Tıbbiye Bülteni köşe yazarlarından Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci, yapılan seçim sonucunda Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Başkanı seçildi.

Seçim, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Emin Köse başkanlığında gerçekleştirildi. Fakülte, seçim sonrasında yeni dönemin Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı ve Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci için hayırlı olması temennisinde bulundu.

Sürmene’den Cerrahpaşa’ya uzanan akademik yolculuk

1983 yılında Trabzon’un Sürmene ilçesinde doğan Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci, tıp eğitimini İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde tamamlayarak 2006 yılında mezun oldu.

İç Hastalıkları uzmanlık eğitimini Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde tamamlayan Demirci, 2012 yılında iç hastalıkları uzmanı oldu. Ardından kanser hastalıklarının tanı ve tedavisine yoğunlaşarak tıbbi onkoloji alanında yan dal eğitimine yöneldi.

Tıbbi Onkoloji yan dal uzmanlığını Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde tamamlayan Demirci, 2016 yılında tıbbi onkoloji uzmanı oldu.

Akademik kariyerini sürdüren Demirci, 2018 yılında doçentlik unvanını aldı. Meslek hayatı boyunca Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tekirdağ Devlet Hastanesi ve Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi gibi farklı sağlık kuruluşlarında görev yaptı.

Bugün İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı’nda Prof. Dr. unvanıyla akademik ve bilimsel çalışmalarını sürdürüyor.

Bilimsel çalışmalarıyla da öne çıkıyor

Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci’nin akademik çalışmalarının önemli bölümünü kanser tedavileri ve klinik onkoloji oluşturuyor. Meme kanseri, akciğer kanseri, gastrointestinal sistem tümörleri ve farklı kanser türlerinde tedavi sonuçlarını ele alan çok sayıda bilimsel çalışmada araştırmacı olarak yer aldı.

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Akademik Veri Yönetim Sistemi’ndeki güncel kayıtlarda Demirci’nin 90’ın üzerinde bilimsel yayını bulunuyor. Ayrıca lisansüstü akademik çalışmalar ve tez danışmanlıklarında da görev alıyor.

Demirci, mesleki çalışmalarının yanı sıra Türk Tıbbi Onkoloji Derneği bünyesinde de görev üstlendi. Derneğin 2022-2024 dönemi Yönetim Kurulu’nda üye olarak yer aldı ve Eğitim ve Planlama Organizasyon Kurulu Başkanlığı görevini yürüttü.

Tıbbiye Bülteni ailesi olarak tebrik ediyoruz

Kanser alanındaki bilimsel birikimini akademik çalışmalarının yanı sıra toplumun anlayabileceği bir dille okuyucularımıza aktaran köşe yazarımız Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci’yi yeni görevi dolayısıyla tebrik ediyoruz.

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi gibi Türk tıbbının köklü kurumlarından birinde Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Başkanlığı görevine seçilen hocamıza yeni döneminde başarılar diliyoruz.

Edinilen bilgilere göre, Çamburnu Tersaneleri’nde güvenlik görevlisi olarak çalışan 47 yaşındaki Araklılı İmdat Danışmaz, karşı tarafta bulunan markete gitmek üzere yolun karşısına geçmek istedi.

Bu sırada Trabzon yönünden gelen bir aracın çarptığı Danışmaz ağır yaralandı.

Hastanede hayatını kaybetti

Kazanın ardından çevredekilerin ihbarı üzerine bölgeye sağlık ve güvenlik ekipleri sevk edildi.

İlk müdahalesi olay yerinde yapılan İmdat Danışmaz, ambulansla Of Devlet Hastanesi’ne kaldırıldı. Ağır yaralı olarak tedavi altına alınan Danışmaz, doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

Danışmaz’ın hayatını kaybettiği haberinin ardından ailesi ve yakınları büyük üzüntü yaşadı.

Araklı’yı yasa boğan ölüm

Üç çocuk babası olduğu öğrenilen İmdat Danışmaz’ın vefatı, ailesinin yanı sıra çalışma arkadaşları ve Araklı’daki sevenlerini de yasa boğdu.

Danışmaz’ın kardeşlerinin İbrahim, Tarkan, Evren, Kenan ve Ali Danışmaz olduğu öğrenildi.

İmdat Danışmaz’ın cenaze namazı ve defin programına ilişkin ayrıntıların daha sonra açıklanacağı bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Vitiligo, günümüzde yalnızca kozmetik bir renk farklılığı olarak değerlendirilmiyor. Bağışıklık sisteminin rol oynadığı kronik bir hastalık olarak kabul ediliyor. Üstelik bazı otoimmün hastalıkların vitiligolu kişilerde daha sık görülmesi ve hastalığın kişinin psikolojik ve sosyal yaşamını etkileyebilmesi, değerlendirmede yalnızca beyaz lekelerin değil kişinin bütününün dikkate alınmasını önemli hale getiriyor.

Vitiligo nedir?

Cildimizin rengini büyük ölçüde melanin adı verilen pigment belirler. Bu pigmenti üreten hücrelere melanosit denir.

Vitiligoda bağışıklık sistemiyle ilişkili mekanizmalar sonucunda melanositler zarar görür veya kaybolur. Bunun sonucunda cildin bazı bölgelerinde pigment azalır ve keskin sınırlı, açık renkli veya beyaz alanlar ortaya çıkabilir.

Vitiligo bulaşıcı değildir. Dokunmakla, aynı havluyu kullanmakla, aynı ortamda bulunmakla veya fiziksel temasla başka bir kişiye geçmez.

Aynı zamanda kötü hijyenin sonucu değildir.

Vitiligo neden ortaya çıkıyor?

Vitiligonun tek bir nedeni yok.

Hastalığın gelişiminde genetik yatkınlık, bağışıklık sistemindeki değişiklikler ve hücresel stres mekanizmalarının birlikte rol oynadığı düşünülüyor.

Ailesinde vitiligo veya başka otoimmün hastalık bulunan kişilerde yatkınlık artabilse de ailesinde hiç vitiligo olmayan bir kişide de hastalık gelişebilir.

Bu nedenle “Ailemde yoksa bende olmaz” düşüncesi doğru değildir.

Bazı kişiler güneş yanığı, cilt travması veya sürtünmeye maruz kalan bölgelerde yeni lekeler fark edebilir. Ancak bunların hastalığın tek başına nedeni olduğu söylenemez.

En önemli noktalardan biri: Vitiligo otoimmün bir hastalıktır

Otoimmün hastalıklarda bağışıklık sistemi normalde koruması gereken vücudun kendi hücre veya dokularına karşı yanlış yönlendirilmiş bir bağışıklık yanıtı oluşturabilir.

Vitiligoda hedeflerden biri pigment üreten melanositlerdir.

Bu bilgi önemli, çünkü vitiligonun neden bazı kişilerde başka otoimmün hastalıklarla birlikte görülebildiğini de kısmen açıklıyor.

Özellikle tiroid hastalıkları bu açıdan dikkat çekiyor.

Vitiligo ile tiroid arasında nasıl bir bağlantı var?

Bilimsel araştırmalar, özellikle otoimmün tiroid hastalıklarının vitiligolu kişilerde genel topluma göre daha sık görülebildiğini gösteriyor.

British Journal of Dermatology’de yayımlanan geniş kapsamlı bir sistematik derlemede 48 araştırma değerlendirildi. Bulgular vitiligolu kişilerde tiroid hastalığı ve özellikle otoimmün tiroid hastalığı görülme sıklığının arttığına işaret etti.

Daha sonraki geniş kapsamlı çalışmalar da bu bağlantıyı destekledi.

2025 yılında yayımlanan ve ABD’deki yetişkin vitiligo hastalarını inceleyen sekiz çalışmanın verilerini bir araya getiren sistematik derleme ve meta-analizde 10 binden fazla kişi değerlendirildi. Tiroid hastalıkları, incelenen otoimmün eşlik eden hastalıklar arasında en sık görülenlerden biriydi.

Bu durum, vitiligosu olan herkesin mutlaka tiroid hastalığı geliştireceği anlamına gelmiyor.

Aynı şekilde vitiligo tanısı, tek başına tiroid hastalığı tanısı anlamına da gelmez.

Ancak kişinin belirtileri, yaşı, aile öyküsü ve hastalığın özellikleri değerlendirilirken tiroid hastalıklarının akılda tutulması önem taşıyor.

Sadece tiroid değil: Başka otoimmün hastalıklar da eşlik edebilir

Vitiligo ile ilişkilendirilen hastalıklar tiroidle sınırlı değil.

Araştırmalarda vitiligolu kişilerde bazı gruplarda alopesi areata olarak bilinen bölgesel saç dökülmesi, tip 1 diyabet, romatoid artrit ve pernisiyöz anemi gibi bazı otoimmün hastalıkların da daha sık görülebildiği bildiriliyor.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

Bu hastalıkların vitiligo ile ilişkili bulunması, vitiligosu olan herkesin bu hastalıklara yakalanacağı anlamına gelmez.

Ayrıca yalnızca vitiligo tanısı bulunduğu için herkese aynı kapsamda laboratuvar testi yapılması gerektiği sonucu da çıkarılmamalıdır. Hangi incelemelerin gerekli olduğuna kişinin belirtileri, aile öyküsü, yaşı ve klinik değerlendirmesi birlikte dikkate alınarak karar verilir.

Vitiligoda hangi belirtiler görülür?

En tipik bulgu ciltte pigmentini kaybetmiş beyaz alanların ortaya çıkmasıdır.

Lekeler eller, parmaklar, yüz, ağız ve göz çevresi, dirsekler, dizler, koltuk altları ve genital bölge dahil vücudun farklı bölgelerinde gelişebilir.

Bazı kişilerde saç, kaş, kirpik veya sakal kıllarında erken beyazlama görülebilir.

Hastalığın seyri kişiden kişiye önemli ölçüde değişir.

Bazı insanlarda birkaç küçük bölge yıllarca aynı kalabilirken, başka kişilerde yeni alanlar ortaya çıkabilir veya mevcut alanlar genişleyebilir.

Bu nedenle bir kişinin vitiligo deneyimi başka bir hastanın seyriyle birebir karşılaştırılmamalıdır.

Her beyaz leke vitiligo mudur?

Hayır.

Ciltte açık veya beyaz renkli alanlara yol açabilecek çok sayıda durum bulunuyor. Bazı mantar enfeksiyonları, iltihabi cilt hastalıkları sonrasında gelişen renk değişiklikleri ve farklı pigment bozuklukları vitiligoyla karıştırılabilir.

Bu nedenle özellikle yeni ortaya çıkan, büyüyen veya sayısı artan beyaz lekelerde dermatoloji değerlendirmesi önemlidir.

Tanı çoğu zaman dermatolojik muayeneyle konulabilir. Hekim gerekli gördüğünde özel ışıkla cilt incelemesi veya başka değerlendirmelerden yararlanabilir.

Vitiligo yalnızca aynada görülen bir hastalık değil

Vitiligonun gözden kaçabilen en önemli yönlerinden biri psikolojik ve sosyal etkisidir.

Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology’de yayımlanan kapsamlı bir sistematik derleme, 130 çalışmayı değerlendirdi. Araştırmaların önemli bölümünde vitiligonun yaşam kalitesi üzerinde orta düzeyde veya daha ağır etki oluşturabildiği bildirildi.

Özellikle yüz ve eller gibi görünür bölgelerdeki lekeler bazı kişilerde daha belirgin psikososyal yük oluşturabiliyor.

Kişi sosyal ortamlardan uzaklaşabilir, insanların bakışlarından rahatsız olabilir veya görünümü konusunda kaygı yaşayabilir.

Çocuk ve gençlerde ise akran ilişkileri ve zorbalık ayrıca önem taşıyabilir.

Bu nedenle tedavinin başarısı yalnızca “Beyaz alan ne kadar küçüldü?” sorusuyla ölçülmemeli. Hastanın günlük yaşamı, beklentileri ve tedaviden ne beklediği de dikkate alınmalıdır.

Stres vitiligoya neden olur mu?

Bu konuda sık yapılan hata, hastalığı yalnızca strese bağlamaktır.

Vitiligo karmaşık biyolojik mekanizmaları bulunan otoimmün bir hastalıktır. Stresin bazı kişilerde hastalığın seyriyle ilişkili olabileceği düşünülse de “Vitiligonun nedeni strestir” demek bilimsel olarak doğru değildir.

Üstelik hastalığı yalnızca psikolojik nedenlere bağlamak, kişinin kendisini sorumlu hissetmesine de yol açabilir.

Vitiligo tedavi edilebilir mi?

Vitiligoda herkese uyan tek bir tedavi bulunmuyor.

Tedavide temel amaçlar hastalığın ilerlemesini kontrol altına almak, uygun hastalarda ciltte yeniden pigment oluşmasını desteklemek ve elde edilen iyileşmenin korunmasına yardımcı olmaktır.

Uluslararası uzman önerilerinde tedavi seçiminin vitiligonun tipi, ne kadar aktif olduğu, vücudun ne kadarını etkilediği, lekelerin bulunduğu bölge, kişinin yaşı ve tedavi beklentileri dikkate alınarak yapılması gerektiği belirtiliyor.

Tedavide uygun hastalarda cilde uygulanan kortikosteroidler, kalsinörin inhibitörleri, belirli JAK inhibitörleri ve ışık tedavileri gibi seçenekler değerlendirilebiliyor. Bazı özel durumlarda farklı sistemik veya girişimsel yöntemler de gündeme gelebiliyor.

Ancak her yöntemin uygun olduğu hasta grubu farklıdır.

Özellikle yüz ve boyun gibi bölgelerin tedaviye yanıtı ile el ve ayak parmakları gibi bölgelerin yanıtı aynı olmayabilir. Tedavi çoğu zaman sabır gerektirir ve sonuçların değerlendirilmesi haftalar yerine aylar sürebilir.

Yeni tedaviler vitiligoya bakışı değiştirdi

Vitiligo tedavisinde son yıllarda bağışıklık sistemindeki belirli sinyal yollarını hedefleyen ilaçların geliştirilmesi önemli bir değişim yarattı.

JAK inhibitörleri adı verilen ilaç grubu bunlardan biri.

Ruxolitinib kremle gerçekleştirilen iki Faz III randomize kontrollü çalışmada, yüz bölgesindeki yeniden pigmentlenme açısından plaseboya göre daha yüksek yanıt oranları elde edildi.

Bu gelişmeler vitiligonun yalnızca kapatılması gereken kozmetik bir sorun olmadığı, biyolojik mekanizmaları hedeflenebilen bir hastalık olduğu görüşünü güçlendirdi.

Bununla birlikte bu tedavilerin uygunluğu, ruhsat durumu, yaş sınırları, uygulanacağı vücut alanı ve olası yan etkileri ülkeye ve hastanın özelliklerine göre değişebilir. Bu nedenle tedavi kararı kişiye özel değerlendirilmelidir.

Güneş konusunda neden dikkatli olunmalı?

Pigmentini kaybeden bölgelerde melanin koruması azaldığı için güneşe karşı hassasiyet artabilir.

Ayrıca normal cilt bronzlaştığında beyaz bölgelerle arasındaki renk farkı daha belirgin hale gelebilir.

Bu nedenle uygun güneşten korunma yöntemleri vitiligo yönetiminin önemli parçalarından biri olabilir.

Ancak bu durum “vitiligolu kişi güneşe hiç çıkmamalı” anlamına gelmez. Kontrollü ultraviyole ışık, zaten belirli vitiligo hastalarında dermatolog gözetiminde tedavi amacıyla kullanılabilmektedir.

Güneşlenme ile tıbbi fototerapi aynı şey değildir.

Beslenmeyle vitiligo tamamen geçirilebilir mi?

Vitiligo konusunda internette “şu besini bırakın”, “bu vitamini alın”, “şunu yiyerek pigmentleri geri getirin” şeklinde çok sayıda iddia bulunuyor.

Bugünkü bilimsel kanıtlar, belirli bir diyetin tek başına vitiligoyu ortadan kaldırdığını göstermiyor.

Vitamin veya mineral eksikliği saptanması durumunda bunun ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir. Ancak rastgele ve yüksek doz takviye kullanmak vitiligo için kanıtlanmış bir tedavinin yerini tutmaz.

“Vitiligo diyeti” adı altında çok sayıda besinin gereksiz yere yasaklanması da dengeli beslenmeyi bozabilir.

Vitiligosu olan kişi neyi gözden kaçırmamalı?

Ciltteki beyaz alanların büyüyüp büyümediği elbette önemli. Fakat vitiligo değerlendirmesini yalnızca ciltle sınırlamak eksik kalabilir.

Yeni lekelerin ortaya çıkması, mevcut alanların hızla genişlemesi veya saçlarda pigment kaybının gelişmesi dermatolojik değerlendirmeyi gerektirebilir.

Bunun yanında açıklanamayan halsizlik, kilo değişiklikleri, çarpıntı, sıcak veya soğuğa karşı belirgin hassasiyet gibi tiroid fonksiyonlarını düşündürebilecek yakınmalar varsa bunların da sağlık değerlendirmesinde belirtilmesi önemlidir.

Ailede otoimmün hastalık bulunması da hekimin bilmesi gereken bilgiler arasındadır.

Tedavinin hedefini hasta da belirlemeli

Modern vitiligo yaklaşımında giderek öne çıkan kavramlardan biri ortak karar verme.

Bir kişinin en büyük endişesi yüzündeki küçük bir leke olabilirken, başka biri için hastalığın yayılmasının durdurulması daha önemli olabilir. Bir başkası uzun süreli tedavi istemeyebilir.

Bu nedenle yalnızca hastalığın vücutta kapladığı alan değil, kişinin beklentileri ve yaşam kalitesi de tedavi planının parçası olmalıdır.

Vitiligoda asıl değişen bakış açısı da burada ortaya çıkıyor:

Vitiligo yalnızca ciltte görülen beyaz lekelerden ibaret değildir. Bağışıklık sistemiyle ilişkisi, başka otoimmün hastalıklarla birlikteliği ve kişinin psikolojik ve sosyal yaşamındaki etkileriyle birlikte değerlendirilmesi gereken kronik bir hastalıktır.

KAYNAKLAR

1. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology – Worldwide expert recommendations for the diagnosis and management of vitiligo: Position statement from the International Vitiligo Task Force Part 1: towards a new management algorithm – van Geel N ve arkadaşları – 2023 – DOI: 10.1111/jdv.19451
2. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology – Worldwide expert recommendations for the diagnosis and management of vitiligo: Position statement from the International Vitiligo Task Force Part 2: Specific treatment recommendations – Seneschal J ve arkadaşları – 2023 – DOI: 10.1111/jdv.19450
3. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology – The humanistic burden of vitiligo: a systematic literature review of quality-of-life outcomes – Picardo M ve arkadaşları – 2022 – DOI: 10.1111/jdv.18129
4. British Journal of Dermatology – The prevalence of thyroid disease in patients with vitiligo: a systematic review – Vrijman C ve arkadaşları – 2012 – DOI: 10.1111/j.1365-2133.2012.11198.x
5. European Journal of Dermatology – Vitiligo and thyroid disease: a systematic review and meta-analysis – Fan KC, Yang TH, Huang YC – 2018 – DOI: 10.1684/ejd.2018.3449
6. Dermatology and Therapy – Prevalence and Association of Autoimmune Comorbidities Among Adults with Vitiligo: A Systematic Literature Review and Meta-analysis of USA-Based Studies – Liu J ve arkadaşları – 2025 – DOI: 10.1007/s13555-025-01506-y
7. New England Journal of Medicine – Two Phase 3, Randomized, Controlled Trials of Ruxolitinib Cream for Vitiligo – Rosmarin D ve arkadaşları – 2022 – DOI: 10.1056/NEJMoa2118828M

Trabzonspor, UEFA Avrupa Ligi’nde lig aşamasına kalma yolundaki en kritik eşiklerden birinde sahasında istediği sonucu alamadı.

Bordo-mavililer, play-off turu ilk karşılaşmasında Macaristan temsilcisi Ferencvaros’u Papara Park’ta konuk etti. Taraftarının desteğiyle rövanş öncesinde avantaj elde etmeyi hedefleyen Trabzonspor, mücadeleden 1-0 mağlup ayrıldı.

Konuk ekibe galibiyeti getiren gol, karşılaşmanın henüz 17. dakikasında Kristoffer Zachariassen’den geldi.

Ferencvaros 17. dakikada öne geçti

Karşılaşmaya iki takım da kontrollü bir oyunla başlarken Ferencvaros, Trabzonspor savunmasının dengesini bozduğu ilk bölümde skor üstünlüğünü yakaladı.

Macaristan temsilcisi, 17. dakikada geliştirdiği hücumda Zachariassen ile golü buldu ve Papara Park’ta 1-0 öne geçti.

Erken gelen golün ardından Trabzonspor oyunun kontrolünü ele almaya ve rakip yarı sahadaki baskısını artırmaya çalıştı. Ferencvaros ise skor avantajını korumayı önceleyen daha kontrollü bir oyun sergiledi.

İlk 45 dakikada başka gol olmayınca soyunma odasına konuk takımın 1-0 üstünlüğüyle gidildi.

Trabzonspor ikinci yarıda beraberliği aradı

Bordo-mavili ekip ikinci yarıya skoru değiştirme hedefiyle çıktı. Trabzonspor özellikle kanatlardan geliştirdiği hücumlarla Ferencvaros savunmasını geriye çekmeye çalışırken, ceza sahasında Paul Onuachu’yu daha fazla topla buluşturmayı hedefledi.

Maçın en kritik anlarından biri 55. dakikada yaşandı.

Sağ kanattan yapılan ortada Onuachu’nun müsait durumda yaptığı kafa vuruşu direkten döndü. Dönen top sonrasında Trabzonspor hücumu devam etmesine rağmen bordo-mavililer aradığı beraberlik golünü çıkaramadı.

Bu pozisyon, Trabzonspor’un karşılaşmada gole en fazla yaklaştığı anlardan biri oldu.

Salah ilk 11’de sahaya çıktı

Trabzonspor’un yıldız transferlerinden Mohamed Salah, Ferencvaros karşılaşmasına ilk 11’de başladı.

Kasımpaşa karşılaşmasında sonradan oyuna girerek bordo-mavili formayla resmi maç heyecanı yaşayan Mısırlı futbolcu, Ferencvaros mücadelesiyle Trabzon’da taraftarın karşısına ilk 11 oyuncusu olarak çıktı.

Trabzonspor mücadeleye Onana, Pina, Nwaiwu, Cenk, Mustafa, Melih, Bouchouari, Salah, Saviolo, Umut ve Onuachu ilk 11’iyle başladı.

Ferencvaros’un başlangıç kadrosunda ise Dibusz, Nagy, Raemaekers, Gomez, Cadu, Corbu, Rommens, Zachariassen, O’Dowda, Yusuf ve Joseph yer aldı.

Trabzonspor baskı kurdu ancak gol gelmedi

Karşılaşmanın son bölümüne girilirken Trabzonspor beraberlik için riskleri artırdı.

Bordo-mavililer rakip yarı alandaki baskısını yükseltirken Ferencvaros savunma güvenliğini ön planda tuttu. Macar ekibi özellikle Trabzonspor’un ceza sahasına yaptığı servislerde kalabalık kalarak skor üstünlüğünü korumaya çalıştı.

Trabzonspor’un son dakikalardaki çabası da sonucu değiştirmedi.

90 dakikanın sonunda skor tabelasında Trabzonspor 0-1 Ferencvaros yazdı.

Zachariassen maçın kaderini belirledi

Karşılaşmanın skorunu belirleyen isim Kristoffer Zachariassen oldu.

Ferencvaroslu futbolcunun 17. dakikada kaydettiği gol, Macaristan temsilcisinin Trabzon’dan son derece değerli bir deplasman galibiyetiyle ayrılmasını sağladı.

Trabzonspor ise özellikle ikinci yarıda yakaladığı fırsatları değerlendirememenin bedelini ilk maçta mağlubiyetle ödedi.

Tur umutları rövanşa kaldı

İlk karşılaşmanın 1-0 Ferencvaros üstünlüğüyle tamamlanmasının ardından UEFA Avrupa Ligi lig aşamasına yükselme mücadelesi rövanşa taşındı.

Eşleşmenin ikinci karşılaşması 27 Ağustos 2026 Perşembe günü Macaristan’da oynanacak.

Trabzonspor’un Avrupa Ligi yolculuğuna devam edebilmesi için deplasmandaki karşılaşmada ilk maçtaki tek farklı yenilgiyi telafi etmesi gerekecek.

Bordo-mavililer rövanşta eşleşmeyi kendi lehine çevirmeye çalışırken, Ferencvaros ise Trabzon’da elde ettiği 1-0’lık avantajı koruyarak lig aşamasına yükselmenin hesaplarını yapacak.

Papara Park’ta kaçan fırsatlar sonrası artık bütün gözler Macaristan’daki 90 dakikaya çevrildi.

Maçın Özeti

Trabzonspor: 0
Ferencvaros: 1
Gol: 17’ Kristoffer Zachariassen
Organizasyon: UEFA Avrupa Ligi Play-Off Turu, ilk maç
Tarih: 20 Ağustos 2026
Rövanş: 27 Ağustos 2026
Rövanş yeri: Macaristan

Kızartma yağı kaç kez kullanılabilir? Tek bir sayı neden yeterli değil?
Patatesi kızarttınız, ancak tavada önemli miktarda yağ kaldı. Yağı süzüp saklamak mı, yoksa bir daha kullanmamak mı gerekiyor? Bu soruya “en fazla iki” veya “üç kez” gibi herkes için geçerli tek bir rakamla cevap vermek mümkün değil.
Aynı yağ bir mutfakta kısa süre ve kontrollü sıcaklıkta kullanılırken başka bir mutfakta duman çıkaracak kadar ısıtılabilir. Kızartılan yiyeceğin suyu, un ve ekmek kırıntıları, yağın açıkta bekletilmesi ve her kullanımın ne kadar sürdüğü de bozulma hızını değiştirir.
Bu nedenle yağın kaçıncı kez kullanıldığı kadar, her kullanımda ne kadar ısıya, havaya, suya ve yiyecek kalıntısına maruz kaldığı da önemlidir.
Kızartma sırasında yağda ne değişiyor?
Yağ yüksek sıcaklığa çıktığında yalnızca ısınmaz; oksijen, su ve yiyecek kalıntılarıyla birlikte çeşitli kimyasal değişimlere uğrar.
Başlıca üç süreç öne çıkar:
Oksidasyon: Yağın havadaki oksijenle tepkimeye girmesi sonucu parçalanma ürünlerinin oluşmasıdır.
Hidroliz: Yiyeceklerden yağa geçen suyun, yağın yapısındaki bazı bağları parçalama sürecidir.
Polimerleşme: Parçalanan yağ bileşenlerinin birleşmesiyle yağın daha koyu, yoğun ve yapışkan hâle gelmesidir.
Isıtma süresi ve sıcaklık arttıkça bu değişimler genellikle hızlanır. Yağın uzun süre ocakta tutulması, tekrar tekrar soğutulup ısıtılması ve içinde yanmış yiyecek parçalarının kalması bozulmayı artırabilir.
Neden “en fazla üç kez” gibi bir kural yok?
Bir yağın kullanılabilir durumda kalması yalnızca kullanım sayısına bağlı değildir. Bozulma hızını etkileyen başlıca etkenler şunlardır:
Yağın türü ve yağ asidi yapısı
Kızartma sıcaklığı
Her ısıtmanın süresi
Yağın duman çıkarıp çıkarmadığı
Kızartılan yiyeceğin su içeriği
Un, kaplama ve yiyecek kırıntıları
Yağın hava ve ışıkla teması
Kullanımlar arasındaki saklama koşulları
Örneğin kısa süre ısıtılan ve içinde çok az kalıntı bulunan yağ ile saatlerce yüksek sıcaklıkta tutulan yağ aynı sayıda kullanılmış olsa bile aynı durumda olmayabilir.
Evde yağın kimyasal durumu ölçülmediği için yalnızca “kaç kez kullanıldı?” sorusundan güvenilir bir sınır çıkarmak mümkün değildir. En ihtiyatlı yaklaşım, kızartma için gerekli miktarda yağ kullanmak ve yağı gereksiz yere tekrar tekrar ısıtmamaktır.
Toplam polar madde ne anlama geliyor?
Yağ ısı ve oksijen etkisiyle bozuldukça başlangıçta bulunmayan veya çok daha düşük düzeyde bulunan parçalanma ürünleri ortaya çıkar. Bunların bir bölümü “toplam polar madde” adı verilen ölçüm içinde değerlendirilir.
Toplam polar madde miktarı, profesyonel mutfaklarda kızartma yağının ne ölçüde yıprandığını belirlemek için özel cihazlarla veya laboratuvar yöntemleriyle ölçülebilir.
Asit sayısı ise yağ parçalandıkça açığa çıkabilen serbest yağ asitlerinin değerlendirilmesinde kullanılan başka bir teknik ölçüttür. Değerin yükselmesi, yağın bozulma sürecinde ilerlediğine işaret edebilir.
Tarım ve Orman Bakanlığının 2024 tarihli denetim açıklamasında, Türkiye’de gıda üretim ve perakende işyerlerinde kullanılan kızartma yağları için şu ölçütler hatırlatıldı:
Kızartma sıcaklığı 160–180 derece arasında olmalı
Toplam polar madde oranı yüzde 25’i aşmamalı
Asit sayısı 2,5 mg KOH/g yağ değerini geçmemeli
Sınırları aşan yağlar tekrar kullanılmamalı
Buradaki mg KOH/g yağ ifadesi, asit sayısının laboratuvarda hesaplanmasında kullanılan teknik ölçüm birimidir. Evde kaşık, renk veya koku üzerinden bu değerin hesaplanması mümkün değildir.
Bu sınırlar gıda işletmelerinde yapılan resmî kontroller içindir. Yağın açık renkli görünmesi veya henüz kötü kokmaması, teknik sınırları aşmadığını garanti etmez.
Kızartma yağının bozulduğunu gösteren 6 işaret
Aşağıdaki değişikliklerden biri ortaya çıktığında yağın tekrar kullanılmaması daha güvenli bir yaklaşımdır:
Normalden daha düşük sıcaklıkta duman çıkarması
Isıtılmadığı hâlde keskin, acılaşmış veya alışılmadık kokması
Kızartma sırasında kalıcı ve yoğun köpük oluşması
Renginin belirgin biçimde koyulaşması
Kıvamının yoğunlaşması, yapışkan veya ipliksi hâle gelmesi
Yiyecekte yanık, acı ya da rahatsız edici tat bırakması
Yağın içinde çok sayıda yanmış yiyecek parçasının bulunması da bozulmayı hızlandırabilir. Ancak bu işaretlerin görülmemesi, yağın kimyasal olarak tamamen uygun olduğunu kanıtlamaz. Görünüm ve koku yalnızca pratik uyarı işaretleridir.
Duman çıkması neden önemli?
Dumanlanma noktası, yağın görünür biçimde duman çıkarmaya başladığı sıcaklıktır. Bu noktada yağın parçalanması hızlanabilir ve istenmeyen maddelerin oluşumu artabilir.
Tekrarlanan ısıtma, yağın dumanlanma noktasını düşürebilir. Daha önce yüksek sıcaklığa maruz kalan bir yağ, sonraki kullanımda beklenenden daha erken duman çıkarabilir.
Yağ duman çıkarmaya başladıysa güvenli biçimde ocağın altı kapatılmalıdır. Duman çıkan veya aşırı ısınmış tavaya taze yağ ya da su eklenmemelidir. Taze yağ daha önce oluşmuş parçalanma ürünlerini ortadan kaldırmaz; su ise ciddi sıçrama ve yangın riski doğurabilir.
Yağın alev alması durumunda üzerine kesinlikle su dökülmemelidir. Ocak güvenli biçimde kapatılabiliyorsa kapatılmalı, tavanın üzeri uygun bir kapakla örtülmeli ve yangın kontrol altına alınamıyorsa acil yardım istenmelidir.
Kullanılmış yağa taze yağ eklemek çözüm mü?
Taze yağ eklemek tavada bulunan yağ miktarını artırabilir ve parçalanma ürünlerini bir ölçüde seyreltebilir. Ancak eski yağın uğradığı kimyasal değişimi geri çeviremez.
Belirgin biçimde koyulaşmış, köpüren, kötü kokan veya erken duman çıkaran yağın üzerine taze yağ ekleyerek kullanmaya devam etmek doğru değildir. Yeni yağ ancak eldeki yağ hâlâ uygun durumdaysa eksilen miktarı tamamlamak amacıyla eklenebilir.
Başka bir ifadeyle taze yağ, bozulmuş yağı yeniden yeni hâle getirmez.
Bütün yağlar kızartmaya aynı ölçüde uygun mu?
Yağların yüksek sıcaklığa dayanıklılığı aynı değildir. Yağ asidi yapısı, üretim yöntemi, rafine edilip edilmediği, içindeki doğal antioksidanlar ve kullanım sıcaklığı sonucu etkiler.
Çoklu doymamış yağ asitleri bakımından zengin yağlar, uzun süreli ve yüksek sıcaklıktaki işlemlerde oksidasyona daha açık olabilir. Tekli doymamış yağ asitlerinin yüksek olduğu bazı yağlar ise belirli koşullarda ısıya karşı daha dayanıklı olabilir.
Bu durum, tek bir yağın bütün pişirme yöntemleri için “en sağlıklı yağ” olduğu anlamına gelmez. Ürünün kızartmaya uygun olup olmadığına, üreticinin kullanım bilgilerine ve amaçlanan pişirme sıcaklığına bakılmalıdır.
Dumanlanma noktası da tek başına yeterli bir kalite ölçüsü değildir. Bir yağın yüksek dumanlanma noktasına sahip olması, sınırsız kez ısıtılabileceğini göstermez.
Tekrarlanan ısıtmanın sağlığa etkileri neler?
Tekrar tekrar ısıtılmış yağların insanlarda uzun vadeli hastalık oluşturup oluşturmadığını doğrudan inceleyen güçlü ve uzun süreli araştırmalar sınırlıdır. Bu nedenle belirli bir kullanım sayısının kanser veya kalp hastalığına yol açtığı söylenemez.
Bununla birlikte laboratuvar araştırmaları, yüksek sıcaklıkta uzun süre kalan yağlarda aldehit adı verilen reaktif parçalanma ürünlerinin oluşabildiğini gösteriyor. Bazı kızartma koşullarında, yüksek ısı ve yanma süreçleriyle bağlantılı polisiklik aromatik hidrokarbonlar da ortaya çıkabilir.
Isıtma süresi ve tekrar sayısı arttıkça bu maddelerin miktarı yükselebilir. Hayvan deneyleri ve mekanizma çalışmaları, yoğun biçimde oksitlenmiş yağların iltihaplanma, damar işlevleri ve hücresel hasarla ilişkili olabileceğine işaret ediyor.
Ancak bu bulgular, evde yeniden kullanılan tek bir yağın insanlarda doğrudan hastalık oluşturduğunu kanıtlamaz. Bilimsel açıdan dengeli sonuç, kızartma yağını gereksiz yere uzun süre ısıtmamak, duman çıkarmamak ve belirgin biçimde bozulmuş yağı kullanmamaktır.
Kızartılmış yiyeceklerin sık tüketilmesi yalnızca yağın yeniden kullanımı açısından değerlendirilmemelidir. Bu yiyecekler yüksek enerji, tuz veya rafine karbonhidrat içerebilir. Genel beslenme düzeninde kızartmaya ne sıklıkla yer verildiği de önemlidir.
Yağ yeniden kullanılacaksa nasıl saklanmalı?
Yağda hiçbir bozulma işareti yoksa ve yeniden kullanılmasına karar verildiyse şu adımlar bozulmayı yavaşlatabilir:
Yağı güvenli biçimde soğumaya bırakın.
Yiyecek ve kaplama kırıntılarını ince bir süzgeçle ayırın.
Temiz, tamamen kuru ve ağzı sıkıca kapanan bir kaba aktarın.
Işık geçirmeyen kap kullanın veya kabı karanlık yerde tutun.
Isıdan, nemden ve doğrudan güneş ışığından uzak saklayın.
Balık gibi belirgin kokulu yiyeceklerde kullanılan yağı başka yiyeceklerde kullanmayın.
Ne zaman ve hangi yiyecek için kullanıldığını takip edin.
Yağa su karışmasını önlemek önemlidir. Islak kap kullanmak veya donmuş yiyeceğin üzerindeki buzları doğrudan kızgın yağa bırakmak hem sıçrama ve yanık riskini artırır hem de yağın daha hızlı bozulmasına katkıda bulunabilir.
Yağ uzun süre beklemişse yeniden kullanmadan önce görünümü ve kokusu kontrol edilmelidir. Şüphe duyulan yağ kullanılmamalıdır.
Kızartma sırasında yağın bozulması nasıl azaltılabilir?
Yağın daha az yıpranması için sıcaklığı kontrol altında tutmak gerekir. Ev tipi bir mutfak termometresi, yağın gereğinden fazla ısıtılmasını önlemeye yardımcı olabilir.
Şu uygulamalar da yararlı olabilir:
Yağı boş tavada uzun süre ısıtmayın.
Sıcaklığın 180 derecenin üzerine çıkmasına izin vermeyin.
Yağ uygun sıcaklığa ulaştığında, duman çıkarmasını beklemeden yiyeceği ekleyin.
Yiyeceğin üzerindeki fazla suyu dikkatlice uzaklaştırın.
Her parti arasında yanmış kırıntıları alın.
Çok fazla yiyeceği aynı anda tavaya koymayın.
Kızartma bittiğinde ocağı kapatın.
Yağı saatlerce sıcak tutmayın.
Tavaya bir anda çok fazla yiyecek konulması yağın sıcaklığını düşürür. Bu durumda yiyecek daha fazla yağ çekebilir ve kızartma süresi uzayabilir.
Kızartma yağlarıyla ilgili doğru bilinen yanlışlar
“Yağın rengi açıksa güvenlidir”
Renk önemli bir uyarı olabilir ancak tek başına yeterli değildir. Yağda gözle görülmeyen parçalanma ürünleri bulunabilir.
“Taze yağ eklenince eski yağ yenilenir”
Taze yağ, daha önce oluşmuş parçalanma ürünlerini yok etmez. Bozulmuş yağın üzerine eklenmesi yağı yeniden uygun hâle getirmez.
“Duman çıkarmadıysa sınırsız kullanılabilir”
Yağ, duman çıkarmadan önce de kimyasal değişime uğrayabilir. Duman yalnızca ileri bozulmanın önemli işaretlerinden biridir.
“Süzmek yağı tamamen temizler”
Süzme işlemi yiyecek kırıntılarını uzaklaştırır. Fakat yağın içinde oluşmuş çözünmüş kimyasal maddeleri gidermez.
“Her yağ için aynı kullanım sayısı geçerlidir”
Yağın türü, sıcaklık, süre, kızartılan yiyecek ve saklama koşulları farklı olduğu için ortak bir kullanım sayısı belirlenemez.
Kullanılmış yağ nasıl atılmalı?
Kullanılmış yağ lavaboya veya tuvalete dökülmemelidir. Borularda tıkanmaya ve çevre kirliliğine yol açabilir.
Yağ tamamen soğuduktan sonra sızdırmayacak bir kapta biriktirilebilir. Bulunulan yerdeki belediyenin veya yetkilendirilmiş atık yağ toplama hizmetlerinin kabul koşulları öğrenilerek teslim edilmelidir.
Sonuç: Kullanım sayısı tek başına yeterli değil
Kızartma yağının durumu; kullanım sayısıyla birlikte sıcaklık, ısıtma süresi, yiyecek kalıntıları ve saklama koşullarına göre değerlendirilmelidir.
Yağ duman çıkarıyor, köpürüyor, koyulaşıyor, yoğunlaşıyor veya kötü kokuyorsa tekrar kullanılmamalıdır. Yağın durumundan emin olunamıyorsa en ihtiyatlı seçenek onu gıda amacıyla yeniden kullanmamaktır.
KAYNAKLAR
Foods – Effects of Repeated Heating on Fatty Acid Composition of Plant-Based Cooking Oils – Zoltan Szabo, Tamas Marosvölgyi, Eva Szabo, Viktor Koczka, Zsofia Verzar, Maria Figler ve Tamas Decsi – 2022 – DOI: 10.3390/foods11020192
Scientific Reports – Toxic Aldehyde Generation in and Food Uptake from Culinary Oils During Frying Practices: Peroxidative Resistance of a Monounsaturate-Rich Algae Oil – Sarah Moumtaz, Benita C. Percival, Devki Parmar, Kerry L. Grootveld, Pim Jansson ve Martin Grootveld – 2019 – DOI: 10.1038/s41598-019-39767-1
Critical Reviews in Food Science and Nutrition – Impact of Consumption of Repeatedly Heated Cooking Oils on the Incidence of Various Cancers: A Critical Review – Kumar Ganesan, Kumeshini Sukalingam ve Baojun Xu – 2019 – DOI: 10.1080/10408398.2017.1379470
Polish Journal of Food and Nutrition Sciences – Potential Health Implications of the Consumption of Thermally-Oxidized Cooking Oils: A Review – Ayodeji Osmund Falade, Ganiyu Oboh ve Anthony Ifeanyi Okoh – 2017 – DOI: 10.1515/pjfns-2016-0028
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Kızartmada Kullanılmakta Olan Katı ve Sıvı Yağlar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği – 2012
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Toplu Tüketim Yerlerinde Kızartmada Kullanılan Katı ve Sıvı Yağların Denetim Seferberliği Devam Ediyor – 2024
Singapore Food Agency – Reusing Cooking Oils – 2026

Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, emekli öğretim üyesi Prof. Dr. Erol Akı’nın hayatını kaybettiğini duyurdu.

Akı, akademik yaşamı boyunca Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesinde görev yaptı ve Kamu Yönetimi Bölüm Başkanlığı görevini de üstlendi.

Prof. Dr. Erol Akı kimdir?

İstanbul’da dünyaya gelen Erol Akı, ilk, orta ve lise öğrenimini İstanbul’da tamamladı.

Hukuk eğitimini İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde sürdüren Akı, 1961 yılında fakülteden mezun oldu. Askerlik hizmetinin ardından avukatlık stajına başlayan Akı, stajını İstanbul Adliyesinde tamamladı.

Meslek hayatının ilerleyen döneminde akademiye yönelen Akı, özellikle İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku alanlarında çalışmalar yürüttü. Uzun yıllara yayılan akademik kariyerinde hukuk eğitiminin yanı sıra kamu yönetimi alanında da görevler üstlendi.

Dokuz Eylül Üniversitesinde akademik çalışmalarını sürdüren Akı, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölüm Başkanlığı görevinde de bulundu. Emekliliğine kadar üniversite bünyesinde çalışmalarını sürdüren Akı, yetiştirdiği öğrenciler ve hukuk alanındaki akademik çalışmalarıyla tanındı.

Ölüm nedeni açıklandı mı?

Prof. Dr. Erol Akı’nın vefat nedenine ilişkin resmi açıklamada herhangi bir bilgi paylaşılmadı.

Bu nedenle Akı’nın ölümünün belirli bir hastalık veya sağlık sorunuyla ilişkilendirilmesine yönelik doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Cenazesi 21 Ağustos’ta

Prof. Dr. Erol Akı için cenaze programı da belli oldu.

Akı’nın cenazesi 21 Ağustos 2026 Cuma günü ikindi namazının ardından İzmir Bostanlı Beşikçioğlu Camisi’nden kaldırılacak.

Prof. Dr. Erol Akı’nın vefatı, uzun yıllar görev yaptığı Dokuz Eylül Üniversitesi başta olmak üzere hukuk ve akademi camiasında üzüntüyle karşılandı.

Olay, 18 Ağustos’ta Keşap ilçesine bağlı Dokuztepe köyü kavşağında meydana geldi. Edinilen bilgilere göre bölgede meydana gelen trafik kazasının ardından taraflar arasında tartışma çıktı.

Tartışma kısa sürede büyüdü

Kazaya karışan taraflar arasında başlayan sözlü tartışmanın büyümesi üzerine silah kullanıldı. Giresun İl Emniyet Müdürlüğü bünyesinde bekçi olarak görev yaptığı belirtilen S.Ç.’nin, yanında bulunan tabancayla araç içerisindeki Salim Atmaca’ya ateş ettiği bildirildi.

Başından vurulan Atmaca ağır şekilde yaralandı. Olay yerine gelen sağlık ekiplerinin yaptığı kontrolde Salim Atmaca’nın hayatını kaybettiği belirlendi.

Atmaca’nın cenazesi, olay yerinde gerçekleştirilen incelemelerin ardından otopsi işlemleri için morga kaldırıldı.

Bekçi S.Ç. gözaltına alındı

Silahlı olayın ardından S.Ç. güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındı. Şüphelinin emniyetteki işlemleri tamamlandıktan sonra adliyeye sevk edildiği bildirildi.

Savcılık işlemlerinin ardından mahkemeye çıkarılan S.Ç., “kasten öldürme” suçundan tutuklanarak cezaevine gönderildi.

Soruşturma sürüyor

Trafik kazasının nasıl meydana geldiği, kazanın ardından taraflar arasındaki tartışmanın hangi nedenle büyüdüğü ve silahlı olayın ayrıntılarının belirlenmesine yönelik soruşturma devam ediyor.

Trabzon’un Ortahisar ilçesinde denizde bulunan erkek cesedinin, sel sularına kapılarak kaybolan Mehmet Akkaya’ya ait olduğu belirlendi.

İlk aşamada cesedin Akkaya’ya ait olabileceği değerlendirilmiş ve kesin kimlik tespiti için inceleme başlatılmıştı. Yakınlarının teşhisinin ardından yürütülen kimlik tespiti sürecinin de sonuçlandığı ve cansız bedenin Mehmet Akkaya’ya ait olduğunun belirlendiği bildirildi.

SEL SULARINA KAPILAN ARAÇTA BULUNUYORDU

Giresun’da 13 Ağustos 2026 tarihinde etkili olan şiddetli yağışların ardından Keşap ilçesi Karadere köyü mevkisinde Karabulduk Deresi taştı.

Taşkın sırasında içerisinde üç kişinin bulunduğu araç sel sularına kapıldı. Araçtakilerden bir kişi kendi imkânlarıyla kurtulurken Mehmet Akkaya ile 16 yaşındaki yeğeni Muhammed Abdullah Hakkıoğlu kayboldu.

Olayın hemen ardından kayıp iki kişinin bulunabilmesi için bölgede geniş çaplı arama-kurtarma çalışması başlatıldı. Ekipler dere yatağı ve çevresinin yanı sıra derenin Karadeniz’e ulaştığı kesimlerde de arama yaptı.

ÖNCE 16 YAŞINDAKİ YEĞENİ BULUNDU

Günler süren çalışmaların ardından 18 Ağustos’ta 16 yaşındaki Muhammed Abdullah Hakkıoğlu’nun cansız bedenine ulaşıldı.

Hakkıoğlu’nun bulunmasının ardından ekipler arama çalışmalarını Mehmet Akkaya üzerinde yoğunlaştırdı.

Ailenin yaşadığı ilk acının üzerinden kısa süre geçerken bu kez Trabzon’dan gelen haber umutları sona erdirdi.

TRABZON’DA DENİZDE BULUNDU

19 Ağustos’ta Trabzon’un Ortahisar ilçesinde denizde bir erkek cesedi bulundu. Cesedin, selde kaybolan Mehmet Akkaya olabileceği ihtimali üzerine yakınlarına haber verildi.

Yakınlarının teşhisinin ardından kimlik tespiti için yürütülen işlemler sonucunda cansız bedenin Mehmet Akkaya’ya ait olduğu bildirildi.

Böylece Keşap’taki sel felaketinde kaybolan iki kişiye de günler süren çalışmaların ardından ulaşılmış oldu.

AİLE İKİNCİ KEZ YASA BOĞULDU

Öğretmen Mehmet Akkaya ile 16 yaşındaki yeğeninin peş peşe cansız bedenlerine ulaşılması ailesi, yakınları ve sevenlerini yasa boğdu.

Mehmet Akkaya için cenaze hazırlıklarının başladığı, ailesinin bulunduğu yerde Kur’an-ı Kerim tilaveti gerçekleştirileceği belirtildi.

ABD’deki yerel haberler ile Bayram’ın ailesine destek amacıyla başlatılan yardım kampanyasında paylaşılan bilgiler birlikte değerlendirildiğinde kazanın, 2 Ağustos 2026 gecesi saat 01.00 sıralarında Virginia’daki George Washington Memorial Parkway üzerinde meydana geldiği anlaşılıyor.

Karşı yönden gelen araç şeridine geçti

ABD Park Polisi tarafından yerel basına verilen bilgilere göre iki aracın kafa kafaya çarpıştığı kazada, kuzey yönünde ilerleyen bir araç henüz belirlenemeyen nedenle karşı yöndeki şeride geçti.

Araç, güney yönünde seyreden diğer otomobille çarpıştı. Çarpışmanın ardından araçlardan biri alev aldı.

Olay yerine polis, itfaiye ve sağlık ekipleri sevk edilirken sürücülerden birinin araçta sıkıştığı ve ekiplerin müdahalesiyle çıkarıldığı bildirildi. Her iki araçta da yalnızca sürücülerin bulunduğu belirtildi.

Bir sürücü hayatını kaybetti

ABD Park Polisi’nin paylaştığı ilk bilgilere göre, karşı şeride geçtiği belirtilen aracın sürücüsü hastaneye kaldırılmasının ardından hayatını kaybetti.

Diğer aracın sürücüsü ise hayati tehlike oluşturan ağır yaralarla hastaneye kaldırıldı.

ABD’deki resmi açıklamalarda ağır yaralanan sürücünün ismi kamuoyuyla paylaşılmadı. Bununla birlikte Halil İbrahim Bayram için oluşturulan yardım kampanyasında verilen kaza tarihi, saat, bölge ve ağır yaralanmaya ilişkin bilgiler ABD basınında yer alan kazanın ayrıntılarıyla büyük ölçüde örtüşüyor.

İki ameliyat geçirdi, yoğun bakımda

Bayram için başlatılan kampanyada paylaşılan bilgilere göre, ağır yaralı olarak hastaneye kaldırılan Halil İbrahim Bayram yoğun bakımda entübe edildi.

Bayram’ın şu ana kadar iki ameliyat geçirdiği, önünde başka operasyonların da bulunduğu ve sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu belirtildi.

Doktorların durumun ağırlığı nedeniyle Türkiye’deki ailesinin de gelmesini istediği, bunun üzerine ailesinin Adana’dan ABD’ye giderek hastanede Bayram’ın yanında olduğu aktarıldı.

Doğumuna bir ay kalan eşi zor günler geçiriyor

Kazanın aile açısından en ağır taraflarından biri de Halil İbrahim Bayram’ın eşinin ikinci çocuklarına hamile olması.

Doğumuna yaklaşık bir ay kaldığı belirtilen Bayram’ın eşinin bu süreçte çalışamadığı ifade edildi. Aile, bir taraftan yoğun bakımdan gelecek iyi haberi beklerken diğer taraftan kira ve günlük yaşam giderlerini karşılamaya çalışıyor.

Bayram’ın Virginia’ya taşınmadan önce yaklaşık üç yıl New York’ta yaşadığı da aile tarafından paylaşılan bilgiler arasında.

Halil İbrahim Bayram ve ailesi için bağış kampanyası

Yaşanan kazanın ardından Bayram ailesinin üzerindeki ekonomik yükün hafifletilmesi amacıyla bir bağış kampanyası başlatıldı.

Kampanyada, Halil İbrahim Bayram’ın ağır yaralanmasının ardından ailenin gelir ve günlük yaşam düzeninin ciddi şekilde etkilendiği belirtilerek yardım çağrısında bulunuldu.

Toplanacak bağışların özellikle ailenin kira ve temel yaşam giderlerinin karşılanması, doğumu yaklaşan eşinin ihtiyaçlarının desteklenmesi ve çocukların bu zorlu dönemde mağduriyet yaşamamasına katkı sağlanması amacıyla kullanılacağı ifade edildi.

Kampanyayı düzenleyenler, Bayram’ın tedavi sürecinin devam ettiği bu dönemde yapılacak desteğin ailesinin günlük hayatını sürdürebilmesi açısından önemli olduğunu belirtti.

Bağış yapmak isteyenlerin ise ödeme yapmadan önce kampanyanın düzenleyicisini ve resmi kampanya sayfasındaki güncel bilgileri kontrol etmeleri önem taşıyor.

Ailenin gözü hastaneden gelecek haberde

Kazanın kesin nedeni konusunda soruşturma devam ediyor.

İlk bulgular araçlardan birinin karşı yöndeki şeride geçtiğini gösterirken, sürücünün neden karşı şeride geçtiğine ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Bu nedenle hız, alkol, uyku hali, dikkatsizlik veya sağlık problemi gibi herhangi bir nedenin kazaya yol açtığını söylemek için doğrulanmış bilgi bulunmuyor.

Halil İbrahim Bayram’ın ailesi ise şimdi Virginia’daki hastaneden gelecek iyi habere kilitlenmiş durumda.

Bir tarafta yoğun bakımda yaşam mücadelesi veren bir baba, diğer tarafta doğumuna günler kalan eşi ve onu bekleyen çocukları…

Bayram ailesi için başlatılan dayanışma kampanyası da bu zorlu süreçte ailenin yükünü bir nebze olsun hafifletmeyi amaçlıyor.

Nature Communications’ta 20 Ağustos 2026’da yayımlanan geniş kapsamlı bir araştırma, bu iki deneyimin fiziksel ve ruhsal hastalık olmadan geçirilen yaşam süresiyle nasıl ilişkili olduğunu inceledi. Birleşik Krallık Biyobankası verilerine dayanan çalışma, başlangıçta incelenen yedi hastalık grubundan hiçbirine sahip olmayan 277 bin 489 yetişkini kapsadı.

Araştırmanın sonucu önemli, ancak dikkatle okunmalı: Yalnızlık veya sosyal izolasyonun yaşamdan belirli sayıda yılı doğrudan eksilttiği kanıtlanmadı. Bildirilen rakamlar, büyük bir katılımcı grubunun verilerinden üretilen istatistiksel tahminlerdir; herhangi bir kişinin ne zaman hastalanacağını göstermez.

Yalnızlık ile sosyal izolasyon arasındaki fark nedir?

Yalnızlık, kişinin sahip olduğu ilişkiler ile ihtiyaç duyduğu ilişkiler arasındaki farktan kaynaklanan öznel ve sıkıntı verici duygudur. Bir kişinin kaç insan tanıdığından çok, ilişkilerinden ne ölçüde yakınlık ve destek gördüğüyle ilgilidir.

Sosyal izolasyon ise daha nesnel bir durumu anlatır. İlişki ve etkileşimlerin az olması, seyrek görüşme ve sosyal etkinliklere katılmama gibi ölçülebilir özelliklerle değerlendirilir.

Bu nedenle tek başına yaşamak, tek başına yalnızlık anlamına gelmez. Kalabalık bir evde yaşamak da kişinin kendisini yalnız hissetmeyeceğini garanti etmez. Sağlık açısından önemli olan yalnızca temas sayısı değil, bağların niteliği ve kişinin bu ilişkileri nasıl deneyimlediğidir.

Yalnızlık yalnızca ileri yaşın sorunu değil

Dünya Sağlık Örgütü Sosyal Bağlantı Komisyonunun 2025 raporuna göre dünya genelinde insanların yaklaşık yüzde 15,8’i, başka bir ifadeyle yaklaşık her altı kişiden biri yalnızlık yaşadığını bildiriyor. Yalnızlık her yaşta görülebiliyor; küresel tahminlerde ergenler ve genç yetişkinler daha yüksek oranlarla öne çıkıyor.

Bu yeni biyobanka araştırması ise başlangıçta 40 ile 69 yaş arasında olan yetişkinlere dayanıyor. Bu nedenle çalışmadaki yıl farklarını çocuklara, gençlere veya bütün yaş gruplarına doğrudan taşımak doğru değil.

277 bin kişilik araştırma nasıl yapıldı?

Araştırmacılar, İngiltere, İskoçya ve Galler’de yaşayan, biyobanka çalışmasına katıldıklarında 40 ile 69 yaş arasında olan yetişkinlerin verilerini kullandı. Başlangıçta tip 2 diyabet, kalp ve damar hastalığı, kronik solunum yolu hastalığı, nörodejeneratif hastalık, kanser, depresyon veya anksiyete tanısı bulunanlar bu analizden çıkarıldı.

Yalnızlık iki soruyla değerlendirildi: Kişinin sık sık kendisini yalnız hissedip hissetmediği ve yakın birine ne sıklıkla içini açabildiği soruldu. Sosyal izolasyon değerlendirmesinde ise tek başına yaşama, aile veya arkadaşlarla seyrek görüşme ve haftalık sosyal etkinliğe katılmama dikkate alındı.

Çalışmada yalnızlık grubuna alınmak için iki ölçütün de, sosyal izolasyon grubuna alınmak için ise üç göstergeden en az ikisinin karşılanması gerekiyordu.

Katılımcıların yüzde 3,3’ü yalnızlık, yüzde 6,8’i sosyal izolasyon ölçütünü tek başına karşıladı. Her iki ölçütü birlikte karşılayanların oranı yüzde 0,8 oldu. Bunlar toplumdaki genel yaygınlık oranları değil, araştırmada kullanılan dar ölçütlere göre oluşan oranlardır.

İzlem sırasında 78 bin 829 kişide incelenen hastalık gruplarından en az biri kaydedildi; 16 bin 356 kişi hayatını kaybetti. Araştırmacılar bu verileri çok durumlu yaşam tablosu adı verilen istatistiksel yöntemle birleştirerek 50 yaşından itibaren hastalık olmadan geçirilmesi beklenen yılları hesapladı.

Ruhsal hastalık olmadan geçirilen sürede daha büyük fark görüldü

Hem yalnızlık hem de sosyal izolasyon ölçütünü karşılayan 50 yaşındaki kadınlarda, bu iki durumu da yaşamayan kadınlara kıyasla beş büyük fiziksel hastalık grubundan biri ortaya çıkmadan geçirilmesi beklenen süre 2,4 yıl daha kısa hesaplandı. Depresyon veya anksiyete olmadan geçirilmesi beklenen süredeki fark 3,7 yıldı.

Erkeklerde hesaplanan fark fiziksel hastalıklar için 1,7 yıl, depresyon veya anksiyete için 5,8 yıl oldu.

Fiziksel ve ruhsal hastalıkların tamamı birlikte değerlendirildiğinde, hem yalnız hem de sosyal olarak izole olan grupta yedi hastalıktan herhangi biri ortaya çıkmadan geçirilmesi beklenen süre kadınlarda 3 yıl, erkeklerde 2,2 yıl daha kısa bulundu.

Buradaki “hastalıksız yaşam” ifadesi bütün sağlık sorunlarını kapsamıyor. Araştırma beş fiziksel hastalık grubunu ve iki ruhsal bozukluğu inceledi. Dolayısıyla sonuçlar, kişinin yaşamının tümüyle sağlıklı veya hastalıklı geçen bölümünü eksiksiz biçimde ölçmüyor.

Bu rakamlar kişisel ömür hesabı değildir

Bir kişinin bu çalışmaya bakarak “yalnız olduğum için ömrümden şu kadar yıl eksildi” demesi doğru olmaz. Hesaplamalar, belirli gruplardaki hastalık ve ölüm hızlarından hareketle oluşturulan ortalama istatistiksel beklentilerdir.

Çalışma ayrıca gözlemsel niteliktedir. Araştırmacılar katılımcılara yalnızlığı azaltan bir uygulama yapıp sonucunu deneysel olarak ölçmedi. Bu nedenle bulunan bağlantı, yalnızlığın veya sosyal izolasyonun hastalıkları doğrudan oluşturduğunu kanıtlamaz.

İlişkinin yönü tersine de işleyebilir. Henüz tanı almamış ya da zamanla gelişen bir sağlık sorunu, kişinin dışarı çıkmasını ve insanlarla görüşmesini azaltabilir. Gelir, eğitim, yaşanılan çevre, ulaşım olanakları, işitme veya hareket güçlüğü gibi başka etkenler hem sosyal bağları hem de sağlığı etkileyebilir.

Sağlıklı alışkanlıklar farkı kapatabilir mi?

Araştırmacılar sigara kullanımı, vücut ağırlığı, fiziksel aktivite, beslenme ve uyku süresinden oluşan beş maddelik bir yaşam tarzı puanı hazırladı. Daha sağlıklı yaşam tarzı, yalnızlık veya sosyal izolasyon durumundan bağımsız olarak daha uzun hastalıksız yaşam beklentisiyle ilişkili bulundu.

Sosyal izolasyonla bağlantılı fark, sağlıklı alışkanlık puanı yükseldikçe daraldı. Buna karşılık öznel yalnızlıkla ilişkili farkta istatistiksel olarak anlamlı bir daralma görülmedi.

Bu bulgu, sağlıklı alışkanlıkların sosyal izolasyonun etkisini ortadan kaldırdığını veya yalnız hisseden kişilere yarar sağlamadığını göstermez. Çalışma bir yaşam tarzı müdahalesini sınamadı. Sonuç yalnızca, incelenen grupta sağlıklı alışkanlıkların sosyal izolasyon ve yalnızlıkla ilişkilerinin aynı görünmediğine işaret ediyor.

Sosyal bağları güçlendirmek için neler yapılabilir?

Önce yaşanan güçlüğün ne olduğunu ayırt etmek yararlı olabilir. Sorun insanlarla az görüşmek mi, yoksa görüşmeler olsa bile yakınlık ve anlaşılma hissinin eksik kalması mı? İki durum farklı çözümler gerektirebilir.

Dünya Sağlık Örgütü bir yakına ulaşmak, yüz yüze konuşurken dikkati telefondan ayırmak, komşularla temas kurmak, ortak ilgi alanına dayalı bir gruba katılmak ve gönüllü faaliyetlerde bulunmak gibi günlük adımları öneriyor. Düzenli ve sürdürülebilir temas, bir kerelik yoğun görüşmeden daha uygulanabilir olabilir.

Ancak çözümü yalnızca kişisel çabaya yüklemek doğru değildir. Ulaşım güçlüğü, işitme kaybı, hareket kısıtlılığı, maddi sorunlar, bakım sorumluluğu veya güvenli sosyal alanların azlığı insanları sosyal yaşamdan uzaklaştırabilir. Böyle durumlarda aile desteği, yerel hizmetler, sağlık ve sosyal destek birimleri de önem taşır.

Ne zaman profesyonel destek düşünülmeli?

Yalnızlık zaman zaman herkesin yaşayabileceği bir duygudur ve tek başına ruhsal hastalık tanısı anlamına gelmez. Bununla birlikte duygu kalıcı hâle geliyor, günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyor veya çökkünlük, yoğun kaygı, uyku ya da iştah değişikliği, ilgi kaybı ve insanlardan giderek uzaklaşma eşlik ediyorsa aile hekimi ya da ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek uygun olabilir.

Kişinin kendisine zarar verme düşüncesi varsa ya da güvende kalamayacağını hissediyorsa beklemeden acil sağlık hizmetine başvurması gerekir.

Araştırmanın önemli sınırlılıkları var

Yalnızlık ve sosyal izolasyon yalnızca araştırmanın başlangıcında, kısa öz bildirim sorularıyla ölçüldü. Oysa sosyal ilişkiler yıllar içinde değişebilir. Yaşam tarzı bilgileri de katılımcıların kendi beyanlarına dayanıyordu.

Birleşik Krallık Biyobankası toplumun tamamını temsil eden rastgele seçilmiş bir örneklem değildir. Katılımcıların yaş aralığı ve yaşadıkları ülke nedeniyle sonuçlar gençlere, Türkiye toplumuna veya farklı kültürlere doğrudan genellenemez. Ayrıca analiz yalnızca belirlenmiş yedi hastalık grubunu kapsadı.

Araştırmanın güçlü yanı ise çok sayıda yetişkini uzun süre izleyen verileri kullanması, hastane ve ölüm kayıtlarını bir araya getirmesi ve yalnızlık ile sosyal izolasyonu ayrı ayrı incelemesidir.

Çalışmadan çıkarılabilecek en dengeli sonuç şu: Sağlıklı yaşam yalnızca ne yediğimiz, ne kadar hareket ettiğimiz ve kaç saat uyuduğumuzla sınırlı olmayabilir. İnsanlarla kurduğumuz bağların sayısı kadar niteliği de fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı geçirilen yıllarla ilişkili olabilir. Fakat bu ilişkiyi nedensellik olarak yorumlamak için müdahale araştırmalarına ihtiyaç var.

KAYNAKLAR

1. Nature Communications – Associations of loneliness, social isolation and healthy lifestyle with life expectancy free of major physical disease and mental disorder – Xuan Wang, Hao Ma, Yoriko Heianza, Zhaoxia Liang, Oscar H. Franco ve Lu Qi – 2026 – DOI: 10.1038/s41467-026-74498-8

2. Dünya Sağlık Örgütü Sosyal Bağlantı Komisyonu – From loneliness to social connection: charting a path to healthier societies – 2025 – ISBN: 978-92-4-011236-0

3. Dünya Sağlık Örgütü – Social connection linked to improved health and reduced risk of early death – 2025

Tıpta 50 yaşından önce teşhis edilen vakalar “erken başlangıçlı kolorektal kanser” olarak tanımlanıyor. Büyük nüfus araştırmaları, birçok ülkede bu yaş grubundaki vaka oranlarının yükseldiğini gösteriyor.

The Lancet Oncology’de yayımlanan ve 50 ülke ile bölgeden verilerin değerlendirildiği geniş kapsamlı araştırmada, 25-49 yaş grubundaki kolorektal kanser görülme sıklığının incelenen yerlerin 27’sinde arttığı belirlendi. Dikkat çekici biçimde Türkiye de genç yetişkinlerde artış saptanan ülkeler arasında yer aldı.

ABD’de yayımlanan 2026 kolorektal kanser istatistikleri de yaş grupları arasındaki ayrışmayı ortaya koyuyor. İleri yaşlarda görülme sıklığı azalırken, 20-49 yaş grubunda oranların son yıllarda yılda yaklaşık yüzde 3 arttığı bildiriliyor.

Bu tablo önemli bir soruyu beraberinde getiriyor:

Kolorektal kanser neden gençleşiyor?

Bilim insanlarının henüz tek ve kesin bir cevabı yok.

Kolorektal kanser nedir?

Kolorektal kanser, kalın bağırsak yani kolon veya kalın bağırsağın son bölümü olan rektumdan gelişen kanserleri ifade eder.

Vakaların önemli bir bölümünde süreç, bağırsak iç yüzeyinde oluşan polip adı verilen küçük oluşumlardan başlayabilir. Poliplerin büyük çoğunluğu kanser değildir. Ancak bazı polip türleri yıllar içerisinde kansere dönüşebilir.

Bu nedenle tarama programlarının amaçlarından biri yalnızca kanseri erken yakalamak değil, kansere dönüşme potansiyeli taşıyan bazı polipleri henüz kanser gelişmeden belirleyip çıkarmaktır.

Gençlerdeki artış yalnızca ABD’ye özgü değil

Genç yaşta kolorektal kanser artışının tek bir ülkeye özgü olmadığı giderek daha net görülüyor.

The Lancet Oncology’de yayımlanan uluslararası araştırmada genç yetişkinlerdeki artışın farklı coğrafyalarda görüldüğü ortaya kondu. Bazı ülkelerde gençlerdeki yükseliş, ileri yaş grubundaki düşüşle aynı dönemde gerçekleşti.

Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı araştırmacılarının uzun dönemli verileri değerlendirdiği başka bir çalışma ise doğum kuşakları arasında dikkat çekici farklılıklar bulunduğunu gösterdi.

Avustralya, Kanada, İngiltere ve ABD verilerinin incelendiği araştırmada, daha yakın yıllarda doğan kuşaklarda erken başlangıçlı kolorektal kanser riskinin daha yüksek olduğu görüldü.

Bu durum araştırmacıları yalnızca yetişkinlik dönemine değil, çocukluk ve gençlik yıllarından başlayabilecek çevresel ve yaşam tarzıyla ilişkili etkenlere de yöneltiyor.

Ancak kuşaklar arasındaki farklılıklar, tek başına hangi faktörün kansere yol açtığını kanıtlamıyor.

Neden artıyor?

İşte araştırmaların en zor sorusu bu.

Kolorektal kanser için bilinen çok sayıda risk faktörü bulunuyor. Fazla kilo ve obezite, fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı, yüksek miktarda alkol tüketimi ve sağlıksız beslenme düzenleri bunlar arasında.

Kırmızı ve özellikle işlenmiş etin fazla tüketilmesi ile liften fakir beslenme de kolorektal kanser açısından üzerinde uzun süredir durulan beslenme faktörlerinden.

Erken başlangıçlı kolorektal kansere özel araştırmalarda da obezite, hareketsizlik, sigara, alkol, bazı Batı tipi beslenme modelleri ve şekerli içecek tüketimi gibi faktörlerle daha yüksek risk arasında bağlantılar bildirildi.

Fakat burada önemli bir ayrım gerekiyor.

Bu faktörlerin bulunması, gençlerdeki yükselişin tamamının bunlarla açıklanabildiği anlamına gelmiyor. Araştırmacılar beslenme düzenindeki değişimlerden bağırsak mikrobiyotasına, metabolik sağlıktan erken yaşam dönemindeki çevresel maruziyetlere kadar birçok olasılığı araştırıyor.

Bugünkü bilimsel bilgilerle “gençlerde kolon kanserinin artmasının tek nedeni budur” demek mümkün değil.

Aile öyküsü neden önemli?

Genç yaşta gelişen kolorektal kanser söz konusu olduğunda aile öyküsü özellikle önem taşıyor.

Birinci derece akrabalarda kolon veya rektum kanseri bulunması kişinin riskini artırabilir. Lynch sendromu ve ailesel adenomatöz polipozis gibi kalıtsal hastalıklar da genç yaşta kolorektal kanser gelişme riskini belirgin biçimde yükseltebilir.

Ancak önemli bir nokta var:

Genç yaşta kolorektal kanser gelişen herkesin ailesinde kanser öyküsü bulunmaz.

Bu nedenle ailede hastalık olmaması, devam eden şüpheli belirtilerin göz ardı edilmesi için yeterli değildir.

Gençlerde en sık hangi belirtiler görülüyor?

Gençlerde kolorektal kanserin en önemli sorunlarından biri, belirtilerin başlangıçta hemoroid, bağırsak enfeksiyonu, irritabl bağırsak sendromu veya başka daha sık görülen rahatsızlıklarla karıştırılabilmesidir.

JAMA Network Open’da yayımlanan kapsamlı bir sistematik derleme ve meta-analiz bu konuda önemli bilgiler sağladı.

Araştırmacılar 81 çalışmayı ve toplamda 24,9 milyondan fazla 50 yaş altı kişiyi kapsayan verileri değerlendirdi.

Erken başlangıçlı kolorektal kanser tanısı alanlarda en sık bildirilen belirtiler arasında:

• Dışkıda veya makattan kan gelmesi
• Karın ağrısı
• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik
• Açıklanamayan kilo kaybı

yer aldı.

Çalışmada hastaların yaklaşık yüzde 45’inde dışkıda veya makattan kan gelmesi, yaklaşık yüzde 40’ında karın ağrısı ve yaklaşık yüzde 27’sinde değişen bağırsak alışkanlıkları bildirildi.

Ancak bu oranlar tersinden yorumlanmamalıdır. Örneğin dışkıda kan görülmesi kişinin yüzde 45 olasılıkla kanser olduğu anlamına gelmez. Bu oran, araştırmalardaki kolorektal kanser hastalarının ne kadarında söz konusu belirtinin görüldüğünü ifade eder.

Dışkıda kan her zaman kanser anlamına mı gelir?

Hayır.

Makattan kan gelmesinin hemoroid ve anal fissür gibi kanser dışı çok sayıda nedeni vardır. Özellikle gençlerde bu nedenler kolorektal kanserden çok daha sık görülür.

Fakat kanamanın tekrarlaması, açıklanamaması veya başka belirtilerle birlikte ortaya çıkması değerlendirilmelidir.

Özellikle dışkılama düzenindeki kalıcı değişiklik, açıklanamayan kansızlık, kilo kaybı veya devam eden karın ağrısı tabloya eşlik ediyorsa yaşın genç olması tek başına güvence olarak görülmemelidir.

Demir eksikliği ve kansızlık da ipucu olabilir

Bağırsaktan uzun süre fark edilmeyen küçük miktarlardaki kan kaybı bazı hastalarda demir eksikliği anemisine, yani kansızlığa yol açabilir.

Halsizlik, çabuk yorulma, nefes nefese kalma veya solukluk gibi yakınmalar bunun sonucu ortaya çıkabilir.

Demir eksikliği anemisinin çok sayıda nedeni vardır ve tek başına kanser anlamına gelmez. Ancak özellikle nedeni açıklanamayan demir eksikliği anemisinde altta yatan nedenin araştırılması önemlidir.

Tanıda aylar süren gecikmeler yaşanabiliyor

Gençlerde kolorektal kanser konusunda dikkat çeken noktalardan biri de tanı gecikmesi.

JAMA Network Open’daki sistematik derlemede belirtilerin ortaya çıkmasından teşhise kadar geçen sürenin birçok çalışmada yaklaşık 4-6 ayı bulabildiği görüldü.

Bunun farklı nedenleri olabilir.

Genç bir kişide hem hasta hem de sağlık çalışanı başlangıçta kanser ihtimalini daha düşük görebilir. Kanama hemoroide, karın ağrısı beslenmeye veya bağırsak alışkanlığındaki değişiklik strese bağlanabilir.

Çoğu zaman gerçekten de neden kanser değildir.

Sorun, açıklanamayan veya devam eden belirtilerin yalnızca yaş nedeniyle sürekli ertelenmesidir.

50 yaşından önce tarama gerekir mi?

Tarama ile belirtileri olan kişinin değerlendirilmesi birbirinden farklıdır.

Tarama, herhangi bir şikâyeti olmayan kişilerde hastalığı veya kanser öncüsü oluşumları erken dönemde yakalamayı amaçlar.

ABD’de ortalama risk taşıyan yetişkinler için kolorektal kanser taramasına 45 yaşında başlanması öneriliyor. Kullanılabilecek yöntemler arasında dışkı testleri ve kolonoskopi gibi seçenekler bulunuyor.

Ancak ülkelerin tarama programları ve başlangıç yaşları aynı değildir.

Aile öyküsü, kalıtsal kanser sendromları, daha önce saptanmış bazı polipler veya inflamatuvar bağırsak hastalıkları gibi durumlarda kişinin riskine göre daha erken ve farklı bir takip planı gerekebilir.

Daha da önemlisi, tarama yaşı belirtileri görmezden gelmek için kullanılmamalıdır.

Örneğin 30 veya 35 yaşındaki bir kişide tekrarlayan makattan kanama varsa “Henüz tarama yaşında değilsiniz” yaklaşımı, belirtilerin değerlendirilmesine engel olmamalıdır. Çünkü bu durumda yapılan işlem rutin tarama değil, mevcut şikâyetin nedenini araştırmaktır.

Riski azaltmak mümkün mü?

Kolorektal kanserlerin tamamını önlemek mümkün değildir. Genetik yatkınlık gibi değiştirilemeyen faktörler bulunur.

Bununla birlikte genel kolorektal kanser riskinin azaltılması açısından sağlıklı vücut ağırlığının korunması, düzenli fiziksel aktivite, sigaradan uzak durmak, alkol tüketimini sınırlamak ve sebze, meyve, baklagil ve tam tahıllardan zengin, lif içeriği yüksek bir beslenme düzeni önem taşır.

İşlenmiş etlerin ve aşırı kırmızı et tüketiminin sınırlandırılması da koruyucu yaşam tarzının parçalarından biri olarak değerlendirilebilir.

Fakat tek bir yiyecek, vitamin veya takviye kolorektal kanseri önleyen bir kalkan değildir.

Asıl hedef yıllara yayılan genel yaşam tarzıdır.

Hangi belirtiler ertelenmemeli?

Genç olmak kolorektal kanser ihtimalini ortadan kaldırmaz. Buna karşılık her bağırsak şikâyetini kansere yormak da doğru değildir.

Dengeyi belirleyen nokta belirtilerin niteliği ve devamlılığıdır.

Özellikle tekrarlayan veya açıklanamayan makattan kanama, dışkıda kan, uzun süren bağırsak alışkanlığı değişikliği, geçmeyen karın ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı veya nedeni belirlenemeyen demir eksikliği anemisi değerlendirilmelidir.

Yoğun veya kontrol edilemeyen kanama, bayılma, belirgin güçsüzlük ya da şiddetli karın ağrısı gibi durumlarda ise gecikmeden sağlık hizmetine başvurulması gerekir.

Gençlerde kolorektal kanser hâlâ ileri yaş grubuna göre daha seyrek görülüyor. Fakat son yıllardaki verilerin verdiği mesaj açık: Yaş, önemli belirtileri görmezden gelmenin gerekçesi olmamalı.

KAYNAKLAR

1. The Lancet Oncology – Colorectal cancer incidence trends in younger versus older adults: an analysis of population-based cancer registry data – Hyuna Sung, Rebecca L. Siegel, Mathieu Laversanne ve arkadaşları – 2025 – DOI: 10.1016/S1470-2045(24)00600-4
2. CA: A Cancer Journal for Clinicians – Colorectal cancer statistics, 2026 – Rebecca L. Siegel, Nikita Sandeep Wagle, Jessica Star, Tyler B. Kratzer, Robert A. Smith, Ahmedin Jemal – 2026 – DOI: 10.3322/caac.70067
3. JAMA Network Open – Red Flag Signs and Symptoms for Patients With Early-Onset Colorectal Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis – Joshua Demb, Jennifer M. Kolb, Jonathan Dounel ve arkadaşları – 2024 – DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2024.13157
4. Journal of the National Cancer Institute – Increase of early-onset colorectal cancer: a cohort effect – Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı araştırmacıları – 2025 – DOI: 10.1093/jnci/djaf238
5. Frontiers in Oncology – Risk factors for early-onset colorectal cancer: systematic review and meta-analysis – Hua, Jiang, Sun ve Xu – 2023 – DOI: 10.3389/fonc.2023.1132306
6. Public Health – Global, regional, and national burden of early-onset colorectal cancer and projection to 2050: An analysis based on the Global Burden of Disease Study 2021 – Araştırma grubu – 2025 – DOI: 10.1016/j.puhe.2024.12.011
7. U.S. Preventive Services Task Force – Screening for Colorectal Cancer: Recommendation Statement – 2021
8. American Cancer Society – Colorectal Cancer Screening Guidelines for People at Average Risk – Güncel klinik öneriler

Malatya’da uzun yıllar görev yaptı

Arguvan doğumlu olan Op. Dr. Mehmet Alp, meslek hayatının önemli bölümünü Malatya’da geçirdi.

1960 ve 1970’li yıllarda SSK Malatya Hastanesi’nde genel cerrahi uzmanı olarak görev yapan Alp, çok sayıda hastanın tedavisinde görev aldı.

Alp, hekimlik çalışmalarının yanı sıra Malatya’da özel sağlık hizmetlerinin gelişiminde de rol üstlendi.

Özel Halk Hastanesi’ni kurdu

Op. Dr. Mehmet Alp, 1970’li yılların ikinci yarısında Malatya’nın Emeksiz Caddesi’nde Özel Halk Hastanesi’ni kurdu.

Kentte özel sağlık hizmetlerinin geçmişinde önemli bir yere sahip olan hastane, ilerleyen yıllarda Soykan Hastanesi adıyla faaliyet gösterdi.

Uzun yıllar sağlık alanında hizmet veren Alp, daha sonra yaşamını İstanbul’da sürdürdü.

94 yaşında hayatını kaybetti

Dört çocuk babası olan Op. Dr. Mehmet Alp, 94 yaşında İstanbul’da hayatını kaybetti.

Alp’in cenazesi 21 Ağustos Cuma günü saat 17.00’de İstanbul Sarıyer’deki İmam Hüseyin Cemevi’nden kaldırılacak. Mehmet Alp, Kilyos Mezarlığı’nda toprağa verilecek.

Op. Dr. Mehmet Alp’in vefatı, ailesi ve yakınlarının yanı sıra Malatya sağlık camiasında da üzüntüyle karşılandı.

Bazen aylar, hatta yıllar sonra ortaya çıkan yeni bir bilgi, şüphe veya delil ölümün yeniden araştırılmasını gerektirebiliyor. Böyle durumlarda adli makamların başvurabileceği yöntemlerden biri feth-i kabir, yani mezarın açılarak cesedin yeniden incelenmesi.

Feth-i kabir nedir?

Feth-i kabir en yalın ifadeyle, defnedilmiş bir kişinin cesedinin adli inceleme amacıyla mezardan çıkarılması anlamına geliyor.

İşlemin temel amacı mezarı açmak değil, ölümle ilgili cevaplanamamış veya sonradan ortaya çıkmış soruların bilimsel yöntemlerle araştırılabilmesini sağlamak.

Ceset üzerinde yeni bir inceleme yapılması veya otopsiye ihtiyaç duyulması halinde bu yönteme başvurulabiliyor.

Mezar neden yeniden açılır?

Feth-i kabir kararı farklı nedenlerle gündeme gelebiliyor.

Ölüm nedeninin yeterince belirlenememesi, ölümle ilgili sonradan şüphe oluşması, yeni bir iddia veya delilin ortaya çıkması ya da daha önce gerçekleştirilen adli incelemenin yetersiz olduğunun değerlendirilmesi bunların başında geliyor.

Örneğin başlangıçta doğal ölüm olarak değerlendirilen bir olayla ilgili daha sonra suç şüphesi doğurabilecek yeni bilgiler ortaya çıkarsa, ölüm nedeninin yeniden araştırılması gerekebilir.

Benzer şekilde ilk incelemede tespit edilemeyen bir yaralanma, toksikolojik bulgu veya başka bir adli unsurun araştırılması da gündeme gelebilir.

Her isteyen mezarı açtırabilir mi?

Hayır.

Feth-i kabir kişisel bir kararla gerçekleştirilebilecek sıradan bir işlem değil. Ailenin veya başka bir kişinin mezarın açılmasını istemesi tek başına yeterli olmuyor.

Türkiye’de konu Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında düzenleniyor.

Gömülmüş bir cesedin incelenmesi veya otopsi yapılması amacıyla mezardan çıkarılmasına soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı, kovuşturma aşamasında ise mahkeme karar verebiliyor.

Bu nedenle işlemin arkasında adli soruşturma veya yargılama açısından ortaya çıkan bir gereklilik bulunması gerekiyor.

Mezar açıldıktan sonra ne oluyor?

Mezarın açılmasıyla birlikte ceset kontrollü biçimde çıkarılıyor ve kararın gerekçesine göre adli tıp incelemeleri gerçekleştirilebiliyor.

Ölüm nedeni yeniden araştırılabilir, travmaya ilişkin bulgular incelenebilir, gerekli görülürse biyolojik örnekler alınabilir ve kimliklendirmeye yönelik çalışmalar yapılabilir.

Bazı olaylarda toksikolojik incelemeler de önem kazanabilir.

Yapılacak işlemlerin kapsamı ise her olayda aynı değil. Hangi incelemelerin gerçekleştirileceği, soruşturmanın hangi sorulara cevap aradığına göre belirleniyor.

Yıllar sonra mezar açılırsa sonuç alınabilir mi?

Feth-i kabir işleminin en önemli noktalarından biri zaman faktörü.

Ceset ölümden itibaren doğal değişim sürecine giriyor. Toprağın yapısı, sıcaklık, nem, mezarın koşulları, defin biçimi ve geçen süre cesedin durumunu etkileyebiliyor.

Bu nedenle mezarın açılması, mutlaka ölüm nedeninin kesin olarak belirleneceği anlamına gelmiyor.

Buna karşılık bazı bulgular uzun süre korunabiliyor. Özellikle kemik yapıları, bazı travmatik izler ve uygun koşullarda elde edilebilen biyolojik materyaller adli incelemeler açısından değer taşıyabiliyor.

Dolayısıyla yıllar geçmiş olması incelemeyi zorlaştırabilse de her zaman araştırmayı tamamen imkânsız hale getirmiyor.

Feth-i kabir ile otopsi aynı şey değil

Kamuoyunda iki kavram zaman zaman birbirinin yerine kullanılıyor ancak aralarında önemli bir fark bulunuyor.

Feth-i kabir, cesedin mezardan çıkarılması işlemidir.

Otopsi ise cesedin tıbbi ve adli yöntemlerle incelenmesidir.

Başka bir ifadeyle mezarın açılması, gerektiğinde yapılacak yeni adli incelemenin önünü açan işlemdir. Mezardan çıkarılan ceset üzerinde yapılacak işlemler ayrıca değerlendirilir.

Amaç geçmişi değiştirmek değil, gerçeğe ulaşmak

Feth-i kabir nadiren başvurulan ve hem hukuki hem de insani açıdan hassasiyet gerektiren bir uygulama.

Ancak ölümün ardında cevaplanmamış ciddi sorular bulunuyorsa, defin işleminin yapılmış olması adli araştırmanın tamamen sona erdiği anlamına gelmiyor.

Yeni bir delil, yeni bir şüphe veya yeniden değerlendirilmesi gereken bir bulgu ortaya çıktığında mezar yıllar sonra bile adli sürecin parçası haline gelebiliyor.

Çünkü feth-i kabrin merkezindeki temel mesele mezarın açılması değil, ölüm hakkında geride kalan soruların mümkün olduğu ölçüde bilimsel ve hukuki yöntemlerle cevaplandırılması.

Türkiye’de tütün kontrolü alanında uzun yıllardır çalışmalar yürüten Prof. Dr. Yasemin Açık, başkanlığını yaptığı Sağlığı Geliştirme ve Sigara ile Mücadele Derneği ile tütün ve nikotin bağımlılığına karşı bilimsel ve toplumsal mücadeleyi sürdürüyor.

Yaklaşık 40 yıllık birikimini bugün dernek çatısı altında yeni kuşaklara aktaran Açık, özellikle çocukların ve gençlerin sigara, elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünlerinden korunmasını öncelikli mücadele alanlarından biri olarak görüyor.

Açık’ın son dönemdeki çalışmalarında dikkat çeken temel yaklaşım ise tütünle mücadelenin yalnızca sigarayı bırakmaya indirgenmemesi; bilimsel araştırmadan mevzuata, koruyucu sağlık politikalarından eğitime ve toplumsal farkındalığa kadar çok yönlü ele alınması.

Elazığ’da başlayan mücadele yıllar içinde büyüdü

Prof. Dr. Yasemin Açık’ın tütün kontrolü alanındaki çalışmalarının geçmişi 1980’li yıllara kadar uzanıyor.

Elazığ’da Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı çevresinde başlayan çalışmalar, ilerleyen yıllarda kurumsal bir yapıya kavuştu.

Sağlığı Geliştirme ve Sigara ile Mücadele Derneği 14 Ekim 1993’te Elazığ’da kuruldu.

Dernek, Türkiye’de tütün kontrolünün güçlendirilmesi amacıyla bilimsel çalışmaların yanı sıra kamuoyu oluşturma ve savunuculuk faaliyetleri yürüttü.

Prof. Dr. Yasemin Açık da bu uzun soluklu mücadelenin içinde yer alan isimlerden biri oldu.

4207 sayılı Kanun sürecinde yoğun çalışma

Türkiye’de tütün kontrolü tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri, 1996 yılında kabul edilen 4207 sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun oldu.

Prof. Dr. Yasemin Açık’ın aktardığı bilgilere göre Elazığ’da tütünle mücadele eden ekip, yasal düzenlemenin hayata geçirilmesi için yoğun bir savunuculuk faaliyeti yürüttü.

Milletvekilleri, bakanlıklar, TBMM’deki ilgili komisyonlar ve devletin farklı kademelerine ulaşılmaya çalışıldı.

Yıllar sonra aynı mücadeleyi değerlendiren Açık, tütün kontrolünün kısa süreli kampanyalarla değil, kararlı ve uzun soluklu çalışmalarla yürütülmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

“Bu ülkenin geleceğine karşı sorumluluğumuz”

Prof. Dr. Yasemin Açık’ın tütünle mücadele yaklaşımının merkezinde özellikle çocuklar ve gelecek nesiller bulunuyor.

Haziran 2026’da Elazığ’da gerçekleştirilen Uluslararası Katılımlı Ulusal Tütün Kontrolü Kongresi’nde konuşan Açık, yaklaşık 40 yıldır sürdürdükleri mücadelenin temelinde halk sağlığının yanı sıra ülkenin insanına, çocuklarına, ailelerine ve geleceğine karşı duyulan sorumluluğun bulunduğunu vurguladı.

Açık’a göre tütün kontrolü yalnızca sağlık sektörünün çözmesi gereken bir problem de değil.

Bilim insanlarının, sağlık çalışanlarının, kamu kurumlarının, sivil toplum kuruluşlarının, ailelerin ve politika yapıcıların birlikte hareket etmesi gerekiyor.

Yasemin Açık’ın yeni mücadele alanı: Gençleri nikotin tuzağından korumak

Tütün endüstrisinin değişmesi, tütün kontrolünde de yeni bir dönemi beraberinde getirdi.

Klasik sigaranın yanına elektronik sigaralar ve farklı yeni nesil nikotin ürünlerinin eklenmesi özellikle gençler açısından yeni bir risk alanı oluşturdu.

Prof. Dr. Yasemin Açık da son dönemde yaptığı açıklamalarda bu konuya özel önem veriyor.

Açık, aroma seçenekleri, dikkat çekici ambalajlar ve dijital pazarlama yöntemlerinin yeni nesil ürünleri gençler için daha cazip hale getirebildiğine dikkat çekerek çocukların ve gençlerin bağımlılık döngüsüne girmeden korunması gerektiğini vurguluyor.

Bu nedenle derneğin bugünkü mücadelesi yalnızca “sigarasız” değil, daha geniş bir hedefle “tütünsüz ve nikotinsiz gelecek” anlayışı üzerine kuruluyor.

Bilimsel yayıncılığı yeniden harekete geçirdi

Prof. Dr. Yasemin Açık’ın başkanlığındaki derneğin dikkat çeken girişimlerinden biri de bilimsel yayıncılık alanında gerçekleşti.

Geçmişi 1992 yılına uzanan Sağlık İçin Sigara Alarmı, uzun bir aradan sonra Haziran 2025’te yeniden yayın hayatına başladı.

Turkish Journal of Tobacco Control adıyla da yayımlanan uluslararası hakemli derginin baş editörlüğünü Prof. Dr. Yasemin Açık yürütüyor.

Dergiyle tütün kontrolü konusunda bilimsel araştırmaların teşvik edilmesi, araştırmacıların bu alana yönlendirilmesi ve elde edilen bilimsel bilginin tütün kontrolü politikalarına katkı sağlaması amaçlanıyor.

Böylece Açık’ın öncülüğündeki mücadele, toplumsal farkındalık çalışmalarının yanında akademik üretimle de destekleniyor.

Bilim insanlarını Elazığ’da buluşturdu

Prof. Dr. Yasemin Açık’ın öncülüğündeki önemli organizasyonlardan biri de 3-7 Haziran 2026 tarihlerinde Elazığ’da gerçekleştirilen Uluslararası Katılımlı Ulusal Tütün Kontrolü Kongresi oldu.

“Tütünsüz ve Nikotinsiz Gelecek İçin 30 Yıl: Kanıt, Politika ve Eylem” temasıyla düzenlenen kongre; bilim insanlarını, sağlık profesyonellerini, kamu yöneticilerini ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getirdi.

Kongrede tütün kontrolü politikalarından yeni nesil nikotin ürünlerine, sigara bırakma hizmetlerinden çocuk ve gençlerin korunmasına kadar geniş bir gündem ele alındı.

Prof. Dr. Yasemin Açık, kongrede Türkiye’nin tütün kontrolündeki geçmiş birikiminin yeni tehditler ışığında yeniden değerlendirilmesi ve gelecek için ortak bir yol haritası oluşturulması gerektiğini vurguladı.

Yaklaşık 40 yıl sonra aynı hedef

Yıllar içinde sigaranın biçimi, endüstrinin kullandığı yöntemler ve bağımlılık ürünleri değişti.

Ancak Prof. Dr. Yasemin Açık’ın yaklaşık 40 yıl önce başlayan mücadelesindeki temel hedef değişmedi:

İnsanları tütünün yol açtığı hastalıklardan korumak ve yeni nesillerin nikotin bağımlılığıyla hiç tanışmadığı bir toplum oluşturmak.

1990’lı yıllarda tütün kontrolü mevzuatı için verilen mücadeleden bugün elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünlerine karşı yürütülen çalışmalara uzanan süreç, aynı zamanda Türkiye’nin tütün kontrolündeki dönüşümünün de küçük bir panoramasını oluşturuyor.

Prof. Dr. Yasemin Açık bugün Sağlığı Geliştirme ve Sigara ile Mücadele Derneği Başkanı olarak bu birikimi bilimsel çalışmalar, savunuculuk faaliyetleri ve ulusal-uluslararası iş birlikleriyle geleceğe taşımayı hedefliyor.

Hedef ise artık yalnızca sigarasız değil, tütünsüz ve nikotinsiz bir gelecek.

ABD’nin başkenti Washington ve çevresindeki Türk-Amerikan toplumunun yakından tanıdığı isimlerden Sıtkı Kazancı için dayanışma kampanyası başlatıldı.

Uzun yıllardır Türk toplumunun sosyal, kültürel ve yardım faaliyetlerinde yer alan Kazancı’nın yaşadığı sağlık sorunları nedeniyle çalışma hayatından uzak kaldığı bildirildi. Tedavi sürecinin yanı sıra günlük yaşam giderlerinin de önemli bir maddi yük oluşturması üzerine arkadaşları ve toplum üyeleri destek çağrısında bulundu.

Sıtkı Kazancı adına “Support Sitki Kazanci’s Recovery” başlığıyla oluşturulan kampanyada, tedavi ve temel yaşam giderlerine katkı sağlanması amaçlanıyor.

Yıllarca Türk toplumunun çalışmalarında yer aldı

Sıtkı Kazancı, Washington DC, Maryland ve Virginia bölgesindeki Türk-Amerikan toplumu içerisinde uzun yıllardır yürüttüğü çalışmalarla biliniyor.

TurkNetwork Magazine’in kurucusu ve yayıncısı olan Kazancı, aynı zamanda Washington DC Türk Amerikan Derneği ATA-DC’de başkanlık görevinde bulundu.

Kazancı’nın görev yaptığı dönemde Washington Türk Festivali başta olmak üzere Türk kültürünün ABD’de tanıtılmasına yönelik çeşitli etkinlikler gerçekleştirildi.

Depremzedeler için de seferber olmuştu

Kazancı’nın toplum çalışmalarında öne çıktığı dönemlerden biri de 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından yaşandı.

Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından Washington bölgesinde Türkiye’deki afetzedelere ulaştırılmak üzere yardım kampanyaları düzenlendi. Kazancı da bağışların ve ihtiyaç malzemelerinin toplanması için yürütülen çalışmalarda aktif görev aldı.

ABD basınına da yansıyan yardım faaliyetlerinde kıyafet, battaniye, çocuk bezi ve diğer temel ihtiyaç malzemeleri toplandı.

Kazancı, o dönemde yaptığı açıklamalarda depremin kendisini kişisel olarak da derinden etkilediğini ve Kahramanmaraş’ta 10 aile üyesini kaybettiğini ifade etmişti.

Bu kez dayanışma çağrısı onun için

Yıllarca Türk toplumunun çeşitli dayanışma faaliyetlerinde görev alan Kazancı’nın sağlık sorunları yaşaması üzerine bu kez arkadaşları ve toplum üyeleri onun için harekete geçti.

Başlatılan yardım kampanyasında Kazancı’nın sağlık sorunları nedeniyle çalışamadığı, bu süreçte tedavi masrafları ile temel yaşam giderlerini karşılamakta zorlandığı belirtildi.

Kampanyanın organizatörleri, Türk-Amerikan toplumunun üyelerini ve Kazancı’yı tanıyanları dayanışmaya davet etti.

Sıtkı Kazancı’nın geçmiş yıllarda özellikle Washington ve çevresindeki Türk toplumunun kültürel etkinlikleri, yardım organizasyonları ve toplumsal dayanışma çalışmalarında üstlendiği görevler dikkate alındığında, başlatılan kampanya “yıllarca topluma destek veren bir isme toplumun desteği” niteliği taşıyor.

Am Dienstag, 18. August 2026, kam es im Münchner Stadtteil Schwabing zu einem folgenschweren Polizeieinsatz. Im Bereich Hohenzollernplatz und Kurfürstenplatz waren Einsatzkräfte auf eine Person aufmerksam geworden, die nach Angaben von Zeugen einen pistolenähnlichen Gegenstand bei sich getragen haben soll.

Wie sich später herausstellte, handelte es sich bei der Person um einen 14-jährigen türkischen Staatsangehörigen.

Polizei: Softairwaffe war kaum von echter Pistole zu unterscheiden

Nach Darstellung der Polizei trug der Jugendliche eine schwarze Softairwaffe bei sich, die äußerlich einer echten Schusswaffe stark ähnelte.

Die Ermittler erklärten, dass das Modell insbesondere einer Beretta 92 im Kaliber 9 Millimeter ähnlich gesehen habe und für die eingesetzten Beamten in der konkreten Situation nicht ohne Weiteres als Softairwaffe zu erkennen gewesen sei.

Nach Angaben der Polizei soll der Jugendliche die Waffe hervorgeholt und eine Ladebewegung ausgeführt haben. Trotz der Aufforderung, die Waffe fallen zu lassen, habe er sich anschließend mit dem Gegenstand in der Hand in Richtung der Polizeibeamten gedreht.

Daraufhin gab ein Polizeibeamter einen Schuss ab. Der 14-Jährige wurde am Oberkörper getroffen.

14-Jähriger musste operiert werden

Der Jugendliche wurde nach dem Vorfall medizinisch versorgt und in ein Krankenhaus gebracht. Aufgrund seiner Verletzung musste er operiert werden.

Nach den zuletzt veröffentlichten Angaben befindet sich der Jugendliche in stabilem Zustand.

Familie widerspricht Darstellung der Polizei

Zum entscheidenden Moment unmittelbar vor der Schussabgabe existieren allerdings unterschiedliche Darstellungen.

Nach Angaben aus dem Umfeld der Familie soll der Jugendliche die Softairwaffe bereits auf den Boden gelegt und darauf hingewiesen haben, dass es sich um eine Spielzeug- beziehungsweise Softairwaffe handele.

Diese Darstellung steht im Widerspruch zur Schilderung der Polizei und ist bislang nicht unabhängig bestätigt.

Die genauen Abläufe müssen deshalb im Rahmen der laufenden Ermittlungen geklärt werden.

Ermittlungen nach Schusswaffengebrauch

Der Polizeieinsatz und insbesondere der Schusswaffengebrauch werden untersucht. Mit der Aufklärung des Geschehens befassen sich unter anderem das Bayerische Landeskriminalamt und die Staatsanwaltschaft München.

Dabei soll geklärt werden, ob der Einsatz der Schusswaffe unter den konkreten Umständen rechtmäßig und verhältnismäßig war.

Gleichzeitig wird nach Medienberichten auch gegen den Jugendlichen wegen des Verdachts ermittelt, Polizeibeamte bedroht zu haben.

Familie kam 2023 nach Deutschland

Nach Informationen deutscher Medien lebt der 14-Jährige im Landkreis Miesbach und besitzt die türkische Staatsangehörigkeit.

Er soll 2023 gemeinsam mit seiner Familie nach Deutschland gekommen sein. Der Asylantrag der Familie wurde nach den bisher veröffentlichten Informationen abgelehnt.

Einzelne Medien berichten unter Berufung auf die Familie und kurdische Organisationen zudem von einer kurdischen Herkunft des Jugendlichen.

Die Ermittlungen zum Polizeieinsatz dauern an.

Police identified the victims as 55-year-old Hassan El-Khawas, his 37-year-old partner Zeina Alayn and their 14-year-old daughter Sara El-Khawas.

A younger daughter from the family was also pulled from the water and taken to hospital, where she remains in a critical condition.

What happened at Shoreham-by-Sea?

The emergency unfolded on Tuesday, August 18, near Shoreham-by-Sea on the Sussex coast.

Police officers, paramedics, coastguard teams and lifeboat crews responded to the incident after four members of the family got into difficulty in the water.

Despite the efforts of emergency responders, Hassan El-Khawas, Zeina Alayn and Sara El-Khawas died.

The younger girl survived and was taken to hospital for emergency treatment.

The deaths have shocked the local community and prompted renewed attention to the dangers that currents and rapidly changing conditions can pose in open water.

Police believe the Shoreham deaths were a tragic accident

Sussex Police said investigators had reviewed CCTV footage and initial witness accounts as they worked to establish exactly what happened.

The current police assessment is that the deaths resulted from a tragic accident, with no evidence at this stage suggesting that another person was involved.

The circumstances surrounding the incident, however, remain under investigation.

Was Sara El-Khawas caught in a fishing net?

Reports about the family’s final moments have included claims that 14-year-old Sara became caught in a fishing net before other members of her family tried to help her.

The Palestinian Forum in Britain said information available to the organisation indicated that the family encountered strong currents and that Sara became entangled in a fishing net. Her father reportedly attempted to free her before other family members entered the water.

However, Sussex Police has not confirmed the fishing-net account.

For that reason, the claim remains an unconfirmed part of the developing investigation rather than an established explanation for the tragedy.

Who were Hassan El-Khawas, Zeina Alayn and Sara El-Khawas?

The family were British citizens of Palestinian origin and lived in London.

The Palestinian Embassy in London described Hassan El-Khawas as a British man of Palestinian descent.

The family’s roots have been linked to the Rashidieh Palestinian refugee camp in Lebanon, while members of their extended family have lived in Britain for many years.

Two other children from the family were reportedly being cared for by their paternal uncle following the tragedy.

Sara El-Khawas remembered after Shoreham tragedy

The death of 14-year-old Sara has also caused deep sadness within her school community in London.

The Ellen Wilkinson School for Girls paid tribute to the teenager following news of her death, as friends, teachers and members of the wider community mourned the family.

In Shoreham-by-Sea, flowers have also been left near the waterfront as residents come to terms with the loss of three members of one family.

Open-water safety concerns after Shoreham deaths

The Shoreham tragedy has renewed warnings about the risks of swimming in open water.

Warm weather does not necessarily mean that sea conditions are safe. Water temperature, tides, currents and sudden changes in depth can create dangerous conditions even when the weather appears calm.

The investigation into the Shoreham-by-Sea deaths is continuing as authorities work to establish the precise sequence of events that led to the loss of Hassan El-Khawas, Zeina Alayn and Sara El-Khawas.

Kanserden korunma alanındaki bilimsel veriler de hareketli yaşamın önemine dikkat çekiyor. Amerikan Kanser Araştırmaları Enstitüsü, kanserden korunmaya yönelik temel önerilerinden birini oldukça basit bir mesajla özetliyor: Daha fazla hareket et, daha az otur.

Bu yaklaşım, egzersizin kanseri kesin olarak önlediği anlamına gelmiyor. Kanser; genetik özellikler, yaş, çevresel etkenler, tütün kullanımı, beslenme, vücut ağırlığı ve çok sayıda başka faktörün etkili olduğu karmaşık bir hastalık grubu. Bununla birlikte geniş bilimsel veriler, düzenli fiziksel aktivitenin bazı kanserlerin görülme riskinin azalmasıyla ilişkili olduğunu gösteriyor.

Haftada ne kadar hareket etmek gerekiyor?

Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlerin haftada en az 150-300 dakika orta yoğunlukta aerobik fiziksel aktivite yapmasını öneriyor.

Bunun alternatifi haftada 75-150 dakika yüksek yoğunlukta aktivite veya orta ve yüksek yoğunluklu hareketlerin uygun bir birleşimi olabilir.

Ayrıca büyük kas gruplarını çalıştıran güçlendirme egzersizlerinin haftada en az iki gün yapılması öneriliyor.

Bu süre ilk bakışta fazla görünebilir. Oysa 150 dakika haftanın beş gününe bölündüğünde günde yaklaşık 30 dakikaya karşılık geliyor.

Tempolu yürüyüş birçok kişi için orta yoğunlukta fiziksel aktiviteye ulaşmanın en kolay yollarından biri.

Egzersiz yapmak için spor salonuna gitmek şart mı?

Hayır.

Fiziksel aktivite yalnızca koşu bandında koşmak, ağırlık kaldırmak veya spor salonuna gitmek anlamına gelmiyor.

Tempolu yürümek, bisiklete binmek, yüzmek, dans etmek ve kişinin eforunu artıran farklı günlük aktiviteler de hareket miktarına katkı sağlayabilir.

Buradaki temel nokta, hareketi yalnızca haftada birkaç kez yapılan ayrı bir “spor görevi” olarak görmemek.

Gün içinde daha fazla yürümek, mümkün olduğunda merdiven kullanmak ve uzun süre kesintisiz oturmamak da daha hareketli bir yaşamın parçaları olabilir.

Fiziksel aktivite kanser riskini nasıl etkileyebilir?

Egzersizin kanser riskini etkileyebileceği tek bir mekanizma bulunmuyor. Araştırmalar birbiriyle bağlantılı birkaç biyolojik yol üzerinde duruyor.

Düzenli fiziksel aktivite enerji dengesine ve sağlıklı vücut ağırlığının korunmasına yardımcı olabilir. Fazla vücut yağının bazı kanserlerle ilişkili olduğu biliniyor.

Hareket aynı zamanda insülin metabolizması, bazı hormonların düzeyleri ve vücuttaki kronik düşük düzeyli iltihaplanma gibi kanser gelişimi açısından önem taşıyabilecek süreçleri etkileyebilir.

Bağışıklık sistemi üzerinde de olumlu etkileri olabileceği düşünülüyor.

Bu nedenle fiziksel aktivitenin olası koruyucu etkisi yalnızca “kalori yakmak” üzerinden açıklanmıyor.

Hangi kanser türlerinde kanıt daha güçlü?

Fiziksel aktivite ile kanser arasındaki ilişki bütün kanser türlerinde aynı düzeyde değil.

Amerikan Kanser Araştırmaları Enstitüsü özellikle meme, kolorektal ve rahim iç tabakası kanserleri açısından fiziksel aktivitenin koruyucu rolüne ilişkin kanıtlara dikkat çekiyor.

Daha geniş araştırmalarda başka kanser türleriyle de ilişkiler bildirilmiş durumda. Ancak her kanser türü için bilimsel kanıtın gücü aynı değil.

British Journal of Sports Medicine’da yayımlanan ve 22 kanser bölgesini kapsayan geniş bir şemsiye derlemede, fiziksel aktivite çeşitli kanserlerde daha düşük riskle ilişkili bulundu. Araştırmacılar özellikle kolon ve meme kanseri açısından kanıtların daha güçlü olduğuna dikkat çekti.

Bu ayrım önemli. “Egzersiz bütün kanserleri önler” demek bilimsel olarak doğru değildir.

1,44 milyon kişilik araştırma ne gösterdi?

JAMA Internal Medicine’da yayımlanan geniş kapsamlı bir araştırmada ABD ve Avrupa’daki 12 ileriye dönük kohorttan yaklaşık 1,44 milyon yetişkinin verileri bir araya getirildi.

Ortanca 11 yıllık takip süresinde 186 binden fazla kanser vakası kaydedildi.

Araştırmada boş zamanlarda daha yüksek düzeyde fiziksel aktivite, incelenen 26 kanser türünün 13’ünde daha düşük riskle ilişkili bulundu.

Ancak bu çalışma gözlemsel nitelikteydi. Dolayısıyla sonuçlar fiziksel aktivitenin tek başına kanseri önlediğini kanıtlamıyor. Fiziksel olarak daha aktif kişiler beslenme, sigara kullanımı, kilo ve başka yaşam tarzı özellikleri açısından da daha farklı olabilir.

Yine de sonuçlar, hareketli yaşam ile daha düşük kanser riski arasındaki ilişkiyi destekleyen geniş bilimsel literatürün önemli parçalarından biri olarak kabul ediliyor.

Daha önce hiç spor yapmayan biri nereden başlamalı?

En önemli mesajlardan biri şu: Bir miktar hareket, hiç hareket etmemekten daha iyidir.

Uzun süredir hareketsiz yaşayan birinin ilk günden yoğun egzersiz programına başlaması gerekmez.

Kısa yürüyüşlerle başlanabilir. Günlük hareket süresi zaman içinde artırılabilir. Örneğin önce 10-15 dakikalık yürüyüşleri düzenli hale getirip daha sonra süreyi ve tempoyu yükseltmek birçok kişi açısından daha uygulanabilir olabilir.

Dünya Sağlık Örgütü de önerilen süreleri karşılayamayan yetişkinlerin küçük miktarlarda fiziksel aktiviteden dahi sağlık açısından yarar sağlayabileceğini vurguluyor.

Hedef kusursuz bir egzersiz programı değil, sürdürülebilir bir hareket alışkanlığı oluşturmak olmalı.

Sadece egzersiz yapmak yeterli mi?

Hayır. Kanserden korunmayı tek bir davranışa indirgemek mümkün değil.

Düzenli fiziksel aktivite; tütün ürünlerinden uzak durma, sağlıklı vücut ağırlığını koruma, dengeli beslenme, alkol tüketimini sınırlandırma veya kullanmama, güneşten uygun şekilde korunma ve önerilen kanser taramalarını yaptırma gibi diğer koruyucu yaklaşımların yerine geçmez.

Başka bir ifadeyle sabah yürüyüş yapmak, günün geri kalanındaki bütün sağlık risklerini ortadan kaldıran bir kalkan değildir.

Kanser riskini azaltmaya yönelik yaklaşım yaşam tarzının bütününü kapsamalıdır.

Uzun süre oturmak neden ayrıca önemli?

Hareketsizlik ile uzun süre oturmak aynı şey değil.

Bir kişi gün içinde egzersiz yapmasına rağmen geri kalan saatlerinin büyük bölümünü oturarak geçirebilir. Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerde yüksek miktarda hareketsiz zamanın olumsuz sağlık sonuçlarıyla ilişkili olduğunu bildiriyor.

Bu nedenle yalnızca “Egzersiz yaptım mı?” sorusu değil, “Günün geri kalanında ne kadar hareket ettim?” sorusu da önem taşıyor.

Masa başında çalışan kişiler için gün boyunca zaman zaman ayağa kalkmak, kısa yürüyüşler yapmak ve mümkün olan durumlarda günlük işleri hareket fırsatına dönüştürmek yararlı bir yaklaşım olabilir.

30 dakika tek seferde mi yapılmalı?

Günlük hareketin mutlaka tek seferde uzun bir egzersiz seansı şeklinde yapılması gerekmiyor.

Güncel fiziksel aktivite yaklaşımında toplam hareket miktarı önem taşıyor. Gün içinde gerçekleştirilen kısa hareket dönemleri de toplam fiziksel aktiviteye katkıda bulunabilir.

Bu özellikle yoğun çalışan veya uzun bir egzersiz için zaman ayıramayan kişiler açısından önemli.

Kısacası hareket için mutlaka “boş bir saat” bulmayı beklemek gerekmiyor. Günün içine dağıtılan fiziksel aktivite de değerlidir.

Daha fazla egzersiz her zaman daha mı iyi?

Belirli sınırlar içinde fiziksel aktivitenin artırılması ek sağlık yararları sağlayabilir. Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerin haftada 300 dakikanın üzerine çıkan orta yoğunluklu fiziksel aktiviteden de ek yarar görebileceğini belirtiyor.

Ancak bu, herkesin mümkün olduğunca ağır egzersiz yapması gerektiği anlamına gelmez.

Egzersizin türü ve yoğunluğu kişinin yaşı, fiziksel kapasitesi, mevcut hastalıkları ve daha önceki aktivite düzeyine uygun olmalıdır.

Uzun süredir hareketsiz olanların yüklenmeyi kademeli artırması özellikle önemlidir. Kalp veya akciğer hastalığı bulunanlar, hareket kapasitesini etkileyen kronik hastalığı olanlar ya da kanser tedavisi gören kişiler için egzersiz planı bireysel sağlık durumuna göre değerlendirilmelidir.

Kanserden korunmada asıl mesaj: Hareketi günlük hayatın parçası yapmak

Bilimsel veriler fiziksel aktivitenin kanserden korunmanın değiştirilebilir parçalarından biri olduğunu gösteriyor. Ancak mesele yalnızca haftada birkaç kez spor yapmak değil.

Daha fazla yürümek, daha az oturmak ve hareketi günlük yaşamın doğal bir parçasına dönüştürmek uzun vadede daha gerçekçi bir hedef.

Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite birçok yetişkin için ulaşılabilir bir başlangıç noktası olabilir. Üstelik bunun için maraton koşmak veya ağır antrenman yapmak gerekmiyor.

Tempolu bir yürüyüş bile atılabilecek en basit adımlardan biri.

Fiziksel aktivite kanseri tamamen engelleyen bir garanti değildir. Fakat mevcut bilimsel kanıtlar, düzenli hareketin genel sağlığın yanı sıra bazı kanserlerin riskini azaltmaya yönelik sağlıklı yaşam stratejisinin önemli bir parçası olduğunu destekliyor.

KAYNAKLAR

1. American Institute for Cancer Research – Cancer Prevention Recommendations: Be Physically Active – Exercise and Cancer
2. Dünya Sağlık Örgütü – WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour – 2020
3. JAMA Internal Medicine – Leisure-Time Physical Activity and Risk of 26 Types of Cancer in 1.44 Million Adults – Moore SC ve arkadaşları – 2016 – DOI: 10.1001/jamainternmed.2016.1548
4. British Journal of Sports Medicine – Physical Activity and Cancer: An Umbrella Review of the Literature Including 22 Major Anatomical Sites and 770,000 Cancer Cases – Rezende LFM ve arkadaşları – 2018 – DOI: 10.1136/bjsports-2017-098391
5. European Journal of Epidemiology – Sedentary Behavior and Cancer: An Umbrella Review and Meta-analysis – Hermelink R ve arkadaşları – 2022 – DOI: 10.1007/s10654-022-00873-6

Yeni sezon kadrosunu güçlendirmek için çalışmalarını sürdüren Trabzonspor’un santrfor transferinde sürpriz bir isme yöneldiği iddia edildi.

Fransız futbolunun önemli transfer kaynaklarından Foot Mercato’nun aktardığı bilgilere göre bordo-mavililer, Suudi Arabistan ekibi Al-Ittihad’da forma giyen George Ilenikhena için girişimde bulundu.

Haberde Trabzonspor’un 20 yaşındaki santrfor için Al-Ittihad’a satın alma opsiyonlu kiralama teklifi sunduğu belirtildi.

Satın Alma Opsiyonu 15 Milyon Euro

Fransız kaynakta yer alan bilgilere göre Trabzonspor’un hazırladığı teklifin satın alma opsiyonu 15 milyon euro seviyesindeydi.

Ancak Al-Ittihad yönetiminin bordo-mavililerin teklifini kabul etmediği öne sürüldü.

Suudi Arabistan temsilcisinin genç futbolcunun ayrılığına tamamen kapalı olmadığı, ancak Ilenikhena için yaklaşık 20 milyon euro seviyesinde bir gelir hedeflediği ifade ediliyor.

Bologna da Teklif Yaptı

Ilenikhena için Avrupa’dan başka kulüplerin de devrede olduğu belirtiliyor.

İtalyan ekibi Bologna’nın 22 milyon euroluk satın alma opsiyonu içeren kiralama önerisinin de Al-Ittihad tarafından geri çevrildiği bildirildi.

İspanya’dan Sevilla’nın ise genç santrfor için temaslarını sürdürdüğü ve transfer yarışında ciddi şekilde yer aldığı aktarılıyor.

Bu tablo, Ilenikhena için transfer döneminin son bölümünde Avrupa kulüpleri arasında önemli bir rekabet yaşanabileceğine işaret ediyor.

Avrupa’ya Dönmek İstiyor

Haberlerde genç futbolcunun Suudi Arabistan’daki geleceğini değerlendirdiği ve yeniden Avrupa futbolunda forma giymeye sıcak baktığı belirtiliyor.

Bu durum Trabzonspor açısından transfer görüşmelerinde önemli bir unsur olabilir. Ancak şu aşamada Al-Ittihad’ın talep ettiği rakam ile bordo-mavililerin teklifinin koşulları arasında fark bulunuyor.

Şubat Ayında Monaco’dan Transfer Edildi

16 Ağustos 2006 tarihinde Lagos’ta dünyaya gelen George Ilenikhena, genç yaşına rağmen Avrupa futbolunda önemli bir kariyer rotası çizdi.

Amiens altyapısından yetişen santrfor daha sonra Belçika ekibi Royal Antwerp’e transfer oldu. Buradaki performansıyla dikkat çeken Ilenikhena, 2024 yazında Monaco’nun kadrosuna katıldı.

Genç futbolcu özellikle UEFA Şampiyonlar Ligi’nde Barcelona karşısında attığı golle Avrupa futbolunda adından söz ettirdi.

Ilenikhena, Şubat 2026’da Monaco’dan Suudi Arabistan’ın Al-Ittihad takımına transfer oldu. Monaco da transferi resmi olarak duyurmuştu.

Trabzonspor’un Önünde Zorlu Pazarlık

Foot Mercato kaynaklı iddia doğrultusunda Trabzonspor’un Ilenikhena dosyasındaki ilgisi somut bir teklif aşamasına kadar ilerlemiş görünüyor.

Bununla birlikte Al-Ittihad’ın bordo-mavililerin ilk önerisini kabul etmemesi ve Sevilla ile Bologna gibi Avrupa kulüplerinin de oyuncuyla ilgilenmesi transfer sürecini zorlaştırıyor.

Trabzonspor’un yeni bir teklif hazırlayıp hazırlamayacağı ve Al-Ittihad’ın yaklaşık 20 milyon euroluk beklentisinde indirime gidip gitmeyeceği önümüzdeki günlerde netlik kazanabilir.

Kaynaklar

1. Foot Mercato
2. AS Monaco
3. Soccernet
4. Africa Top Sports

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: