrısı Kalp Krizi Değildir

Kas ve eklem sorunları, reflü, akciğer hastalıkları ve yoğun kaygı da göğüs ağrısına yol açabilir. Ancak ağrının biçimine bakarak evde güvenli biçimde ayrım yapmak her zaman mümkün değildir.

Özellikle yeni başlayan, dinlenmekle geçmeyen veya nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı ve baş dönmesiyle birlikte görülen göğüs rahatsızlığı acil değerlendirme gerektirir. Bilinen kalp hastalığı bulunmaması da kalp krizini dışlamaz.

Göğüs Ağrısı Olmadan da Gelişebilir

Kalp krizine nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı, kusma, baş dönmesi, sersemlik, çarpıntı ve olağan dışı güçsüzlük eşlik edebilir. Bazı kişilerde göğüs ağrısı geri planda kalırken bu yakınmalar daha belirgin olabilir.

Diyabeti olanlarda, ileri yaştaki kişilerde ve bazı kadınlarda belirtiler daha silik seyredebilir. Açıklanamayan nefes darlığı, günlerdir süren alışılmadık yorgunluk veya sırta ve çeneye yayılan rahatsızlık bu nedenle küçümsenmemelidir.

Kadınlarda Belirtiler Nasıl Görülebilir?

Kadınlarda da en sık görülen kalp krizi belirtisi göğüs ağrısı veya göğüste rahatsızlıktır. Bununla birlikte nefes darlığı, bulantı, omuz veya sırt ağrısı, olağan dışı yorgunluk ve güçsüzlük gibi eşlik eden yakınmalar daha fazla öne çıkabilir.

“Kadınlarda kalp krizi göğüs ağrısı yapmaz” düşüncesi doğru değildir. Asıl sorun, göğüs ağrısı dışındaki işaretlerin mide rahatsızlığına, strese ya da yorgunluğa bağlanarak yardım istemenin geciktirilmesidir.

Kalp Krizi ile Kalp Durması Aynı Şey Değildir

Kalp krizi bir dolaşım sorunudur; kalp kasına giden kan akışı bozulur. Kalp durması ise kalbin etkili biçimde pompalama yapmayı bırakmasıyla gelişen elektriksel bir acil durumdur.

Kalp krizi geçiren kişi çoğu zaman uyanık ve nefes alıyor olabilir. Kalbi duran kişi ise aniden çöker, yanıt vermez ve normal nefes almaz; yalnızca düzensiz, iç çeker gibi soluklar görülebilir. Kalp krizi, bazı hastalarda kalp durmasını tetikleyebilir.

Şüphe Varsa İlk Olarak Ne Yapılmalı?

Kalp krizini düşündüren belirtilerde Türkiye’de 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Kişinin kendi aracıyla hastaneye gitmeye çalışması veya bir yakınının araç kullanması yerine ambulans istemek daha güvenlidir. Acil sağlık ekibi ilk değerlendirmeyi ve gerekli müdahaleyi yolda başlatabilir.

Belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemek, kişiyi yürütmek ya da öksürterek kalp krizini durdurmaya çalışmak doğru değildir. “Öksürükle kalp masajı” adıyla yayılan yöntem, halkın evde uygulayabileceği güvenilir bir müdahale değildir.

Aspirin herkese uygun olmayabilir. Kanama, alerji veya başka bir acil durum söz konusu olabileceğinden, acil çağrı görevlisi ya da sağlık personeli önermeden ilaç alınmamalıdır. Kişi daha önce göğüs ağrısı için hekimi tarafından verilmiş bir ilacı kullanıyorsa yine kendi tedavi planına ve acil ekibin yönlendirmesine uymalıdır.

Kişi aniden bilincini kaybeder ve normal nefes almıyorsa 112’nin yönlendirmesiyle kalp masajına başlanmalı, ulaşılabiliyorsa otomatik şok cihazı kullanılmalıdır.

Tanı Nasıl Konulur?

Kalp krizi tanısı yalnızca belirtilere bakılarak konulmaz. Acil serviste elektrokardiyografi, yani kalbin elektriksel faaliyetini gösteren EKG çekilir. Kalp kası hücreleri zarar gördüğünde kana karışan troponin adlı proteini ölçmek için kan testleri yapılır.

Troponin zaman içinde değişebileceği için testin tekrarlanması gerekebilir. İlk EKG’nin normal görünmesi de bazı kalp krizlerini tek başına dışlamaz. Hekim; belirtileri, muayeneyi, seri EKG ve kan testlerini birlikte değerlendirir. Gerektiğinde kalp ultrasonu, koroner anjiyografi veya başka görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

Tedavide Amaç Kan Akışını Yeniden Sağlamak

Tedavi, tıkanan damardaki kan akışını olabildiğince erken yeniden sağlamayı ve kalp kasındaki hasarı sınırlamayı amaçlar. Hastanın durumuna göre ilaçlar, koroner anjiyografi sırasında balon ve stent uygulaması ya da daha seyrek olarak bypass ameliyatı gündeme gelebilir.

Hangi tedavinin seçileceği kalp krizinin türüne, belirtilerin başladığı zamana, EKG ve kan testi sonuçlarına, kanama riskine ve hastanın genel durumuna göre belirlenir. Evde uygulanabilecek bir yöntem, tıkanmış kalp damarını güvenli biçimde açamaz.

Kimlerin Riski Daha Yüksek?

Yüksek tansiyon, yüksek LDL kolesterol, diyabet, sigara kullanımı, hareketsizlik, fazla kilo ve sağlıksız beslenme kalp krizi riskini artırabilir. Yaşın ilerlemesi, ailede erken yaşta kalp damar hastalığı bulunması ve daha önce kalp damar hastalığı geçirilmesi de riski yükseltir.

Risk faktörlerinin bir bölümü değiştirilemez. Buna karşılık sigarayı bırakmak, tansiyon ve kan şekerini izlemek, kolesterolü hekimle birlikte yönetmek, düzenli hareket etmek ve dengeli beslenmek riski azaltmaya yardımcı olabilir. Reçeteli ilaçların gelişigüzel bırakılması ise koruyucu tedaviyi sekteye uğratabilir.

Ne Zaman Acil Yardım İstenmeli?

Göğüste birkaç dakikadan uzun süren veya gelip giden baskı, sıkışma ya da ağrı; kola, sırta, boyna veya çeneye yayılan rahatsızlık; ani nefes darlığı; soğuk terleme; bulantı; bayılma hissi veya açıklanamayan ağır halsizlik varsa 112 aranmalıdır.

Belirtiler hafif olsa ya da kişinin kalp krizi geçirip geçirmediğinden emin olunamasa bile gecikmemek gerekir. Kalp krizinde geçen süre, zarar gören kalp kası miktarını ve tedavinin başarısını etkileyebilir.

KAYNAKLAR

1. European Heart Journal – 2023 ESC Guidelines for the Management of Acute Coronary Syndromes – Byrne RA, Rossello X, Coughlan JJ ve ESC Scientific Document Group – 2023 – DOI: 10.1093/eurheartj/ehad191
2. Circulation – 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR Guideline for the Evaluation and Diagnosis of Chest Pain – Gulati M, Levy PD, Mukherjee D ve çalışma grubu – 2021 – DOI: 10.1161/CIR.0000000000001029
3. Circulation – Fourth Universal Definition of Myocardial Infarction (2018) – Thygesen K, Alpert JS, Jaffe AS ve görev gücü – 2018 – DOI: 10.1161/CIR.0000000000000617
4. American Heart Association – Warning Signs of a Heart Attack – Son değerlendirme 2024
5. National Heart, Lung, and Blood Institute – Heart Attack: Symptoms, Causes, Diagnosis and Recovery – Güncelleme 2022
6. WebMD – Heart Attack: Symptoms, Causes, Diagnosis, Treatment and Recovery – Tıbbi içerik incelemesi

Kaza, Karadeniz Sahil Yolu’nun Vakfıkebir Terminali karşısındaki bölümünde yaşandı. Edinilen bilgilere göre yolun karşısına geçmeye çalışan Avni Sağlam’a bir araç çarptı. Sağlam, kazada hayatını kaybetti.

Sekmenli Mahallesi’nden olan Avni Sağlam’ın uzun yıllar ilçede lokantacı esnafı olarak hizmet verdiği öğrenildi. Güler yüzü, hoş sohbeti ve çevresine karşı samimi yaklaşımıyla tanınan Sağlam’ın vefatı; ailesi, yakınları, sevenleri ve ilçe halkı arasında derin üzüntü yarattı.

Türk Hava Yollarının yönetim ve organizasyon yapısında geniş kapsamlı bir görev değişikliğine gidildi. THY İcra Komitesi tarafından alınan kararlar doğrultusunda, şirketin farklı kıtalardaki müdürlükleri ile merkez teşkilatında çok sayıda atama gerçekleştirildi.

Edinilen bilgilere göre yeni görev dağılımı; Avrupa, Afrika, Asya, Amerika ve Orta Doğu’daki yurt dışı müdürlüklerinin yanı sıra teknik, kalite güvence, gelir yönetimi, kargo, eğitim ve operasyon birimlerini kapsadı.

Yurt dışı müdürlüklerinde yeni dönem

Atama kararları kapsamında Burak Yıldız, Johannesburg Müdürlüğünden Minsk Müdürlüğüne; Mehmet Akay ise Singapur Müdürlüğünden Johannesburg Müdürlüğüne getirildi.

Serkan Özbüyükyörük Viyana’dan Singapur’a, İsmail Selim Ecirli Bogota’dan Viyana’ya, Serkan Baş ise Katmandu’dan Erivan’a görevlendirildi.

Akın Çarkçı Abuja Müdürlüğünden Lüksemburg Müdürlüğüne geçerken Muttalip İlhan Podgoritsa’dan Abuja’ya, Ömer Önder Haberdar da Lahor’dan Podgoritsa’ya atandı.

Görev yeri değiştirilen diğer yöneticiler şöyle:

• Alper Kaşıkçı: Lüksemburg’dan Seattle’a
• Lokman Balkan: Lagos’tan Brüksel’e
• Yahya Zahid Şensoy: Budapeşte’den Kuveyt’e
• Ahmet Tursun: Mauritius’tan Budapeşte’ye
• Ali Özdemir: Entebbe’den Mauritius’a
• Ömer Aslan: Bağdat’tan Maskat’a
• İbrahim Dündaran: Maskat’tan Montreal’e
• Abdullah Yılmaz: Şiraz’dan Tahran’a

Afrika ve Asya teşkilatında yeni görevlendirmeler

THY’nin Afrika ve Asya’daki yönetim kadrolarında da değişiklik yapıldı. Mehmet Fatih Aygüner, Ulan Batur’daki görevinin ardından Bahreyn Müdürlüğüne atanırken Resul Baş, Dakar’dan Ulan Batur’a geçti.

İbrahim Sedqi Dammam’dan Medine Müdürlüğüne, Ali Battal ise İslamabad’dan Dammam Müdürlüğüne görevlendirildi.

Satış kadrolarından müdürlük görevlerine atama

Yeni görev dağılımında satış birimlerinde çalışan bazı yöneticilerin yurt dışı müdürlüğü görevlerine getirilmesi dikkati çekti.

Gökberk Tatlıgil, Hong Kong Kurumsal Satış Şefliğinden Bogota Müdürlüğüne; Serpil Çekmen Kaya, Kopenhag Satış Şefliğinden Bilbao Müdürlüğüne atandı.

Ali Serdar Terlemez Cidde Satış Şefliğinden Lahor Müdürlüğüne, Üsame Koca Montreal’deki satış görevinden İslamabad Müdürlüğüne getirildi.

Mehmet Gülbudak, Stuttgart Kıdemli Satış Yöneticiliğinden Entebbe Müdürlüğüne; Fatih Sarı ise Frankfurt Kıdemli Satış Yöneticiliğinden Lagos Müdürlüğüne geçti.

Teknik ve kalite güvence yönetimi değişti

Atama kararları THY’nin merkez teşkilatında da önemli değişiklikler getirdi. Ahmet İsmail Gülle, Teknik Başkan olarak görevlendirilirken Bilal Tek, Kalite Güvence Başkanlığına atandı.

Burak Küskü ise Rezervasyon ve Biletleme Sistem Yönetim Müdürü olarak görevlendirildi.

Gelir yönetiminde yeni müdürlük oluşturuldu

THY’nin Gelir Yönetimi Başkanlığı bünyesinde yeni bir yapılanmaya da gidildi. Gelir Yönetimi Başkan Yardımcılığına bağlı olarak Teklif ve Sipariş Yönetimi Müdürlüğü kuruldu.

Yeni oluşturulan müdürlüğün başına Mehmet Deveci getirildi.

Kargo teşkilatı yeniden düzenlendi

Kargo Satış Başkanlığı bünyesindeki Doğu Avrupa Kargo Satış Müdürlüğünün görev alanı genişletilerek birimin adı Güney ve Doğu Avrupa Kargo Satış Müdürlüğü olarak değiştirildi. Birimin müdürlüğüne Ahmet Kürşat Baltacı atandı.

Kargo teşkilatındaki diğer görevlendirmeler şöyle sıralandı:

• Aydoğan Can: Kargo Kilit Müşteriler Müdürü, Amerika
• Serkan Sönmez: Kargo Kilit Müşteriler Müdürü, Avrupa
• Bayram Eryılmaz: Kargo Satış Müdürü, Orta Doğu
• Mustafa Cihangir Oğuz: Kargo Satış Müdürü, Güneydoğu Asya
• Mustafa Asım Subaşı: Çukurova Kargo Müdürü
• Hilmi Çetin: Kargo Müşteri Deneyimi Müdürü
• Faik Deniz: Kargo Satış Müdürü, Türkistan ve Rusya
• Ozan Belge: İzmir Kargo Müdürü
• Çağkan Torunlar: Kargo Satış Müdürü, İstanbul
• Mustafa Cihat Akgöz: Kargo Satış Müdürü, Kuzeydoğu Asya

Eğitim ve operasyon birimlerinde üç atama

İcra Komitesi kararları doğrultusunda Ahmet Han, Uzmanlık Eğitimleri Müdürü; Mustafa Kaya, Seyahat Paketleri Müdürü; Volkan İçpınar ise Simülatör Müdürü olarak görevlendirildi.

Böylece Türk Hava Yollarının küresel teşkilatından merkez birimlerine kadar uzanan geniş bir alanda yönetim kadroları yeniden şekillendirildi. Atamaların, şirketin ticari faaliyetleri ile teknik ve operasyonel süreçlerinde yeni bir görev dağılımı oluşturması bekleniyor.

Galatasaray’ın santrfor transferi için gündemine aldığı Ermedin Demirovic konusunda Türkiye ve Almanya’dan gelen haberler birbiriyle çelişiyor.

Türkiye’de 23 Ağustos’ta yayımlanan çok sayıda haberde sarı-kırmızılıların teklifini 18 milyon euroya yükselttiği, Stuttgart’ın bu rakama olumlu yanıt verdiği ve transferde anlaşmaya varıldığı ileri sürüldü. Ajansspor ve Fotomaç da transferin anlaşma aşamasına geldiğini duyuran yayınlar arasında yer aldı.

Ancak Stuttgart cephesinden gelen doğrudan açıklama, transferin mevcut durumuna ilişkin daha temkinli bir tablo ortaya koyuyor.

Stuttgart yöneticisi: “Şu anda görüşmüyoruz”

Stuttgarter Zeitung’un haberine göre VfB Stuttgart Sportif Direktörü Fabian Wohlgemuth, takımın Rostock’taki kupa karşılaşmasının ardından Demirovic’in geleceği hakkında konuştu.

Wohlgemuth, Galatasaray ile yürütülen süreç sorulduğunda mevcut durumu “Şu anda görüşmüyoruz” sözleriyle açıkladı.

Bu açıklama, transfer ihtimalinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Ancak tarafların şu anda aktif bir pazarlık yürüttüğünü veya anlaşmanın tamamlandığını söylemeyi de güçleştiriyor.

18 milyon euro konusunda çelişkili bilgiler

Transfer dosyasındaki bir diğer önemli başlık bonservis bedeli.

Türkiye’deki haberlerde Galatasaray’ın ilk teklifinin ardından rakamı 18 milyon euroya yükselttiği ve Stuttgart’ın bu bedeli kabul ettiği öne sürülüyor. Bazı yayınlar daha da ileri giderek kulüplerin anlaşmaya vardığını yazdı.

Almanya tarafındaki bilgiler ise bu aşamada aynı kesinliği taşımıyor.

Dolayısıyla 18 milyon euroluk teklifin Stuttgart tarafından kabul edildiği ve transferin sonuçlandığı iddiasını kesinleşmiş bilgi olarak değerlendirmek için henüz erken.

“Anlaşma sağlandı” haberleri Türkiye’de yayıldı

Türkiye’deki haber akışının önemli bölümü transferin tamamlanmaya çok yakın olduğu yönünde ilerliyor.

Ajansspor, Galatasaray’ın görüşmelerde “mutlu sona ulaştığını” yazarken Fotomaç, Stuttgart’ın son teklife olumlu yanıt verdiğini öne sürdü. Başka yayınlarda da 18 milyon euro karşılığında anlaşmaya varıldığı iddiası tekrarlandı.

Buna karşılık Stuttgart’ın sportif direktöründen gelen doğrudan açıklama nedeniyle transferi şu aşamada “bitti” şeklinde duyurmak risk taşıyor.

Transfer tamamen kapanmış değil

Wohlgemuth’un sözlerinin önemli ayrıntısı, Stuttgart yöneticisinin Demirovic’in ayrılığına kesin olarak kapıyı kapatmaması.

Bu nedenle Galatasaray’ın oyuncuya ilgisinin sürdüğü ve tarafların yeniden masaya oturabileceği ihtimali bulunuyor. Ancak mevcut bilgiler ışığında kulüpler arasında tamamlanmış bir anlaşmanın bulunduğunu söylemek mümkün değil.

Demirovic dosyasında bundan sonraki belirleyici gelişme, Stuttgart ile Galatasaray arasında görüşmelerin yeniden başlayıp başlamayacağı ve Alman kulübünün bonservis beklentisinin karşılanıp karşılanmayacağı olacak.

Kaynaklar

1. Stuttgarter Zeitung – Carlos Ubina, 22 Ağustos 2026
2. BILD – VfB Stuttgart / Ermedin Demirovic transfer dosyası

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), RHA Redensity Eye ve lokal anestezik içeren RHA Redensity Eye Lido adlı hyalüronik asit dolgularının göz altındaki hacim kaybında kullanılmasını onayladı.

Yeni kullanım alanı; 22 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde, göz altı olarak bilinen infraorbital bölgede görülen orta ve ileri dereceli doku hacmi kayıplarının düzeltilmesini kapsıyor. Ürün, deri altına veya kemiği örten dokunun üzerine uygulanıyor.

FDA kayıtlarına göre karar 12 Mayıs 2026 tarihinde verildi. Üretici şirketler ise gelişmeyi 20 Ağustos 2026’da kamuoyuna duyurdu. Bu nedenle söz konusu karar yeni bir ürünün ilk kez onaylanmasından çok, mevcut dolgunun kullanım alanının göz altı bölgesini kapsayacak şekilde genişletilmesi anlamına geliyor.

Araştırmaya 248 yetişkin katıldı

FDA belgesindeki klinik değerlendirmede 183 kişi dolgu uygulanan grupta, 65 kişi ise başlangıçta işlem yapılmayan kontrol grubunda yer aldı. Araştırma; ileriye dönük, randomize, çok merkezli ve değerlendirmecilerin hangi katılımcıya işlem yapıldığını bilmediği bir tasarımla yürütüldü.

Uygulamadan 12 hafta sonra, her iki göz altında en az bir derecelik düzelme gösterenlerin oranı tedavi grubunda yüzde 79, kontrol grubunda yüzde 9,8 olarak hesaplandı. Katılımcıların kendi değerlendirmelerine dayanan ölçümde ise tedavi edilenlerin yüzde 80,9’u göz altı görünümünde iyileşme bildirdi. FDA kullanım ve klinik değerlendirme belgesi⁠

Üretici şirketlerin açıkladığı yüzde 93’lük sonuç ise temel klinik sonlanım noktasından farklı olarak, daha genel bir estetik iyileşme ölçeğine dayanıyor. Bu nedenle haberde FDA’nın birincil değerlendirmesi olan yüzde 79’luk oranın esas alınması daha doğru.

Etki herkeste 12 ay sürmedi

Kör değerlendirici sonuçlarına göre tedaviye yanıt verenlerin oranı 24’üncü haftada yüzde 74,6, 36’ncı haftada yüzde 69,9 ve 52’nci haftada yüzde 60,5 olarak kaydedildi. Bulgular, etkinin bazı kişilerde yaklaşık bir yıl sürebildiğini ancak bütün hastalarda aynı kalıcılığın sağlanmadığını gösteriyor.

Bu sonuçlar “dolgunun herkeste 12 ay etkili olduğu” şeklinde yorumlanmamalı. Etkinin süresi; kişinin anatomisine, uygulanan miktara, enjeksiyon tekniğine ve dokunun özelliklerine göre değişebilir.

Göz çevresi hassas bir bölge

RHA Redensity Eye, çapraz bağlı ve çapraz bağlı olmayan hyalüronik asit içeren biyolojik olarak parçalanabilir bir jel implant olarak tanımlanıyor. Ürünün iki çeşidinde enjeksiyon sırasında ağrıyı azaltmak amacıyla mepivakain veya lidokain bulunuyor.

Göz altı bölgesi damar ve sinir yapıları bakımından karmaşık olduğu için uygulamanın bu alanda deneyimli, yetkili bir sağlık profesyoneli tarafından gerçekleştirilmesi gerekiyor. FDA belgesinde ürünün damar içine verilmesinin damar tıkanıklığı, doku kanlanmasının bozulması ve enfarktüs gibi ciddi sonuçlara yol açabileceği özellikle belirtiliyor.

Şiddetli alerji veya anafilaksi öyküsü bulunanlarda, amid tipi lokal anesteziklere aşırı duyarlılığı olanlarda ve kanama bozukluğu bulunan kişilerde ürünün kullanılmaması gerekiyor. Araştırmada ciddi tedavi ilişkili olay veya damar tıkanıklığı bildirilmemiş olması, bu komplikasyonların gerçek yaşamda ortaya çıkamayacağı anlamına gelmiyor.

FDA kararı yalnızca ABD’deki kullanım iznini ifade ediyor. Ürünün Türkiye’de ruhsatlandırılması, piyasaya sunulması ve hangi koşullarda uygulanabileceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

1. ABD Gıda ve İlaç Dairesi – PMA P170002/S050⁠
2. ABD Gıda ve İlaç Dairesi – RHA Redensity Eye kullanım ve klinik değerlendirme belgesi⁠
3. Dermatology Times – FDA Clears RHA Redensity Eye for Infraorbital Hollowing⁠

Sebze, meyve, baklagil ve tam tahılların ağırlıkta olduğu; zeytinyağı, balık ve kuruyemişlere yer veren bir beslenme modeli genel sağlığı destekleyebilir. Bununla birlikte hiçbir yiyecek meme kanserini tek başına önleyemez, mevcut bir tümörü küçültemez veya tıbbi tedavinin yerini alamaz.

Meme Sağlığı İçin “Özel Besin” Var mı?

Brokoli, yaban mersini, ceviz, keten tohumu, soya ve zeytinyağı gibi besinler zaman zaman “meme dostu” olarak tanıtılıyor. Bu yiyecekler lif, vitamin, mineral ve bitkisel biyoaktif maddeler içerse de etkilerini tek başlarına değerlendirmek güçtür.

Beslenme araştırmalarının önemli bir bölümü gözlemseldir. Başka bir ifadeyle araştırmacılar insanların ne yediğini ve yıllar içinde kimlerin hastalandığını izler. Bu çalışmalar bir beslenme biçimi ile hastalık riski arasında ilişki gösterebilir; fakat tek başına neden-sonuç ilişkisi kuramaz.

Bu nedenle en gerçekçi yaklaşım, belirli bir ürünü öne çıkarmak yerine sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil çeşitliliğini artırmaktır.

Tabağın Yarısında Sebze ve Meyve Olabilir

Yeşil yapraklı sebzeler, brokoli, karnabahar, lahana, havuç, domates, biber, turunçgiller ve orman meyveleri farklı vitaminler ve bitkisel bileşikler sağlar. Her rengin besin içeriği aynı olmadığı için tek bir sebzeye bağlı kalmak yerine çeşitlilik daha değerlidir.

Sebze ve meyvelerin önemli avantajlarından biri de lif sağlamalarıdır. Lif, bağırsak düzenini destekler, daha uzun süre tokluk sağlayabilir ve sağlıklı vücut ağırlığının korunmasına yardımcı olabilir.

Meyvenin kendisi, çoğu zaman meyve suyundan daha iyi bir seçimdir. Meyve suyu daha az lif içerir ve kısa sürede fazla miktarda doğal şeker alınmasına yol açabilir. Şeker eklenmiş meyve içecekleri ise günlük enerji alımını daha da yükseltebilir.

Tam Tahıllar ve Baklagiller Neden Öne Çıkıyor?

Yulaf, bulgur, tam buğday, esmer pirinç ve çavdar gibi tam tahıllar; beyaz ekmek ve rafine tahıl ürünlerine göre daha fazla lif içerir. Mercimek, nohut, kuru fasulye ve bezelye ise lifin yanında bitkisel protein sağlar.

Bu yiyeceklerin meme kanserini doğrudan önlediğini söylemek doğru olmaz. Fakat daha fazla lif ve daha düşük enerji yoğunluğu içeren bir beslenme düzeni, kilo kontrolünü kolaylaştırabilir. Özellikle menopoz sonrasında fazla vücut yağı ile meme kanseri riskindeki artış arasında güçlü bir ilişki bulunuyor.

Baklagiller aynı zamanda kırmızı ve işlenmiş etin yerine kullanılabilecek seçeneklerdir. Haftanın bazı öğünlerinde et yerine mercimek, nohut veya kuru fasulye tercih edilmesi tabağın lif oranını artırabilir.

Soya Konusunda Yaygın Kaygı Bilimsel mi?

Soya fasulyesi, tofu, tempeh ve şekersiz soya içecekleri izoflavon adı verilen bitkisel bileşikler içerir. İzoflavonlar vücuttaki östrojen hormonuna yapısal olarak benzese de insan vücudunda aynı güçte ve aynı biçimde davranmaz.

Mevcut araştırmalar, ölçülü miktarda tüketilen geleneksel soya gıdalarının sağlıklı kadınlarda meme kanseri riskini artırdığını göstermiyor. Meme kanseri tanısı almış kadınlarda da soya gıdalarının mutlaka yasaklanmasını destekleyen güçlü bir kanıt bulunmuyor.

Ancak soya içeren yoğunlaştırılmış takviyeler, normal bir porsiyon yiyecekle aynı değildir. Özellikle meme kanseri tedavisi görenlerin veya hormonla ilişkili bir hastalığı bulunanların yüksek doz izoflavon takviyesi kullanmadan önce hekimlerine danışmaları gerekir.

Balık, Kuruyemiş ve Zeytinyağı Dengeli Tabağa Nasıl Girer?

Somon, sardalya ve uskumru gibi yağlı balıklar protein ile omega-3 yağ asitleri sağlar. Ceviz, badem, fındık ve çeşitli tohumlar da doymamış yağ, lif ve bitkisel protein içerir. Bu besinler genel kalp-damar sağlığını destekleyen bir beslenme düzenine katkıda bulunabilir.

Zeytinyağını temel yağ kaynaklarından biri olarak kullanan Akdeniz tipi beslenme, sebze, meyve, baklagil, tam tahıl ve balık tüketimini de öne çıkarır. PREDIMED araştırmasının meme kanserine ilişkin ikincil analizinde, sızma zeytinyağı eklenen Akdeniz diyeti grubunda daha düşük meme kanseri görülme oranı bildirildi. Bununla birlikte vaka sayısının az olması ve meme kanseri değerlendirmesinin araştırmanın ana amacı olmaması nedeniyle bulguların temkinli yorumlanması gerekir.

Zeytinyağı da yüksek enerji içerir. Sağlıklı bir yağ olması, sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmez. Kuruyemişlerde de porsiyon büyüdükçe günlük enerji alımı hızla artabilir.

Alkol Konusunda En Net Kanıtlardan Biri Var

Beslenme ile meme kanseri arasındaki ilişkiler konuşulurken en güçlü verilerden biri alkole aittir. Alkollü içecek tüketimi hem menopoz öncesinde hem de menopoz sonrasında meme kanseri riskindeki artışla ilişkilidir.

Risk yalnızca yüksek miktarda içenlerle sınırlı değildir; tüketim arttıkça risk de yükselir. Bira, şarap veya sert içki arasında kanser riski bakımından koruyucu kabul edilen bir seçenek bulunmuyor. İçmeyen bir kişinin sağlık amacıyla alkole başlaması önerilmez. Kanserden korunma açısından en düşük riskli seçenek alkol tüketmemektir.

Şeker Meme Kanserini Doğrudan “Besler” mi?

Vücuttaki bütün hücreler enerji için glikoz kullanır. Bu durum yalnızca kanser hücrelerine özgü değildir. Bu nedenle şekeri tamamen kesmenin bir tümörü aç bırakacağı veya tedavi edeceği düşüncesi bilimsel olarak doğru değildir.

Buna karşılık şekerli içecekler, tatlılar ve enerji yoğunluğu yüksek işlenmiş yiyecekler sık tüketildiğinde fazla kalori alımını ve kilo artışını kolaylaştırabilir. Sorun, tek başına bir kaşık şekerden çok uzun süre devam eden beslenme düzeni ve enerji fazlasıdır.

Tatlı ihtiyacını meyve, sade yoğurt veya küçük porsiyonlarla karşılamak; şekerli içecekler yerine su, maden suyu ya da şekersiz içecekler seçmek günlük şeker alımını azaltabilir.

Menopoz Sonrasında Kilo Neden Daha Fazla Önem Kazanıyor?

Yağ dokusu yalnızca enerji depolayan pasif bir yapı değildir. Hormonlar ve iltihaplanmayla ilişkili çeşitli maddeler üretir. Menopoz sonrasında fazla vücut yağı, östrojen düzeyleri ve metabolik değişiklikler üzerinden meme kanseri riskini etkileyebilir.

Amaç kısa sürede büyük kilo kaybı sağlayan sert diyetler uygulamak değildir. Sebze ve baklagil miktarını artırmak, şekerli içecekleri azaltmak, uygun porsiyonlar seçmek ve düzenli hareket etmek daha sürdürülebilir bir yoldur.

Kilo; genetik özellikler, kullanılan ilaçlar, hormonal durum, uyku, ruh sağlığı ve yaşam koşullarından da etkilenir. Bu nedenle kilo yönetimi yalnızca irade meselesi olarak görülmemelidir.

Takviyeler Besinin Yerini Tutar mı?

Antioksidan, zerdeçal, yeşil çay özü, vitamin veya bitkisel karışım içeren takviyelerin meme kanserini önlediği gösterilmiş değildir. Yüksek doz ürünler bazı ilaçların etkisini değiştirebilir, ameliyat döneminde kanama riskini etkileyebilir veya karaciğere zarar verebilir.

Vitamin ya da mineral eksikliği varsa hekim değerlendirmesiyle uygun destek planlanabilir. Bunun dışındaki kullanımlarda “doğal” ifadesi güvenli veya etkili olduğu anlamına gelmez. Özellikle kanser tedavisi sırasında kullanılan her takviyenin onkoloji ekibine bildirilmesi gerekir.

Beslenme Meme Kontrollerinin Yerini Alamaz

Sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, kilo yönetimi ve alkolden kaçınma değiştirilebilir risk etkenlerine yönelik adımlardır. Yaş, aile öyküsü, kalıtsal gen değişiklikleri ve meme yoğunluğu gibi etkenler ise beslenmeyle ortadan kaldırılamaz.

Bu nedenle dengeli beslenmek, yaşa ve kişisel risk durumuna uygun meme kanseri taramasının yerine geçmez. Memede veya koltuk altında yeni bir kitle, meme başından kanlı akıntı, meme cildinde çekinti, geçmeyen kızarıklık ya da memenin görünümünde açıklanamayan değişiklik fark edildiğinde değerlendirme için hekime başvurulmalıdır.

Tek bir “meme sağlığı diyeti” bulunmuyor. En sağlam çerçeve; çeşitli bitkisel besinlere dayanan, yeterli protein içeren, enerji fazlasını sınırlayan ve uzun süre sürdürülebilen bir beslenme modelidir.

KAYNAKLAR

1. CA: A Cancer Journal for Clinicians – American Cancer Society guideline for diet and physical activity for cancer prevention – Rock ve çalışma arkadaşları – 2020 – DOI: 10.3322/caac.21591
2. JAMA Internal Medicine – Mediterranean Diet and Invasive Breast Cancer Risk Among Women at High Cardiovascular Risk in the PREDIMED Trial: A Randomized Clinical Trial – Toledo ve çalışma arkadaşları – 2015 – DOI: 10.1001/jamainternmed.2015.4838
3. World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research – Diet, Nutrition, Physical Activity and Breast Cancer – 2018
4. World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research – Diet, Nutrition, Physical Activity and Cancer: A Global Perspective, Third Expert Report – 2018
5. National Cancer Institute – Breast Cancer Prevention (PDQ): Health Professional Version – 2025
6. American Cancer Society – American Cancer Society Guideline for Diet and Physical Activity – 2025

Giresun’un Çanakçı ilçesine bağlı Bakımlı köyünde bahçede meydana gelen olayda, 1984 doğumlu Emre Gül yaşamını yitirdi.

Edinilen bilgilere göre Emre Gül, bahçede bulunduğu sırada henüz belirlenemeyen bir nedenle yuvarlandı. İhbar üzerine bölgeye AFAD ve sağlık ekipleri sevk edildi.

Ekiplerin olay yerinde yaptığı kontrollerde Emre Gül’ün hayatını kaybettiği belirlendi.

Gül’ün cenazesi, olay yerindeki incelemelerin ardından kesin ölüm nedeninin belirlenmesi amacıyla ilgili sağlık kuruluşunun morguna kaldırıldı.

Olayın nasıl meydana geldiğinin belirlenmesi için inceleme başlatıldı.

Son yıllarda bu sorunun yanıtları arasında melatonin de giderek daha fazla konuşuluyor. Vücudun uyku-uyanıklık zamanlamasında rol oynayan doğal bir hormon olan melatonin, dışarıdan alınabilen ürünler şeklinde de kullanılabiliyor.

Ancak bir maddenin vücutta doğal olarak bulunması, çocuklarda gelişigüzel kullanılabileceği anlamına gelmiyor.

Ağustos 2026’da yayımlanan yeni bir araştırma, konuyu farklı bir açıdan ele aldı. Araştırmacılar yalnızca çocukların ne kadar süre uyuduğuna değil, uykunun gece boyunca hangi evrelerden oluştuğuna da baktı.

684 çocuğun uyku kayıtları karşılaştırıldı

Araştırmada çocuklara ait ayrıntılı uyku laboratuvarı kayıtları incelendi.

Analize alınan 3 bin 392 çocuğun 346’sının melatonin kullandığı belirlendi. Araştırmacılar daha sağlıklı bir karşılaştırma yapabilmek amacıyla melatonin kullanan 342 çocuğu, benzer özelliklere sahip 342 melatonin kullanmayan çocukla eşleştirdi.

Böylece temel analiz 684 çocuk üzerinden gerçekleştirildi.

Çocukların uykuları polisomnografi adı verilen ayrıntılı uyku testiyle değerlendirilmişti. Bu yöntem uyku sırasında farklı uyku evrelerinin yanı sıra solunum, uyanmalar ve çeşitli fizyolojik ölçümlerin incelenmesine olanak sağlıyor.

Araştırmanın özellikle üzerinde durduğu nokta ise REM uykusuydu.

REM uykusunda küçük bir fark görüldü

Eşleştirilmiş gruplar karşılaştırıldığında melatonin kullanan çocuklarda toplam uyku süresinin daha küçük bir bölümünün REM uykusunda geçtiği görüldü.

Melatonin kullananlarda uykunun medyan yüzde 16,7’si REM dönemindeyken, kullanmayanlarda bu oran yüzde 19,0 olarak bulundu.

Aradaki fark yaklaşık 2,3 yüzde puanıydı.

Araştırmacılar bu farkın büyüklüğünü küçük olarak değerlendirdi.

Daha da önemlisi, bu farkın çocukların günlük yaşamı, öğrenmesi, davranışları veya gelişimi açısından herhangi bir olumsuz sonuca yol açtığı bu çalışmada gösterilmedi.

Bu nedenle araştırmayı “melatonin çocukların REM uykusuna zarar veriyor” şeklinde yorumlamak mevcut verinin ötesine geçmek olur.

Diğer uyku ölçümlerinde belirgin fark bulunmadı

Araştırmanın dikkat çekici diğer sonucu, incelenen birçok uyku ölçümünde gruplar arasında anlamlı farklılık görülmemesiydi.

REM dışındaki uyku evreleri, solunumla ilişkili ölçümler, uykudan uyanma yapısı ve periyodik bacak hareketleri dahil araştırılan diğer polisomnografi ölçümlerinde, çoklu karşılaştırmalar dikkate alındığında belirgin bir farklılık saptanmadı.

Ancak bu sonuç da “melatoninin çocukların uyku yapısını genel olarak bozmadığı kanıtlandı” şeklinde yorumlanmamalı.

Çünkü araştırmanın tasarımı böyle bir güvenlik sonucuna ulaşmaya uygun değil.

En önemli ayrıntı: Bu çalışma neden-sonuç göstermiyor

Araştırmayı doğru okumak için en önemli nokta burada.

Bu çalışma bir randomize kontrollü klinik araştırma değil, kesitsel gözlemsel bir çalışma.

Başka bir ifadeyle araştırmacılar çocuklara melatonin verip daha sonra uykularında ne olduğunu izlemedi. Daha önce melatonin kullandığı kaydedilen çocukların uyku sonuçlarını kullanmayan çocuklarla karşılaştırdı.

Dolayısıyla araştırma iki durum arasında bir ilişki gösterebilir ancak melatoninin REM uykusundaki farkın doğrudan nedeni olduğunu kanıtlayamaz.

Örneğin melatonin kullanan çocukların başlangıçta daha farklı veya daha ciddi uyku sorunlarına sahip olması sonuçları etkileyebilir.

Nitekim melatonin kullanan çocuklarda bazı nörolojik ve psikiyatrik tanıların daha sık bulunduğu görüldü. Araştırmacılar bu farklılıkları istatistiksel yöntemlerle azaltmaya çalıştı ancak gözlemsel araştırmalarda ölçülemeyen başka etkenlerin sonuçları etkilemesi tamamen dışlanamıyor.

Ek analizlerde psikiyatrik tanılar ve eş zamanlı kullanılan uyku ilaçları daha ayrıntılı biçimde hesaba katıldığında REM uykusuyla ilgili ilişkinin zayıflaması da bu nedenle önemli.

REM uykusu neden önemli?

Uyku tek parça halinde geçirilen pasif bir dönem değil.

Gece boyunca REM ve REM dışı uyku evreleri birbirini izliyor. REM uykusu; öğrenme, hafıza, duygusal süreçler ve beyin gelişimiyle ilişkilendirilen uyku dönemlerinden biri.

Ancak buradan “REM ne kadar fazla olursa o kadar iyidir” sonucu çıkarılmamalı.

Uyku yapısı yaşa göre değişiyor. Ayrıca bu araştırmada görülen küçük REM farkının çocukların nörogelişimi, öğrenmesi, davranışları veya sağlığı üzerinde herhangi bir zarar oluşturduğu gösterilmiş değil.

Tek gecelik bir uyku laboratuvarı ölçümünde görülen 2,3 yüzde puanlık farkın uzun vadede klinik olarak önemli olup olmadığı da henüz bilinmiyor.

Araştırmanın önemli sınırlılıkları var

Çalışmanın dikkatle yorumlanmasını gerektiren başka noktalar da bulunuyor.

Araştırmada melatoninin dozu, hangi saatte alındığı, kullanılan ürünün formülasyonu ve çocukların ürünü ne kadar düzenli kullandığı gibi ayrıntılar yeterince belirlenemedi.

Veriler tek bir merkezde uyku değerlendirmesi yapılan çocuklardan elde edildi. Dolayısıyla sonuçların tüm çocuklara doğrudan genellenmesi doğru değil.

Polisomnografi de çocuğun uyku laboratuvarındaki tek bir gecesini gösteriyor. Bu gece çocuğun evindeki olağan uyku düzenini bütünüyle temsil etmeyebilir.

Bu sınırlılıklar, araştırmacıların neden daha uzun süreli ve ileriye dönük çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguladığını açıklıyor.

Melatonin sıradan bir “uyku şekeri” olarak görülmemeli

Melatonin konusunda ebeveynlerin dikkat etmesi gereken önemli noktalardan biri, ürünün kolay ulaşılabilir olmasının kullanım kararını otomatik olarak basit hale getirmemesi.

Melatonin vücudun biyolojik saatinin düzenlenmesinde görev alan aktif bir hormondur.

Çocuklarda uykuya dalma güçlüğünün altında ise çok farklı nedenler bulunabilir. Düzensiz uyku saatleri, akşam ekran kullanımı, davranışsal uyku sorunları, gecikmiş uyku-uyanıklık ritmi, solunumla ilişkili uyku bozuklukları veya bazı nörogelişimsel durumlar bunlar arasında yer alabilir.

Bu nedenle yalnızca çocuğu daha hızlı uyutmaya odaklanmak, asıl uyku probleminin gözden kaçmasına yol açabilir.

Önce uyku düzeninin neden bozulduğu anlaşılmalı

Çocukluk çağı uyku sorunlarında temel yaklaşım yalnızca bir ürün kullanmak değildir.

Düzenli yatma ve kalkma saatlerinin oluşturulması, yatmadan önce sakin bir rutin uygulanması, yaşa uygun uyku alışkanlıklarının geliştirilmesi ve gece uykusunu etkileyebilecek davranışların değerlendirilmesi önem taşır.

Melatoninin bazı çocuklarda ve belirli klinik durumlarda hekim değerlendirmesiyle yeri olabilir. Ancak hangi çocukta gerekli olduğu, ne zaman kullanılacağı ve ne kadar süre devam edileceği çocuğun bireysel durumuna göre değerlendirilmelidir.

Özellikle küçük ve tipik gelişim gösteren çocuklarda uzun dönem kullanıma ilişkin verilerin sınırlı olması, kontrolsüz kullanımdan kaçınmayı daha önemli hale getiriyor.

“Kullanmayın” sonucu da bu araştırmadan çıkmıyor

Yeni araştırmanın verdiği mesaj melatoninin çocuklarda kesin olarak zararlı olduğu değil.

Aynı şekilde çalışma, melatoninin çocuklarda rutin kullanımının tamamen güvenli olduğunu da göstermiyor.

Bilimsel olarak söylenebilecek daha ölçülü sonuç şu:

Melatonin kullanan çocuklarda REM uykusunun oranı biraz daha düşük bulundu; ancak bu farkın melatoninden kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve klinik açıdan önemli olup olmadığı henüz bilinmiyor.

Bu nedenle yeni çalışma, ebeveynleri korkutmaktan çok çocuklarda melatonin kullanımının düşündüğümüzden daha dikkatli değerlendirilmesi gereken bir konu olduğunu hatırlatıyor.

Çocuğun uyku sorunu devam ediyorsa çözüm yalnızca “uyumasını sağlamak” değil, neden uyuyamadığını anlamak olmalı.

KAYNAKLAR

Juginovic A, Rodman L. Melatonin Use and Polysomnographic Sleep Architecture in Children. JAMA Network Open. 2026;9(8):e2626983.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.26983

Seixas AA. Melatonin and the Developing Sleep System. JAMA Network Open. 2026;9(8):e2626852.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.26852

Kracht CL, et al. Melatonin Use in Young Children: A Systematic Review. JAMA Network Open. 2026;9(1):e2551958.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2025.51958

American Academy of Sleep Medicine. Health Advisory: Melatonin Use in Children and Adolescents.

Beşiktaş’ın kadrosuna katmak istediği Farès Ghedjemis konusunda İtalya’dan önemli bir gelişme geldi. Frosinone yönetimi, 23 yaşındaki kanat oyuncusunun transfer süreci nedeniyle Juventus karşılaşmasında forma giymeyeceğini açıkladı.

Açıklama doğrudan Frosinone Sportif Direktörü Renzo Castagnini’den geldi.

“Transfer nedeniyle konsantrasyonu dağılmış durumda”

Juventus karşılaşması öncesinde DAZN Italia’ya konuşan Castagnini’ye doğrudan Ghedjemis’in Beşiktaş’a yakın olup olmadığı soruldu.

Frosinone yöneticisi, oyuncunun transfer gündeminden etkilendiğini belirterek bu nedenle karşılaşmada kullanılmayacağını söyledi.

Castagnini, Ghedjemis’in mevcut durumda transfer nedeniyle konsantrasyonunun dağıldığını ve teknik heyetin bu şartlarda oyuncuyu sahaya sürmemeyi tercih ettiğini ifade etti.

Bu açıklama, Beşiktaş’ın Ghedjemis için yürüttüğü transfer girişiminin Frosinone cephesindeki karşılığını gösteren en güçlü işaretlerden biri oldu.

Ghedjemis Juventus maçının kadrosuna alınmadı

Transfer sürecinin sahaya doğrudan yansıması da dikkat çekti.

Ghedjemis, Frosinone’nin Juventus ile oynayacağı karşılaşmanın kadrosuna dahil edilmedi.

İtalyan basınında yer alan haberlerde de oyuncunun kadro dışında bırakılmasının sportif bir tercihten çok geleceğine ilişkin devam eden görüşmelerle bağlantılı olduğu belirtildi.

Kritik görüşme 24 Ağustos’ta

Castagnini’nin açıklamasındaki bir diğer önemli ayrıntı ise transfer görüşmelerinin takvimine ilişkin oldu.

Frosinone Sportif Direktörü, Ghedjemis’in geleceği konusunda 24 Ağustos’ta yeniden konuşacaklarını açıkladı.

Bu ifade, transfer dosyasının kapanmadığını ve taraflar arasındaki sürecin kısa süre içerisinde yeniden hareketlenebileceğini gösteriyor.

Ancak mevcut aşamada Beşiktaş ile Frosinone arasında kesin anlaşmaya varıldığına veya oyuncunun transferinin tamamlandığına ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor.

Beşiktaş’ın ilgisi somut aşamada

Beşiktaş’ın Ghedjemis’e ilgisi daha önce İtalyan basınına yansımış, siyah-beyazlıların oyuncu için girişimde bulunduğu belirtilmişti.

Son gelişmeyi önceki haberlerden ayıran nokta ise bu kez açıklamanın doğrudan Frosinone yönetiminden gelmesi.

Kulübün sportif direktörünün transfer sürecinin Ghedjemis’i etkilediğini açıkça ifade etmesi ve oyuncunun Juventus karşılaşmasında kullanılmaması, transfer görüşmelerinin ciddi bir aşamada olduğuna işaret ediyor.

Bununla birlikte Castagnini, Beşiktaş ile anlaşmaya varıldığını söylemedi. Bu nedenle mevcut tabloyu “transfer tamamlandı” şeklinde yorumlamak için henüz erken.

Gözler 24 Ağustos’a çevrildi

Beşiktaş cephesinde Ghedjemis transferinin bundan sonraki aşamasında kulüpler arasındaki pazarlık belirleyici olacak.

Frosinone’nun oyuncuyu transfer gündemi nedeniyle maç kadrosundan çıkarması ise dosyada önemli bir eşik olarak öne çıktı.

Castagnini’nin açıkladığı takvim doğrultusunda gözler şimdi 24 Ağustos’ta yapılması beklenen yeni değerlendirmeye çevrildi.

Kaynaklar

1. DAZN Italia, 23 Ağustos 2026
2. Renzo Castagnini, Frosinone Sportif Direktörü
3. TuttoFrosinone, 23 Ağustos 2026
4. TuttomercatoWeb, 23 Ağustos 2026
5. Corriere dello Sport, 23 Ağustos 2026
6. Tuttosport, 23 Ağustos 2026

Giresun’un Çanakçı ilçesinde bahçede meydana gelen olayda bir kişi yaşamını yitirdi.

Edinilen bilgilere göre olay, Çanakçı ilçesine bağlı Bakımlı köyünde meydana geldi. Bahçede bulunduğu sırada henüz belirlenemeyen bir nedenle yuvarlanan 1984 doğumlu E.G. için çevredekilerin ihbarı üzerine bölgeye AFAD ve sağlık ekipleri sevk edildi.

Ekipler tarafından olay yerinde yapılan kontrollerde E.G.’nin hayatını kaybettiği belirlendi.

E.G.’nin cenazesi, gerekli incelemelerin ardından kesin ölüm nedeninin tespit edilmesi amacıyla ilgili sağlık kuruluşunun morguna kaldırıldı.

Olayın nasıl meydana geldiğinin belirlenmesi için inceleme başlatıldı.

İstanbul İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünden yaklaşık 40 yıllık kamu hizmetinin ardından emekliye ayrılan Rabia Babaoğlu, İstanbul Çocukları Vakfı Genel Müdürlüğü görevine getirildi.

Kamu yönetiminin farklı kademelerinde uzun yıllar görev yapan Babaoğlu, yeni dönemde mesleki birikimini çocuklara yönelik eğitim, sağlık, kültür, spor ve sosyal destek çalışmalarında değerlendirecek.

ATAMA KAMUOYUNA DUYURULDU

Babaoğlu’nun yeni görevi, Fatih Belediye Başkanı Mehmet Ergün Turan’ın açıklamasıyla kamuoyuna yansıdı. Turan, İstanbul Çocukları Vakfı Genel Müdürü olarak göreve başlayan Babaoğlu’nu ağırladığını belirterek yeni görevinde başarılar diledi.

Yaklaşık 40 yıllık kamu hizmetini Ocak 2026’da tamamlayan Babaoğlu için düzenlenen veda programına da katılan Turan, Babaoğlu’nun kamu görevini titizlik ve sorumluluk anlayışıyla yürüttüğünü ifade etmişti.

KAMU YÖNETİMİNDE UZUN YILLAR GÖREV YAPTI

Rabia Babaoğlu, nüfus ve vatandaşlık hizmetlerinin farklı kademelerinde görev aldı. Keban, Manyas, Erdek, Maltepe ve Fatih’in de aralarında bulunduğu çeşitli ilçelerde nüfus müdürlüğü görevlerinde bulundu.

İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünde Arşiv Daire Başkanı olarak da çalışan Babaoğlu, daha sonra İstanbul İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürü olarak görevlendirildi.

Babaoğlu, emekliliği dolayısıyla Ocak 2026’da düzenlenen veda programında meslek hayatı boyunca tarafsızlık, adalet ve insanı anlama ilkelerine bağlı kalmaya çalıştığını söyledi. Vatandaşların sorunlarını dinlemeye ve mevzuat çerçevesinde çözüm üretmeye önem verdiğini ifade etti.

SİVİL TOPLUM ÇALIŞMALARINDA DA YER ALDI

İlk, orta ve lise öğrenimini Keban’da tamamlayan Babaoğlu, Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesinden mezun oldu. İstanbul Üniversitesinde sivil toplum kuruluşları ve sosyal sorumluluk yönetimi alanında yüksek lisans eğitimi aldı.

Kamu görevlerinin yanı sıra çeşitli sivil toplum kuruluşlarında sorumluluk üstlenen Babaoğlu, Elazığ Dernekler Federasyonunun kuruluş çalışmalarında yer aldı. Federasyonun farklı yönetim kademelerinde görev yapan Babaoğlu, İstanbul Elazığ Vakfı ile Çınar Uluslararası Kültür ve Sanat Derneğindeki çalışmalara da katıldı.

KAMU HAYATINDAKİ HİKÂYELERİNİ “KATIKSIZ”DA ANLATTI

Babaoğlu, kamu hizmetinde tanıklık ettiği gerçek yaşam öykülerini ve mesleki hatıralarını “Katıksız” adlı kitabında topladı. Kasım 2025’te okuyucuyla buluşan eserde, nüfus müdürlüklerinde kesişen farklı hayatlar ve kamu hizmetinin insan odaklı yönü anlatıldı.

Babaoğlu, kitabın tanıtımında meslek hayatı boyunca çok sayıda insan hikâyesi biriktirdiğini ve bu hatıraları gördüğü, yaşadığı biçimiyle kaleme aldığını belirtti.

YENİ GÖREVİNDE ÇOCUKLAR İÇİN ÇALIŞACAK

İstanbul Valisi Davut Gül’ün başkanlığını yürüttüğü İstanbul Çocukları Vakfı; özellikle sosyal desteğe ihtiyaç duyan çocukların eğitim, sağlık, kültür ve spor alanlarında desteklenmesine yönelik çalışmalar gerçekleştiriyor.

Rabia Babaoğlu, kamu yönetiminde edindiği yaklaşık 40 yıllık deneyimin ardından kariyerini çocuklara yönelik sosyal çalışmalar yürüten İstanbul Çocukları Vakfında sürdürecek.

Türkiye’de çay çoğu zaman ince belli bardakta, günün farklı saatlerine yayılan bir alışkanlık olarak tüketiliyor. Bilimsel araştırmalarda kullanılan “bir fincan” ölçüsü ise çalışmadan çalışmaya değişebiliyor. Bu nedenle araştırmalarda sözü edilen iki fincan çayı, doğrudan iki küçük Türk çay bardağı olarak yorumlamak doğru değil.

Siyah, yeşil, beyaz ve oolong çay aynı bitkiden, Camellia sinensis’ten elde ediliyor. Aralarındaki temel fark, yaprakların işlenme ve oksitlenme biçimi. Papatya, ıhlamur, nane ve hibiskus gibi bitki çayları ise farklı bitkilerden hazırlanıyor; gerçek çayla aynı içerik ve etkilere sahip değiller.

Çayın sağlık araştırmalarında öne çıkmasının başlıca nedeni polifenoller. Bitkilerde bulunan bu bileşikler, hücrelerdeki oksidatif süreçler, damar işlevi, iltihaplanma ve bağırsak bakterileriyle ilişkili etkileri nedeniyle inceleniyor. Fakat çayı bir hastalığı önleyen veya tedavi eden tek başına güçlü bir araç gibi görmek bilimsel verilerin önüne geçmek olur.

Daha Uzun Yaşamla İlişkili Bulundu

Yaklaşık yarım milyon yetişkinin 11 yılı aşkın süre izlendiği İngiltere merkezli geniş bir araştırmada, günde iki veya daha fazla fincan çay içenlerde çalışma süresindeki ölüm riskinin çay içmeyenlere göre daha düşük olduğu görüldü. Katılımcıların büyük bölümü siyah çay tüketiyordu.

Bu araştırmada iki ila üç finan içen gruptaki fark yaklaşık yüzde 13 düzeyindeydi. Kahve tüketimi, süte veya şekere ilişkin tercihler ve kafeinin vücutta işlenmesini etkileyen genetik özellikler hesaba katıldığında da benzer ilişki devam etti.

Yaklaşık 2 milyon kişinin verilerini kapsayan daha sonraki bir meta-analiz de orta düzeyde çay tüketimiyle genel ölüm ve kalp-damar hastalıklarına bağlı ölüm arasında ters yönlü bir ilişki bildirdi.

Bununla birlikte bu çalışmalar gözlemsel nitelikte. Çay içenlerle içmeyenler arasında beslenme, gelir düzeyi, sosyal hayat, fiziksel hareketlilik ve başka alışkanlıklar bakımından ölçülemeyen farklar bulunabilir. Bulgular çayın yaşam süresini doğrudan uzattığını kanıtlamıyor.

Damar İşlevini Destekleyebilir

Damarların iç yüzeyini kaplayan endotel tabakası, kan akımının düzenlenmesinde görev yapıyor. Koroner arter hastalığı bulunan 66 kişiyle yürütülen kontrollü bir çalışmada, yaklaşık dört hafta boyunca her gün siyah çay tüketilmesi damarların kan akımına yanıt olarak genişleme yeteneğinde iyileşmeyle ilişkilendirildi. Su tüketilen dönemde aynı değişiklik görülmedi.

Yeşil çay üzerine yapılan randomize kontrollü çalışmaların bir araya getirildiği analizlerde de sistolik ve diyastolik kan basıncında küçük düşüşler bildirildi. Etkinin büyüklüğü sınırlıydı ve araştırmaların kullandığı ürün, miktar ve süreler birbirinden farklıydı.

Çay bu nedenle tansiyon ilacının, hareketli yaşamın veya dengeli beslenmenin yerine geçirilemez. Tansiyonu yüksek olan bir kişinin tedavisini değiştirmesi için gerekçe de oluşturmaz.

Kan Şekeri ve İltihaplanma Üzerindeki Etkileri Araştırılıyor

Bazı küçük klinik deneyler, siyah çayın yemek sonrasında kan şekerinin yükselme hızını sınırlayabileceğini düşündürüyor. Başka çalışmalarda çay tüketiminin C-reaktif protein gibi iltihaplanmayla ilişkili bazı göstergeler üzerindeki etkileri incelendi.

Bu bulgular, çayın tip 2 diyabeti önlediği veya tedavi ettiği anlamına gelmiyor. Metabolik sağlık üzerindeki araştırmaların bir bölümü kısa süreli ve az sayıda katılımcıyla yapılmış durumda. Çaya eklenen şeker de ayrı değerlendirilmeli. Gün boyunca çok sayıda şekerli çay içmek, toplam şeker ve enerji alımını belirgin biçimde artırabilir.

Diyabeti bulunan kişiler açısından belirleyici olan yalnızca çayın kendisi değil; içeceğin nasıl hazırlandığı, yanında ne tüketildiği ve günün tamamındaki beslenme düzenidir.

Bağırsak Bakterileriyle Etkileşebilir

Çaydaki polifenollerin tamamı ince bağırsaktan emilmiyor. Bir bölümü kalın bağırsağa ulaşarak burada yaşayan mikroorganizmalarla etkileşime giriyor. Bu durum, çayın bağırsak mikrobiyotası olarak adlandırılan mikroorganizma topluluğu üzerindeki etkisine ilişkin araştırmaların temelini oluşturuyor.

Sağlıklı yetişkinlerle yapılan küçük bir kontrollü çalışmada, 12 hafta boyunca günde üç fincan siyah çay tüketenlerde bazı bağırsak bakterilerinin dağılımında değişiklikler saptandı. Kısa zincirli yağ asidi üreten bakteriler, bağırsak duvarı ve bağışıklık sistemiyle ilişkileri nedeniyle özellikle inceleniyor.

Ancak bağırsak mikrobiyotasındaki bir değişikliğin her zaman doğrudan sağlık yararı anlamına gelmediği bilinmeli. Bu alandaki insan çalışmaları henüz sınırlı ve kişilerin başlangıçtaki bağırsak yapısı birbirinden oldukça farklı.

Dikkat ve Zihinsel Uyanıklığı Artırabilir

Gerçek çay doğal olarak kafein içeriyor. Kafein, kısa süreli uyanıklığı ve dikkati artırabilir. Çay ayrıca L-teanin adı verilen bir amino asit içeriyor. Kafein ile L-teaninin birlikte bulunmasının dikkat, zihinsel performans ve ruh hali üzerinde etkili olabileceği araştırılıyor.

Yeşil çay üzerine yürütülen çalışmaların değerlendirildiği sistematik bir derlemede dikkat, bellek ve kaygı üzerinde olumlu sonuçlar bildiren araştırmalar bulundu. Bununla birlikte kullanılan ürünler ve miktarlar büyük farklılık gösterdi; bazı deneylerde demlenmiş çay yerine yoğunlaştırılmış özüt kullanıldı.

Uzun dönemli gözlemsel çalışmalar çay tüketimiyle daha düşük bilişsel gerileme riski arasında bağlantı kuruyor. Bu bağlantı, çayın demansı önlediğini göstermiyor. Klinik deneylerin sonuçları gözlemsel araştırmalar kadar tutarlı değil.

Çay Kahveden Daha Az Kafein İçerebilir

Demlenme şekline bağlı olmakla birlikte çayın kafein miktarı çoğunlukla aynı hacimdeki filtre kahveden daha düşüktür. Bu durum bazı kişilerde daha az çarpıntı, huzursuzluk veya uyku bozukluğu yaşanmasını sağlayabilir. Yine de koyu demlenmiş ve art arda içilen çaylarla toplam kafein miktarı yükselebilir.

Kafeine duyarlı kişilerde çay; uykusuzluk, çarpıntı, titreme, mide yakınmaları veya kaygıda artış yapabilir. Akşam saatlerinde tüketimi uykuya dalmayı zorlaştırıyorsa miktarı azaltmak ya da daha erken saatlere çekmek düşünülebilir.

Faydayı Belirleyen Yalnızca Çayın Türü Değil

Bilimsel verilerin büyük bölümü sade veya az katkılı siyah ve yeşil çaya dayanıyor. Yüksek miktarda şeker, şurup ya da krema içeren hazır çay içecekleri aynı çerçevede değerlendirilemez. Şişelenmiş ürünlerde şeker miktarı etiketten kontrol edilmeli.

Çayı kaynar halde içmekten de kaçınmak gerekiyor. Çok sıcak içeceklerin yemek borusunda tekrarlayan ısı hasarına yol açabileceğine ilişkin kanıtlar bulunuyor. Çayın bir süre soğumasını beklemek, ağız ve boğazı yakmayacak sıcaklıkta tüketmek daha güvenli bir yaklaşım.

Demir Eksikliği Olanlar Öğün Saatine Dikkat Etmeli

Çaydaki tanenler, özellikle bitkisel kaynaklı demirin bağırsaktan emilimini azaltabilir. Demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi bulunan kişilerin çayı ana öğünlerle aynı anda tüketmemesi ve zamanlamayı hekimiyle görüşmesi uygun olabilir.

Gebelikte toplam kafein alımı ayrıca değerlendirilmelidir. Kalp ritim bozukluğu, kontrolsüz reflü, ciddi uykusuzluk veya kafeine belirgin duyarlılığı bulunan kişiler de tüketim miktarı konusunda sağlık profesyoneline danışabilir.

Yoğun yeşil çay özütleri ile normal şekilde demlenmiş çay aynı şey değildir. Takviye biçimindeki yüksek doz özütler, özellikle karaciğer açısından farklı riskler taşıyabilir ve bazı ilaçlarla etkileşebilir. Çay takviyesi kullanmak isteyenlerin bunu hekim veya eczacı değerlendirmesi olmadan başlatmaması gerekir.

Kaç Bardak Çay İçilmeli?

Araştırmalar herkese uygun tek bir sayı vermiyor. Fincan hacmi, çayın koyuluğu, kafein miktarı ve kişinin sağlık durumu değişiyor. Gözlemsel çalışmalarda en sık olumlu ilişki görülen aralık orta düzeyde tüketim olsa da bu bulgu kişisel bir tüketim hedefi olarak yorumlanmamalı.

Çay, şekersiz veya az şekerli tüketildiğinde sağlıklı bir beslenme düzeninin parçası olabilir. Meyve, sebze, tam tahıl, kurubaklagil, yeterli uyku ve hareketin sağlayacağı katkının yerini ise tek başına dolduramaz.

KAYNAKLAR

1. Annals of Internal Medicine – Tea Consumption and All-Cause and Cause-Specific Mortality in the UK Biobank: A Prospective Cohort Study – Maki Inoue-Choi ve arkadaşları – 2022 – DOI: 10.7326/M22-0041
2. Epidemiology and Health – Tea Consumption and Risk of All-Cause, Cardiovascular Disease, and Cancer Mortality: A Meta-Analysis of Thirty-Eight Prospective Cohort Data Sets – Youngyo Kim ve Youjin Je – 2024 – DOI: 10.4178/epih.e2024056
3. Circulation – Short- and Long-Term Black Tea Consumption Reverses Endothelial Dysfunction in Patients With Coronary Artery Disease – Stephen J. Duffy ve arkadaşları – 2001 – DOI: 10.1161/01.CIR.104.2.151
4. Scientific Reports – Effect of Green Tea Consumption on Blood Pressure: A Meta-Analysis of 13 Randomized Controlled Trials – Xiaoli Peng ve arkadaşları – 2014 – DOI: 10.1038/srep06251
5. Journal of Nutritional Science and Vitaminology – The Effects of Black Tea Consumption on Intestinal Microflora: A Randomized Single-Blind Parallel-Group, Placebo-Controlled Study – Reno Tomioka, Yuko Tanaka, Masayuki Suzuki ve Shukuko Ebihara – 2023 – DOI: 10.3177/jnsv.69.326
6. Phytomedicine – Green Tea Effects on Cognition, Mood and Human Brain Function: A Systematic Review – Edele Mancini ve arkadaşları – 2017 – DOI: 10.1016/j.phymed.2017.07.008

Hafta içi kahvaltınızı 07.30’da yapıp hafta sonu 10.30’a mı bırakıyorsunuz? Öğle ve akşam yemekleriniz de tatil günlerinde birkaç saat ileri mi kayıyor?
Bilim dünyasında son yıllarda bu tür değişiklikler krono-beslenme başlığı altında inceleniyor. Bu alan, sağlığımız açısından yalnızca ne yediğimizin değil, hangi saatlerde yediğimizin ve bu düzenin günden güne ne kadar değiştiğinin de önemli olup olmadığını araştırıyor.
Journal of Affective Disorders’da yayımlanan 2026 tarihli bir çalışmada, iş günleri ile boş günler arasındaki yemek saati farklılığı incelendi. Araştırmacılar bu durumu “meal timing jetlag”, yani öğün saati jetlagı olarak tanımladı.
Çalışmada öğün saatleri daha fazla değişen kişilerde anksiyete, depresif belirtiler ve uykusuzluk belirtileri daha yüksek bulundu. Ancak araştırma kesitsel olduğu için yemek saatlerindeki değişikliğin bu sorunlara neden olduğu söylenemez.
Öğün saati jetlagı nedir?
Jetlag denildiğinde genellikle farklı saat dilimlerine yapılan yolculuklar akla geliyor.
Öğün saati jetlagında ise kişinin çalışma günleri ile boş günlerindeki yemek saatleri arasındaki farktan söz ediliyor.
Örneğin bir kişi hafta içi:
kahvaltıyı 07.30’da,
öğle yemeğini 12.30’da,
akşam yemeğini 19.00’da
yerken hafta sonunda bu öğünleri birkaç saat ileri kaydırabilir.
Araştırmacıların ilgilendiği nokta, tek bir gün geç yemek yemek değil; yeme düzeninin iş günleri ile boş günlerde sürekli farklılaşması.
Bu nedenle “hafta sonu” ifadesi herkes için cumartesi ve pazar anlamına gelmiyor. Vardiyalı çalışanlar için asıl karşılaştırma iş günü ile boş gün arasındaki fark.
2.817 kişilik araştırma ne gösterdi?
ALIMENTAL 2 adlı Fransızca konuşan çevrim içi kohortun analizinde 2.945 kişi değerlendirildi; ana istatistiksel analiz 2.817 yetişkin üzerinden yapıldı.
Katılımcıların yemek saatleri, uyku düzenleri ve ruh sağlığı belirtileri standart ölçeklerle incelendi.
Ortalama öğün saati jetlagı yaklaşık 56 dakika düzeyindeydi. Katılımcıların yaklaşık yarısında iş günleri ile boş günler arasındaki yemek zamanı farkı en az bir saatti.
Araştırmada öğün saati jetlagı arttıkça anksiyete belirtilerinin de arttığı görüldü. İlişkinin yaklaşık bir saatin üzerindeki farklılıklarda daha belirgin hale geldiği bildirildi.
Depresif belirtiler ve uykusuzluk şiddetiyle de benzer ilişkiler saptandı.
Ancak bu sonuçlar, “yemeğinizi bir saat geç yerseniz anksiyete gelişir” anlamına gelmiyor.
Bir saatlik fark sağlık açısından kesin bir eşik veya tehlike sınırı değil. Bu değer yalnızca belirli bir toplulukta yapılan istatistiksel analizde ortaya çıkan bir bulgu.
Yemek saati neden vücudun günlük ritmiyle ilişkili olabilir?
İnsan vücudu günün her saatinde aynı şekilde çalışmıyor.
Uyku ve uyanıklık, hormon salgılanması, vücut sıcaklığı, sindirim ve enerji metabolizması yaklaşık 24 saatlik bir düzene göre değişiyor. Buna sirkadiyen ritim, yani vücudun biyolojik günlük saati deniyor.
Işık bu sistemin en güçlü düzenleyicilerinden biri.
Ancak yemek saatlerinin de özellikle karaciğer, bağırsak ve metabolizmayla ilişkili dokular için zamanlama sinyali oluşturabileceği düşünülüyor.
Bu nedenle bilim insanları artık yalnızca “ne yiyoruz?” sorusunu değil, “ne zaman yiyoruz?” sorusunu da araştırıyor.
Her gün tam aynı saatte yemek şart mı?
Hayır.
İnsan vücudu kronometre gibi çalışmıyor ve hayatın her günü aynı ilerlemiyor.
Bir öğünün yarım saat veya bir saat kayması tek başına sağlık sorunu olarak değerlendirilmemeli.
Araştırmalar daha çok sürekli, tekrarlayan ve büyük zamanlama farklılıklarının uzun vadede sağlıkla nasıl ilişkili olabileceğini anlamaya çalışıyor.
Dolayısıyla “öğünlerin arasında en fazla 59 dakika fark olabilir” gibi bir kuralın bilimsel karşılığı yok.
Asıl önemli soru, kişinin aylar boyunca ne kadar düzenli veya düzensiz bir yeme ritmine sahip olduğu.
Geç yemek ile düzensiz yemek aynı şey değil
Bu iki kavram sık karıştırılıyor.
Bir kişi her gün akşam yemeğini 20.30’da yiyebilir ve düzeni oldukça istikrarlı olabilir.
Başka biri bir gün 18.00’de, başka bir gün 22.00’de, hafta sonunda ise gece yarısına yakın yemek yiyebilir.
İkinci durumda yalnızca “geç yemek” değil, yemek saatlerinin sürekli değişmesi söz konusu.
Krono-beslenme araştırmaları bu nedenle birkaç farklı konuyu ayrı ayrı inceliyor:
yemeğin günün ne kadar geç saatinde yenildiği,
enerjinin günün hangi bölümünde daha fazla alındığı,
günlük yemek yeme süresinin ne kadar uzun olduğu,
öğün saatlerinin ne kadar düzenli olduğu.
Bunların birbirinin yerine kullanılması doğru değil.
20 binden fazla kişinin yemek kayıtları ne gösterdi?
Nature Metabolism’da yayımlanan başka bir araştırma, gerçek hayattaki beslenme düzenlerinin sanıldığından çok daha değişken olduğunu gösterdi.
Araştırmacılar 20 binden fazla yetişkinin iki hafta boyunca oluşturduğu 2,5 milyondan fazla yiyecek ve içecek kaydını analiz etti.
Katılımcılar arasında ne zaman yemek yenildiği ve günlük yemek süresinin ne kadar uzun olduğu konusunda büyük farklılıklar vardı.
Bazı kişiler gün içindeki yiyecek ve içeceklerinin büyük bölümünü yaklaşık 11 saatlik bir zaman aralığında tüketirken, bazı kişilerde bu süre 16 saati aşabiliyordu.
Bu araştırma sağlık sonuçlarını doğrudan test etmedi. Esas amacı, insanların gerçek hayattaki yeme zamanlamasının ne kadar değişken olduğunu ortaya koymaktı.
Erken yemek kan şekeri açısından avantajlı olabilir mi?
Yemek zamanlamasının kan şekeri üzerindeki etkileri de araştırılıyor.
2026’da yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analizde 44 insan müdahale çalışması birlikte değerlendirildi.
Bu çalışmaların 37’si bir hafta veya daha kısa, 7’si ise 2–12 hafta sürdü.
Özellikle kısa süreli araştırmalarda günün daha erken saatlerinde yemek yemenin, geç yemeye kıyasla yemek sonrası kan şekeri yanıtında bazı avantajlar gösterebileceği bulundu.
Ancak çalışmaların yöntemleri birbirinden oldukça farklıydı ve sonuçlar arasında belirgin değişkenlik vardı.
Bu nedenle mevcut veriler herkese uygulanabilecek kesin bir “şu saatte yemek yiyin” önerisi oluşturmaya yetmiyor.
Yemek saatini değiştirmek kilo verdirir mi?
Yemek zamanlamasının kilo yönetimindeki rolü de yoğun biçimde araştırılıyor.
JAMA Network Open’da yayımlanan sistematik derleme ve meta-analiz, 29 randomize klinik çalışmada toplam 2.485 kişiyi değerlendirdi.
Günün daha erken bölümünde daha fazla enerji tüketilmesi, zaman kısıtlı beslenme ve daha düşük öğün sıklığı gibi bazı stratejilerde kontrol gruplarına kıyasla küçük miktarda daha fazla kilo kaybı görüldü.
Ancak kanıt kalitesi düşüktü ve çalışmaların önemli bölümünde yanlılık riski vardı.
Bu nedenle “kahvaltıyı erken yaparsanız kilo verirsiniz” veya “akşam yemeğini belirli bir saatten sonra yerseniz kesin kilo alırsınız” şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.
Kilo yönetiminde toplam enerji alımı, besin kalitesi, fiziksel aktivite, uyku ve kişinin sağlık durumu birlikte rol oynuyor.
Hafta sonu geç kahvaltı yapmak zararlı mı?
Tek başına hafta sonu kahvaltınızı birkaç saat geç yapmak için “zararlı” demek mümkün değil.
Mevcut bilimsel araştırmalar herkese haftanın yedi günü aynı dakikada yemek yemeyi önermiyor.
Bilim insanlarının araştırdığı daha geniş soru şu:
Uyku, ışık, fiziksel aktivite ve yemek saatleri sürekli değiştiğinde vücudun günlük ritmi bundan etkileniyor mu?
Bu sorunun yanıtı giderek daha fazla araştırılıyor ancak henüz kesinleşmiş değil.
Bu nedenle tek bir hafta sonu geç kahvaltı yaptığınız için endişelenmek yerine, uzun dönem genel düzeninize bakmak daha anlamlı.
Sosyal jetlag ile öğün jetlagı aynı şey değil
Sosyal jetlag, çalışma günleri ile boş günler arasında uyku saatlerinin belirgin biçimde değişmesini anlatıyor.
Örneğin hafta içi 06.30’da kalkıp hafta sonu 11.00’e kadar uyumak, uyku zamanlamasında büyük bir fark oluşturabilir.
Öğün saati jetlagı ise benzer fikri yemek saatlerine uyguluyor.
ALIMENTAL 2 çalışmasında araştırmacılar uyku zamanlamasındaki değişimleri de hesaba katmaya çalıştı. Öğün saati jetlagı ile anksiyete arasındaki ilişki bazı ek değişkenler dikkate alındıktan sonra da devam etti.
Ancak bu sonuç yine neden-sonuç ilişkisi göstermiyor.
Tersine ilişki mümkün olabilir
Bu tür araştırmalardaki en önemli sorunlardan biri, hangi durumun önce başladığını belirlemenin zor olması.
Düzensiz yemek saatleri ruh sağlığı belirtileriyle ilişkili olabilir.
Ama bunun tersi de mümkün.
Anksiyetesi, depresif belirtileri veya uykusuzluğu bulunan bir kişi daha geç kalkabilir, öğün atlayabilir veya gün içinde daha düzensiz yemek yiyebilir.
Kesitsel çalışma bu iki olasılığı birbirinden ayıramaz.
Bu nedenle daha güçlü sonuçlar için insanların uzun süre izlendiği çalışmalar ve yemek zamanlarının kontrollü biçimde değiştirildiği müdahale araştırmaları gerekiyor.
Vardiyalı çalışanlar için konu daha karmaşık
“Her gün aynı saatte yemek yiyin” önerisi herkes için gerçekçi değil.
Gece çalışan sağlık personeli, ulaşım çalışanları, güvenlik görevlileri ve fabrika çalışanlarının uyku ve yemek saatleri zorunlu olarak değişebiliyor.
Üstelik vardiyalı çalışmada yalnızca yemek saati değil; gece ışığa maruz kalma, uyku süresi ve çalışma stresi de biyolojik ritmi etkileyebilir.
Bu nedenle krono-beslenme araştırmalarından vardiyalı çalışanlar için tek tip bir saat çizelgesi çıkarmak doğru olmaz.
Mümkün olduğunca öngörülebilir bir günlük düzen oluşturmak pratik olabilir ancak belirli bir yemek programının hastalıkları önlediği henüz kanıtlanmış değil.
Yemek Saati Önemli Olabilir, Ama İçerik Hâlâ Temel
Krono-beslenmenin popülerleşmesi, beslenmenin temel ilkelerini geri plana itmemeli.
Saat 08.00’de yüksek miktarda şekerli ve çok işlenmiş yiyecek tüketmek, saat 09.00’da dengeli bir kahvaltı yapmaktan yalnızca “daha erken” olduğu için daha sağlıklı hale gelmez.
Aynı şekilde mükemmel bir yemek saatine sahip olmak; sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve diğer besleyici gıdalardan yetersiz beslenmeyi telafi etmez.
Yemeğin zamanı önem taşıyabilir; ancak yemeğin içeriği hâlâ beslenme sağlığının temel belirleyicilerinden biri.
Hafta sonu için en gerçekçi yaklaşım ne?
Mevcut bilimsel veriler herkese kesin bir yemek saati reçetesi vermeye yeterli değil.
Bu nedenle dakika hesabı yapmak yerine genel düzene bakmak daha mantıklı.
Hafta sonlarında bütün öğünlerin birkaç saat ileri kayıp gece geç saatlere uzayıp uzamadığına dikkat edilebilir.
Uyku düzeni birkaç saat değiştiğinde yemek saatlerinin de otomatik olarak sürekli geceye kayması önlenmeye çalışılabilir.
Ancak aç olmadığınız halde sırf saat geldi diye yemek yemek de gerekli değil.
En önemlisi, tek bir gün yerine haftalar ve aylar boyunca oluşan genel beslenme düzenini değerlendirmek.
Yemek saatindeki düzensizlik tek başına hastalık belirtisi değil
Öğünlerin hafta sonu biraz kayması normal yaşamın bir parçası.
Yeni araştırmaların değeri, bu davranışı bir hastalık gibi göstermelerinde değil; beslenme zamanlamasının sağlık araştırmalarında gözden kaçan bir değişken olabileceğini ortaya koymalarında.
2.817 kişilik çalışmada iş ve boş günler arasındaki daha büyük öğün saati farklılıkları anksiyete, depresif belirtiler ve uykusuzlukla ilişkili bulundu. Ancak araştırma bunların nedeninin yemek saatleri olduğunu göstermedi.
Bugünkü bilimsel tabloya göre en dengeli sonuç şu: Sağlıklı beslenme yalnızca tabağımızdaki yiyeceklerle ilgili olmayabilir. Ne zaman yediğimiz ve günlük düzenimizin ne kadar değiştiği de önemli olabilir; ancak bunun ne kadar önemli olduğunu anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.
KAYNAKLAR
Journal of Affective Disorders – Meal Timing Jetlag is associated with anxiety, depressive and insomnia symptoms in a French-speaking online cohort: A cross-sectional analysis of ALIMENTAL 2 – Fond G, Coelho J, Stubbs B, Yon DK, Achour Y, Akbaraly T ve ark. – 2026;413:122229 – DOI: 10.1016/j.jad.2026.122229
Nature Metabolism – The diversity and consistency of what and when people eat – Tran T, Manoogian ENC, Hou ZJ, Varshney S, Sui J, Laing KL ve ark. – 2026 – DOI: 10.1038/s42255-026-01504-0
Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases – Effects of timing of meal intake on glucose metabolism: a systematic review and meta-analysis of human intervention studies – 2026 – DOI: 10.1016/j.numecd.2026.104878
JAMA Network Open – Meal Timing and Anthropometric and Metabolic Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis – Liu HY, Eso AA, Cook N, O’Neill HM, Albarqouni L – 2024;7(11):e2442163 – DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2024.42163
Sleep Medicine Reviews – Chrono-nutrition and sleep: lessons from the temporal feature of eating patterns in human studies – A systematic scoping review – Saidi O ve ark. – 2024;76:101953 – DOI: 10.1016/j.smrv.2024.101953

Konya’nın Karatay ilçesinde meydana gelen traktör kazası, genç bir üniversite öğrencisini hayattan kopardı. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü 4. sınıf öğrencisi Memiş Eren Özkan, kullandığı traktörün devrilmesi sonucu ağır yaralandı. Hastaneye ulaştırılmaya çalışılan 19 yaşındaki Özkan, yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

KAZA ARAZİ YOLUNDA MEYDANA GELDİ

Kaza, 22 Ağustos 2026 Cumartesi günü saat 18.00 sıralarında Karatay ilçesine bağlı Ağsaklı Mahallesi’ndeki arazi yolunda yaşandı.

Edinilen bilgilere göre Memiş Eren Özkan’ın kullandığı traktör, henüz kesinleşmeyen bir nedenle kontrolden çıkarak devrildi. Kazayı görenlerin ihbarı üzerine bölgeye sağlık ve jandarma ekipleri sevk edildi.

HASTANEYE ULAŞTIRILAMADAN HAYATINI KAYBETTİ

Kazada ağır yaralanan Özkan’a sağlık ekipleri tarafından olay yerinde ilk müdahale yapıldı. Ambulansla hastaneye götürülmek üzere yola çıkarılan genç öğrenci, sağlık ekiplerinin müdahalelerine rağmen hastaneye ulaştırılamadan yaşamını yitirdi.

Kazanın kesin nedeninin belirlenmesi amacıyla jandarma ekipleri tarafından inceleme başlatıldı.

ÜNİVERSİTE CAMİASINI YASA BOĞDU

Memiş Eren Özkan’ın Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü 4. sınıf öğrencisi olduğu öğrenildi. Genç öğrencinin vefatı ailesi ve yakınlarının yanı sıra eğitim gördüğü fakültede de derin üzüntüye neden oldu.

Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi tarafından yayımlanan taziye mesajında, Memiş Eren Özkan’ın elim bir kaza sonucu hayatını kaybettiğinin üzüntüyle öğrenildiği belirtildi. Mesajda genç öğrenciye Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, arkadaşlarına ve üniversite camiasına başsağlığı dilendi.

ARAPLAR MEZARLIĞI’NDA TOPRAĞA VERİLDİ

Henüz 19 yaşında hayata veda eden Memiş Eren Özkan’ın cenazesi, 23 Ağustos 2026 Pazar günü öğle namazının ardından kılınan cenaze namazı sonrasında Araplar Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Cenaze töreninde Özkan’ın ailesi, yakınları, arkadaşları ve sevenleri büyük üzüntü yaşadı.

Kahvenin belirgin aromasını çikolatanın yumuşak tadıyla birleştiren mokka, evde birkaç temel malzemeyle hazırlanabilir. Başarılı bir sonuç için kahvenin yeterince yoğun, sütün sıcak fakat kaynamamış olması gerekir.

Klasik tarifte espresso kullanılır. Espresso makinesi bulunmadığında moka pot, kapsül kahve makinesi veya az miktarda suyla hazırlanmış yoğun filtre kahve de tercih edilebilir. Ancak normal yoğunluktaki filtre kahve kullanılması içeceğin süt ve çikolata karşısında zayıf kalmasına neden olabilir.

MOKKA TARİF KARTI

Kaç kişilik: 1 büyük fincan
Hazırlık süresi: 5 dakika
Pişirme süresi: 5 dakika
Toplam süre: Yaklaşık 10 dakika
Hazırlama yöntemi: Ocakta
Zorluk düzeyi: Kolay
Temel ekipman: Küçük sos tenceresi veya cezve, fincan, çırpıcı

MOKKA İÇİN MALZEMELER

- 1 shot espresso (yaklaşık 30 ml)
- 180 ml süt
- 20 g bitter veya sütlü çikolata
- 1 tatlı kaşığı şekersiz kakao (yaklaşık 5 g)
- 1 tatlı kaşığı toz şeker; isteğe bağlı
- 1 yemek kaşığı sıcak su
- Üzeri için süt köpüğü veya rendelenmiş çikolata; isteğe bağlı

MOKKA NASIL YAPILIR?

1. Kakaoyu ve kullanacaksanız şekeri fincana alın. Üzerine 1 yemek kaşığı sıcak su ekleyerek pürüzsüz bir karışım elde edene kadar karıştırın.

2. Çikolatayı küçük parçalar hâlinde doğrayın. Sütü küçük bir sos tenceresine aktarın ve orta-kısık ateşte ısıtmaya başlayın.

3. Süt buhar çıkaracak kadar ısındığında, ancak kaynamadan önce çikolatayı ekleyin. Çikolata tamamen eriyene kadar çırpıcıyla karıştırın.

4. Espressoyu hazırlayın ve fincandaki kakaolu karışıma ekleyin. Homojen bir kıvam elde edene kadar karıştırın.

5. Sıcak çikolatalı sütü fincana yavaşça dökün. İsterseniz sütün bir bölümünü köpürterek içeceğin üzerine ekleyin.

6. Mokkanın üzerini az miktarda kakao veya rendelenmiş çikolatayla tamamlayın. Çok sıcak bekletmeden servis edin.

ESPRESSO MAKİNESİ OLMADAN MOKKA NASIL YAPILIR?

Espresso yerine moka potta hazırlanmış 40–50 ml yoğun kahve kullanılabilir. Moka pot bulunmuyorsa 50 ml sıcak suyla yaklaşık 5–6 g granül kahve hazırlanabilir.

Yoğun filtre kahve de kullanılabilir; ancak miktarın 50–60 ml’yi aşmaması önerilir. Fazla su, mokkanın kıvamını inceltir ve kahve aromasının süt ile çikolatanın gerisinde kalmasına yol açar.

MOKKA YAPMANIN PÜF NOKTALARI

- Sütü kaynatmayın. Kaynayan süt, içeceğin tadını ağırlaştırabilir ve yüzeyinde istenmeyen bir tabaka oluşturabilir.
- Çikolatayı süte eklemeden önce küçük parçalara ayırın. Böylece daha hızlı ve eşit şekilde erir.
- Bitter çikolata daha yoğun ve az tatlı, sütlü çikolata ise daha yumuşak ve tatlı bir sonuç verir.
- Kakao tozunu doğrudan sütün içine eklemek topaklanmaya yol açabilir. Önce az miktarda sıcak suyla açmak daha pürüzsüz bir kıvam sağlar.
- Normal filtre kahveyi fazla miktarda kullanmayın. İçeceğin kahve tadı belirgin olmalı, ancak kıvamı sulanmamalıdır.
- Şeker miktarını çikolatanın türüne göre ayarlayın. Sütlü çikolata kullanılıyorsa ilave şekere çoğu zaman ihtiyaç duyulmaz.
- Hazırlanan kahveyi uzun süre bekletmeyin. Bekleyen espresso acılaşarak mokkanın dengesini bozabilir.

MALZEME İKAMELERİ

Bitter çikolata yerine sütlü çikolata kullanılabilir. Bu değişiklik içeceği daha tatlı ve daha yumuşak hâle getirir.

İnek sütü yerine yulaf, soya veya badem içeceği tercih edilebilir. Yulaf içeceği daha kremamsı; badem içeceği ise daha belirgin aromalı bir sonuç verebilir.

Çikolata bulunmuyorsa kakao miktarı 2 tatlı kaşığına çıkarılabilir. Bu durumda içeceğin acılığını dengelemek için isteğe göre az miktarda şeker eklenebilir. Ancak yalnızca kakaoyla hazırlanan mokka, eritilmiş çikolatalı tarife göre daha az yoğun olur.

SERVİS ÖNERİSİ

Mokka, ısıyı koruyan kalın bir fincanda sıcak servis edilebilir. Üzerine süt köpüğü, çok az kakao veya ince rendelenmiş bitter çikolata eklenebilir.

İçeceğin kendi tatlılığı yüksek olabileceğinden yanında şekerli bir yiyecek sunmak yerine sade kurabiye veya birkaç tuzsuz badem tercih edilebilir.

SAKLAMA VE YENİDEN ISITMA

Mokka en iyi sonucu hazırlandıktan hemen sonra verir. Bekletildiğinde süt köpüğü söner, çikolata dibe çöker ve kahvenin aroması zayıflar.

Artan içecek oda sıcaklığında uzun süre bekletilmemelidir. Soğuduktan sonra kapalı bir kapta buzdolabına alınabilir ve bir gün içinde tüketilebilir. Yeniden ısıtırken kaynatmadan, kısık ateşte karıştırılması önerilir.

MOKKA YAPARKEN SIK YAPILAN HATALAR

Mokkanın fazla tatlı olması: Sütlü çikolataya ayrıca fazla şeker eklenmesinden kaynaklanabilir. Şekeri en son tadına bakarak ayarlayın.

İçeceğin sulu kalması: Fazla miktarda filtre kahve kullanılması veya çikolata oranının düşük tutulması kıvamı inceltebilir.

Kakaonun topaklanması: Kakaoyu önce sıcak suyla pürüzsüz hâle getirin.

Kahvenin acılaşması: Espressoyu gereğinden uzun demlemeyin ve hazırladıktan sonra bekletmeyin.

Sütün taşması: Sütü orta-kısık ateşte ısıtın ve kaynama noktasına gelmeden ocaktan alın.

Güzelyurt-Lefkoşa Anayolu’nda 12 Ağustos 2026 tarihinde meydana gelen trafik kazasında ağır yaralanan 36 yaşındaki Melis Luman’dan acı haber geldi. Luman, tedavi gördüğü hastanede yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Polis Basın Subaylığından verilen bilgiye göre kaza, 12 Ağustos’ta saat 16.00 sıralarında anayolun 14 ile 15’inci kilometreleri arasındaki Akdağ mevkiinde meydana geldi.

Lefkoşa istikametine doğru seyreden Melis Luman yönetimindeki otomobil, lastiğinin patlaması nedeniyle yol içerisinde duran Emin Kebabcıoğlu yönetimindeki kamyonete arkadan çarptı.

Kazada otomobil sürücüsü Melis Luman ağır, araçta yolcu olarak bulunan Cansu İçer ile kamyonet sürücüsü Emin Kebabcıoğlu ise hafif yaralandı. Yaralılar, Lefkoşa Dr. Burhan Nalbantoğlu Devlet Hastanesine kaldırıldı.

Cerrahi Yoğun Bakım Servisi’nde 11 gündür tedavi gören Melis Luman, 23 Ağustos 2026 tarihinde yapılan tüm müdahalelere rağmen yaşamını yitirdi.

Polis, kazayla ilgili soruşturmanın devam ettiğini bildirdi.

İshal sırasında rahatsızlığı artırabilen bir besin, kabızlık yaşayan kişi için yararlı olabilir. Reflüsü olan birinin uzak durduğu domates, başka birinde hiçbir sorun yaratmayabilir. Bu nedenle doğru yaklaşım, şikâyetin türünü ve kişisel toleransı birlikte değerlendirmekten geçiyor.

İshal Varken Yağlı ve Çok Şekerli Yiyecekler Sorunu Artırabilir

Akut, yani kısa süre önce başlayan ishalde kızartmalar, fast food ürünleri, yağlı etler, ağır soslar ve çok yağlı tatlılar bağırsak hareketlerini artırabilir. Bu dönemde sindirimi zorlayan büyük porsiyonlar yerine daha küçük ve sade öğünler daha kolay tolere edilebilir.

Şekerli içecekler, yoğun meyve suları, şekerlemeler ve paketli tatlılarda bulunan yüksek miktardaki basit şeker de bağırsak içine daha fazla su çekerek ishali ağırlaştırabilir. “Şekersiz” etiketi taşıyan sakız, şekerleme ve bazı protein ürünlerinde bulunan sorbitol, mannitol veya ksilitol gibi şeker alkolleri de gevşek dışkılama ve gaz yapabilir.

Kahve, enerji içecekleri, yoğun çay ve bazı gazlı içecekler kafein içerir. Kafein bağırsak hareketlerini hızlandırabildiği için ishal döneminde şikâyetleri artırabilir. Alkol ise hem sindirim sistemini tahriş edebilir hem de sıvı kaybını ağırlaştırabilir.

İshal sırasında aç kalmak ya da beslenmeyi günlerce birkaç yiyecekle sınırlandırmak çoğu kişi için gerekli değildir. Tolere edilen, yaşa ve sağlık durumuna uygun beslenmeye kademeli biçimde devam edilmesi gerekir. Özellikle çocuklarda yalnızca muz, pirinç, elma püresi ve kızarmış ekmekten oluşan çok kısıtlı diyetler yeterli enerji ve proteini sağlayamaz.

İshal Sonrası Süt Neden Dokunabilir?

Bağırsak enfeksiyonunun ardından bazı kişiler süt şekeri olan laktozu geçici olarak sindirmekte zorlanabilir. Bunun nedeni, laktozu parçalayan enzimin ince bağırsakta bir süre yeterince çalışamamasıdır. Süt içtikten sonra gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve ishal belirginleşiyorsa geçici laktoz hassasiyeti düşünülebilir.

Bu durum, bütün süt ürünlerinin herkes tarafından bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Yoğurt veya sert peynir gibi laktozu daha düşük ürünler bazı kişilerce daha rahat tüketilebilir. Şikâyetlerin uzun sürmesi halinde süt ürünlerini gelişigüzel kesmek yerine değerlendirme yapılması, gereksiz kalsiyum ve protein kaybını önler.

Reflüde Yiyeceğin Kadar Öğünün Saati de Önemli

Reflü, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Göğüste yanma, ağza acı su gelmesi, gece öksürüğü ve boğazda rahatsızlık yapabilir. Yağlı ve kızartılmış yiyecekler midenin boşalmasını geciktirebildiği için bazı kişilerde reflüyü artırabilir.

Domates, turunçgiller, acı baharatlar, çikolata, nane, kahve, alkol ve gazlı içecekler sık bildirilen tetikleyiciler arasındadır. Ancak bu listenin tamamını yasaklamak doğru değildir. Klinik rehberler, kişinin şikâyetini gerçekten artıran yiyeceklerin belirlenmesini; gereksiz ve geniş kapsamlı kısıtlamalardan kaçınılmasını destekliyor.

Büyük porsiyonlar tüketmek ve yemekten kısa süre sonra uzanmak da reflüyü ağırlaştırabilir. Gece yakınması olanlarda son öğünün yatmadan en az üç saat önce tamamlanması yarar sağlayabilir. Fazla kilolu kişilerde sağlıklı kilo kaybı da belirtilerin azalmasına katkıda bulunabilir.

Şişkinlikte Sağlıklı Yiyecekler Bile Rahatsız Edebilir

Kuru baklagiller, brokoli, karnabahar, lahana, soğan ve bazı tam tahıllar besleyici ve liften zengin seçeneklerdir. Bununla birlikte bağırsak bakterileri bu besinlerdeki bazı karbonhidratları parçalarken gaz oluşabilir. Hızlı yenilen büyük porsiyonlar şişkinliği daha görünür hale getirebilir.

Gaz yapan besinleri tamamen bırakmak yerine porsiyonu küçültmek, tüketim sıklığını ayarlamak ve yiyeceği iyi pişirmek denenebilir. Baklagilleri suda bekletmek ve pişirme suyunu değiştirmek de bazı kişilerde toleransı artırabilir.

İrritabl bağırsak sendromunda belirli kısa zincirli karbonhidratların geçici olarak azaltıldığı düşük FODMAP beslenmesi bazı hastalarda belirtileri hafifletebilir. FODMAP; bağırsakta zor emilebilen ve hızlı fermente olabilen karbonhidrat grubunun kısa adıdır. Bu beslenme modeli kalıcı bir yasak listesi değildir. Kısıtlama, yeniden deneme ve kişiye uygun besinleri geri ekleme aşamalarından oluşur. Uzun süre kontrolsüz uygulanması beslenme çeşitliliğini ve bağırsak mikrobiyotasını olumsuz etkileyebilir.

Kabızlıkta Aynı Liste Tersine Dönebilir

İshal sırasında geçici olarak azaltılabilen lifli yiyecekler, kabızlığın önlenmesi ve hafifletilmesinde çoğu zaman gereklidir. Sebzeler, meyveler, baklagiller, yulaf ve tam tahıllar dışkının hacmini artırıp daha kolay ilerlemesine yardımcı olabilir.

Cips, fast food, işlenmiş etler, hazır yemekler ve lif oranı düşük paketli ürünlerin sık tüketilmesi kabızlığı ağırlaştırabilir. Ancak lif miktarını birden yükseltmek gaz ve karın ağrısına yol açabilir. Artışın kademeli yapılması ve yeterli sıvı alınması gerekir.

Bağırsakta daralma, tıkanma şüphesi veya bazı iltihaplı bağırsak hastalıklarının alevlenme dönemlerinde yüksek lifli beslenme uygun olmayabilir. Daha önce düşük lifli beslenme önerilen kişilerin kendi kararlarıyla yoğun lif tüketimine başlamaması gerekir.

Baharat Her Mide Sorununun Nedeni Değil

Acı ve yoğun baharatlar reflü, gastrit benzeri yakınmalar veya ishal sırasında bazı kişilerde yanma ve ağrıyı artırabilir. Buna karşın baharatın ülserin temel nedeni olduğu düşüncesi doğru değildir. Mide ve onikiparmak bağırsağı ülserlerinin başlıca nedenleri Helicobacter pylori adlı bakteri ile bazı ağrı kesicilerin uzun süreli kullanımıdır.

Baharat şikâyeti tetikliyorsa miktarı azaltılabilir; herhangi bir yakınma oluşturmuyorsa tüm baharatları kalıcı olarak bırakmak için genel bir tıbbi gerekçe yoktur.

Besin Günlüğü Gerçek Tetikleyiciyi Bulmaya Yardımcı Olabilir

Bir yiyeceğin ardından gelişen tek bir rahatsızlık, o besinin kesin tetikleyici olduğunu göstermez. Porsiyon büyüklüğü, yeme hızı, öğünün saati, stres, kullanılan ilaçlar ve aynı öğündeki diğer yiyecekler de belirtileri değiştirebilir.

Birkaç hafta boyunca yenilen yiyecekleri, miktarlarını, belirtilerin başlama zamanını ve dışkılama düzenini kaydetmek daha anlaşılır bir tablo sağlayabilir. Şüpheli besin, sağlık profesyonelinin önerisiyle bir süre azaltılıp kontrollü biçimde yeniden denenebilir.

Çok sayıda besin grubunu aynı anda çıkarmak gerçek tetikleyicinin bulunmasını güçleştirir. Ayrıca protein, vitamin, mineral ve enerji yetersizliğine zemin hazırlayabilir. Çölyak hastalığı araştırılacaksa testler tamamlanmadan glutensiz diyete başlanması da sonuçların güvenilirliğini azaltabilir.

Sıvı Kaybı İshal ve Kusmada Önceliklidir

İshal ve kusmada yalnızca yiyeceğe değil, sıvı ve mineral kaybına da dikkat edilmelidir. Sık aralıklarla küçük miktarlarda sıvı almak daha kolay olabilir. Belirgin sıvı kaybında yalnızca su, kaybedilen tuz ve şekeri her zaman yeterince karşılamaz; yaşa ve sağlık durumuna uygun oral rehidrasyon ürünleri gerekebilir.

Çocuklar, ileri yaştakiler, gebeler, bağışıklığı baskılanmış kişiler ve böbrek ya da kalp hastalığı bulunanlar sıvı kaybından daha hızlı etkilenebilir. Bu gruplarda kusma veya ishal uzuyorsa daha erken tıbbi değerlendirme gerekir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Sindirim şikâyetinin sık tekrarlaması, geceleri uyandırması, birkaç haftadan uzun sürmesi veya beslenmeyi belirgin biçimde bozması altta yatan nedenin araştırılmasını gerektirir.

Dışkıda kan ya da siyah renk, açıklanamayan kilo kaybı, yutma güçlüğü, sürekli kusma, şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, yüksek ateş, karında belirgin şişme, sarılık ve kansızlık bulgularında doktora başvurulmalıdır.

Ağız kuruluğu, çok az idrar yapma, koyu renkli idrar, baş dönmesi, aşırı halsizlik veya bilinç değişikliği ciddi sıvı kaybını düşündürebilir. Kanlı kusma, kontrol edilemeyen kanama, bayılma ya da aniden başlayan çok şiddetli karın ağrısında gecikmeden acil sağlık hizmeti alınmalıdır.

KAYNAKLAR
1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Eating, Diet, & Nutrition for Diarrhea
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Eating, Diet, & Nutrition for GER & GERD
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Eating, Diet, & Nutrition for Constipation
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Eating, Diet, & Nutrition for Irritable Bowel Syndrome
5. The American Journal of Gastroenterology – ACG Clinical Guideline: Guidelines for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease – Katz PO, Dunbar KB, Schnoll-Sussman FH, Greer KB, Yadlapati R, Spechler SJ – 2022 – DOI: 10.14309/ajg.0000000000001538

Amerikan Kanser Araştırmaları Enstitüsü, hiçbir besinin tek başına kansere karşı koruma sağlayamayacağını özellikle belirtiyor. Buna karşılık sebzeler, meyveler, tam tahıllar, kuru baklagiller ve diğer bitkisel besinlerden zengin bir düzenin birçok kanser türüne yakalanma riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini bildiriyor.

Bu yaklaşım, “kanserle savaşan yiyecek” ifadesinin günlük dilde yanlış anlaşılmasını da önlüyor. Bir yiyeceğin laboratuvar ortamında umut verici biyolojik etkiler göstermesi, o yiyeceğin insanlarda kanseri önlediği veya tedavi ettiği anlamına gelmiyor.

Tek Bir Besine Neden Koruyucu Gözüyle Bakılmamalı?

Brokoli, domates, sarımsak, yaban mersini, ceviz, soya, keten tohumu, yeşil yapraklı sebzeler ve çay gibi birçok besinde hücreleri etkileyebilen doğal bileşikler bulunuyor. Fitokimyasallar adı verilen bu maddeler, bitkilere rengini, kokusunu veya tadını veren bileşenler arasında yer alıyor.

Laboratuvar çalışmalarında bazı vitaminlerin, minerallerin ve fitokimyasalların hücre hasarı, iltihaplanma, hormon düzeni ve anormal hücre çoğalmasıyla bağlantılı süreçleri etkileyebildiği görülüyor. Ancak laboratuvarda gözlenen sonuçlar, insan vücudundaki etkiyi tek başına göstermez.

İnsanlarda kanser riski; yaş, genetik özellikler, sigara ve alkol kullanımı, vücut ağırlığı, fiziksel hareketlilik, enfeksiyonlar, çevresel maruziyetler ve beslenme gibi birçok etkenin birleşimiyle şekillenir. Bu nedenle bir yiyeceği tüm bu etkenlerden ayırıp “kanseri önler” diye tanımlamak bilimsel açıdan doğru değildir.

Sofrada Hangi Besinlere Daha Fazla Yer Açılmalı?

Kanserden korunmaya yönelik beslenme modelinin temelini çeşitli bitkisel besinler oluşturuyor. Aynı sebzeyi veya meyveyi sürekli tüketmek yerine renk ve tür çeşitliliği sağlamak, farklı lifleri ve doğal bileşenleri bir arada almaya yardımcı oluyor.

Bu çerçevede günlük beslenmede şu gruplara daha fazla yer verilebilir:

Sebzeler: Brokoli, karnabahar, lahana, ıspanak, pazı, havuç, domates, kabak, biber ve mevsim sebzeleri.

Meyveler: Elma, portakal, üzüm, çilek, kiraz ve farklı renkteki mevsim meyveleri.

Kuru baklagiller: Mercimek, nohut, kuru fasulye, bezelye ve börülce.

Tam tahıllar: Tam buğday, yulaf, bulgur, esmer pirinç ve çavdar.

Yağlı tohumlar: Ceviz, badem, fındık ve öğütülmüş keten tohumu gibi besinler.

Bu yiyecekler yalnızca vitamin ve mineral sağlamaz. Besin lifi bakımından zengin bir düzen, bağırsak hareketlerini destekler; dışkının bağırsakta kalma süresini kısaltabilir ve bağırsak bakterilerinin ürettiği bazı yararlı maddelerin oluşmasına katkıda bulunabilir.

Tam tahıl ve lif tüketimine ilişkin bilimsel değerlendirmeler, bu beslenme modelinin özellikle kalın bağırsak kanseri riskinin azalmasıyla ilişkili olabileceğini gösteriyor. Bu ilişki, tek bir üründen çok toplam lif alımı ve genel beslenme düzeni üzerinden değerlendiriliyor.

Tabağın Dengesi Nasıl Kurulabilir?

Pratik bir öğünde tabağın önemli bölümünü sebze, salata, meyve, tam tahıl ve kuru baklagil gibi bitkisel besinlerin oluşturması hedeflenebilir. Et, tavuk, balık, yumurta ve süt ürünleri kişinin ihtiyaçlarına uygun miktarda bu düzenin kalan bölümünde yer alabilir.

Bu yaklaşımın uygulanması için pahalı ya da bulunması zor ürünlere ihtiyaç yok. Mercimek çorbası, nohut yemeği, bulgur pilavı, mevsim salatası, sebze yemeği ve yoğurt gibi geleneksel seçeneklerle de bitkisel ağırlıklı dengeli bir öğün kurulabilir.

Meyve suyu yerine meyvenin kendisini tüketmek daha fazla lif alınmasını sağlar. Beyaz ekmek ve rafine tahılların bir bölümünü tam tahıllı seçeneklerle değiştirmek de uygulanabilir bir adımdır. Değişikliklerin tamamının aynı anda yapılması gerekmez; sürdürülebilir küçük tercihler zaman içinde genel düzeni dönüştürebilir.

Sucuk, Salam ve Sosis Neden Sınırlandırılmalı?

İşlenmiş et; tuzlama, tütsüleme, fermantasyon veya başka yöntemlerle lezzeti ya da saklama süresi değiştirilmiş etleri kapsar. Sucuk, salam, sosis, jambon ve pastırmanın bazı türleri bu grupta değerlendirilir.

Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı, işlenmiş et tüketiminin kalın bağırsak kanserine neden olduğuna ilişkin yeterli kanıt bulunduğunu açıkladı. Bu sınıflandırma, işlenmiş etin sigarayla aynı büyüklükte risk oluşturduğu anlamına gelmez. Sınıflandırma riskin büyüklüğünü değil, kansere yol açabildiğine ilişkin kanıtın gücünü ifade eder.

Etin işlenmesi sırasında veya yüksek sıcaklıkta pişirilmesiyle bazı zararlı bileşikler oluşabilir. Düzenli ve fazla tüketimle bağlantılı risk nedeniyle işlenmiş etleri mümkün olduğunca sınırlamak, kırmızı eti ise aşırıya kaçmadan tüketmek öneriliyor.

Şeker Doğrudan Kanseri Besler mi?

Vücuttaki bütün hücreler enerji üretmek için kandaki glikozdan yararlanabilir. Bu gerçek, tatlı yemenin kanser hücresini doğrudan ve seçici biçimde “beslediği” ya da şekeri tamamen kesmenin kanseri durduracağı anlamına gelmez.

Şekerli içecekler ve enerji yoğunluğu yüksek yiyecekler, sık ve fazla tüketildiklerinde kilo artışını kolaylaştırabilir. Fazla vücut yağı ise çeşitli hormonlar, insülin düzeni ve uzun süreli düşük düzeyli iltihaplanma üzerinden bazı kanser türlerinin riskini artırabilir.

Bu nedenle şekerli içeceklerin sınırlandırılması, yalnızca şekere yönelik tek başına bir yasak olarak değil, sağlıklı vücut ağırlığını korumaya yardımcı olan genel beslenme düzeninin parçası olarak görülmeli. Su, maden suyu ve şeker eklenmemiş içecekler daha uygun seçenekler olabilir.

Alkol İçin Güvenli Bir Korunma Dozu Var mı?

Alkol; ağız, yutak, gırtlak, yemek borusu, karaciğer, kalın bağırsak ve meme kanseri dahil olmak üzere farklı kanserlerle ilişkilidir. Kanserden korunma açısından en düşük risk, alkol tüketmemekle sağlanır.

İçeceğin bira, şarap veya yüksek alkollü içki olması temel riski ortadan kaldırmaz. Buradaki başlıca etken, vücuda giren etanol miktarıdır. Alkol kullanmayan bir kişinin sağlık gerekçesiyle başlaması önerilmez.

Vitamin ve Antioksidan Takviyeleri Koruma Sağlar mı?

Sebze ve meyvelerde bulunan maddelerin yararlarından söz edilmesi, bunların yüksek dozlu takviye olarak alındığında aynı etkiyi göstereceği anlamına gelmiyor. Besinler; lif, vitamin, mineral ve çok sayıda doğal bileşiği birlikte içeriyor. Bir kapsülde ise bunlardan yalnızca biri, kimi zaman yiyeceklerle alınabilecek miktarın çok üzerinde bulunabiliyor.

İnsanlarda yapılan kontrollü araştırmalar, antioksidan takviyelerinin genel olarak kanseri önlediğini göstermedi. Bazı yüksek dozlu takviyelerin belirli gruplarda zararlı olabileceğine ilişkin bulgular da bulunuyor.

Kanserden korunmak amacıyla gelişigüzel vitamin, mineral veya bitkisel ürün kullanmak yerine besin ihtiyacını öncelikle dengeli beslenmeyle karşılamak daha uygun kabul ediliyor. Belgelenmiş eksiklik, emilim bozukluğu, gebelik veya başka bir tıbbi gereksinim varsa takviye kararı sağlık profesyoneli tarafından verilmeli.

Kanser Tedavisi Sırasında Her Sağlıklı Besin Uygun Olmayabilir

Kanser tedavisi gören kişilerde beslenme önerileri sağlıklı yetişkinlere verilen genel korunma önerilerinden farklılaşabilir. İştahsızlık, kilo kaybı, bulantı, yutma güçlüğü, bağırsak sorunları veya bağışıklık sisteminin baskılanması özel bir plan gerektirebilir.

Greyfurt, bazı bitkisel ürünler ve yoğunlaştırılmış takviyeler belirli ilaçların kandaki düzeyini değiştirebilir. Yüksek doz antioksidanların bazı kanser tedavileriyle nasıl etkileştiği konusunda da belirsizlikler bulunuyor.

Tedavi alan kişiler yeni bir takviyeye başlamadan veya geniş kapsamlı bir diyet değişikliği yapmadan önce onkoloji ekibine danışmalı. Hekim veya diyetisyenin önerdiği beslenme planı, internetten edinilen genel listelerden önceliklidir.

Beslenme Riski Azaltabilir Ancak Sıfırlayamaz

Sağlıklı beslenen bir kişinin kansere yakalanmayacağı, sağlıksız beslenen herkesin ise kanser olacağı söylenemez. Beslenme değiştirilebilir risk etkenlerinden yalnızca biridir.

Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak, alkol kullanmamak, sağlıklı vücut ağırlığını korumak, düzenli hareket etmek, güneşten uygun biçimde korunmak, gerekli aşılardan yararlanmak ve yaşa uygun kanser taramalarını yaptırmak korunmanın diğer parçalarıdır.

Kanser riskini azaltmaya yönelik en gerçekçi beslenme yaklaşımı, tek bir ürünü öne çıkarmak yerine tabağın genel dengesini iyileştirmektir. Sebze, meyve, baklagil ve tam tahılları çeşitlendirmek; işlenmiş eti, şekerli içecekleri ve alkolü sınırlandırmak, sürdürülebilir bir başlangıç sunar.

KAYNAKLAR

1. American Institute for Cancer Research – AICR Food Facts: Foods That Fight Cancer and Foods to Steer Clear Of, Explained – Erişim 2026
2. World Cancer Research Fund ve American Institute for Cancer Research – Diet, Nutrition, Physical Activity and Cancer: A Global Perspective, Third Expert Report – 2018
3. World Cancer Research Fund – Our Cancer Prevention Recommendations as a Package of Behaviours – Güncel bilimsel öneriler, erişim 2026
4. The Lancet Oncology – Carcinogenicity of Consumption of Red and Processed Meat – Bouvard V, Loomis D, Guyton KZ ve çalışma grubu – 2015 – DOI: 10.1016/S1470-2045(15)00444-1
5. International Agency for Research on Cancer – Red Meat and Processed Meat, IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, Volume 114 – 2018
6. National Cancer Institute – Antioxidants and Cancer Prevention – Güncelleme 2017
7. National Cancer Institute – Cancer Therapy Interactions With Foods and Dietary Supplements, Health Professional Version – Güncelleme 2024

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: