Kırgızistan, 31 Ağustos 2026’da bağımsızlığının 35. yılını kutlarken aynı gün dünyanın en geniş kapsamlı geleneksel spor buluşmalarından biri olan VI. Dünya Göçebe Oyunları’nı başlattı. Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’un açılışını yaptığı organizasyonun ilk töreni Bişkek Arena’da gerçekleştirildi. Spor, kültür ve bilim programları ise 6 Eylül’e kadar ağırlıklı olarak Issık Göl bölgesinde devam ediyor.

Açılış sonrası açıklanan organizasyon verileri oyunların ulaştığı ölçeği ortaya koydu. 104 ülkeden 3 binden fazla sporcu organizasyonda yer alırken program 43 geleneksel spor disiplinini kapsıyor.

Bişkek Belediyesi verilerine göre yeni Bişkek Arena’daki açılış törenini 30 binden fazla seyirci izledi. Başkentin dört bölgesinde kurulan alanlarda da tören canlı olarak takip edildi.

Bağımsızlığın 35. yılında iki tarih aynı güne geldi

31 Ağustos, Kırgızistan için devlet bağımsızlığının simgesi.

Kırgızistan, 31 Ağustos 1991’de kabul edilen bağımsızlık kararıyla egemen devlet statüsünü ilan etti. Ülkenin resmî kurumları 2026 yılını bağımsızlığın 35. yılı olarak kutluyor.

VI. Dünya Göçebe Oyunları’nın tam olarak Bağımsızlık Günü’nde başlaması ise spor organizasyonuna farklı bir kültürel anlam kazandırdı.

Göçebe yaşam biçimi, at yetiştiriciliği, geleneksel oyunlar, sözlü kültür, müzik, zanaat ve topluluk yaşamı Kırgız kültürel mirasının önemli parçaları arasında bulunuyor. Dünya Göçebe Oyunları bu unsurları uluslararası spor organizasyonu çatısı altında yeniden görünür hâle getiriyor.

Dünya Göçebe Oyunları yeniden doğduğu ülkeye döndü

Dünya Göçebe Oyunları ilk kez 2014 yılında Kırgızistan’ın Çolpon-Ata kentinde düzenlendi.

İlk organizasyonda 19 ülkeden 583 katılımcı ve 10 spor disiplini bulunuyordu. 2016’daki ikinci oyunlarda ülke sayısı 62’ye, katılımcı sayısı 1200’e ve spor disiplini sayısı 26’ya yükseldi.

2018’de yine Kırgızistan’ın ev sahipliğinde düzenlenen üçüncü oyunlara 82 ülkeden yaklaşık 2 bin katılımcı geldi ve 37 spor disiplini programda yer aldı.

Organizasyon daha sonra Kırgızistan sınırlarının dışına çıktı. Dördüncü Dünya Göçebe Oyunları 2022’de Türkiye’nin İznik ilçesinde, beşinci oyunlar ise 2024’te Kazakistan’ın başkenti Astana’da gerçekleştirildi.

2026 organizasyonu böylece Dünya Göçebe Oyunlarının başladığı ülkeye dönüşünü de temsil ediyor.

104 ülkeden 3 binden fazla sporcu

VI. Dünya Göçebe Oyunlarının dikkat çeken yönlerinden biri katılım coğrafyasının genişliği.

Açılış sonrası açıklanan organizasyon verilerine göre 104 ülkeden 3 binden fazla sporcu oyunlarda yer aldı.

Organizasyonun hazırlık döneminde oluşturduğu uluslararası akreditasyon ve temsil ağı da bu genişliği gösteriyor. Resmî sistemde 100 ülke için ulusal delegasyonların oluşturulmasını ve katılım süreçlerini destekleyen temsil veya koordinasyon yapıları yer aldı.

Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Tacikistan'ın yanında Moğolistan, Çin, Japonya, Güney Kore, Hindistan, Pakistan ve İran gibi Asya ülkeleri sistemde temsil edildi.

Avrupa’dan Almanya, Fransa, İtalya, İspanya, Birleşik Krallık, Avusturya, Macaristan, Polonya ve Portekiz; Amerika kıtasından ABD, Kanada, Brezilya, Arjantin, Meksika, Şili ve Kolombiya; Afrika’dan Güney Afrika, Nijerya, Gana ve Etiyopya ile Avustralya ve Yeni Zelanda da uluslararası katılım ağında yer aldı.

Bu tablo Dünya Göçebe Oyunlarının yalnızca Türk dünyasını veya Orta Asya’yı kapsayan bir etkinlik olmaktan çıkarak çok kıtalı bir geleneksel spor platformuna dönüştüğünü gösteriyor.

Organizasyonu Kırgızistan Bakanlar Kurulu üstleniyor

VI. Dünya Göçebe Oyunlarının organizasyon yapısı da devlet düzeyinde oluşturuldu.

Oyunların resmî organizatörü Kırgız Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu.

Bakanlar Kurulunun 31 Aralık 2024 tarihli 872-r sayılı kararıyla oyunların hazırlanması ve yürütülmesi için Organizasyon Komitesi kuruldu.

Komitenin başkanlığına Kırgız Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı Edil Baysalov getirildi.

Komitede yetkili devlet kurumlarının yöneticileri, bölgelerdeki Cumhurbaşkanlığı temsilcileri, büyük şehirlerin yöneticileri, ulusal şirket ve işletmeler ile çeşitli toplumsal kuruluşların temsilcileri yer aldı.

Oyunların sekretarya görevini ise Dünya Göçebe Oyunları Uluslararası Sekretaryası yürütüyor. Sekretaryanın başında Nursultan Adenov bulunuyor.

Dünya Göçebe Oyunları projesinin fikir sahiplerinden Askhat Akibaev da hazırlık ve organizasyon yapısında görev alan isimler arasında.

Kültür ve spor programında ayrı sorumluluklar

Büyük organizasyonun farklı bölümleri kurumlar arasında paylaştırıldı.

Kırgızistan Devlet Fiziksel Kültür ve Spor Ajansı, oyunların sportif bölümünün koordinasyonundan sorumlu tutuldu. Milli takımların oluşturulması, sporcuların seçimi, hazırlık kampları, müsabakaların yürütülmesi ve hakem organizasyonu bu yapının görev alanları arasında bulunuyor.

Kültür, Enformasyon ve Gençlik Politikası Bakanlığı ise kültür programında görev üstleniyor. Bakan Mirbek Mambetaliev aynı zamanda hazırlık sürecindeki Organizasyon Komitesinin başkan yardımcılığı görevini yürüttü.

Organizasyonun bilim ayağında yükseköğretim ve bilim kurumları da sürece dahil edildi.

Hazırlık sürecinin son aylarında Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı Ulan Mamatkanov başkanlığında yapılan koordinasyon toplantılarında ulaştırma, konaklama, akreditasyon, altyapı, sağlık hizmetleri ve sanitasyon başlıkları birlikte değerlendirildi.

Ağustos ayındaki son hazırlık toplantısında katılımcıların tıbbi ve sıhhi-epidemiyolojik güvenliğinin de organizasyon planının bir parçası olduğu kayıtlara geçti.

Federasyonlar da organizasyona doğrudan katılıyor

Geleneksel sporların uluslararası federasyonları da bazı branşların yürütülmesinde sorumluluk alıyor.

Örneğin geleneksel Kırgız kemer güreşi Alysh için Dünya Alysh Federasyonu ile Dünya Göçebe Oyunları Uluslararası Sekretaryası arasında iş birliği anlaşması imzalandı.

Bu yapı; Alysh müsabakalarının düzenlenmesi, uluslararası sporcuların katılımının sağlanması, hakemlerin görevlendirilmesi ve gerekli spor ekipmanlarının hazırlanmasında görev alıyor.

Benzer sistem, geleneksel sporların uluslararası standartlarda yürütülmesi ve farklı ülkelerden gelen sporcular için ortak müsabaka kurallarının oluşturulması açısından kullanılıyor.

43 geleneksel spor aynı programda

VI. Dünya Göçebe Oyunlarının spor programında 43 geleneksel disiplin bulunuyor.

Programın en bilinen dallarının başında Kökbörü ve Kökpar geliyor. At üzerinde oynanan bu takım sporlarına farklı geleneksel güreş türleri, okçuluk, at yarışları, güç müsabakaları ve strateji oyunları eşlik ediyor.

Çolpon-Ata ve çevresindeki programda Goresh, Kurash, Moğol Bökh güreşi, Alysh ve sumonun yanında Toguz Korgool, Mangala ve Oware gibi geleneksel zekâ oyunları da yer alıyor.

Kırçın bölgesindeki program ise daha farklı bir fiziksel mücadele alanı oluşturuyor. Burada 300 kilometrelik atlı dayanıklılık maratonunun yanı sıra halat çekme, Mas-Wrestling, Strongman ve çeşitli geleneksel oyunlar bulunuyor.

Bu çeşitlilik, Dünya Göçebe Oyunlarını yalnızca atlı spor veya güreş organizasyonu olmaktan çıkarıyor.

Üç temel sütun: Spor, kültür ve bilim

Dünya Göçebe Oyunları resmî olarak üç temel alan üzerine kuruluyor:

Etnospor, etnokültür ve geleneksel bilgiyle birlikte bilim.

Bu nedenle oyunların programı müsabakalarla sınırlı değil.

Kırçın bölgesinde oluşturulan etno-kültür alanları, geleneksel müzik etkinlikleri, zanaat gösterileri, kültür festivalleri ve farklı halkların yaşam biçimlerini tanıtan programlar spor müsabakalarına eşlik ediyor.

Bilim programında ise “Göçebe Medeniyetler: Miras, Paradigmalar ve Perspektifler” başlıklı uluslararası bilimsel ve uygulamalı konferans bulunuyor.

Böylece organizasyon sporcularla birlikte tarihçileri, kültür araştırmacılarını, geleneksel bilgi taşıyıcılarını ve akademisyenleri de bir araya getiriyor.

UNESCO geleneksel oyunları koruma modelini kayda aldı

Kırgızistan’ın geleneksel oyunları yaşatma çalışmaları UNESCO tarafından da belgelenmiş durumda.

“Nomad Games: Rediscovering Heritage, Celebrating Diversity” programı 2021 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın İyi Koruma Uygulamaları Kaydı’na alındı.

UNESCO belgelerine göre Sovyet dönemindeki zorunlu yerleşik hayata geçiş sürecinde Kırgız toplumunun bazı geleneksel oyunları ve bunlarla ilişkili bilgiler kaybolma riskiyle karşılaştı.

Bağımsızlığın ardından yerel topluluklar, geleneksel oyunların yeniden belirlenmesi, belgelenmesi ve gençlere aktarılması için çalışmalar başlattı.

UNESCO değerlendirmesinde Kırgızistan’da 220 geleneksel oyunun belgelenerek ulusal somut olmayan kültürel miras envanterine dahil edilmesi ve yaklaşık 55 bin uygulayıcıya ulaşılması da programın ölçeğini gösteren veriler arasında bulunuyor.

Kökbörü ise 2017’den bu yana UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’nde yer alıyor.

Göçebe sporları insan sağlığı açısından ne ifade ediyor

Dünya Göçebe Oyunlarının tamamının sağlık üzerindeki etkisini ölçen büyük ölçekli bir klinik araştırma bulunmuyor.

Bu nedenle oyunların kalp hastalığını, diyabeti veya başka bir hastalığı doğrudan önlediği şeklinde bir sonuç çıkarmak doğru değil.

Bilimsel olarak daha güçlü değerlendirme, organizasyondaki sporların içerdiği fiziksel aktivite, kas kuvveti, denge, koordinasyon ve sosyal katılım üzerinden yapılabiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlerin haftada 150-300 dakika orta şiddette veya 75-150 dakika yüksek şiddette aerobik fiziksel aktivite yapmasını öneriyor. Büyük kas gruplarını çalıştıran kuvvet aktivitelerinin de haftada en az iki gün yapılması tavsiye ediliyor.

Düzenli fiziksel aktivitenin kalp ve damar hastalıkları ile tip 2 diyabet dahil çeşitli kronik hastalıkların riskini azaltmaya yardımcı olduğu; ruhsal iyilik hâli, düşünme ve öğrenme süreçleri açısından da yarar sağladığı biliniyor.

Göçebe sporlarının sağlık açısından en güçlü ortak paydası da burada ortaya çıkıyor: hareket.

Atlı sporlarda gövde ve denge sürekli çalışıyor

Kırgız göçebe kültürünün atla ilişkisi Dünya Göçebe Oyunlarının spor programında açık biçimde görülüyor.

Binicilik dışarıdan bakıldığında fiziksel yükün büyük bölümünü atın üstlendiği bir etkinlik gibi algılanabiliyor. Gerçekte binici atın hareketlerine uyum sağlamak için gövdesini, pelvisini ve ağırlık merkezini sürekli kontrol ediyor.

2025 yılında yayımlanan ve 75 kişinin değerlendirildiği bir araştırmada sportif binicilerin, spor yapmayan katılımcılara göre gövde stabilitesi testlerinde daha yüksek performans gösterdiği bildirildi.

Çalışmaya 20 sportif binici, 20 rekreasyonel binici ve binicilik yapmayan 35 kişi katıldı.

Araştırmanın gözlemsel yapısı ve katılımcı sayısının sınırlı olması nedeniyle sonuçlar biniciliğin tek başına daha güçlü gövde stabilitesine neden olduğunu kanıtlamıyor. Bulgular yine de binicilikte nöromüsküler kontrol ve gövde dengesinin yoğun biçimde kullanıldığını destekliyor.

Okçulukta kas gücünün yanında hareket kontrolü var

Geleneksel okçuluk göçebe kültürünün en bilinen spor becerilerinden biri.

Okçuluk performansını inceleyen sistematik bir derlemede 35 yıla yayılan 41 araştırma değerlendirildi.

Bulgular, deneyimli okçuların postüral dengeyi koruma ve kas aktivasyonunu tekrarlanabilir biçimde yönetme konusunda kendilerine özgü stratejiler geliştirdiğini gösterdi.

Yayı çekmek kas gücü gerektiriyor ancak hedefe yönelik istikrarlı bir atış için omuzların, gövdenin, kolun ve elin uyumlu çalışması gerekiyor.

Bilimsel veriler okçuluğun belirli bir hastalığı tedavi ettiğini göstermiyor. Araştırmalar daha çok denge, motor kontrol, tekrarlanabilir hareket ve sportif performans arasındaki ilişkiyi ortaya koyuyor.

Güreşte kuvvet kadar çeviklik de gerekiyor

Dünya Göçebe Oyunlarının en geniş alanlarından birini geleneksel güreşler oluşturuyor.

Güreş sırasında sporcu rakibinin hareketlerine kısa sürede cevap vermek, kuvvet üretmek, ağırlık merkezini korumak ve yön değiştirmek zorunda.

Bu nedenle kuvvetin yanında patlayıcı güç, denge, koordinasyon, çeviklik ve dayanıklılık birlikte kullanılıyor.

Fakat temas sporlarının sağlık açısından değerlendirilmesinde yaralanma riski de hesaba katılmalı.

2025 yılında çevrim içi yayımlanan kapsamlı bir sistematik incelemede omuz ve dirsek yaralanmalarının birlikte modern müsabaka güreşindeki bütün yaralanmaların yaklaşık yüzde 21,2’sini oluşturduğu hesaplandı. Omuz yaralanmaları dirsek yaralanmalarından daha sık görüldü.

Bu verilerin geleneksel Kırgız güreşlerine doğrudan aktarılması doğru değil. Araştırma farklı modern güreş türlerinden elde edilen verileri kapsıyor. Yine de temas sporlarında koruyucu sağlık önlemlerinin gerekliliğini gösteriyor.

Atlı sporların yaralanma riski unutulmamalı

Göçebe sporlarının sağlıkla ilişkisi yalnızca faydalar üzerinden değerlendirilemez.

2024 yılında yayımlanan sistematik bir derleme, binicilik sporlarında göğüs bölgesi, baş ve boyun yaralanmalarının ağır travmalar arasında yer aldığını gösterdi.

Baş ve boyun yaralanmaları özellikle ciddi sonuçlarla ilişkilendiriliyor. Bilimsel veriler uygun kask kullanımının kafatası kırıkları ve travmatik beyin yaralanmalarına karşı koruma sağlayabildiğini gösteriyor.

Atlı sporlar üzerine yapılan başka çalışmalar da düşme ve atın tekmelemesi gibi mekanizmaların yaralanmalarda öne çıktığını bildiriyor.

Bu nedenle Kökbörü gibi hızın, at kontrolünün ve fiziksel mücadelenin aynı anda bulunduğu branşlarda sporcu eğitimi, koruyucu ekipman, uygun müsabaka kuralları, saha sağlık ekipleri ve acil müdahale planları vazgeçilmez unsurlar arasında.

Kırgızistan’daki organizasyon hazırlıklarında tıbbi ve sıhhi-epidemiyolojik hizmetlerin ayrıca planlanmış olması da bu güvenlik boyutunun organizasyon düzeyinde ele alındığını gösteriyor.

Spor yalnızca kasları değil sosyal bağları da etkiliyor

Dünya Göçebe Oyunlarını farklılaştıran bir başka unsur spor ile topluluk kültürünün iç içe geçmesi.

Takım müsabakaları, geleneksel müzik, ortak kültür alanları ve farklı ülkelerden katılımcıların aynı organizasyonda buluşması etkinliğin sosyal yönünü güçlendiriyor.

Yetişkinlerde spor katılımının ruh sağlığı ve sosyal sonuçlarını inceleyen 2023 tarihli sistematik derlemede 29 çalışma değerlendirildi.

Spor katılımının daha iyi psikolojik iyilik hâli, sosyal etkileşim, aidiyet ve kişiler arası iletişim gibi olumlu sonuçlarla ilişkili olduğu bildirildi. Takım sporlarında bazı sonuçlar bireysel sporlara göre daha güçlü görüldü.

Araştırmaların önemli bölümünün gözlemsel olması nedeniyle bu ilişkiler doğrudan neden-sonuç kanıtı olarak kabul edilmiyor.

Ancak fiziksel aktivitenin yalnız yapılan egzersizden ibaret olmadığı; sporun aynı zamanda sosyal ilişki ve topluluk katılımı sağlayabildiği bilimsel literatürde giderek daha fazla inceleniyor.

Geleneksel oyunların çocuklar için ayrı bir yönü var

Geleneksel oyunların çocukların hareketle ilişkisi üzerindeki etkileri konusunda da yeni çalışmalar yayımlanıyor.

Türkiye’de 11-12 yaşlarındaki 60 öğrenci üzerinde gerçekleştirilen ve 2026 yılında yayımlanan yarı deneysel bir araştırmada çocuklar sekiz hafta boyunca geleneksel oyun programına katıldı.

Program sonunda deney grubunda fiziksel okuryazarlığın fiziksel, psikolojik, sosyal ve bilişsel boyutlarında kontrol grubuna göre daha fazla gelişme bildirildi.

Örneklemin küçük olması ve araştırmanın Kırgızistan’da yapılmamış olması nedeniyle sonuçlar Dünya Göçebe Oyunlarına veya bütün çocuklara doğrudan genellenemez.

Çalışma yine de geleneksel oyunların çocuklarda fiziksel aktiviteyi kültür, sosyal etkileşim ve öğrenmeyle bir araya getirebileceğine ilişkin güncel bir örnek oluşturuyor.

35 yıllık bağımsızlığın kültürel tarafı

VI. Dünya Göçebe Oyunlarının Kırgızistan’ın bağımsızlığının 35. yıl dönümünde başlaması organizasyonu yalnızca spor takviminin bir parçası olmaktan çıkarıyor.

1991’de siyasi egemenliğini ilan eden Kırgızistan, sonraki yıllarda göçebe kültürüne ait geleneksel oyunların belgelenmesi ve yeniden yaşatılması konusunda kapsamlı çalışmalar yürüttü.

2014’te 19 ülkeyle başlayan Dünya Göçebe Oyunlarının 2026’da 104 ülkenin temsil edildiği bir organizasyona dönüşmesi bu sürecin ulaştığı uluslararası ölçeği gösteriyor.

Dünya Göçebe Oyunları bugün Kırgızistan açısından aynı anda üç işlev taşıyor: geleneksel sporların yaşatılması, kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması ve farklı ülkelerin spor ile kültür üzerinden bir araya getirilmesi.

İnsan sağlığı açısından ortaya çıkan mesaj ise daha evrensel.

Bilimsel kanıtlar geleneksel sporların tamamına özel bir sağlık etkisini kanıtlamıyor. Buna karşılık bu sporların merkezinde bulunan hareket, kuvvet, denge, koordinasyon ve sosyal katılım sağlıklı yaşamın bilimsel olarak desteklenen bileşenleri arasında bulunuyor.

Atlı ve temas sporlarının yaralanma riskleri ise güvenli spor ortamının, koruyucu ekipmanın, sağlık hizmetlerinin ve doğru eğitimin kültürel miras kadar korunması gerektiğini hatırlatıyor.

Kırgızistan’ın bağımsızlığının 35. yılında düzenlenen VI. Dünya Göçebe Oyunları böylece aynı sahnede iki farklı mirası buluşturuyor: modern bir devletin bağımsızlık hafızasını ve yüzyıllardır hareket, dayanıklılık ve topluluk yaşamıyla şekillenen göçebe kültürünü.

KAYNAKLAR

• Kırgız Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu – VI. Dünya Göçebe Oyunları Organizasyon Komitesi ve hazırlık kararları

• Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı – VI. Dünya Göçebe Oyunları açılış kayıtları, 31 Ağustos 2026

• Kırgız Cumhuriyeti Merkez Seçim ve Referandum Komisyonu – Bağımsızlığın 35. yılı açıklaması, 31 Ağustos 2026

• Bişkek Belediyesi – VI. Dünya Göçebe Oyunları açılış töreni ve seyirci bilgileri, 31 Ağustos 2026

• Dünya Göçebe Oyunları Uluslararası Sekretaryası – VI. Dünya Göçebe Oyunları programı, akreditasyon sistemi ve organizasyon kayıtları

• Dünya Göçebe Oyunları Organizasyon Komitesi – VI. Dünya Göçebe Oyunları düzenlemeleri ve 43 geleneksel spor programı

• Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü – Nomad Games: Rediscovering Heritage, Celebrating Diversity

• Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü – Kok Boru, Traditional Horse Game

• Dünya Sağlık Örgütü – Fiziksel Aktivite Rehberi

• Folia Medica Cracoviensia – Assessment of Core Stability in Equestrian Riders, 2025

• Sports Medicine – Open – Performance Assessment in Archery: A Systematic Review

• Sports Health – The Burden of Shoulder and Elbow Injuries in Wrestling: A Systematic Review of Incidence, Injury Types, and Competition-Level Comparisons

• Sports Health – CNS and Thorax Injury and Associated Risk Factors in Equestrian Sports

• Systematic Reviews – The Impact of Sports Participation on Mental Health and Social Outcomes in Adults

• Frontiers in Sports and Active Living – The Effects of Traditional Games on Physical Literacy Among School-Aged Children

Tıp dünyasında eylül ayının ilk günlerinde yayımlanan üç araştırma, birbirinden farklı hastalıkların tedavi ve sınıflandırılmasında hastalar arasındaki biyolojik farklılıkların önemini gündeme taşıdı.

Nature Medicine'da 1 Eylül'de yayımlanan iki çalışma üçlü negatif meme kanseri ile inflamatuvar bağırsak hastalıklarına odaklanırken, Nature Communications'ta 2 Eylül'de yayımlanan araştırma metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığını inceledi.

Çalışmaların yöntemleri ve kanıt güçleri ise birbirinden farklı. Meme kanseri araştırması 1550 hastanın katıldığı randomize, çift kör Faz 3 klinik çalışma niteliği taşırken, bağırsak mikrobiyotası araştırması 53 hastadan elde edilen verilere dayanıyor. Karaciğer araştırmasında ise elektronik sağlık kayıtlarıyla bağlantılı insan genomik verileri kullanıldı.

Meme kanserinde 1550 hastalık Faz 3 sonucu

Günün klinik kanıt düzeyi en yüksek araştırması erken evre üçlü negatif meme kanserine odaklandı.

NSABP B-59/GeparDouze adı verilen çok merkezli ve uluslararası Faz 3 araştırmada, standart kemoterapiye bağışıklık kontrol noktası inhibitörü atezolizumab eklenmesinin hastaların sonuçlarını iyileştirip iyileştirmediği değerlendirildi.

Evre II veya III üçlü negatif meme kanseri bulunan 1550 hasta araştırmaya dahil edildi.

Hastaların 773'ü atezolizumab, 777'si plasebo grubuna rastgele atandı.

Tedaviler neoadjuvan, yani ameliyat öncesinde uygulanan taksan, karboplatin ve antrasiklin temelli kemoterapiyle birlikte verildi.

Dört yıllık olaysız sağkalım yüzde 85,2 oldu

Dört yıllık olaysız sağkalım atezolizumab grubunda yüzde 85,2, plasebo grubunda yüzde 81,9 olarak hesaplandı.

İki grup arasındaki mutlak fark 3,3 yüzde puanıydı.

Ancak araştırmanın birincil sonlanım noktası açısından fark, önceden belirlenen istatistiksel anlamlılık düzeyine ulaşmadı.

Hazard oranı 0,80, P değeri ise 0,083 olarak hesaplandı.

Bu nedenle araştırma, kemoterapiye atezolizumab eklenmesinin tüm çalışma grubunda olaysız sağkalım açısından istatistiksel olarak anlamlı üstünlük sağladığını göstermedi.

Bu ayrım, araştırmanın doğru yorumlanması açısından önemli. Sayısal olarak atezolizumab lehine bir fark görülmesi, Faz 3 çalışmanın ana hedefinin karşılandığı anlamına gelmiyor.

Patolojik tam yanıt arttı

Araştırmada ameliyat sırasında incelenen dokuda invaziv kanser saptanmaması anlamına gelen patolojik tam yanıt da değerlendirildi.

Bu oran atezolizumab grubunda yüzde 63,3, plasebo grubunda yüzde 57 olarak bildirildi.

Ancak patolojik tam yanıt çalışmanın birincil sonucu olan olaysız sağkalımın yerine geçirilemez.

Dört yıllık genel sağkalım oranları da birbirine yakındı. Atezolizumab grubunda yüzde 90,2 olan oran, plasebo grubunda yüzde 89,5 olarak hesaplandı.

Bazı hasta gruplarında farklı sinyaller görüldü

Alt grup analizlerinde başlangıçta lenf nodu tutulumu bulunan hastalarda atezolizumab lehine daha belirgin bir sonuç görüldü.

Tümör dokusunda bağışıklık hücrelerinin yoğunluğunu gösteren tümör infiltre edici lenfosit düzeyi yüksek bazı hastalarda da olası yarar sinyalleri saptandı.

Ancak alt grup analizleri çalışmanın ana sonucunun yerine geçmiyor.

Bulgular daha çok, gelecekte immünoterapiden yararlanma olasılığı yüksek hastaların biyolojik özellikler kullanılarak daha iyi seçilip seçilemeyeceği sorusunu gündeme getiriyor.

Bağışıklıkla ilişkili yan etkiler daha sık görüldü

Derece 3 ve üzerindeki tedavi sırasında gelişen advers olaylar atezolizumab grubunda yüzde 75,3, plasebo grubunda yüzde 73,4 oranında bildirildi.

Bağışıklık sistemiyle ilişkili advers olaylar arasındaki fark daha belirgindi.

Bu olaylar atezolizumab grubunda yüzde 27,6, plasebo grubunda yüzde 11,4 oranında kaydedildi.

Çalışma bu nedenle yalnızca olası yararı değil, tedavinin getirdiği ek riskleri de değerlendirmeye imkân veriyor.

Faz 3 araştırmanın ana mesajı net: Atezolizumabın tüm çalışma popülasyonunda olaysız sağkalım açısından istatistiksel üstünlüğü gösterilemedi. Bazı alt gruplardaki sonuçların ise yeni araştırmalarla doğrulanması gerekiyor.

İkinci araştırma bağırsak mantarlarına yöneldi

Nature Medicine'da yayımlanan ikinci araştırmanın odağında inflamatuvar bağırsak hastalıkları ve bağırsak mikrobiyotası vardı.

Bağırsak mikrobiyotası denildiğinde çoğunlukla bakteriler öne çıksa da sindirim sisteminde mantarlar da bulunuyor. Bu mantar topluluğu bağırsak ekosisteminin bir parçasını oluşturuyor.

Araştırmada hafif veya orta düzey ülseratif kolit ya da Crohn hastalığı bulunan ve hafif oral kandidiyazı olan 53 hasta değerlendirildi.

Katılımcıların 18'i lokal etkili nistatin, 35'i ise sistemik antifungal ilaç flukonazol aldı.

Candida yükünde azalma görüldü

Flukonazol alan grupta bağırsaktaki Candida yükünün azaldığı belirlendi.

Araştırmacılar aynı zamanda bağırsaktaki mantar topluluğunun yapısında, bakteriyel çeşitlilikte ve mikroorganizmaların ürettiği bazı metabolitlerde değişiklikler saptadı.

Kısa zincirli yağ asidi üretimiyle ilişkilendirilen bazı bakterilerin arttığı ve bazı anti-inflamatuvar metabolitlerde değişiklik meydana geldiği bildirildi.

Bu mikrobiyal değişiklikler, sekiz haftalık izlem sırasında hastalık aktivitesi göstergelerindeki iyileşmeyle birlikte görüldü.

Çalışma, bağırsaktaki mantarların değiştirilmesinin yalnızca mantar topluluğunu değil, bakteriyel mikrobiyotayı ve bağırsaktaki metabolik ortamı da etkileyebileceğini düşündürüyor.

Flukonazol IBD tedavisi olarak yorumlanmamalı

Araştırmanın klinik açıdan en önemli sınırı çalışma tasarımından kaynaklanıyor.

Bu çalışma, flukonazolün Crohn hastalığı veya ülseratif kolit tedavisindeki etkinliğini kanıtlamak üzere tasarlanmış büyük bir randomize kontrollü klinik araştırma değil.

Toplam katılımcı sayısı 53 ve izlem süresi sekiz hafta.

Bu nedenle bulgular, inflamatuvar bağırsak hastalığı bulunan kişilerin antifungal ilaç kullanması gerektiği anlamına gelmiyor.

Araştırmanın bilimsel değeri daha çok bağırsaktaki mantarlar, bakteriler ve metabolitler arasındaki ilişkinin insanlarda incelenmiş olmasından kaynaklanıyor.

Bu mekanizmanın hastalık tedavisinde kullanılıp kullanılamayacağını belirlemek için daha büyük ve kontrollü klinik araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.

Üçüncü araştırma yağlı karaciğerde beş farklı profil belirledi

2 Eylül'de Nature Communications'ta yayımlanan üçüncü araştırmada metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı, kısa adıyla MASLD ele alındı.

Araştırmacılar elektronik sağlık kayıtlarıyla bağlantılı genomik kohortları kullanarak aynı MASLD tanısı altında farklı hasta grupları bulunup bulunmadığını araştırdı.

Analiz sonucunda farklı klinik ve genetik özelliklere sahip beş hasta profili belirlendi.

Elde edilen sınıflandırmanın bağımsız bir kohortta da büyük ölçüde yeniden görülmesi araştırmanın önemli yönlerinden biri oldu.

Aynı tanının altında farklı hastalık yolları

MASLD; obezite, insülin direnci, tip 2 diyabet ve diğer metabolik bozukluklarla yakından ilişkili olabilen yaygın bir karaciğer hastalığı.

Yeni araştırma ise aynı MASLD tanısını alan hastaların hastalığının aynı biyolojik süreçlerle ilerlemeyebileceğine ilişkin veriler sundu.

Belirlenen beş grubun metabolik hastalık yükleri, genetik özellikleri ve uzun dönem klinik sonuçları birbirinden farklıydı.

Bazı gruplarda kalp, damar ve böbrek hastalıklarıyla birlikte yüksek metabolik hastalık yükü öne çıktı.

Başka gruplarda obezite ve farklı eşlik eden klinik özellikler daha belirgindi.

Genetik özelliklerin daha fazla öne çıktığı bazı hasta gruplarında ise klasik metabolik hastalık yükü görece düşük olmasına rağmen ciddi karaciğer sonuçları görülebildi.

Araştırmacılar TM6SF2, MBOAT7 ve HSD17B13 gibi karaciğer hastalıklarıyla ilişkilendirilen genetik varyantların alt gruplar arasında farklı dağılımlar gösterebildiğini belirledi.

Beş grup henüz yeni bir klinik sınıflandırma değil

Araştırmada belirlenen beş hasta profilinin bugünden itibaren klinik tanıda kullanılabilecek yeni MASLD alt tipleri olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Gruplar klinik ve genomik verilerin istatistiksel analizi sonucunda oluşturuldu.

Araştırma gözlemsel nitelikte olduğu için belirlenen genetik ve klinik ilişkiler tek başına neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor.

Sınıflandırmanın farklı ülkelerde, farklı genetik kökenlerden gelen hasta topluluklarında ve bağımsız araştırmalarda doğrulanması gerekiyor.

Doğrulanması halinde bu yaklaşım gelecekte MASLD hastalarının yalnızca karaciğerde yağlanmanın varlığına göre değil, hastalığın altında yatan biyolojik ve metabolik özelliklere göre de değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.

Üç araştırmada ortak nokta: Her hasta aynı değil

Üçlü negatif meme kanseri, inflamatuvar bağırsak hastalıkları ve yağlı karaciğer ilk bakışta birbirinden oldukça farklı hastalıklar.

Son iki günde yayımlanan bu araştırmaların ortak noktası ise hastaların aynı tanıyı taşısalar bile tedaviye yanıtlarının ve hastalığın biyolojik özelliklerinin aynı olmayabileceğini göstermeleri.

Meme kanseri çalışmasında atezolizumab tüm çalışma grubunda ana hedef açısından istatistiksel üstünlük sağlayamadı. Buna karşılık belirli hasta gruplarında farklı yarar sinyalleri görüldü.

Bağırsak araştırması, inflamatuvar bağırsak hastalıklarında yalnızca bakterilerin değil, mantar topluluklarının da mikrobiyal ekosistemin bir parçası olarak incelenmesi gerektiğine ilişkin insan verisi sundu.

MASLD araştırması ise aynı hastalık tanısının altında farklı genetik ve klinik özelliklere sahip hasta profilleri bulunabileceğini gösterdi.

Bu sonuçlar henüz üç hastalığın tedavi yaklaşımını tek başına değiştirmiyor.

Ancak araştırmalar, modern tıpta giderek güçlenen bir yaklaşımı destekliyor: Hastalığın yalnızca adını değil, hastanın biyolojik özelliklerini de anlamak.

Kişiselleştirilmiş tedavinin klinik uygulamaya dönüşebilmesi için ise bu biyolojik sinyallerin bağımsız hasta gruplarında doğrulanması ve hastaların tedavi sonuçlarını gerçekten iyileştirdiğinin güçlü klinik araştırmalarla gösterilmesi gerekiyor.

Kaynaklar

• Nature Medicine – Atezolizumab in early triple-negative breast cancer: the randomized phase 3 NSABP B-59/GeparDouze trial – 1 Eylül 2026

• Nature Medicine – Antifungal therapy improves microbiome dynamics in inflammatory bowel disease – 1 Eylül 2026

• Nature Communications – Subtyping metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease using electronic health record-linked genomic cohorts reveals diverse etiologies and progression – 2 Eylül 2026

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Sultangazi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üroloji Kliniği ile Obezite Merkezi’nden Dr. Abdulkadir Özmez ve Dr. Emel Şimşek tarafından gerçekleştirilen araştırmada, vücut kitle indeksi 30 kg/m² ve üzerinde olan 139 kadının verileri incelendi.

Scientific Reports’ta yayımlanan çalışmada araştırmacılar, obezitesi olan kadınlardaki mesane depolama şikâyetlerinin metabolik bozukluklarla ne ölçüde ilişkili olduğunu değerlendirdi.

Araştırmanın temel analizinde yaş ve aktif sigara kullanımı daha yüksek genel üriner depolama semptom yüküyle bağımsız olarak ilişkili bulundu. İncelenen tekil metabolik göstergelerden hiçbiri ise çok değişkenli modelde bağımsız belirleyici olarak öne çıkmadı.

Kadınların yüzde 42’si günde sekizden fazla idrara çıktı

Çalışmada mesane yakınmalarının yaygınlığına ilişkin veriler de ortaya konuldu.

Katılımcıların yüzde 44,5’i ani ve güçlü idrar yapma ihtiyacı olarak tanımlanan idrar sıkışması yaşadığını bildirdi.

Kadınların yüzde 42,3’ü günde sekizden fazla idrara çıktığını, yüzde 38,1’i ise geceleri en az iki kez idrar yapmak için uyandığını belirtti.

Bu oranlar yalnızca obezitesi olan ve bir obezite merkezinde değerlendirilen kadınları kapsıyor. Araştırmada obezitesi olmayan bir kontrol grubu bulunmadığı için sonuçlar, obezitenin bu şikâyetleri normal kilolu kadınlara göre ne kadar artırdığını göstermiyor.

Metabolik göstergeler bağımsız belirleyici çıkmadı

Araştırmacılar, insülin direncinin hesaplanmasında kullanılan HOMA-IR, HDL kolesterol ve diğer metabolik göstergeler ile mesane semptomları arasındaki ilişkileri değerlendirdi.

İlk analizlerde HOMA-IR ve HDL kolesterol ile genel semptom puanı arasında zayıf ilişkiler görüldü. Çok sayıda istatistiksel karşılaştırmanın etkisini hesaba katan düzeltmelerden sonra ise bu ilişkiler anlamlılığını korumadı.

Diğer faktörlerin birlikte değerlendirildiği çok değişkenli modelde de herhangi bir tekil metabolik belirteç, genel mesane depolama semptom yükünün bağımsız belirleyicisi olmadı.

Bu bulgu, yüksek kan şekeri veya diyabetin sık idrara çıkmayla ilişkili olmadığı anlamına gelmiyor.

Diyabet ve belirgin kan şekeri yüksekliği idrar miktarını artırabilen bilinen tıbbi durumlar arasında bulunuyor. Yeni çalışma ise farklı bir soruya odaklanarak yalnızca obezitesi olan kadınların kendi aralarındaki metabolik farklılıkların genel mesane semptom yükünü açıklayıp açıklamadığını araştırdı.

Yaş ilerledikçe semptom yükü yükseldi

Çok değişkenli analizde yaş, genel mesane depolama semptom yüküyle bağımsız ilişki gösteren iki değişkenden biri oldu.

Yaş için beta katsayısı bir standart sapmalık artış başına 1,81 olarak hesaplandı. Çalışmadaki yaş standart sapması yaklaşık 12,2 yıldı.

Başka bir ifadeyle yaklaşık 12 yıllık yaş farkı, modelde diğer değişkenler hesaba katıldığında genel semptom puanının yaklaşık 1,8 puan daha yüksek olmasıyla ilişkiliydi.

Bu sonuç her yaş yılı için 1,81 puanlık artış olduğu anlamına gelmiyor.

Araştırmanın kesitsel yapısı nedeniyle ileri yaşın mesane şikâyetlerine doğrudan neden olduğu da söylenemiyor.

Aktif sigara kullananlarda puan yaklaşık 3,6 daha yüksekti

Aktif sigara kullanımı da genel semptom yüküyle bağımsız ilişki gösterdi.

Diğer değişkenler hesaba katıldığında aktif sigara kullananların mesane depolama semptom puanı yaklaşık 3,6 puan daha yüksekti.

Bu bulgunun önemli sınırlılıkları bulunuyor. Çalışmadaki 139 kadından yalnızca 24’ü aktif sigara kullanıyordu. Sigara maruziyeti de günlük tüketim, kullanım süresi veya paket-yıl üzerinden ayrıntılı olarak ölçülmedi.

Bu nedenle araştırmadan sigaranın doğrudan mesane şikâyetlerine yol açtığı sonucu çıkarılamıyor.

Kronik öksürük, yaşam tarzı, eşlik eden hastalıklar ve ölçülmeyen başka faktörler görülen ilişkiye katkıda bulunmuş olabilir.

Gece iki kez idrara kalkmanın bağımsız nedeni bulunmadı

Araştırmacılar gecede iki veya daha fazla kez idrara kalkmayı ayrıca değerlendirdi.

Ana analizde yaş, aktif sigara kullanımı ve incelenen metabolik göstergelerin hiçbiri gecede en az iki kez idrara kalkmayla bağımsız olarak ilişkili bulunmadı.

Bu nedenle araştırma, gece tuvalete kalkmanın nedeninin sigara, yaş veya obezite olduğunu göstermiyor.

Gece idrara çıkma sayısının 0, 1, 2 ve 3 veya daha fazla şeklinde derecelendirildiği ikincil duyarlılık analizinde ise yaş ve aktif sigara kullanımı daha yüksek noktüri yüküyle ilişkili bulundu.

Ancak bu ikincil sonuç, araştırmanın önceden belirlenen ana noktüri analizinin yerine geçmiyor.

Gecede en az iki kez idrara kalkan katılımcı sayısının 53 olması da bu analizin daha küçük ilişkileri yakalama gücünü sınırlamış olabilir.

Kullanılan semptom puanı çalışmaya özgü

Araştırmada üriner şikâyetleri değerlendirmek amacıyla aşırı aktif mesane sorgulamasından uyarlanmış altı maddelik bir ölçüm kullanıldı.

Araştırmacılar, soruların ve puanlamanın standart OAB-q Short Form ölçeğinden farklı olduğunu belirtti.

Bu nedenle elde edilen 6 ile 36 arasındaki toplam puan, doğrulanmış standart ölçeğin puanı olarak değil, yalnızca bu araştırmaya özgü genel semptom yükü ölçümü olarak değerlendirildi.

Bu ayrım sonuçların klinik yorumlanması açısından önemli. Çalışmadaki belirli bir puanın tek başına aşırı aktif mesane tanısı koydurduğu söylenemez.

Obezite ve mesane sağlığı arasındaki ilişki uzun süredir araştırılıyor

Obezite ile idrar kaçırma ve diğer alt üriner sistem yakınmaları arasındaki bağlantı daha önce de çok sayıda araştırmaya konu oldu.

Karın içi basıncın artması ve pelvik tabana binen yük, obeziteyle üriner yakınmalar arasındaki olası mekanizmalardan bazıları olarak değerlendiriliyor. Metabolik ve inflamatuvar değişikliklerin de mesane işlevlerini etkileyebileceği araştırılıyor.

Yeni çalışmanın odak noktası ise obezitesi olan kadınların kendi içindeki farklılıkları karşılaştırmak oldu.

Sonuçlar, bu gruptaki genel depolama semptom yükünün yalnızca kan şekeri, insülin direnci veya lipid değerleri üzerinden açıklanamayabileceğine işaret etti.

Obezite kliniklerinde mesane yakınmaları da sorgulanabilir

Araştırmacıların sonuçları, obezite kliniklerinde özellikle ileri yaştaki ve aktif sigara kullanan kadınlarda mesane yakınmalarının sorgulanmasının gözden kaçan semptomların belirlenmesine yardımcı olabileceğini düşündürüyor.

Bu bulgu yeni bir tedavi önerisi veya tarama kılavuzu anlamına gelmiyor.

Sık idrara çıkmanın diyabetten aşırı aktif mesaneye, kullanılan ilaçlardan fazla sıvı tüketimine kadar çok sayıda nedeni bulunabiliyor. Gece idrara kalkma ise uyku apnesi, kalp hastalıkları, sıvı tüketimi, yaşa bağlı değişiklikler ve uyku sorunları dahil farklı durumlarla ilişkili olabiliyor.

Yeni başlayan veya giderek artan sık idrara çıkma; aşırı susama, açıklanamayan kilo kaybı, idrarda kan, yanma, ateş, ağrı veya belirgin idrar kaçırmayla birlikte görülüyorsa tıbbi değerlendirme gerekiyor.

Çalışmanın sonuçları neden temkinli yorumlanmalı

Araştırmanın en önemli sınırlılığı kesitsel olması. Katılımcıların belirli bir dönemdeki özellikleri ve semptomları birlikte değerlendirildiği için hangi faktörün diğerine neden olduğu belirlenemiyor.

Çalışmanın tek merkezde yapılması ve yalnızca 139 obez kadın içermesi sonuçların daha geniş nüfusa genellenmesini de sınırlıyor.

Obezitesi olmayan kadınlardan oluşan bir kontrol grubu bulunmuyor.

Mesane yakınmalarının değerlendirilmesinde standart ölçeğin değiştirilmiş bir biçiminin kullanılması ve semptomların büyük ölçüde katılımcıların kendi bildirimlerine dayanması da diğer sınırlılıklar arasında.

Uyku apnesi, akşam alınan sıvı miktarı, gece üretilen idrar hacmi, uyku kalitesi, fiziksel aktivite, bazı ilaçların kullanım zamanı ve sigara maruziyetinin miktarı gibi sonuçları etkileyebilecek bazı değişkenler ayrıntılı olarak ölçülmedi.

Bu nedenle yaş ve sigarayla saptanan ilişkilerin daha geniş, çok merkezli ve uzun süreli araştırmalarda doğrulanması gerekiyor.

Türkiye’den aynı gün yayımlanan araştırma

Çalışma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Sultangazi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nden Dr. Abdulkadir Özmez ve Dr. Emel Şimşek tarafından gerçekleştirildi.

Araştırmada dış finansman kullanılmadığı ve yazarların çıkar çatışması bildirmediği açıklandı.

Çalışma için Sultangazi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan onay alındı ve katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam toplandı.

Araştırmanın ortaya koyduğu temel tablo, obezitesi olan kadınlardaki mesane depolama şikâyetlerinin yalnızca metabolik değerlerle açıklanamayabileceği yönünde.

Yaş ve aktif sigara kullanımı daha yüksek genel semptom yüküyle ilişkili görünürken, incelenen metabolik göstergeler bağımsız belirleyici olarak öne çıkmadı.

Kaynaklar

• Scientific Reports – Storage symptom burden in women with obesity is associated more with age and smoking than metabolic biomarkers: prospectively collected cross-sectional data, 2 Eylül 2026

• Sağlık Bilimleri Üniversitesi Sultangazi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi – Obezitesi olan kadınlarda mesane depolama semptomları araştırması

Li, Jin ve Tay imzalı çalışmada, Global Burden of Disease 2023 verileri kullanılarak 1990-2023 arasındaki ölüm eğilimleri incelendi. Araştırma, 204 ülke ve bölgeyi kapsadı; alkole bağlı karaciğer kanseri, siroz, alkolik kardiyomiyopati ve alkol kullanım bozukluklarına bağlı ölümler ayrı ayrı değerlendirildi.

Verilere göre 2023 yılında bu dört başlıkta dünya genelinde 637 bin 780 ölüm alkole atfedildi. Bu ölümlerin 308 bin 829’u siroz, 171 bin 585’i alkol kullanım bozuklukları, 95 bin 54’ü karaciğer kanseri, 62 bin 312’si ise alkolik kardiyomiyopati ile ilişkilendirildi.

Uzun dönemli tabloya bakıldığında siroz, alkolik kardiyomiyopati ve alkol kullanım bozukluklarına bağlı yaşa standardize ölüm oranlarında düşüş görüldü. Alkole bağlı karaciğer kanserinde ise küresel oran 1990’da 100 binde 0,95 iken 2023’te 100 binde 1,03’e yükseldi.

Çalışmanın en çarpıcı bölümü pandemi dönemindeki kırılma oldu. Alkole bağlı karaciğer kanseri ölüm oranları 2016-2019 arasında yıllık tahmini yüzde 0,74 düşerken, 2020-2023 döneminde yıllık yüzde 1,73 artışa geçti.

Cinsiyete göre analizde kadınlarda değişim daha belirgin hesaplandı. 2020-2023 döneminde alkole bağlı karaciğer kanseri ölüm oranı kadınlarda yıllık yüzde 2,73, erkeklerde ise yıllık yüzde 1,47 arttı. Erkeklerde mutlak oran hâlâ daha yüksek olsa da kadınlardaki ivme araştırmacıların özellikle üzerinde durduğu başlıklardan biri oldu.

Ülkelere göre belirgin farklılıklar da saptandı. 2023 verilerinde Moğolistan, alkole bağlı karaciğer kanseri için 100 binde 20,60 ile en yüksek yaşa standardize ölüm oranına sahip ülke olarak bildirildi. Alkol kullanım bozukluklarında da en yüksek oran Moğolistan’da, sirozda Türkmenistan’da, alkolik kardiyomiyopatide ise Letonya’da kaydedildi.

Araştırmacılar, pandemi dönemindeki değişimi tek bir nedene bağlamıyor. Kanser taramalarındaki aksamalar, tanı ve tedavi gecikmeleri, sağlık hizmetlerine erişimdeki bozulma ve alkol tüketim alışkanlıklarındaki değişim olası etkenler arasında değerlendirildi.

Yazarlar, karaciğer kanserinin genellikle uzun yıllar içinde geliştiğini hatırlatarak pandemi dönemindeki içki tüketimi değişikliklerinin tek başına bu artışı açıklamasının biyolojik olarak zayıf bir ihtimal olduğunu belirtti. Bu nedenle bulgular, doğrudan neden-sonuç ilişkisi değil, aynı döneme denk gelen nüfus düzeyinde bir değişim olarak yorumlanmalı.

Çalışmanın sınırlılığı da bu noktada önem kazanıyor. Analiz, birey düzeyinde hasta kayıtlarına değil, GBD’nin modellenmiş küresel tahminlerine dayanıyor. Özellikle 2023 gibi yakın yıllarda ölüm nedeni kayıtlarındaki gecikmeler nedeniyle modelleme payı daha yüksek olabiliyor.

Araştırmacılara göre veriler, alkolle ilişkili karaciğer hastalıklarında erken tanı, riskli içiciliğin azaltılması ve kanser tarama yollarının güçlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Özellikle uzun süreli alkol kullanımı, siroz, kronik viral hepatit veya metabolik karaciğer hastalığı öyküsü bulunan kişilerde düzenli hekim takibi daha fazla anlam kazanıyor.

[1] Li Y.-Y., Jin Y. ve Tay F. R. - Global and national trends in alcohol-attributable deaths from 1990 to 2023 and projections to 2050 - npj Science of Food, 2026 - DOI: 10.1038/s41538-026-01067-0. [2] Global Burden of Disease 2023 - Küresel hastalık yükü ve ölüm nedeni tahminleri, 1990-2023. [3] News-Medical - Hugo Francisco de Souza tarafından hazırlanan bilimsel haber özeti, 1 Eylül 2026.

Yazıda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28. maddesinde yer alan “ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı” hatırlatıldı. Bu kapsamda memurların tacir veya esnaf sayılmalarını gerektirecek faaliyetlerde bulunamayacağı, ticari nitelikteki işlerde görev alamayacağı ve belirli kazanç getirici faaliyetleri yürütemeyeceği vurgulandı.

Değerlendirmede yalnızca fiilen elde edilen kazanç değil, faaliyetin kazanç sağlama potansiyeli de dikkate alındı. Buna göre dijital platformlarda düzenli içerik üretmek, uygulama geliştirmek veya internet üzerinden gelir doğurabilecek faaliyetlerde bulunmak, şartlarına göre ticari faaliyet kapsamında görülebilecek.

Yazıda ayrıca 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’ndaki sosyal içerik üreticiliği ve uygulama geliştiriciliğine ilişkin istisna düzenlemesine de işaret edildi. Ancak bu vergi istisnasının, memurlar açısından 657 sayılı Kanun’daki ticaret yasağını otomatik olarak ortadan kaldırmadığı değerlendirildi.

Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği’nin YÖK’e ilettiği görüş, özellikle üniversitelerde görev yapan akademik ve idari personel açısından önem taşıyor. Buna göre internetten düzenli gelir sağlayan ya da gelir elde etme potansiyeli bulunan dijital faaliyetlerde bulunan memurlar, somut olayın niteliğine göre disiplin sorumluluğuyla karşı karşıya kalabilir.

Uzmanlar, memurların sosyal medya, YouTube, web sitesi, reklam geliri, sponsorluk, uygulama satışı veya dijital hizmetlerden gelir elde etmeden önce kurum mevzuatını ve 657 sayılı Kanun hükümlerini dikkate alması gerektiğine dikkat çekiyor.

Orzax Medikal Müdürü Dr. Göktuğ Göktaş, okula dönüş döneminin çocuklar için önemli bir uyum süreci olduğunu belirterek, düzenli uyku, dengeli beslenme, günlük hareket ve hijyen alışkanlıklarının yeniden kazanılmasının okul başarısı ve genel iyilik hali açısından önemli olduğunu ifade etti.

Çocukların okulla ilgili duygularının da bu dönemde dikkate alınması gerektiğini vurgulayan Göktaş, “Okula gitmek istemiyorum” cümlesinin her zaman basit bir isteksizlik olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi. Yeni öğretmen, sınıf değişikliği, arkadaş ilişkileri, akademik beklentiler veya okul ortamına dair kaygıların çocuklarda okula uyumu zorlaştırabileceğine dikkat çekildi.

Uzmanlara göre çocukla yargılamadan konuşmak, kaygısını ifade etmesine fırsat tanımak ve isteksizlik uzun sürüyorsa altta yatan nedeni anlamaya çalışmak büyük önem taşıyor. Süregelen kaygı, okul reddi veya belirgin davranış değişikliklerinde ailelerin profesyonel destek alması öneriliyor.

Tatil boyunca geç yatıp geç kalkmaya alışan çocuklarda okul düzenine dönüş zaman alabiliyor. Özellikle ergenlik döneminde biyolojik ritmin daha geç uyumaya yatkın olması, erken okul saatleriyle uyum sorununa yol açabiliyor. Bu nedenle yatış ve kalkış saatlerinin okul başlamadan birkaç gün önce kademeli biçimde okul düzenine yaklaştırılması tavsiye ediliyor.

Beslenme düzeni de okula dönüş döneminin kritik başlıkları arasında yer alıyor. Araştırmalar, kahvaltının çocuk ve ergenlerde dikkat, bellek ve bazı bilişsel işlevler üzerinde olumlu etkiler gösterebildiğini ortaya koyuyor. Bu nedenle okul sabahlarında çocukların güne telaş içinde değil, düzenli bir öğünle başlamasına zaman ayrılması öneriliyor.

Okul döneminde masa başında geçirilen sürenin artması, ödevler, ulaşım ve ekran kullanımı çocukların hareket düzeyini azaltabiliyor. Uzmanlar, okul sonrası rutinde yürüyüş, oyun, bisiklet, spor veya çocuğun keyif aldığı fiziksel aktivitelere yer verilmesinin hem bedensel sağlık hem de akademik performans açısından destekleyici olabileceğini belirtiyor.

Okula dönüşle birlikte enfeksiyon riski de yeniden gündeme geliyor. Kalabalık sınıflar ve ortak kullanım alanları özellikle solunum yolu enfeksiyonlarının yayılımını kolaylaştırabiliyor. El yıkama alışkanlığının güçlendirilmesi, ateş ve belirgin hastalık belirtileri olan çocukların dinlendirilmesi ve yakın temasın azaltılması, okul ortamında bulaş riskini düşürmeye yardımcı olabiliyor.

Dr. Göktaş, okula dönüş sürecinde temel yaklaşımın çocuğun hem fiziksel hem de duygusal ihtiyaçlarını birlikte değerlendirmek olduğunu belirterek, sağlıklı beslenme, yeterli uyku, düzenli hareket ve hijyen alışkanlıklarının okul döneminde günlük rutinin doğal bir parçası haline getirilmesi gerektiğini kaydetti.

Kilo vermek isteyenlerin en sık zorlandığı noktalardan biri, akşam yemeğinde hem hafif hem de doyurucu seçenek bulmaktır. Tek kapta hazırlanan fırın yemekleri; sebze, kaliteli protein ve tam tahıl dengesini aynı öğünde birleştirdiğinde bu ihtiyaca pratik bir cevap verebilir.

Bu tür yemeklerin kilo kontrolüne katkısı, tek başına “zayıflatma” etkisinden değil, porsiyon yönetimini kolaylaştırmasından gelir. Tavuk, balık, hindi, yumurta, kuru baklagil, yoğurt, peynir, karnabahar, kabak, ıspanak, mantar ve esmer pirinç gibi malzemeler doğru ölçüde kullanıldığında daha uzun süre tok kalmaya yardımcı olabilir.

Beslenme uzmanlarının öne çıkardığı temel nokta şudur: Kilo kaybı için sürdürülebilir bir öğün, düşük kaloriyle yetinmekten ibaret değildir. Öğünde yeterli protein ve lif bulunması, kan şekeri dalgalanmalarını azaltmaya ve gün içinde kontrolsüz atıştırma isteğini sınırlamaya destek olabilir.

Protein; kas kütlesinin korunmasına, öğünden sonra tokluk hissinin uzamasına ve daha dengeli bir enerji alımına yardımcı olur. Lif ise sebzeler, tam tahıllar, baklagiller, meyveler ve kuruyemişlerden gelir; sindirimi yavaşlatarak daha dengeli bir tokluk sağlar.

Bu nedenle kilo kontrolü hedefleyen bir fırın yemeğinde tabağın büyük bölümünü sebzeler oluşturmalıdır. Kabak, karnabahar, brokoli, mantar, ıspanak, lahana, biber ve domates gibi sebzeler yemeğin hacmini artırırken kalori yükünü makul düzeyde tutar.

İkinci adım, yemeğe güçlü bir protein kaynağı eklemektir. Tavuk göğsü, hindi, somon, ton balığı, yumurta, lor peyniri, yoğurtlu soslar, kuru fasulye, nohut ve mercimek bu açıdan öne çıkar. Kırmızı et kullanılacaksa daha yağsız bölümler seçilmeli ve porsiyon küçük tutulmalıdır.

Üçüncü adım ise karbonhidrat seçimini akıllı yapmaktır. Beyaz pirinç, fazla makarna veya kalın hamur yerine esmer pirinç, bulgur, yulaf, karabuğday, kinoa ya da ölçülü tam buğday makarna tercih edilebilir. Böylece öğün hem daha tok tutar hem de kan şekeri açısından daha dengeli hale gelir.

Kremalı ve bol yağlı fırın yemekleri kilo kontrolü açısından hızla yüksek kalorili hale gelebilir. Bunun yerine yoğurt, az yağlı süt, sebze püresi, domates sosu, baharatlar, limon, dereotu, sarımsak ve az miktarda peynirle lezzet artırılabilir.

Pratik tarif fikirleri arasında tavuklu kabak fırın, limonlu dereotlu tavuk ve esmer pirinç, karnabaharlı sebze fırın, somonlu sebzeli fırın makarna, kıymalı karnabahar, ıspanaklı mantarlı tahıl fırın, hindili lahana ve pirinç fırın gibi seçenekler yer alabilir.

Burada belirleyici olan tarifin adı değil, içeriğidir. Aynı yemek, bol yağ ve büyük porsiyonla kilo kontrolünü zorlaştırabilir; sebze ağırlıklı, protein destekli ve ölçülü tahılla hazırlandığında daha dengeli bir akşam öğününe dönüşebilir.

Kilo vermek isteyenler için en uygulanabilir yöntemlerden biri, haftada birkaç ana yemeği önceden planlamaktır. Tek kap fırın yemekleri bu açıdan avantaj sağlar; pişirildikten sonra porsiyonlara ayrılabilir, ertesi gün öğle yemeğinde de kullanılabilir.

Ancak her bireyin enerji ihtiyacı farklıdır. Diyabet, böbrek hastalığı, kalp hastalığı, gebelik, emzirme dönemi veya düzenli ilaç kullanımı olan kişilerin kilo verme amacıyla beslenme değişikliği yapmadan önce hekim ya da diyetisyen görüşü alması gerekir.

KAYNAKLAR
EatingWell editoryal tarif derlemesi
CDC sağlıklı kilo yönetimi rehberleri
Mayo Clinic kilo kontrolü ve düşük enerji yoğunluğu bilgi notları
Harvard Chan Halk Sağlığı Okulu sağlıklı tabak ve lif kaynakları rehberleri

Türkiye Yeşilay Cemiyeti, kariyer sayfası üzerinden yeni açık pozisyonlarını duyurdu. Kurumun yayımladığı listeye göre İstanbul, Bursa, Kayseri, Kütahya, Diyarbakır ve Türkiye geneli olmak üzere farklı şehirlerde toplam 15 pozisyon için başvuru süreci yürütülüyor.

Açık pozisyonlar arasında Uluslararası Gelişim Uzman Yardımcısı, Bağış ve Sponsorluk Uzmanı, Bordro ve Özlük İşleri Müdürü, Grafik Tasarım Uzmanı, Videographer Uzmanı, Bilimsel Çalışmalar Müdürü, Hemşire, Klinik Psikolog, Sosyal Hizmet Uzmanı, Aşçı, Barista, Mekanik Bakım Yetkilisi, Elektrik Bakım Yetkilisi ve Temizlik-İkram Görevlisi gibi kadrolar bulunuyor.

İlanlarda Türkiye Yeşilay Cemiyeti’nin yanı sıra Yeşilay Danışmanlık ve Pazarlama A.Ş., Rehabilitasyon Merkezleri, Kurumsal İletişim Direktörlüğü, İnsan Kıymetleri Direktörlüğü, Yeşilay Akademi Direktörlüğü ile İdari ve Teknik İşler Direktörlüğü bünyesindeki ihtiyaçlara yer verildi.

Başvuru yapmak isteyen adayların pozisyon detaylarını Yeşilay Kariyer sayfası üzerinden inceleyebileceği belirtildi. İlanların tamamı tam zamanlı olarak listelenirken, bazı pozisyonlarda şehir bazlı başvuru imkânı sunuluyor.

Kaynak
Yeşilay Kariyer açık pozisyonlar sayfasında toplam 15 ilan yayımlandığı ve ilanların şehir/pozisyon dağılımı listelendiği görülüyor: Yeşilay Kariyer⁠

Beyti kebabı; baharatlı kıyma harcının uzun köfteler hâlinde pişirilmesi, lavaşa sarılıp dilimlenmesi ve domates sosuyla servis edilmesiyle hazırlanan sevilen kebap çeşitlerinden biri. Yoğurt ve tereyağlı sosla tamamlanan yemek, evde fırın kullanılarak da lokanta sunumuna yakın biçimde hazırlanabiliyor.

Başarılı bir Beyti kebabı için kıymanın yağ oranı, harcın yoğrulma süresi ve lavaşın ne kadar yağlandığı önem taşıyor. Fazla sulu soğan köfteyi gevşetebilir; gereğinden fazla yağlanan veya sosla önceden bekletilen lavaş ise çıtırlığını kısa sürede kaybedebilir.

TARİF KARTI

Kaç kişilik: 4 kişilik
Porsiyon: Yaklaşık 24 dilim
Hazırlık süresi: 30 dakika
Harcı dinlendirme: 30 dakika
İlk fırınlama: 18–22 dakika
Lavaşla ikinci fırınlama: 8–10 dakika
Toplam süre: Yaklaşık 1 saat 30 dakika
Pişirme yöntemi: Fırında
Fırın sıcaklığı: 210 ve 200 derece
Zorluk düzeyi: Orta
Temel ekipman: Büyük karıştırma kabı, fırın tepsisi, pişirme kâğıdı, küçük sos tenceresi, mutfak termometresi

BEYTİ KEBABI İÇİN MALZEMELER

KÖFTE HARCI İÇİN

- 500 g orta yağlı dana kıyma
- 100 g kuzu kıyma
- 1 küçük kuru soğan (yaklaşık 100 g)
- 2 diş sarımsak (yaklaşık 8 g)
- 20 g galeta unu
- 8 g tuz
- 1 çay kaşığı tatlı kırmızı toz biber
- Yarım çay kaşığı kimyon
- Yarım çay kaşığı karabiber
- Yarım çay kaşığı pul biber; isteğe bağlı
- 15 ml soğuk su

SARMAK İÇİN

- 4 adet orta boy lavaş (toplam yaklaşık 300 g)
- 40 g tereyağı
- 15 ml zeytinyağı

DOMATES SOSU İÇİN

- 20 g tereyağı
- 15 ml zeytinyağı
- 20 g domates salçası
- 300 g rendelenmiş domates
- 150 ml sıcak su
- Yarım çay kaşığı tuz
- Yarım çay kaşığı toz kırmızı biber

YOĞURTLU SERVİS İÇİN

- 400 g koyu kıvamlı yoğurt
- 1 küçük diş sarımsak; isteğe bağlı
- Bir tutam tuz

ÜZERİ İÇİN

- 15 g tereyağı
- Yarım çay kaşığı toz kırmızı biber veya pul biber

LOKANTA USULÜ BEYTİ KEBABI NASIL YAPILIR?

1. Kuru soğanı rendenin ince tarafıyla rendeleyin. Rendelenmiş soğanı temiz bir bezin veya ince süzgecin içinde sıkarak fazla suyunu çıkarın.

2. Sarımsakları ezin veya çok ince kıyın. Dana kıyma ile kuzu kıymayı geniş bir karıştırma kabına alın.

3. Suyu sıkılmış soğanı, sarımsağı, galeta ununu, tuzu, kırmızı toz biberi, kimyonu, karabiberi ve isteğe bağlı pul biberi kıymaya ekleyin.

4. Soğuk suyu ilave edin. Harcı elinizle 6–8 dakika, yapışkan ve bütünleşmiş bir kıvam alıncaya kadar yoğurun.

5. Kabın üzerini kapatın ve köfte harcını buzdolabında 30 dakika dinlendirin. Çiğ kıymayı oda sıcaklığında bekletmeyin.

6. Fırını alt-üst ayarda 210 dereceye ısıtın. Fırın tepsisine pişirme kâğıdı serin.

7. Dinlenen harcı dört eşit parçaya bölün. Her parçayı yaklaşık 22–24 cm uzunluğunda, düzgün ve fazla kalın olmayan bir köfte rulosu hâline getirin.

8. Köfte rulolarını tepsiye aralarında boşluk kalacak şekilde yerleştirin. Üzerlerine yağ eklemeyin; kıymanın kendi yağı pişme sırasında yeterli olacaktır.

9. Köfteleri önceden ısıtılmış 210 derece fırında 18–22 dakika pişirin. Sürenin ortasında dikkatlice çevirerek iki yüzünün dengeli kızarmasını sağlayın.

10. Kıymanın güvenle tüketilebilmesi için köftelerin merkez sıcaklığının en az 71 dereceye ulaşmasını sağlayın. Termometre yoksa iç kısmında çiğ veya pembe kıyma kalmadığını kontrol edin.

11. Pişen köfteleri fırından çıkarıp 5 dakika dinlendirin. Bu sırada fırın sıcaklığını 200 dereceye düşürün.

12. Lavaşları çalışma tezgâhına alın. Tereyağını eritin ve zeytinyağıyla karıştırın.

13. Her lavaşın yalnızca iç yüzüne fırçayla ince bir tabaka yağ sürün. Fazla yağ kullanmak lavaşın gevşemesine neden olabilir.

14. Bir köfte rulosunu lavaşın kenarına yerleştirin. Lavaşı köftenin çevresine sıkı ancak yırtmayacak biçimde sarın.

15. Sarılan lavaşın açık kenarı altta kalacak şekilde yerleştirin. Kalan köfte ve lavaşları da aynı yöntemle hazırlayın.

16. Ruloları yaklaşık 3 cm kalınlığında dilimleyin. Keskin bir bıçak kullanarak lavaşı ezmeden tek hareketle kesin.

17. Beyti dilimlerini pişirme kâğıdı serilmiş tepsiye, kesik yüzleri yukarı bakacak şekilde ve aralarında az miktarda boşluk bırakarak dizin.

18. Dilimlerin üzerine kalan yağ karışımından çok ince bir tabaka sürün. Tepsiyi 200 derece fırına vererek 8–10 dakika pişirin.

19. Lavaşların kenarları hafifçe kızarıp çıtırlaştığında tepsiyi fırından çıkarın. Fazla pişirmek lavaşın sertleşmesine neden olabilir.

DOMATES SOSU NASIL HAZIRLANIR?

20. Tereyağı ile zeytinyağını küçük bir sos tenceresine alın. Yağ ısındığında domates salçasını ekleyin.

21. Salçayı orta-kısık ateşte yaklaşık 1 dakika, yakmadan kavurun. Rendelenmiş domatesi ilave edin.

22. Domatesi 6–8 dakika, fazla suyu büyük ölçüde çekilinceye kadar pişirin.

23. Sıcak suyu, tuzu ve kırmızı toz biberi ekleyin. Sosu kısık ateşte 5–7 dakika daha kaynatın.

24. Sos akışkan fakat su gibi ince olmayan bir kıvama geldiğinde ocağı kapatın. Çok koyulaşırsa az miktarda sıcak su ekleyin.

YOĞURTLU SOS NASIL HAZIRLANIR?

25. Yoğurdu bir kâseye alın. Sarımsak kullanıyorsanız ezerek yoğurda ekleyin.

26. Bir tutam tuz ilave edip pürüzsüzleşinceye kadar karıştırın. Yoğurdu servis saatine kadar buzdolabında tutun.

27. Çok soğuk yoğurt sıcak tabakta hızla sulanabileceği için servis öncesinde yalnızca 10 dakika kadar buzdolabından çıkarabilirsiniz.

BEYTİ KEBABI NASIL SERVİS EDİLİR?

28. Sıcak domates sosunun bir bölümünü servis tabağının tabanına ince bir tabaka hâlinde yayın.

29. Fırından çıkan Beyti dilimlerini tabağa dairesel veya sıra hâlinde yerleştirin.

30. Domates sosunu lavaşların tamamını ıslatmayacak şekilde dilimlerin üzerine ve aralarına gezdirin.

31. Yoğurdu tabağın ortasına veya kenarına koyun. Yoğurdu doğrudan kaynar sosla karıştırmayın.

32. Üzeri için tereyağını küçük tavada eritin. Kırmızı biberi ekleyip hemen ocaktan alın ve ölçülü biçimde Beyti dilimleriyle yoğurdun üzerine gezdirin.

BEYTİ KEBABININ PÜF NOKTALARI

- Orta yağlı kıyma kullanın. Çok yağsız kıyma köftenin kuru ve sert kalmasına yol açabilir.
- Dana ve kuzu kıymayı karıştırmak daha yoğun kebap aroması verir. Yalnızca dana kıyma da kullanılabilir.
- Soğanın suyunu mutlaka sıkın. Fazla soğan suyu harcı gevşeterek köftelerin fırında dağılmasına neden olabilir.
- Harcı kısa süre karıştırmak yerine 6–8 dakika yoğurun. Proteinlerin birbirine bağlanması köftenin şeklini korumasına yardımcı olur.
- Harcı yoğurduktan sonra buzdolabında dinlendirin. Soğuk harca şekil vermek daha kolaydır.
- Köfte rulolarını aşırı kalın hazırlamayın. Kalın ruloların dışı kızarırken iç kısmı geç pişebilir.
- Köfteyi çiğ hâlde lavaşa sarmayın. İlk pişirme sırasında kıymadan çıkan sıvı ve yağ, lavaşı hamurlaştırabilir.
- Lavaşın yalnızca iç yüzünü hafifçe yağlayın. Fazla tereyağı çıtırlığı azaltabilir.
- Ruloları kesmeden önce açık kenarlarının altta kalmasını sağlayın. Bu yöntem sarımın açılmasını önler.
- Domates sosunu servis anında ekleyin. Sosla bekleyen lavaş kısa sürede yumuşar.
- Yoğurdu kaynatmayın ve çok sıcak sosun doğrudan içine dökmeyin. Isı farkı yoğurdun sulanmasına veya kesilmiş görünmesine neden olabilir.
- Tereyağındaki kırmızı biberi yakmayın. Yanan baharat acı ve keskin bir tat bırakır.

UYGUN MALZEME İKAMELERİ

Kuzu kıyma kullanılmayacaksa tarifin tamamı 600 g orta yağlı dana kıymayla hazırlanabilir. Yağsız kıyma kullanılıyorsa harca 15 ml zeytinyağı eklenebilir.

Galeta unu yerine 25 g ufalanmış bayat ekmek içi kullanılabilir. Ekmeğin çok ıslak olmamasına dikkat edilmelidir.

Hazır lavaş yerine ince açılmış tandır ekmeği kullanılabilir. Çok kalın ekmekler sarılırken kırılabilir ve fırında ağır bir doku oluşturabilir.

Taze domates bulunmadığında 250 g süzülmüş konserve doğranmış domates kullanılabilir. Konserve ürün tuz içeriyorsa sosun tuzu azaltılmalıdır.

Sarımsaklı yoğurt yerine sade yoğurt kullanılabilir. Süzme yoğurt çok koyuysa 15–30 ml soğuk içme suyuyla açılabilir.

SERVİS ÖNERİSİ

Beyti kebabını domates sosu ve yoğurdun yanı sıra közlenmiş domates, sivri biber, sumaklı soğan veya maydanozla servis edebilirsiniz.

Yanında sade bulgur pilavı, pirinç pilavı ya da çoban salatası sunulabilir. Lavaş içerdiği için pilav porsiyonunu küçük tutmak daha dengeli bir tabak oluşturur.

Beyti dilimlerini tabağa yerleştirdikten sonra uzun süre bekletmeyin. En iyi doku, lavaş fırından çıktıktan hemen sonra elde edilir.

SAKLAMA VE YENİDEN ISITMA

Pişmiş Beyti kebabı oda sıcaklığında iki saatten uzun bekletilmemelidir. Çok sıcak ortamlarda bu süre bir saati geçmemelidir.

Artan Beyti dilimleri, domates sosu ve yoğurt ayrı kaplarda saklanmalıdır. Kaplar ilk sıcaklıkları geçince kapatılarak buzdolabına kaldırılmalıdır.

Beyti dilimleri buzdolabında en fazla 2 gün, domates sosu 3 gün, yoğurtlu karışım ise 2 gün saklanabilir.

Yeniden ısıtmak için yalnızca tüketilecek Beyti dilimlerini 180 derece fırında 8–10 dakika ısıtın. Sosu ayrı tencerede ısıtıp servis sırasında ekleyin. Yoğurdu ısıtmayın.

Pişmiş ve sossuz Beyti ruloları tamamen soğuduktan sonra hava almayan kapta bir aya kadar dondurulabilir. Buzdolabında çözdürüldükten sonra fırında iyice ısıtılmalı ve yeniden dondurulmamalıdır.

SIK YAPILAN HATALAR

Köftenin dağılması: Soğanın suyunun sıkılmaması, harcın yeterince yoğrulmaması veya dinlendirilmeden şekillendirilmesi köftenin parçalanmasına yol açabilir.

Köftenin kuru kalması: Çok yağsız kıyma kullanmak, ruloları ince hazırlamak veya gereğinden uzun pişirmek iç dokuyu kurutabilir.

Lavaşın yumuşaması: Köfteyi sıcak ve fazla sulu hâlde sarmak, çok yağ kullanmak veya domates sosunu erken eklemek çıtırlığı azaltır.

Lavaşın açılması: Rulonun gevşek sarılması veya açık kenarın tepside üste gelmesi pişirme sırasında şeklin bozulmasına neden olabilir.

Sosun fazla ekşi olması: Tam olgunlaşmamış domates kullanılması veya salçanın miktarının artırılması sosu keskinleştirebilir.

Yoğurdun sulanması: Sıcak tabağa çok soğuk yoğurt koymak veya yoğurdu kaynar sosla doğrudan karıştırmak kıvamı bozabilir.

Beşiktaş’ın orta saha transferi için gündemine aldığı Quinten Timber konusunda beklenen gelişme İngiltere’den geldi.

Premier League ekiplerinden Crystal Palace, Hollandalı futbolcunun transferini resmen duyurdu. Böylece son günlerde Beşiktaş ile adı anılan Timber’ın yeni adresi İngiltere oldu.

Crystal Palace transferi bitirdi

İngiliz kulübünün resmî açıklamasına göre Quinten Timber, Marsilya’dan kalıcı transferle Crystal Palace kadrosuna katıldı.

Transfer sürecinin son saatlerinde Crystal Palace’ın görüşmeleri hızlandırdığı ve oyuncunun tercihini İngiltere’den yana kullandığı bildiriliyordu. Kulübün resmî açıklamasıyla birlikte transfer kesinlik kazandı.

L’Équipe yaklaşık 20 milyon euro demişti

Fransız basını da transferin mali boyutuna ilişkin dikkat çeken bilgiler paylaşmıştı.

L’Équipe, Crystal Palace ile Marsilya arasındaki görüşmelerin yaklaşık 20 milyon euroya, bonuslar dahil ulaşan bir paket üzerinden sonuçlanmaya yakın olduğunu aktarmıştı.

İngiliz basınında ise Timber’ın yeni kulübüyle uzun süreli sözleşme imzaladığı belirtildi.

Beşiktaş dosyası kapandı

Quinten Timber’ın adı son dönemde Beşiktaş ile de anılıyordu.

Siyah-beyazlıların orta saha arayışlarında Hollandalı oyuncunun durumunu takip ettiği ve transfer ihtimalini değerlendirdiği öne sürülmüştü.

Ancak Crystal Palace’ın resmî açıklamasıyla birlikte Beşiktaş açısından bu transfer ihtimali tamamen ortadan kalktı.

Yeni rota merak konusu

Timber transferinin sonuçlanmasının ardından Beşiktaş’ın orta saha için hangi isme yöneleceği merak ediliyor.

Transfer döneminin son bölümünde kadrosunu güçlendirmek isteyen siyah-beyazlıların alternatif isimler üzerindeki çalışmalarını sürdürmesi bekleniyor.

Kaynaklar

1. Crystal Palace
2. L’Équipe
3. BBC Sport

Kamuyu Aydınlatma Platformu’na yapılan bildirimde, transfer görüşmelerine konu futbolcunun adının El-Chadaille Bitshiabu olduğu, kulübünün ise RasenBallsport Leipzig GmbH olarak kayıtlara geçtiği belirtildi. Açıklamada transfer şekli “kiralama” olarak yer aldı.

Bu bildirim, transferin resmen tamamlandığı anlamına gelmese de Galatasaray’ın oyuncu için resmi süreci başlattığını ortaya koydu. Avrupa basınında yer alan haberlerde ise taraflar arasında anlaşmanın büyük ölçüde sağlandığı, transferin satın alma opsiyonlu kiralık formülle ilerlediği iddia edildi.

Fransız basınından L’Équipe, Bitshiabu’nun bir dönem Salzburg’a yakın olduğunu ancak rotanın Galatasaray’a döndüğünü yazdı. Sky Sport Almanya kaynaklı haberlerde de genç stoperin sağlık kontrolleri ve imza süreci için İstanbul’a gelmesinin beklendiği aktarıldı.

2005 doğumlu Bitshiabu, PSG altyapısından yetişti. Fransız futbolcu, genç yaşta Paris ekibinin A takım seviyesine yükselerek dikkat çekti. 2023 yılında RB Leipzig’e transfer olan 1,96 metrelik savunmacı, Bundesliga tecrübesiyle Avrupa futbolunda takip edilen genç stoperler arasında yer aldı.

Sol ayaklı olması, fizik gücü ve hava toplarındaki etkisi Bitshiabu’yu Galatasaray açısından dikkat çekici bir profil haline getiriyor. Sarı-kırmızılıların özellikle savunma rotasyonunu genç, atletik ve gelişime açık bir oyuncuyla güçlendirmek istediği değerlendiriliyor.

Galatasaray’ın bu hamlesi, yalnızca kısa vadeli savunma ihtiyacına yönelik değil, aynı zamanda gelecek planlaması açısından da önemli görülüyor. Satın alma opsiyonunun devreye girmesi halinde Bitshiabu, performansına bağlı olarak uzun vadeli bir yatırım haline gelebilir.

Transferin resmiyet kazanması için sağlık kontrolleri, sözleşme imzası ve nihai KAP bildiriminin tamamlanması bekleniyor. Mevcut tabloya göre Galatasaray, Bitshiabu transferinde sona yaklaşmış durumda; ancak kulüpten imza ve mali şartlara ilişkin son açıklama gelmeden süreç “resmi görüşme” aşamasında kabul edilmeli.

Kaynaklar: KAP, Galatasaray açıklaması, Sky Sport Almanya, L’Équipe, Get French Football News, RB Leipzig oyuncu profili

JAMA Dermatology’de yayımlanan iki faz 3 klinik araştırmaya göre, şiddetli alopecia areata hastalarında ağızdan kullanılan upadacitinib, 24 haftada plaseboya kıyasla belirgin saç çıkışı sağladı.

Yüksek doz grubunda hastaların yarıdan fazlası saçlı deride en az yüzde 80 kaplamaya ulaştı. Beşte birden fazlasında ise SALT 0 olarak tanımlanan tam saçlı deri yanıtı bildirildi.

Alopecia areata, halk arasında saçkıran olarak bilinen, bağışıklık sisteminin saç köklerini hedef almasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Saç kaybı küçük yamalar halinde başlayabilir; bazı kişilerde saçlı derinin büyük bölümüne, kaşlara ve kirpiklere kadar ilerleyebilir.

Bu hastalık bulaşıcı değildir. Temel sorun, saç kökünün yok olması değil, bağışıklık hücrelerinin saç üretimini baskılayan iltihabi sinyaller göndermesidir. Bu nedenle bazı hastalarda doğru tedaviyle saç kökleri yeniden büyüme döngüsüne girebilir.

Upadacitinib, JAK inhibitörü adı verilen ilaç grubunda yer alır. JAK, bağışıklık hücrelerinin kendi aralarında haberleşmesini sağlayan Janus kinaz yollarını ifade eder. Bu yollar aşırı çalıştığında, saç köklerinin çevresinde iltihabi baskı artabilir.

İlacın hedefi, bu aşırı bağışıklık sinyallerini azaltmaktır. Böylece saç köklerine yönelen saldırı zayıflayabilir ve saç çıkışı için daha uygun bir ortam oluşabilir. Bu mekanizma, tedavinin herkes için aynı sonucu vereceği anlamına gelmez.

Çalışma, UP-AA1 ve UP-AA2 adı verilen iki paralel faz 3 araştırmadan oluştu. Araştırmalara 12 ila 64 yaş arasında, şiddetli saçkıranı olan toplam 1.399 erişkin ve ergen hasta alındı.

Katılımcıların başlangıçtaki ortalama SALT skoru 83,9 olarak bildirildi. SALT skoru, saçlı derideki saç kaybını ölçen klinik bir değerlendirmedir; bu değer, hastaların ortalama olarak saçlı derilerinin yaklaşık yüzde 84’ünde kayıp yaşadığını gösterir.

Hastalar 24 hafta boyunca günde bir kez 15 mg upadacitinib, 30 mg upadacitinib veya plasebo aldı. Araştırmanın ana hedefi, 24. haftada SALT skorunun 20 veya altına inmesiydi. Bu eşik, saçlı deride en az yüzde 80 kaplama anlamına geliyor.

24. haftada 15 mg alan grupta bu hedefe ulaşanların oranı iki çalışmada yüzde 45,2 ve yüzde 44,6 oldu. 30 mg alan grupta oran yüzde 55,0 ve yüzde 54,3’e çıktı. Plasebo grubunda ise oranlar yüzde 1,5 ve yüzde 3,4 düzeyinde kaldı.

Daha sıkı bir ölçüt olan SALT 0, yani tam saçlı deri yanıtı da değerlendirildi. 30 mg upadacitinib alanlarda tam yanıt oranı iki çalışmada yüzde 20,3 ve yüzde 22,5 olarak bildirildi. 15 mg grubunda bu oran yüzde 14,1 ve yüzde 13,1 oldu.

Yanıtın bazı hastalarda 8. haftadan itibaren görülmeye başladığı aktarıldı. Çalışmada yalnızca saçlı deri değil, kaş ve kirpik kaybı da izlendi. Upadacitinib alan gruplarda kaş ve kirpik görünümünde plaseboya kıyasla daha belirgin iyileşme raporlandı.

Bu veriler, şiddetli saçkıran için ağızdan kullanılan hedefe yönelik tedavilerin dermatoloji pratiğinde daha fazla yer bulabileceğini gösteriyor. Ancak çalışma, ilacın her hasta için uygun olduğu veya hekimsiz kullanılabileceği anlamına gelmiyor.

Güvenlik bulgularında yeni bir risk sinyali bildirilmedi. En sık görülen istenmeyen etkiler üst solunum yolu enfeksiyonu, akne, nazofarenjit ve kanda kreatin fosfokinaz yüksekliği oldu. Ciddi istenmeyen olaylar 15 mg grubunda yüzde 1,6; 30 mg grubunda yüzde 2,3; plasebo grubunda yüzde 0,4 olarak kaydedildi.

Buna karşın JAK inhibitörleri, bağışıklık sistemi üzerinde etkili ilaçlardır. Ciddi enfeksiyon, pıhtı, kalp-damar olayı ve bazı kanser riskleri açısından hasta bazında değerlendirme yapılması gerekir. Özellikle ileri yaş, sigara öyküsü, bağışıklık baskılanması, geçirilmiş pıhtı veya kalp-damar hastalığı olan kişilerde karar dermatoloji uzmanı tarafından verilmelidir.

Saçkıran tedavisinde en doğru yaklaşım, hastalığın yaygınlığı, süresi, kaş ve kirpik tutulumu, eşlik eden bağışıklık hastalıkları ve hastanın risk profiline göre belirlenir. Yeni çalışma, upadacitinibin şiddetli alopecia areata için güçlü bir tedavi adayı olabileceğini gösteriyor; uzun dönem güvenlik ve kalıcılık verileri ise izlenmeye devam ediyor.

KAYNAKLAR
1. Mostaghimi A, Gooderham MJ, Lynde C ve çalışma grubu. Upadacitinib for Severe Alopecia Areata in Adults and Adolescents: Two Phase 3 UP-AA Randomized Clinical Trials. JAMA Dermatology. 12 Ağustos 2026. DOI: 10.1001/jamadermatol.2026.2853
2. ClinicalTrials kayıt bilgisi: NCT06012240.
3. Upadacitinib ürün güvenlilik bilgisi ve onaylı kullanım alanlarına ilişkin güncel ilaç güvenlik dokümanları.

Sindirim sistemiyle ilgili birçok yaygın bilgi, kulaktan kulağa aktarılan eski inanışlara dayanıyor. Sakızın midede yıllarca kaldığı, baharatlı yiyeceklerin ülser yaptığı, kuruyemiş ve çekirdeğin divertiküliti başlattığı düşüncesi bunların başında geliyor.

Oysa güncel tıbbi bilgiler daha dengeli bir tablo çiziyor. Sindirim sağlığında tek bir yiyeceği suçlamak yerine; porsiyon, lif alımı, sıvı tüketimi, hareket, ilaç kullanımı, kişisel hassasiyetler ve mevcut hastalıklar birlikte değerlendirilmelidir.

Sakız midede yıllarca kalır mı?

Hayır. Yutulan sakızın bazı bileşenleri sindirilemese de genellikle sindirim kanalından geçer ve dışkıyla atılır. Bu süreç yıllar sürmez.

Ancak özellikle çocuklarda çok sık ve fazla miktarda sakız yutulması nadiren tıkanma riskini artırabilir. Karın ağrısı, kusma, şişkinlik ve dışkı çıkaramama gibi belirtiler varsa hekime başvurulmalıdır.

Baharatlı yiyecekler ülser yapar mı?

Baharat tek başına mide ülserinin temel nedeni kabul edilmez. Peptik ülserlerin en sık nedenleri arasında Helicobacter pylori adlı bakteri ve bazı ağrı kesicilerin uzun süreli ya da kontrolsüz kullanımı yer alır.

Buna rağmen acı ve baharatlı yiyecekler, ülseri veya reflüsü olan bazı kişilerde yanma, ağrı ve ekşime hissini artırabilir. Bu nedenle yasak listesi herkes için aynı değildir; kişinin kendi tetikleyicisini fark etmesi gerekir.

Gazın tek suçlusu fasulye mi?

Fasulye, mercimek ve nohut gibi baklagiller gaz yapabilir; çünkü içerdikleri bazı karbonhidratlar kalın bağırsakta bakteriler tarafından parçalanır. Fakat gazın tek nedeni baklagiller değildir.

Süt ürünleri, laktoz hassasiyeti olan kişilerde şişkinlik ve gazı artırabilir. Hızlı yemek, gazlı içecekler, sakız çiğnemek ve bazı tatlandırıcılar da bağırsakta gaz hissini belirginleştirebilir.

Laktoz intoleransında tüm süt ürünleri yasak mı?

Laktoz intoleransı, sütteki doğal şeker olan laktozun yeterince parçalanamaması durumudur. Bu kişilerde süt içtikten sonra gaz, karın ağrısı, şişkinlik veya ishal görülebilir.

Ancak herkesin toleransı aynı değildir. Bazı kişiler yoğurt, kefir veya olgun peynirleri daha rahat tüketebilir. Laktozsuz ürünler ve küçük porsiyon denemeleri, kişisel sınırı anlamaya yardımcı olabilir.

Kabızlık sadece lif eksikliği midir?

Lif eksikliği kabızlığa katkı sağlayabilir, fakat tek neden değildir. Yetersiz su içmek, hareketsizlik, bazı ilaçlar, tiroit sorunları, gebelik, yaşlanma ve tuvalet ihtiyacını ertelemek de kabızlığı artırabilir.

Lif alımı artırılırken su tüketimi de yeterli olmalıdır. Lif birden yükseltilirse gaz ve şişkinlik yapabilir; bu nedenle sebze, meyve, tam tahıl ve baklagiller kademeli eklenmelidir.

Kuruyemiş ve çekirdek divertiküliti başlatır mı?

Geçmişte divertiküler hastalığı olan kişilere kuruyemiş, mısır, çekirdek ve küçük taneli besinlerden uzak durmaları önerilirdi. Güncel bilgiler bu yiyeceklerin divertiküliti doğrudan başlattığını göstermiyor.

Divertikül, kalın bağırsak duvarında oluşan küçük keseciklerdir. Bu kesecikler iltihaplandığında divertikülit gelişir. Şiddetli karın ağrısı, ateş ve dışkılama değişikliği varsa kişisel diyet planı hekim tarafından düzenlenmelidir.

Reflüde sigara rahatlatır mı?

Sigara mide yanmasını rahatlatmaz; aksine reflü şikayetlerini artırabilir. Reflü, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıyla ortaya çıkar ve yanma, ekşime, boğaza acı su gelmesi gibi yakınmalara yol açabilir.

Gece geç yemek, yemekten hemen sonra yatmak, fazla kilolar, büyük porsiyonlar, yağlı yiyecekler ve bazı içecekler reflüyü tetikleyebilir. Yemekten sonra en az 2-3 saat yatmamak birçok kişide şikayetleri azaltabilir.

Bağırsak temizliği şart mı?

Sağlıklı bir bağırsak sistemi dışkılama, sıvı dengesi ve bağırsak hareketleriyle kendi düzenini sürdürür. Hekim önerisi olmadan yapılan sert temizleme uygulamaları ishal, sıvı kaybı ve mineral dengesizliği gibi sorunlara yol açabilir.

Uzun süren şişkinlik, dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı, sürekli kusma, yutma güçlüğü, kansızlık, gece uyandıran karın ağrısı veya bağırsak alışkanlığında yeni başlayan belirgin değişiklikler varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Sindirim sağlığı için en güvenli yaklaşım; tek bir yiyeceğe suç yüklemek yerine bedeni dinlemek, lif ve sıvıyı dengeli artırmak, düzenli hareket etmek, gereksiz ilaç kullanımından kaçınmak ve kalıcı belirtilerde hekime başvurmaktır.

KAYNAKLAR
1. WebMD, Digestive Myths: Get the Facts
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, Peptic Ulcers
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, Constipation Nutrition
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, Diverticular Disease Nutrition
5. Mayo Clinic, Diverticulitis Diet Expert Answer
6. American College of Gastroenterology, Gastroesophageal Reflux Disease Patient Guidance

A BOLA, bu bilgiyi kendi kaynaklarına dayandırırken transferde Türkiye seçeneğinin daha olası göründüğünü bildirmişti.

Ancak birkaç saat içerisinde transfer dosyasının seyri değişti.

Sunderland 19 Milyon Euroya Anlaştı

Belçikalı transfer gazetecisi Sacha Tavolieri’nin aktardığı bilgilere göre Premier League ekibi Sunderland, Lukebakio için yaptığı son dakika girişiminde Benfica ile anlaşmaya vardı.

Tarafların yaklaşık 19 milyon euroluk bonservis bedelinde el sıkıştığı, buna rağmen transferin tamamlanamadığı bildirildi.

A BOLA da gece saatlerinde Sunderland’in yarıştan çekildiğini duyurdu. Portekiz gazetesi, İngiliz kulübü ile Benfica arasında anlaşmaya varıldığını ancak operasyonun sonuçlanmadığını aktardı.

İşin ne kadar ileri gittiğini gösteren dikkat çekici bir ayrıntı da paylaşıldı. Habere göre Sunderland, Lukebakio’yu İngiltere’ye götürebilmek için Tires’te bir uçak dahi hazırlamıştı.

Ancak beklenen yolculuk gerçekleşmedi.

Benfica Lukebakio’yu Bırakmadı

Transferin iptal edilmesinin ardından Portekiz’den gelen bilgiler Benfica’nın kararını daha net hale getirdi.

Record, gece 21.42’de yayımladığı haberinde Lukebakio’nun Benfica’dan ayrılmayacağını duyurdu.

Haberde Benfica yönetiminin, Sunderland’in yaklaşık 20 milyon euroluk bonservis bedelini ödemeye hazır olmasına rağmen Belçikalı futbolcuyu kadroda tutmayı tercih ettiği belirtildi.

Benfica cephesinde Lukebakio’nun sezon içerisinde önemli bir oyuncuya dönüşebileceği düşüncesinin ağır bastığı aktarılıyor.

Teknik Direktör Marco Silva Faktörü

Transferin neden gerçekleşmediğine ilişkin en dikkat çekici ayrıntı ise Tavolieri’den geldi.

Belçikalı gazeteci, Sunderland ile Benfica arasında 19 milyon euro değerinde anlaşma sağlanmasına rağmen Benfica Teknik Direktörü Marco Silva’nın oyuncunun takımda kalması konusunda kulüp yönetimi nezdinde güçlü bir girişimde bulunduğunu bildirdi. Bu ayrıntı Portekiz’de de haberleştirildi.

Bu bilgi, Benfica’nın nihai kararında teknik heyetin sportif değerlendirmesinin belirleyici olduğunu gösteriyor.

Nitekim Marco Silva birkaç gün önce yaptığı açıklamada Benfica’nın transfer dönemindeki temel hedeflerinden birinin önemli oyuncuları mümkün olduğunca kadroda tutmak olduğunu ifade etmişti.

Sunderland Yarıştan Çekildi

İngiltere’de transfer döneminin kapanmasıyla birlikte Sunderland seçeneği de ortadan kalktı.

Bu gelişme ilk bakışta Beşiktaş açısından önemli bir rakibin devreden çıkması anlamına geliyor. Ancak Benfica’nın yaklaşık 19-20 milyon euroluk bonservis teklifine rağmen Lukebakio’yu bırakmaması, siyah-beyazlılar açısından transferin önündeki asıl engelin değiştiğini gösteriyor.

Artık mesele yalnızca Beşiktaş’ın başka bir kulüple yarışması değil.

Benfica’nın oyuncuyu satmaya veya kiralamaya ikna edilmesi gerekiyor.

Beşiktaş’ın 25 Milyon Euroluk Paketi Masadaydı

A BOLA’nın gün içerisinde yayımladığı özel habere göre Beşiktaş ile Benfica arasındaki görüşmeler başlamış ve siyah-beyazlılar farklı bir transfer modeli önermişti.

Portekiz gazetesinin aktardığı pakette 5 milyon euro kiralama bedeli ile 20 milyon euro satın alma opsiyonu bulunuyordu. Opsiyonun kullanılması halinde operasyonun toplam büyüklüğü 25 milyon euroya ulaşabilecekti.

Bu rakam Sunderland’in yaklaşık 19 milyon euroluk doğrudan bonservis teklifinden nominal olarak daha yüksek olsa da iki model arasında önemli bir fark bulunuyor.

Sunderland doğrudan bonservis transferini hedeflerken Beşiktaş’ın teklifinin önemli bölümü satın alma opsiyonuna dayanıyordu.

Dolayısıyla Benfica açısından tekliflerin ekonomik değeri yalnızca toplam rakam üzerinden karşılaştırılamaz.

Beşiktaş İçin Transfer Tamamen Bitti mi?

Şimdilik en önemli soru bu.

Sunderland’in çekilmesi Beşiktaş’ın karşısındaki önemli bir rakibi ortadan kaldırdı. Buna karşılık Benfica’nın Lukebakio’yu kadroda tutma kararı siyah-beyazlıların önüne daha güçlü bir engel çıkardı.

Portekiz’de transfer döneminin İngiltere’den daha geç kapanması nedeniyle teorik olarak yeni gelişmeler için zaman bulunuyor. Ancak Record’un gece saatlerinde verdiği “Lukebakio ayrılmıyor” bilgisi Benfica cephesindeki mevcut iradeyi oldukça açık biçimde ortaya koyuyor.

Bu nedenle mevcut aşamada “Beşiktaş transferi bitirdi” veya “Sunderland çekildi, Lukebakio Beşiktaş’a geliyor” şeklindeki yorumlar için yeterli veri bulunmuyor.

Aksine son yabancı kaynaklı bilgiler, Beşiktaş’ın transferi tamamlayabilmesi için önce Benfica’nın oyuncuyu bırakmama kararını değiştirmesi gerektiğini gösteriyor.

Kaynaklar

1. A BOLA
2. Record
3. O JOGO
4. Sacha Tavolieri
5. Bola na Rede

Bel ağrısı çoğu zaman kas zorlanması, duruş bozukluğu veya bel fıtığı gibi nedenlerle ilişkilendirilir. Ancak bazı bel ağrıları farklı bir karakter taşır: Dinlenince azalmak yerine artar, sabahları belirgin sertlik yapar ve hareket ettikçe hafifler.

Bu tablo, halk arasında omurga romatizması olarak bilinen ankilozan spondilit açısından dikkate alınmalıdır. Ankilozan spondilit; omurga, kalça çevresi ve leğen kemiği ile omurganın birleştiği eklemleri etkileyebilen iltihaplı romatizmal bir hastalıktır. Buradaki iltihap mikrop kaynaklı değildir; bağışıklık sisteminin eklem ve bağ dokularında yol açtığı iltihabi süreçtir.

Hangi bel ağrısı farklı düşünülmeli?

Ankilozan spondilitte bel ağrısı çoğu zaman yavaş başlar. Genellikle genç erişkin yaşlarda ortaya çıkar ve üç aydan uzun sürebilir. Sabah yataktan kalkınca belde sertlik hissi, gece uykudan uyandıran ağrı, uzun süre oturunca artan tutukluk ve hareketle açılma tipik ipuçları arasındadır.

Ağrı bazen kalçanın sağında ve solunda yer değiştirebilir. Topuk ağrısı, diz veya ayak bileğinde şişlik, sedef hastalığı, bağırsak iltihabı öyküsü ya da ailede romatizmal hastalık bulunması tanı açısından hekimin özellikle sorguladığı ayrıntılardır.

Hareket neden bu kadar değerli?

Mekanik bel ağrısında kişi dinlenince rahatlayabilir. Ankilozan spondilitte ise uzun süre hareketsiz kalmak sertliği artırabilir. Bu nedenle düzenli ve kişiye uygun egzersiz, tedavi planının temel parçalarından biridir.

Amaç bel kaslarını zorlamak değil; omurganın hareket açıklığını korumak, gövde kaslarını güçlendirmek, duruşu desteklemek ve göğüs kafesinin esnekliğini sürdürmektir. Yüzme, yürüyüş, hafif esneme hareketleri, nefes egzersizleri ve fizyoterapist eşliğinde hazırlanan programlar bu nedenle sık önerilir.

Duruş, yatış ve günlük yaşam düzeni

Öne kapanarak durmak kısa süreli rahatlama hissi verebilir; ancak zamanla omurga üzerindeki yükü artırabilir. Masa başında çalışan kişilerde ekranın göz hizasına yakın olması, sandalyede belin desteklenmesi ve uzun oturma sürelerinin kısa hareket aralarıyla bölünmesi yararlı olabilir.

Uyku düzeni de ağrı yönetiminde belirleyicidir. Çok yüksek yastıkla boynu öne itmek, uzun süre aynı pozisyonda kalmak veya uygun olmayan yatakta uyumak sabah sertliğini artırabilir. Kişiye en uygun yatış pozisyonu için fizyoterapistten destek alınması güvenli bir yoldur.

Sıcak ve soğuk uygulama ne zaman düşünülebilir?

Kas sertliği ve sabah tutukluğunda ılık duş veya lokal sıcak uygulama rahatlama sağlayabilir. Şişlik, belirgin hassasiyet veya aktivite sonrası alevlenen ağrıda kısa süreli soğuk uygulama bazı kişilerde işe yarayabilir. Ciltte his kaybı, dolaşım sorunu veya diyabet gibi ek hastalıklar varsa bu uygulamalar hekime danışılmadan yapılmamalıdır.

İlaç tedavisi kişiye göre planlanır

Ankilozan spondilit tedavisinde ilaç seçimi hastalığın şiddetine, eşlik eden hastalıklara ve kişinin risklerine göre değişir. Steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar bazı hastalarda ağrı ve tutukluğu azaltabilir; ancak mide, böbrek, kalp damar hastalığı veya kan sulandırıcı kullanımı gibi durumlarda dikkat gerekir.

Şikayetleri bu ilaçlarla yeterince kontrol edilemeyen kişilerde romatoloji uzmanı biyolojik tedaviler veya farklı hedefli ilaçlar değerlendirebilir. Bu ilaçlar bağışıklık sistemi üzerinde etkili olduğu için düzenli takip, enfeksiyon açısından değerlendirme ve kan testleri gerekebilir.

Alevlenme döneminde ne yapılmalı?

Ağrı ve tutukluğun arttığı dönemlerde egzersizi tamamen bırakmak yerine yoğunluğu düşürmek daha uygun olabilir. Zorlayıcı hareketler, ağır kaldırma ve ani dönme hareketleri geçici olarak azaltılabilir. Hafif esneme, kısa yürüyüş, nefes egzersizi ve hekimin önerdiği ilaç düzenine uyum çoğu zaman daha güvenli bir yaklaşımdır.

Kişinin ağrısı giderek artıyorsa, günlük işlevleri belirgin etkileniyorsa veya kullanılan ilaçlara rağmen gece ağrısı sürüyorsa kontrol randevusu geciktirilmemelidir.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Üç aydan uzun süren bel ağrısı, sabahları yarım saatten fazla tutukluk, gece uykudan uyandıran ağrı ve hareketle rahatlama varsa romatoloji değerlendirmesi gerekir. Gözde ani kızarıklık, ağrı, ışığa hassasiyet veya bulanık görme gelişirse aynı gün sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Bacakta güç kaybı, uyuşma, idrar ya da dışkı kontrolünde bozulma, ateşle birlikte şiddetli bel ağrısı veya düşme sonrası ani ağrı ise acil değerlendirme gerektiren bulgulardır.

Ankilozan spondilit kronik seyirli bir hastalık olsa da erken tanı, düzenli takip, doğru egzersiz ve kişiye özel tedaviyle ağrı kontrolü ve hareket kabiliyeti belirgin şekilde iyileştirilebilir. En doğru plan, hastanın yaşam biçimi ve hastalık aktivitesi birlikte değerlendirilerek oluşturulur.

Kaynaklar

1. WebMD hasta bilgilendirme içeriği: Ankilozan spondilitte bel ağrısı yönetimi
2. NHS hasta bilgilendirme içeriği: Ankilozan spondilit belirtileri ve tedavisi
3. American College of Rheumatology eksenel spondiloartrit klinik rehberi
4. ASAS-EULAR 2022 eksenel spondiloartrit yönetim önerileri
5. Mayo Clinic hasta bilgilendirme içeriği: Ankilozan spondilit tanı ve tedavi
6. Spondylitis Association of America egzersiz bilgilendirme içeriği

ODTÜ Okul Öncesi Öğretmenliği Bölümü’nde öğrenim gören 23 yaşındaki Aydın’a, yolun karşısına geçmeye çalıştığı sırada bir otomobil çarptı. Ağır yaralanan genç öğrenci, kaldırıldığı hastanede yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Kazanın ardından sürücünün olay yerinden uzaklaştığı, çevredeki esnaf ve kuryelerin takibi sonucu durdurularak polis ekiplerince yakalandığı bildirildi. İsmi açıklanmayan 25 yaşındaki sürücünün daha önce alkollü araç kullanması nedeniyle ehliyetine el konulduğu, kaza sırasında da alkollü olduğu öne sürüldü.

Görgü tanıklarının ifadelerine göre çarpmanın ardından aracın durmadığı ve fren yapmadığı iddia edildi. Kazaya ilişkin soruşturmanın sürdüğü öğrenildi.

Mert Doğan Aydın’ın 18 yaşında lösemiye yakalandığı, ilik nakli ve yaklaşık iki yıllık tedavi sürecinin ardından sağlığına kavuştuğu belirtildi. Hastalığı yenmesinin ardından LÖSEV Gençlik Kolları faaliyetlerine katıldığı aktarılan Aydın’ın cenazesi, 28 Ağustos’ta Karşıyaka Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Son teklifte 5 milyon euro kiralama bedeli ve 20 milyon euro satın alma opsiyonu bulunduğu belirtildi. Böylece transferin toplam maliyeti, opsiyonun kullanılması halinde 25 milyon euroya ulaşabilecek.

Önceki tekliften daha yüksek

Beşiktaş’ın Lukebakio için daha önce yaklaşık 3 milyon euro kiralama bedeli ve 17 milyon euro seviyesinde satın alma opsiyonu içeren bir yapı üzerinde çalıştığı ileri sürülmüştü.

Portekiz’den gelen son bilgiler doğruysa siyah-beyazlı yönetim, Benfica’yı ikna edebilmek için teklifin hem kiralama hem de satın alma bölümünde rakamı yukarı çekmiş durumda.

Bu durum, Beşiktaş’ın Lukebakio transferindeki ilgisinin yalnızca ön görüşme seviyesinde kalmadığını ve kulübün oyuncu için mali şartları zorladığını gösteriyor.

Sunderland son anda devreye girdi

Transferde Beşiktaş’ın önündeki tek seçenek Benfica ile yapılacak pazarlık değil.

İngiltere’den Sunderland’in de Lukebakio için son dönemde temaslara başladığı bildiriliyor. İngiliz ekibinin oyuncunun durumunu yakından takip ettiği ve Benfica ile görüşmeler yürüttüğü belirtiliyor.

Buna rağmen Portekiz basınındaki mevcut değerlendirmelerde Türkiye seçeneğinin hâlâ güçlü konumda olduğu ifade ediliyor.

Dolayısıyla transfer yarışında Beşiktaş ile Sunderland arasındaki rekabetin son günlerde daha belirgin hale gelmesi bekleniyor.

Benfica’nın kararı belirleyici olacak

Lukebakio’nun Benfica ile devam eden sözleşmesi nedeniyle transferin temel belirleyicisi Portekiz kulübünün yeni pakete vereceği yanıt olacak.

Beşiktaş açısından 5 milyon euroluk kiralama bedeli ve 20 milyon euroluk satın alma opsiyonu, kulübün transferi doğrudan yüksek bonservis ödemeden gerçekleştirmesine olanak sağlayabilecek bir model oluşturuyor.

Ancak satın alma maddesinin zorunlu olup olmadığı, hangi şartlarda devreye gireceği ve ödeme planının nasıl yapılandırıldığı konusunda henüz doğrulanmış ayrıntılar bulunmuyor.

Lukebakio transferinde kritik aşama

Beşiktaş’ın Lukebakio ile ilgisi daha önce de gündeme gelmişti. Yeni gelişmenin haber değeri ise oyuncunun yeniden transfer listesine girmesinden çok, siyah-beyazlıların teklifinin mali yapısının değişmiş olması.

Portekiz’den gelen son bilgiye göre Beşiktaş artık Benfica’nın önüne toplam değeri 25 milyon euroya ulaşabilecek daha güçlü bir paket koymuş durumda.

Taraflar arasında henüz transferin tamamlandığına ilişkin resmî açıklama bulunmuyor. Bu nedenle mevcut aşamada Lukebakio’nun Beşiktaş’a transferini kesinleşmiş bir gelişme olarak değerlendirmek için erken.

Benfica’nın teklife vereceği yanıt ve Sunderland’in atacağı adımlar transferin yönünü belirleyecek.

Tekirdağ’da uzun yıllar Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı olarak görev yapan Op. Dr. Ümit Ekmen’in vefatı, kentte sağlık camiası ve sevenleri arasında üzüntüye neden oldu.

Yerel paylaşımda, Dr. Ekmen’in Tekirdağ’da uzun yıllar görev yaptığı ve vefat haberinin sağlık camiasında büyük üzüntü yarattığı duyuruldu. Ekmen, özellikle Tekirdağ merkez, Süleymanpaşa ve Malkara çevresinde kadın doğum alanındaki hizmetleriyle tanınan hekimler arasında yer alıyordu.

Dr. Ümit Ekmen’in meslek geçmişine ilişkin açık kaynaklarda, 2003 yılında Malkara Devlet Hastanesi’nde kadın doğum uzmanı olarak görev yaptığı bilgisi yer aldı. Aynı döneme ait bir haberde, Malkara Devlet Hastanesi’nde doğum sonrası gelişen acil bir durumda görev alan hekim olarak adı geçti.

Ekmen’in sonraki yıllarda Tekirdağ merkezde özel sağlık hizmetleri alanında çalıştığı, hasta profilleri ve yerel rehber kayıtlarında Genesis Sağlık Hizmetleri ile ilişkilendirildiği görüldü. 2016 yılında Süleymanpaşa’da açılışı yapılan Genesis Sağlık Hizmetleri Merkezi’nde hizmet verecek hekimler arasında Op. Dr. Ümit Ekmen’in adı da yer aldı.

Tekirdağ’daki muayenehane kayıtlarında da Dr. Ümit Ekmen’in adı “jinekolog” ve “kadın hastalıkları ve doğum uzmanı” olarak geçti. Bazı güncel harita ve rehber kayıtlarında Süleymanpaşa/Hürriyet Mahallesi çevresinde özel muayenehane bilgileri yer aldı.

DR. ÜMİT EKMEN KİMDİR?

* Adı Soyadı: Op. Dr. Ümit Ekmen
* Uzmanlık Alanı: Kadın Hastalıkları ve Doğum
* Eğitim: Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, 1990 mezunu olarak kayıtlı
* Akademik Bağlantı: KTÜ Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı adresli yayınlarda adı yer aldı
* Görev Yaptığı Yerler: Malkara Devlet Hastanesi, Tekirdağ merkez/Süleymanpaşa özel sağlık hizmetleri, Genesis Sağlık Hizmetleri, özel muayenehane
* Çalışma Alanları: Gebelik takibi, doğum, jinekolojik hastalıklar, infertilite, kadın sağlığı ve cerrahi jinekoloji alanlarıyla ilişkilendirildi

Dr. Ekmen’in adı, 1997 yılında Türk Fertilite Dergisi’nde yayımlanan “Cerrahi menopozun erken postoperatif dönemde lipid metabolizması üzerine etkileri” başlıklı çalışmada yazarlar arasında yer aldı. Ayrıca 1999 yılında European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology’de yayımlanan preeklampsi ve Doppler indeksleri üzerine bir çalışmada da Ümit Ekmen adı ortak yazarlar arasında geçti.

Hasta değerlendirme platformlarında Dr. Ekmen için yapılan yorumlarda, özellikle gebelik takibi, doğum süreci ve hasta-hekim iletişimi öne çıkarıldı. 2009 ve 2010 yıllarına ait yerel forum paylaşımlarında ise Malkara ve Tekirdağ çevresinde tercih edilen kadın doğum hekimlerinden biri olarak anıldığı görüldü.

Cenaze programına ilişkin doğrulanmış tarih, saat ve yer bilgisi bulunmadığı için haberde cenaze ayrıntısına yer verilmedi.

Edinilen bilgilere göre, Oltu ilçesinde düzenlenen bir nişan töreninin fotoğraf ve kamera çekimini yapan Can Polat Kazır, Ahmet Emin Özçelik ve Yiğit Yalçın, dönüş yolunda trafik kazası geçirdi.

Ahmet Emin Özçelik’in kullandığı otomobil, Tortum-Oltu kara yolunun Aksukapı mevkisi yakınlarında kontrolden çıkarak yaklaşık 5 metre yükseklikten yol genişletme çalışmalarının sürdüğü alana düştü.

İhbar üzerine bölgeye sağlık, jandarma ve arama kurtarma ekipleri sevk edildi. Ekiplerin yaptığı kontrolde Can Polat Kazır ile Ahmet Emin Özçelik’in olay yerinde hayatını kaybettiği belirlendi. Ağır yaralı olarak araçtan çıkarılan Yiğit Yalçın ise kaldırıldığı Tortum Devlet Hastanesi’nde yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Kazanın ardından üç gencin cenazeleri Erzurum’a getirildi. Can Polat Kazır, Ahmet Emin Özçelik ve Yiğit Yalçın için Narmanlı Camii’nde cenaze namazı kılındı. Törene aileleri, yakınları, arkadaşları ve çok sayıda vatandaş katıldı.

Cenaze töreninde büyük acı yaşanırken, üç gencin tabutları musalla taşına yan yana konuldu. Kılınan cenaze namazının ardından gençler dualar ve gözyaşları arasında son yolculuklarına uğurlandı.

Yerel kaynaklarda, kazada hayatını kaybeden üç gencin de ailelerinin tek erkek evladı olduğu bilgisi de yer aldı. Acı haber, Erzurum’da ve gençlerin çevresinde derin üzüntü oluşturdu.

Bu süreçte gündeme gelen en dikkat çekici isimlerden biri Antonio Conte oldu. Avrupa futbolunun önemli teknik direktörleri arasında gösterilen İtalyan çalıştırıcının adının Trabzonspor’la anılması, bordo-mavili taraftarlar arasında kısa sürede geniş yankı buldu.

Conte; Juventus, Chelsea, Inter, Tottenham ve Napoli gibi üst düzey kulüplerde görev yaptı. Disiplinli oyun anlayışı, fizik gücü yüksek takım yapısı ve net taktik düzeniyle tanınan tecrübeli teknik adam, kariyeri boyunca çalıştırdığı takımlarda güçlü bir saha kimliği oluşturmasıyla öne çıktı.

Trabzonspor cephesinde ise yeni teknik direktör kararının yalnızca isim üzerinden değil, kulübün sezon planlaması ve kadro yapısı üzerinden verileceği belirtiliyor. Bordo-mavili yönetimin, kısa vadede takımı toparlayacak, uzun vadede ise sürdürülebilir bir oyun düzeni kurabilecek bir teknik adamla ilerlemek istediği ifade ediliyor.

Conte ihtimalinde en önemli başlıkların mali şartlar, teknik ekibin beklentileri ve Trabzonspor’un sunacağı sportif proje olacağı değerlendiriliyor. İtalyan çalıştırıcının yüksek profili nedeniyle bu seçeneğin kolay bir süreç olmayacağı, ancak bordo-mavili kulübün yabancı teknik direktör alternatiflerini masada tuttuğu konuşuluyor.

Yerli adaylar tarafında ise Trabzonspor’u yakından tanıyan isimler gündemde kalmayı sürdürüyor. Abdullah Avcı ve Şenol Güneş gibi kulübün geçmişinde önemli yeri bulunan teknik adamların adı camia içinde konuşulurken, yönetimin taraftarın beklentisini ve takımın mevcut durumunu birlikte değerlendireceği belirtiliyor.

Trabzonspor’da yeni teknik direktör kararının kısa süre içinde netleşmesi bekleniyor. Bordo-mavili kulübün tercihi, yalnızca teknik heyet değişimi değil, sezonun geri kalanı için yeni yol haritası anlamı da taşıyacak.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: