Ailesinin ihbarı üzerine bölgede arama çalışması başlatıldı. Ekiplerin yaptığı aramalar sonucunda Aygün’ün cansız bedeni, evine yaklaşık 50 metre uzaklıkta bulunan su dolu kuyuda tespit edildi.

3 metre derinliğindeki kuyuda bulundu

İlk bilgilere göre Selma Aygün, yaklaşık 3 metre derinliğindeki su dolu kuyuda ölü olarak bulundu. Olay yerine gelen ekipler, bölgede inceleme yaptı.

Aygün’ün cansız bedeni, yapılan çalışmaların ardından kuyudan çıkarıldı. Kesin ölüm nedeninin belirlenmesi için cenazenin otopsiye gönderileceği öğrenildi.

Ailesi kayıp ihbarında bulunmuştu

Selma Aygün’ün dün öğleden sonra kaybolmasının ardından ailesi durumu yetkililere bildirdi. İhbar üzerine çevrede arama çalışması başlatıldı.

Arama çalışmalarının ev çevresinde yoğunlaştırılması sonucu acı olay ortaya çıktı.

Soruşturma başlatıldı

Olayla ilgili adli soruşturma başlatıldı. Yetkililer, Selma Aygün’ün kuyuya nasıl düştüğünü ve ölüm nedenini belirlemek için çalışma yürütüyor.

Yeni yönetmelikle birlikte GETAT uygulamalarında sağlık hizmeti sunumunun kapsamı genişletildi. Düzenleme, geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulama ünitesi ile uygulama merkezi açma şartlarında değişiklikler getirirken, hizmetlerin daha erişilebilir ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulmasını hedefliyor.

GETAT hizmetlerinde erişim kolaylaşıyor

Yönetmelikle, GETAT uygulama merkezlerinin yalnızca belirli sağlık kuruluşlarıyla sınırlı kalmaması ve daha geniş sağlık hizmeti ağı içinde sunulabilmesi amaçlandı.

Bu kapsamda, devlet hastaneleri ile 100 yatak ve üzeri kapasiteye sahip özel hastanelerde GETAT uygulama merkezi açılabilmesinin önü açıldı. Böylece özellikle daha özellikli ve riskli hasta gruplarına yönelik geleneksel ve tamamlayıcı tıp hizmetlerinin daha kontrollü sağlık kuruluşlarında verilmesi hedefleniyor.

Diş hekimliği muayenehanelerinde de GETAT dönemi

Yeni düzenlemenin dikkat çeken başlıklarından biri de diş hekimliği alanı oldu. Yönetmelikle, uygun şartları taşıyan diş hekimliği muayenehanelerinde de belirli GETAT uygulamalarının yapılabilmesine imkân sağlandı.

Bu adım, özellikle ağız ve diş sağlığı hizmetleriyle ilişkili tamamlayıcı uygulamaların daha açık bir mevzuat zemini içinde yürütülmesi açısından önemli görülüyor.

15 uygulama kılavuzu esas alınacak

Yönetmelikte, GETAT uygulamalarında Bakanlık tarafından yayımlanan uygulama kılavuzlarının esas alınacağı belirtildi. Sağlık Bakanlığı’nın GETAT alanındaki kılavuzları ve mevzuat başlıkları ilgili daire başkanlığı üzerinden erişime açık durumda bulunuyor.

Bu çerçevede uygulamaların yalnızca genel mevzuata değil, aynı zamanda her uygulama için belirlenen teknik ve klinik ilkelere göre yürütülmesi amaçlanıyor.

Osteopati ve kayropraktik için sertifika şartı

Yeni yönetmelikte osteopati ve kayropraktik uygulamalarına ilişkin düzenlemeler de yer aldı. Buna göre söz konusu uygulamalar, Bakanlıkça belirlenen eğitim ve sertifikasyon şartlarını taşıyan hekimler ile ilgili sağlık meslek mensupları tarafından yapılabilecek.

Bu başlık, özellikle manuel terapi alanında hizmet sunumunun kimler tarafından ve hangi şartlarda yapılabileceği konusunda daha net bir sınır çizmesi bakımından öne çıkıyor.

2014 yönetmeliği yürürlükten kalktı

Yeni düzenlemeyle birlikte, 2014 yılında yayımlanan Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı. Eski yönetmelik, GETAT uygulamalarının Türkiye’de sağlık sistemi içinde belirli kurallara bağlanmasında temel metinlerden biri olarak uygulanıyordu.

Son düzenleme ise hem hizmet sunum alanlarını hem de uygulama merkezlerinin çalışma şartlarını güncel ihtiyaçlara göre yeniden şekillendiren daha kapsamlı bir çerçeve ortaya koyuyor.

GETAT nedir?

GETAT, geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarını ifade ediyor. Bu uygulamalar, modern tıbbi tedavinin yerine geçmek için değil; uygun hasta grubunda, doğru endikasyonla ve yetkili sağlık personeli eliyle destekleyici sağlık hizmeti olarak değerlendiriliyor.

Yeni yönetmelikle birlikte bu alanın daha sıkı kılavuzlara, sertifikasyon şartlarına ve sağlık kuruluşu standartlarına bağlanması bekleniyor.

Edinilen bilgilere göre, hastanede doktor sırasını bekleyen Yayla’nın kalp krizi geçirdiği belirlendi. Sağlık ekipleri tarafından hastane içerisinde hemen müdahale edilen Yayla, yapılan tüm müdahalelere rağmen hayatını kaybetti.

İbrahim Yayla’nın cenazesi Dereköy’de defnedilecek

İbrahim Yayla’nın vefatı, ailesi ve sevenleri başta olmak üzere Eynesil Dereköy Köyü’nde büyük üzüntüye neden oldu.

Yayla’nın cenazesinin, yarın Dereköy Köyü Merkez Camii’nde kılınacak cenaze namazının ardından aynı yerde bulunan aile kabristanlığında toprağa verileceği öğrenildi.

Eynesil’de acı haber

Doktor muayenesi için hastaneye giden Yayla’nın, sıra beklediği sırada geçirdiği rahatsızlık sonucu yaşamını yitirmesi, bölgede derin üzüntü oluşturdu.

Bu nedenle “kalıp sabun bakteri yuvasıdır, kullanılmamalıdır” şeklindeki kesin ifade bilimsel olarak doğru değil. Daha doğru cümle şu olur: Kalıp sabun nemli bırakılırsa üzerinde bakteri yaşayabilir; fakat doğru el yıkamayla bu durum çoğu kişi için ciddi bir bulaş kaynağına dönüşmez.

CDC: Kalıp Sabun da Sıvı Sabun da İşe Yarar

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne göre el yıkamada hem kalıp sabun hem de sıvı sabun kullanılabilir. CDC, mikroplardan arınmak için asıl yöntemin elleri sabun ve suyla doğru şekilde yıkamak olduğunu vurguluyor. Kurumun el hijyeni rehberinde, “hem kalıp hem sıvı sabun mikropları uzaklaştırmada işe yarar” bilgisi yer alıyor.

CDC ayrıca elleri sabunla yıkamanın ishal ve solunum yolu enfeksiyonları gibi hastalıkların yayılımını azaltmada etkili olduğunu belirtiyor. El yıkama eğitimi ve sabuna erişim, özellikle çocuklarda enfeksiyonların azaltılması açısından önemli görülüyor.

Antibakteriyel Sabun Daha mı Etkili?

Bir başka yaygın yanılgı da “antibakteriyel sabun daha güvenlidir” düşüncesi. Ancak ABD Gıda ve İlaç Dairesi, reçetesiz satılan antibakteriyel sabunların hastalıkları önlemede normal sabun ve sudan daha etkili olduğunu gösteren yeterli kanıt bulunmadığını bildiriyor. FDA, günlük kullanımda sade sabun ve suyun yeterli olduğunu belirtiyor.

Mayo Clinic kaynaklarında da benzer bir değerlendirme yer alıyor. Uzmanlara göre toplum genelinde antibakteriyel sabun kullanmak için özel bir gerekçe yok; çünkü normal sabun ve su, mikropların ciltten uzaklaştırılmasında etkili.

Asıl Risk Nerede? Islak Sabunluk ve Kirli Dispenserler

Kalıp sabunda riskin artabileceği yer, sabunun sürekli ıslak kaldığı, köpüklü su içinde beklediği ve ortak yüzeylerle yoğun temas ettiği ortamlardır. Sabun kuru kalmadığında bakteri çoğalması için daha uygun bir zemin oluşabilir.

Benzer şekilde sıvı sabun da her zaman “daha hijyenik” anlamına gelmez. Bazı araştırmalar, özellikle toplu alanlarda kullanılan yeniden doldurulabilir sıvı sabun dispenserlerinin bakteriyle kontamine olabileceğini göstermiştir. Kontrollü çalışmalarda kontamine toplu sıvı sabun dispenserleriyle yıkamanın ellerde fırsatçı bakterileri artırabildiği bildirilmiştir.

Bu nedenle mesele yalnızca “kalıp mı sıvı mı?” sorusu değildir. Temiz saklama, düzenli bakım ve doğru el yıkama tekniği en az sabunun türü kadar önemlidir.

Doğru El Yıkama Nasıl Olmalı?

Eller suyla ıslatılmalı, sabunla avuç içi, el sırtı, parmak araları, tırnak çevresi ve başparmaklar iyice köpürtülmelidir. Ardından eller bol suyla durulanmalı ve temiz bir havlu ya da tek kullanımlık kâğıt havluyla kurulanmalıdır.

CDC, su ve sabun yoksa en az yüzde 60 alkol içeren el antiseptiği kullanılabileceğini, ancak çoğu durumda sabun ve suyla el yıkamanın en iyi yöntem olduğunu bildiriyor.

Evde Kalıp Sabun Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Kalıp sabun kullanılacaksa sabunluk delikli ve suyu tahliye edebilir yapıda olmalı. Sabun, su birikintisi içinde bırakılmamalı. Ortak kullanılan alanlarda sabunun sürekli ıslak kalmaması sağlanmalı. Kesik, açık yara, bağışıklık zayıflığı veya yoğun enfeksiyon riski bulunan ortamlarda ise sıvı sabun ve tek kullanımlık hijyen ürünleri tercih edilebilir.

Sonuç: Sabun Değil, Yanlış Kullanım Sorun

Bilimsel veriler, kalıp sabunun yüzeyinde bakteri bulunabileceğini; ancak doğru kullanıldığında günlük yaşamda büyük bir bulaş kaynağı olmadığını gösteriyor. Antibakteriyel iddialar ise her zaman daha güçlü koruma anlamına gelmiyor.

Hijyenin anahtarı sabunun etiketinde değil, kullanım biçiminde saklı: Sabunla yeterli süre köpürtmek, iyi durulamak, elleri kurutmak ve sabunu ya da dispenseri temiz koşullarda tutmak. Mikroplara karşı savaşta asıl küçük devrim, lavabonun başında doğru yapılan 20 saniyelik o sade ritüelde gizli. 🫧

Ermenek’te geçen yıl yaşanan ve Selime Balcı’nın yaşamını yitirmesiyle sonuçlanan trafik kazası, aradan geçen süreye rağmen ailesinin açıklamalarıyla yeniden kamuoyunun gündemine taşındı.

Kazanın ardından büyük acı yaşayan anne Arife Balcı, kızının ölümüne ilişkin sürecin tüm yönleriyle aydınlatılmasını istedi. Balcı, olayın yalnızca bir kaza olarak değerlendirilmemesi gerektiğini savunarak, “Bu bir cinayet” iddiasında bulundu.

“Kızım için adalet istiyorum”

Selime Balcı’nın annesi Arife Balcı, yaptığı açıklamada kızının ölümünün ardından yaşanan sürecin kendileri için daha da yıpratıcı hale geldiğini belirtti.

Anne Balcı, olayın karanlıkta kalan yönlerinin bulunduğunu öne sürerek yetkililere çağrıda bulundu. Kızının ölümünün tüm detaylarıyla araştırılmasını isteyen Balcı, adalet beklentisini dile getirdi.

Kaza 13 Temmuz 2024’te meydana gelmişti

Edinilen bilgilere göre olay, 13 Temmuz 2024 tarihinde Karaman’ın Ermenek ilçesinde meydana geldi. Trafik kazasında Selime Balcı ağır şekilde yaralandı. Genç kadın, yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamayarak hayatını kaybetti.

Kazanın ardından başlatılan süreç devam ederken, ailenin iddiaları olayın yeniden tartışılmasına neden oldu.

Aile olayın aydınlatılmasını istiyor

Selime Balcı’nın ailesi, kazaya ilişkin soru işaretlerinin giderilmesini ve olayın bütün yönleriyle incelenmesini talep ediyor.

Anne Arife Balcı’nın açıklamaları, bölgede de geniş yankı uyandırdı. Aile, kızlarının ölümünün unutulmaması ve sorumluların hukuk önünde hesap vermesi gerektiğini vurguluyor.

Soruşturma süreci yakından takip ediliyor

Olayla ilgili hukuki sürecin nasıl ilerleyeceği merak edilirken, ailenin adalet çağrısı kamuoyunda dikkat çekti.

Selime Balcı’nın ölümüyle ilgili iddiaların netleşmesi için resmi makamların yapacağı değerlendirme ve soruşturma sürecinde ortaya çıkacak bilgiler önem taşıyor.

Aile ise tek taleplerinin gerçeğin ortaya çıkması olduğunu belirterek, “Selime için adalet” çağrısını sürdürüyor.

Milyonlarca çalışan ve emeklinin beklediği maaş artışı yeniden ekonomi gündeminin ilk sıralarına çıktı. Ankara kulislerinde konuşulan iddiaya göre, asgari ücret zammı ve emekli maaşı düzenlemesi için yıl sonuna dönük alternatif formüller değerlendiriliyor.

İddiaya göre Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’e asgari ücretli ve emekliler için hazırlıkların hızlandırılması yönünde talimat verdi.

Mehmet Şimşek’in masasında hangi formüller var?

Ekonomi yönetiminde öncelikli başlıklardan birinin asgari ücret artışı olduğu belirtiliyor. Yüksek yaşam maliyeti, kira ve temel gıda harcamalarındaki artış nedeniyle yıl sonu zammının yalnızca enflasyon hesabıyla sınırlı kalıp kalmayacağı merak ediliyor.

Kulislerde, asgari ücret için enflasyon farkına ek olarak seyyanen artış seçeneğinin de değerlendirilebileceği konuşuluyor. Ancak bu konuda henüz açıklanmış resmi bir karar bulunmuyor.

Emekli maaşlarında refah payı beklentisi

Emekli maaşları için de benzer bir beklenti oluşmuş durumda. Özellikle düşük aylık alan emekliler, enflasyon farkının yanında ek iyileştirme yapılmasını bekliyor.

Bu nedenle yıl sonu emekli zammında refah payı, taban aylık artışı ve kök maaş düzenlemesi gibi başlıkların yeniden gündeme gelebileceği belirtiliyor.

Asgari ücrete ek zam olur mu?

Asgari ücret zammı, her yıl olduğu gibi bu yıl da milyonlarca çalışan kadar işverenleri ve piyasaları da yakından ilgilendiriyor. Ücret artışı bir yandan alım gücünü koruma beklentisiyle takip edilirken, diğer yandan enflasyonla mücadele programı açısından kritik görülüyor.

Bu nedenle Mehmet Şimşek’in ekonomi programı kapsamında atılacak adımların, hem çalışanların gelir beklentisi hem de mali disiplin dengesi gözetilerek şekilleneceği değerlendiriliyor.

Gözler resmi açıklamada

Asgari ücret ve emekli maaşı için konuşulan zam senaryoları şimdilik kulis bilgisi niteliğinde. Resmi karar için Cumhurbaşkanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan yapılacak açıklamalar bekleniyor.

Yıl sonuna yaklaşılırken “asgari ücret ne kadar olacak?”, “emekli maaşlarına refah payı verilecek mi?” ve “Mehmet Şimşek’in zam formülü ne olacak?” soruları ekonomi gündemindeki yerini koruyacak.

2026 yılıyla birlikte öne çıkan yeni nesil giyilebilir EEG cihazları, beyin dalgalarını kulaklık benzeri sistemlerle takip etmeyi hedefliyor. Özellikle kulak içi elektrotlara dayanan cihazlar, beyin sinyallerini günlük yaşam içinde daha uzun sürelerle izleme fikrini güçlendirdi.

CES 2026’da dikkat çeken nöroteknoloji ürünleri arasında in-ear EEG cihazları da yer aldı. NAOX Technologies’in kulak içi EEG sistemi ve gündelik kullanıma dönük beyin sinyali takip platformu, bu alandaki en dikkat çekici örneklerden biri olarak gösterildi. Bazı ürünlerin sağlık profesyonelleri ve ev ortamı kullanımı için geliştirildiği, bazı modellerin ise tanı amaçlı değil, beyin sinyallerini izlemeye dönük tüketici teknolojisi olarak konumlandırıldığı bildirildi.

EEG kulaklıklar ne işe yarayacak?

Giyilebilir EEG cihazlarının temel vaadi, beynin elektriksel aktivitesini yalnızca kısa bir hastane kaydıyla değil, günlük hayatın akışı içinde takip edebilmek.

Bu teknolojiyle birlikte beyin aktivitesi; kişi yürürken, dinlenirken, çalışırken veya uyurken daha uzun sürelerle izlenebilir. Böylece özellikle nöbet takibi, uyku analizi ve bilişsel performans değerlendirmesi gibi alanlarda daha zengin veri elde edilebilir.

Bilimsel yayınlarda giyilebilir EEG sistemlerinin; uzun süreli beyin izlemi, epileptik nöbet tespiti, uyku takibi ve bilişsel yük değerlendirmesi gibi alanlarda potansiyel taşıdığı belirtiliyor. Ancak bu cihazların klinik uygulamalara güvenle girebilmesi için doğruluk, sinyal kalitesi ve gerçek yaşam koşullarındaki performansının daha fazla çalışmayla gösterilmesi gerekiyor.

Klasik EEG’nin yerini alacak mı?

Şimdilik hayır.

Uzman yaklaşımına göre kulak içi EEG cihazları, klasik çok kanallı EEG sistemlerinin yerini tamamen alacak bir teknoloji olarak değil, tamamlayıcı bir takip aracı olarak görülmeli.

Klasik EEG, özellikle ayrıntılı nörolojik değerlendirme gereken durumlarda hâlâ altın standart yöntemlerden biri. Kulak içi veya kulaklık tipi EEG cihazları ise daha çok uzun süreli izlem, ev ortamında takip ve günlük yaşam verisi toplama açısından avantaj sağlayabilir.

Bu fark önemli. Çünkü hastanede yapılan EEG çoğu zaman beynin belli bir andaki görüntüsünü verir. Giyilebilir sistemler ise günler veya haftalar boyunca değişen beyin aktivitesini izleme fikrini gündeme getiriyor.

Epilepsi ve uyku bozukluklarında yeni dönem mi?

Giyilebilir EEG cihazlarının en çok konuşulduğu alanlardan biri epilepsi.

Epilepsi hastalarında nöbetler her zaman hastane kaydı sırasında yakalanamayabilir. Uzun süreli EEG takibi, nöbetlerin zamanını, sıklığını ve olası tetikleyicilerini anlamada önemli katkı sağlayabilir.

Uyku bozuklukları da bu teknolojinin öne çıkabileceği alanlardan biri. Bazı yeni nesil kulak içi EEG ürünleri, uyku sırasında beyin dalgalarını izleyerek uyku evrelerini değerlendirmeyi ve kişiye özel uyku verisi sunmayı hedefliyor. NextSense Smartbuds gibi ürünlerde kulak içi EEG sensörleriyle uyku takibi yapılabildiği ve cihazların beyin aktivitesine göre sesli uyarılarla uyku kalitesini desteklemeyi amaçladığı bildiriliyor.

Yapay zekâ ile birleşirse ne olur?

Giyilebilir EEG’nin asıl sıçrama noktası, yalnızca veri toplaması değil; bu verilerin yapay zekâ ile yorumlanması olabilir.

Uzun dönemli beyin sinyalleri, yapay zekâ algoritmalarıyla analiz edildiğinde kişiye özel risk profilleri çıkarılabilir. Epilepsi nöbeti riski, uyku kalitesi, dikkat düzeyi veya bilişsel yorgunluk gibi alanlarda daha erken uyarı sistemleri geliştirilebilir.

Ancak burada dikkatli bir dil gerekiyor: Bu cihazlar bugün için her hastalığı önceden haber veren “beyin alarmı” değil. Mevcut tablo, daha çok güçlü bir araştırma ve izlem alanının hızla olgunlaşması şeklinde değerlendirilmeli.

En büyük soru: Beyin verisi kime ait olacak?

Bu teknolojinin tıbbi potansiyeli kadar etik tarafı da büyük.

Çünkü beyin verisi, sıradan bir adım sayısı ya da kalp atım hızı verisinden daha hassas olabilir. Dikkat düzeyi, bilişsel yük, uyku düzeni, stres yanıtı ve bazı durumlarda duygusal tepkiler hakkında ipuçları taşıyabilir.

Bu nedenle giyilebilir EEG cihazlarının yaygınlaşmasıyla birlikte şu sorular daha çok tartışılacak:

Beyin verileri nerede saklanacak?
Kimler bu verilere erişebilecek?
Sigorta şirketleri veya işverenler bu tür verileri talep edebilecek mi?
Kullanıcı, hangi verisinin nasıl yorumlandığını gerçekten bilecek mi?

Giyilebilir nöroteknoloji alanındaki bilimsel değerlendirmeler, klinik fayda potansiyelinin yanında mahremiyet, güvenlik ve etik düzenlemelerin de kritik olduğunu vurguluyor.

Nörolojide geleceğin stetoskopu olabilir mi?

Giyilebilir EEG teknolojisi, nörolojide önemli bir eşiğe işaret ediyor. Beyin aktivitesinin yalnızca hastanede değil, günlük yaşamın içinde izlenebilmesi; epilepsi, uyku bozuklukları ve bilişsel sağlık alanlarında yeni kapılar açabilir.

Ancak bu kapıdan geçerken aceleci davranmamak gerekiyor. Sinyal kalitesi, klinik doğrulama, yapay zekâ yorumlarının güvenilirliği ve veri mahremiyeti bu teknolojinin kaderini belirleyecek başlıklar olacak.

Bugün için en doğru ifade şu: Beyni okuyan kulaklıklar geliyor; fakat bu teknoloji klasik EEG’nin yerine geçmekten çok, nörolojide sürekli izlem çağının habercisi olabilir.

EVALI nedir?

EVALI, İngilizce “E-cigarette or Vaping Product Use-Associated Lung Injury” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede elektronik sigara veya vaping ürünlerine bağlı akciğer hasarı olarak tanımlanabilir.

Bu tablo tek tip bir hastalık gibi düşünülmemelidir. Akciğerde farklı hasar biçimleriyle ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda akciğer hava kesecikleri etkilenir, bazılarında iltihabi reaksiyon daha belirgin hale gelir.

EVALI’nin önemi, belirtilerin başlangıçta hafif görünmesine rağmen kısa sürede oksijen düşüklüğü ve solunum yetmezliği gibi ağır sonuçlara ilerleyebilmesidir. CDC’ye göre EVALI salgınıyla ilişkili vakalarda özellikle THC içeren ürünler ve vitamin E asetat dikkat çeken bileşenler arasında yer aldı.

EVALI neden olur?

EVALI’nin temelinde, elektronik sigara veya vaping yoluyla solunan bazı kimyasal maddelerin akciğer dokusunda hasar oluşturması yer alır. Bu maddeler akciğerin hassas yüzeyinde iltihabi yanıtı tetikleyebilir.

En çok üzerinde durulan maddeler arasında vitamin E asetat, THC içeren likitler, aromalar, çözücüler ve kaynağı belirsiz ürünlerde bulunan katkılar yer alır. CDC, vitamin E asetatın özellikle THC içeren bazı ürünlerle ilişkili EVALI salgınında güçlü biçimde bağlantılı bulunduğunu bildirmiştir.

Ancak bu, her EVALI vakasının tek bir maddeyle açıklanabileceği anlamına gelmez. EVALI bir dışlama tanısıdır; yani enfeksiyon, pıhtı, otoimmün hastalıklar ve başka akciğer sorunları da değerlendirilmelidir.

EVALI nasıl anlaşılır?

EVALI çoğu zaman üç farklı belirti grubuyla dikkat çeker. Bu nedenle yalnızca öksürük veya ateşe bakarak karar vermek yanıltıcı olabilir.

İlk grup solunum şikâyetleridir. Nefes darlığı, kuru öksürük, göğüs ağrısı ve eforla çabuk yorulma görülebilir.

İkinci grup sistemik belirtilerdir. Ateş, halsizlik, çarpıntı hissi ve genel durum bozukluğu tabloya eşlik edebilir.

Üçüncü grup ise sık gözden kaçan mide-bağırsak bulgularıdır. Bulantı, kusma, karın ağrısı veya ishal bazı hastalarda solunum bulgularıyla birlikte ortaya çıkabilir. FDA da EVALI ile ilişkili bildirimlerde nefes darlığı, göğüs ağrısı, ateş, yorgunluk, kusma ve ishal gibi belirtilerin görülebildiğini belirtmiştir.

EVALI erken belirtileri nelerdir?

EVALI’nin erken döneminde hasta çoğu zaman “üşüttüm”, “grip oldum” veya “akciğer enfeksiyonu geçiriyorum” diye düşünebilir. Hafif öksürük, göğüste baskı, merdiven çıkarken zorlanma ve alışılmadık halsizlik ilk ipuçları olabilir.

Özellikle genç bir kişide, son haftalarda elektronik sigara kullanımı varsa ve buna nefes darlığı ile mide bulantısı eşlik ediyorsa EVALI akla gelmelidir. Buradaki kritik soru şudur: “Sigara içiyor musunuz?” yetmez; “Elektronik sigara, vape veya THC içeren ürün kullandınız mı?” diye ayrıca sorulmalıdır.

Çünkü birçok kullanıcı elektronik sigarayı “sigara” olarak görmez ve hekim sormadıkça bu bilgiyi paylaşmayabilir.

Kimlerde daha sık görülür?

EVALI her yaşta görülebilir; ancak gençler ve genç erişkinler daha görünür risk grubudur. Elektronik sigara kullanımının sosyal çevre, aroma çeşitleri ve “zararsız alternatif” algısıyla yayılması bu riski artırır.

THC içeren ürün kullananlar, kaynağı belirsiz veya kaçak likitlere yönelenler, içeriği bilinmeyen kartuş kullananlar ve aynı ürünü farklı kişilerle paylaşanlar daha dikkatli olmalıdır.

Astım, KOAH, bağışıklık sistemi zayıflığı veya kronik akciğer hastalığı olan kişilerde benzer belirtiler daha ağır seyredebilir. Bu grupta solunum şikâyetleri “alışılmış hastalık belirtisi” sanılıp geciktirilmemelidir.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Elektronik sigara kullanan bir kişide nefes darlığı, göğüs ağrısı, geçmeyen öksürük, ateş, çarpıntı, kusma veya belirgin halsizlik varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Aşağıdaki bulgular acil değerlendirme gerektirir:

Oksijen satürasyonunda düşme, hızla artan nefes darlığı, dudaklarda morarma, bilinç bulanıklığı, konuşurken nefesin yetmemesi ve istirahatte solunum sıkıntısı alarm işaretleridir.

Bu durumda evde beklemek, internetten ilaç aramak veya yalnızca antibiyotikle süreci geçiştirmeye çalışmak riskli olabilir.

EVALI için hangi doktora gidilir?

EVALI şüphesinde ilk başvuru acil servis, aile hekimi veya göğüs hastalıkları uzmanı olabilir. Nefes darlığı belirginse doğrudan acil servise başvurmak daha doğru olur.

İleri değerlendirmede göğüs hastalıkları bölümü ana branştır. Enfeksiyon şüphesi varsa enfeksiyon hastalıkları, çocuk ve ergen hastalarda çocuk sağlığı ve hastalıkları veya çocuk göğüs hastalıkları devreye girebilir.

EVALI’de erken başvuru, oksijen düşüklüğü ve yoğun bakım ihtiyacı gibi komplikasyonların önlenmesi açısından önem taşır. Tedavi planı hastanın klinik durumuna göre belirlenir.

EVALI nasıl teşhis edilir?

EVALI tanısı yalnızca belirtiye bakılarak konulmaz. Hekim öncelikle ayrıntılı öykü alır. Son 90 gün içinde elektronik sigara, vape, THC içeren ürün veya kaynağı belirsiz likit kullanımı özellikle sorgulanır.

Ardından akciğer grafisi veya bilgisayarlı tomografi istenebilir. BT’de iki taraflı buzlu cam görünümleri ve iltihabi alanlar görülebilir. MSD Manual, tanıda yakın dönem vaping öyküsü, diğer nedenlerin dışlanması ve görüntülemede iki taraflı akciğer opasitelerinin önemli olduğunu belirtmektedir.

Kan testleri, enfeksiyon testleri, oksijen düzeyi ölçümü ve bazı hastalarda bronkoskopi gerekebilir. Çünkü EVALI, zatürre, grip, COVID-19, pulmoner emboli ve otoimmün akciğer hastalıklarıyla karışabilir.

EVALI tedavisi var mı?

EVALI tedavisinde ilk adım elektronik sigara ve vaping ürünlerinin tamamen bırakılmasıdır. Ürün kullanılmaya devam ederse akciğer hasarı tekrarlayabilir veya iyileşme gecikebilir.

Hafif ve orta olgularda oksijen desteği, yakın takip ve destek tedavileri uygulanabilir. Enfeksiyon dışlanana kadar bazı hastalarda antibiyotik veya antiviral tedavi de gündeme gelebilir.

Orta ve ağır vakalarda hastane yatışı gerekebilir. Uygun hastalarda kortikosteroid tedavisiyle akciğerdeki iltihabi yanıtın azaltılması hedeflenebilir. American Lung Association, tedavinin hastalığın şiddetine göre oksijen desteği, enfeksiyona yönelik ilaçlar ve kortikosteroidleri içerebileceğini belirtmektedir.

Ağır olgularda yoğun bakım takibi, yüksek akımlı oksijen, noninvaziv solunum desteği veya mekanik ventilasyon gerekebilir. Her tedavi her hasta için uygun olmayacağı için karar mutlaka hekim tarafından verilmelidir.

Yeni tedaviler ve güncel gelişmeler

EVALI için bugün tek başına hastalığı hedefleyen özel bir ilaçtan söz etmek doğru değildir. Tedavi, erken tanı, vapingin kesilmesi, oksijen desteği, enfeksiyonların dışlanması ve uygun hastalarda iltihabı azaltmaya yönelik yaklaşımlar üzerine kuruludur.

Güncel yaklaşımda asıl vurgu korunma ve doğru öykü almaya yapılmaktadır. Özellikle THC içeren, kaynağı belirsiz veya kaçak ürünlerden uzak durulması güçlü biçimde önerilir. CDC, THC içeren vaping ürünlerinin özellikle resmi olmayan kaynaklardan temin edilmemesi gerektiğini vurgulamıştır.

Bu nedenle EVALI’de “yeni tedavi” kadar önemli başlık, hastanın elektronik sigara kullanımını açıkça söylemesi ve hekimin bu öyküyü aktif biçimde sorgulamasıdır.

EVALI ölümcül müdür?

EVALI her hastada ağır seyretmez. Ancak bazı hastalarda hızlı ilerleyen oksijen düşüklüğü ve solunum yetmezliği gelişebilir.

Bu nedenle “kendiliğinden geçer” düşüncesiyle beklemek doğru değildir. Özellikle nefes darlığı artıyorsa, göğüs ağrısı varsa veya ateş ve mide-bağırsak bulguları tabloya eklenmişse tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Erken tanı ve doğru tedaviyle birçok hasta toparlanabilir. Ancak bazı kişilerde uzun süreli nefes darlığı, egzersiz kapasitesinde azalma ve akciğer fonksiyonlarında etkilenme görülebilir.

EVALI nasıl önlenir?

EVALI’den korunmanın en etkili yolu elektronik sigara ve vaping ürünlerinden uzak durmaktır. Özellikle THC içeren, içeriği bilinmeyen, merdiven altı veya kaçak ürünler ciddi risk taşıyabilir.

Gençlerde “zararsız buhar” algısı kırılmalıdır. Elektronik sigara yalnızca nikotin bağımlılığı açısından değil, akciğer dokusu üzerinde oluşturabileceği ani hasar nedeniyle de önemsenmelidir.

Elektronik sigarayı bırakmak isteyen kişiler aile hekimi, göğüs hastalıkları uzmanı veya sigara bırakma polikliniklerinden destek alabilir. Nikotin bağımlılığı bir irade eksikliği değil, profesyonel destek gerektirebilen tıbbi bir durumdur.

En sık yapılan hata

EVALI’de en sık yapılan hata, elektronik sigara kullanımını “sigara içmiyorum” cevabının arkasında görünmez hale getirmektir.

Hasta vaping kullandığını söylemez, hekim de özellikle sormazsa tablo atipik pnömoni sanılabilir. Bu gecikme, oksijen düşüklüğü gelişen hastalarda tedavi sürecini zorlaştırabilir.

Kısa klinik not

Genç hasta, yakın dönem vaping öyküsü, nefes darlığı, oksijen düşüklüğü, mide-bağırsak şikâyeti ve iki taraflı akciğer tutulumu birlikte görülüyorsa EVALI mutlaka akılda tutulmalıdır.

Kısa Soru-Cevap

EVALI kendiliğinden geçer mi?
Hafif belirtiler bazen azalabilir; ancak EVALI şüphesinde evde beklemek güvenli değildir. Hekim değerlendirmesi gerekir.

Elektronik sigara normal sigaradan daha güvenli mi?
Elektronik sigara zararsız değildir. Bazı içerikler akciğerde ciddi hasara yol açabilir.

EVALI bulaşıcı mı?
Hayır. EVALI bulaşıcı bir enfeksiyon değildir; ancak belirtileri enfeksiyonlarla karışabilir.

Çocuklarda ve gençlerde EVALI görülür mü?
Evet. Özellikle gençlerde elektronik sigara kullanımı arttıkça EVALI riski de önem kazanır.

Tedavi gecikirse ne olur?
Nefes darlığı artabilir, oksijen düşebilir ve bazı hastalarda yoğun bakım ihtiyacı gelişebilir.

Depremin büyüklüğü 3.4 olarak duyuruldu. Merkez üssünün Trabzon açıkları olduğu belirtilen sarsıntıyla ilgili ilk bilgilere göre olumsuz bir durum bildirilmedi.

Trabzon depremi nerede oldu?

Kandilli Rasathanesi’nin paylaştığı verilere göre deprem Karadeniz’de, Trabzon açıklarında gerçekleşti. Sarsıntının kıyı kesimlerde hafif şekilde hissedilmiş olabileceği değerlendiriliyor.

Depremin ardından vatandaşlar, “Trabzon’da deprem mi oldu?”, “Deprem kaç büyüklüğünde oldu?” ve “Depremin merkez üssü neresi?” sorularına yanıt aramaya başladı.

İlk belirlemelere göre olumsuzluk yok

3.4 büyüklüğündeki depremler genellikle hafif sarsıntı olarak sınıflandırılıyor. Ancak uzmanlar, küçük ölçekli depremlerin de resmi kurumlar tarafından takip edilmesi gerektiğini vurguluyor.

Şu ana kadar deprem nedeniyle can kaybı, yaralanma ya da hasara ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.

Karadeniz’de depremler takip ediliyor

Türkiye’nin farklı bölgelerinde olduğu gibi Karadeniz açıklarında da zaman zaman düşük ve orta büyüklükte depremler kaydedilebiliyor. Uzmanlar, vatandaşların deprem anında panik yapmadan güvenli alanlara yönelmesi ve yalnızca resmi kaynaklardan yapılan açıklamaları takip etmesi gerektiğini belirtiyor.

FDA’dan kuru AMD için dikkat çeken karar

Kuru tip yaşa bağlı makula dejenerasyonu, yani kuru AMD, ileri yaş grubunda merkezi görmeyi etkileyen önemli retina hastalıklarından biri olarak biliniyor. Halk arasında sarı nokta hastalığı olarak da adlandırılan bu hastalık; okuma, yüzleri seçme, araç kullanma ve ince detayları görme gibi günlük yaşam işlevlerini zorlaştırabiliyor.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi FDA, LumiThera şirketinin Valeda Light Delivery System adlı cihazına kuru AMD’li belirli hastalarda görme keskinliğini iyileştirmeye yardımcı olmak üzere pazarlama izni verdi.

FDA’nın Kasım 2024’te duyurduğu karar, kuru AMD alanında ışık temelli tedaviler açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Ancak bu izin, her kırmızı ışık cihazının göz hastalıklarında kullanılabileceği anlamına gelmiyor.

AMD nedir, sarı nokta hastalığı nasıl ortaya çıkar?

AMD, İngilizce Age-related Macular Degeneration ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede yaşa bağlı makula dejenerasyonu ya da daha bilinen adıyla sarı nokta hastalığı denir.

Gözün arka kısmında, retinanın merkezinde makula adı verilen küçük ve hassas bir bölge bulunur. Makula; okuma, yüz tanıma, ekrana bakma, araç kullanma ve ince ayrıntıları seçme gibi merkezi görmeden sorumludur.

AMD’de bu bölge zamanla hasar görür. Hastalık genellikle tamamen karanlık bir körlüğe yol açmaz; ancak kişinin baktığı noktanın merkezinde bulanıklık, kararma, eğri görme veya detay kaybı oluşturabilir.

Kuru AMD ve yaş AMD arasındaki fark ne?

Sarı nokta hastalığının iki ana tipi vardır: kuru AMD ve yaş AMD.

Kuru AMD daha sık görülür ve çoğunlukla yavaş ilerler. Retina altında “drusen” adı verilen birikintiler oluşabilir. Hastalık ilerledikçe merkezi görmede azalma meydana gelebilir.

Yaş AMD ise daha az görülmesine rağmen daha hızlı ilerleyebilir. Retina altında anormal damarlar gelişir. Bu damarlar sızıntı veya kanamaya neden olarak ani görme kaybı riskini artırabilir.

Bu nedenle AMD tanısı alan hastalarda düzenli göz takibi büyük önem taşır.

Valeda ışık tedavisi nedir?

Valeda Light Delivery System, fotobiyomodülasyon adı verilen ışık temelli bir tedavi yaklaşımı kullanıyor. Bu yöntemde retina dokusuna düşük yoğunluklu ve belirli dalga boylarında ışık uygulanıyor.

Valeda sisteminde farklı dalga boylarında ışık kullanıldığı bildiriliyor. Bunlar arasında sarı/amber ışık, kırmızı ışık ve yakın kızılötesi ışık yer alıyor.

Ancak tedavinin etkisi yalnızca “göze kırmızı ışık vermek” şeklinde açıklanamaz. Işığın dalga boyu, uygulama süresi, doz, cihaz protokolü, hasta seçimi ve takip süreci tedavinin en önemli parçaları arasında yer alıyor.

Kırmızı ışık terapisi görmeyi nasıl etkileyebilir?

Fotobiyomodülasyonun temel mantığı, hücrelerin enerji üretim merkezleri olan mitokondriler üzerinde biyolojik yanıt oluşturabileceği düşüncesine dayanıyor.

Retina, vücudun enerji ihtiyacı en yüksek dokularından biridir. Bu nedenle kuru AMD gibi retina hastalıklarında ışık temelli tedavilerin hücresel enerji üretimi, oksidatif stres ve doku yanıtı üzerindeki etkileri araştırılıyor.

Buna rağmen kırmızı ışık terapisi, herkesin evde kendi kendine deneyebileceği basit bir uygulama gibi görülmemelidir. Göz dokusu son derece hassastır ve yanlış ışık maruziyeti fayda yerine risk doğurabilir.

Prof. Dr. Banu Açıkalın: “FDA izni umut verici, ancak ev tipi ışık cihazlarıyla karıştırılmamalı”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi Göz Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Banu Açıkalın, kuru tip yaşa bağlı makula dejenerasyonunda kullanılan Valeda ışık tedavisine ilişkin FDA kararının dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Prof. Dr. Açıkalın, kuru AMD’nin, halk arasında bilinen adıyla sarı nokta hastalığının, özellikle ileri yaş grubunda merkezi görmeyi etkileyen önemli bir retina hastalığı olduğunu vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu:

“FDA’nın Valeda Light Delivery System için verdiği izin, kuru tip yaşa bağlı makula dejenerasyonu alanında önemli ve umut verici bir gelişmedir. Çünkü kuru AMD’de uzun yıllardır görmeyi iyileştirmeye yönelik tedavi seçenekleri oldukça sınırlıydı. Bu cihazda belirli dalga boylarında ışık, kontrollü doz ve protokollerle uygulanıyor. Dolayısıyla burada söz konusu olan basit bir kırmızı ışık uygulaması değil, hekim kontrolünde kullanılan tıbbi bir sistemdir.”

Prof. Dr. Açıkalın, sosyal medyada yer alan “özel cihaza gerek yok” şeklindeki yorumların hastalar açısından yanıltıcı olabileceğine dikkat çekti:

“Göz dokusu son derece hassastır. FDA izni, herhangi bir ev tipi kırmızı ışık panelinin, LED maskenin ya da internetten temin edilen cihazların sarı nokta hastalığında güvenli ve etkili olduğu anlamına gelmez. Tedavide dalga boyu, uygulama süresi, ışık yoğunluğu, hastanın retina bulguları ve hastalığın evresi belirleyicidir. Bu nedenle hastaların kendi kendine ışık tedavisi denemesi doğru değildir.”

Hangi hastalar için uygun olabilir?

Valeda ışık tedavisi, kuru AMD bulunan belirli hasta grupları için gündeme gelen bir seçenek olarak öne çıkıyor. Ancak her AMD hastasının bu tedaviye uygun olduğu söylenemez.

Hastalığın tipi, evresi, retina bulguları, görme keskinliği, eşlik eden göz hastalıkları ve yaş tip AMD’ye dönüşüm riski tedavi kararında dikkate alınmalıdır.

Prof. Dr. Banu Açıkalın, bu noktada hasta seçiminin kritik olduğunu belirterek şu uyarıyı yaptı:

“Valeda gibi yeni teknolojiler, uygun hasta seçimiyle gündeme gelebilir. Ancak her AMD hastası bu tedavi için uygun olmayabilir. Tedavi kararı mutlaka detaylı retina muayenesi, görüntüleme tetkikleri ve uzman değerlendirmesi sonrasında verilmelidir.”

Ev tipi kırmızı ışık cihazları göz için güvenli mi?

FDA kararı sonrası en çok merak edilen konulardan biri de ev tipi kırmızı ışık cihazları oldu.

Uzmanlara göre burada ciddi bir ayrım yapılmalı. FDA’nın verdiği izin, belirli teknik özelliklere sahip, reçeteli ve klinik kullanım için geliştirilmiş bir tıbbi cihazı kapsıyor.

Bu karar; kozmetik amaçlı LED maskelerin, kırmızı ışık panellerinin, internetten alınan lambaların veya kontrolsüz ışık kaynaklarının kuru AMD tedavisinde etkili ve güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

Özellikle göz hastalığı olan kişilerin, doktor önerisi olmadan doğrudan göze ışık uygulaması sakıncalı olabilir.

Kuru AMD belirtileri nelerdir?

Kuru AMD başlangıçta belirgin şikâyet oluşturmayabilir. Hastalık ilerledikçe merkezi görmede sorunlar ortaya çıkabilir.

En sık dikkat çeken belirtiler arasında şunlar yer alır:

Düz çizgileri eğri veya kırık görme, okurken harflerin kaybolması, yüzleri seçmekte zorlanma, baktığı yerin ortasında bulanıklık veya kararma hissetme, renkleri daha soluk algılama ve gözlük değişmesine rağmen net görememe.

Bu şikâyetlerden biri fark edildiğinde göz hastalıkları uzmanına başvurmak gerekir.

Hangi durumda acilen göz doktoruna gidilmeli?

Görmede ani azalma, çizgileri eğri görme, merkezi görmede kararma, okuma güçlüğünde hızlı artış veya bir gözde aniden belirginleşen bulanıklık varsa zaman kaybedilmemelidir.

Bu belirtiler, kuru AMD’nin ilerlemesine bağlı olabileceği gibi yaş tip AMD’ye geçişin de işareti olabilir. Yaş tip AMD’de erken müdahale görmeyi korumada büyük önem taşır.

Prof. Dr. Banu Açıkalın da erken tanı ve düzenli takibin önemine dikkat çekerek, “Çizgileri eğri görme, merkezi görmede kararma, okuma güçlüğü veya ani görme azalması yaşayan kişilerin vakit kaybetmeden göz hastalıkları uzmanına başvurması gerekir” ifadelerini kullandı.

Kuru AMD hastaları nelere dikkat etmeli?

Kuru AMD tanısı alan hastalarda düzenli retina takibi ihmal edilmemelidir. Sigara kullanımı varsa bırakılması, tansiyon ve metabolik risklerin kontrol altında tutulması, sağlıklı beslenme ve göz hekimi tarafından önerilen desteklerin bilinçli kullanımı önemlidir.

Vitamin ve mineral destekleri de gelişigüzel kullanılmamalıdır. Hangi hastada, hangi evrede ve hangi formülasyonun uygun olacağına göz hastalıkları uzmanı karar vermelidir.

Ayrıca hastalar evde Amsler grid olarak bilinen kareli çizelgeyle görmelerini takip edebilir. Çizgilerde eğrilme, kaybolma veya merkezde kararma fark edildiğinde muayene geciktirilmemelidir.

Sonuç: Umut veren gelişme, ama kontrolsüz kullanım uyarısı şart

FDA’nın Valeda Light Delivery System için verdiği izin, kuru tip sarı nokta hastalığı tedavisinde önemli bir gelişme olarak görülüyor. Özellikle kuru AMD’de görmeyi iyileştirmeye yönelik seçeneklerin sınırlı olduğu düşünüldüğünde, ışık temelli bu yaklaşım dikkat çekiyor.

Ancak bu karar, kırmızı ışık terapisinin evde rastgele uygulanabileceği anlamına gelmiyor. Valeda sistemi; belirli hasta grubunda, belirli doz ve protokolle, hekim kontrolünde kullanılan tıbbi bir cihazdır.

Kısacası gelişme umut verici; fakat sarı nokta hastalığında her yeni tedavi gibi bu yöntemin de doğru hasta, doğru takip ve uzman değerlendirmesiyle ele alınması gerekiyor.

Guillain-Barré Sendromu nedir?

Guillain-Barré Sendromu, bağışıklık sisteminin vücudun kendi sinirlerine yanlışlıkla saldırmasıyla ortaya çıkan akut bir nörolojik hastalıktır. Periferik sinirler etkilenir; yani beyin ve omurilik dışındaki sinir ağı zarar görür.

Bu durum sinirlerin kaslara gönderdiği sinyalleri bozar. Sonuçta kaslarda güçsüzlük, reflekslerde azalma, uyuşma ve karıncalanma gelişebilir.

Hastalığın en dikkat çeken yönü, kısa sürede ilerleyebilmesidir. Güçsüzlük çoğunlukla ayaklardan başlar, bacaklara ve kollara doğru yayılabilir.

Guillain-Barré Sendromu neden olur?

Guillain-Barré Sendromu’nun kesin nedeni her hastada net olarak gösterilemeyebilir. Ancak birçok vakada tablo, geçirilmiş bir enfeksiyondan günler veya haftalar sonra ortaya çıkar.

En sık ilişkilendirilen etkenlerden biri Campylobacter jejuni enfeksiyonudur. Bunun dışında ishal yapan enfeksiyonlar, üst solunum yolu hastalıkları, grip benzeri tablolar, bazı viral enfeksiyonlar ve nadiren cerrahi sonrası dönem hastalığı tetikleyebilir. CDC’ye göre GBS gelişen kişilerin yaklaşık üçte ikisinde, hastalıktan önceki günler veya haftalarda ishal ya da solunum yolu enfeksiyonu öyküsü bulunabilir.

Burada kritik nokta şudur: Enfeksiyonu geçiren herkeste Guillain-Barré Sendromu gelişmez. Hastalık nadirdir; ancak geliştiğinde erken fark edilmesi gerekir.

Erken belirtileri nelerdir?

Guillain-Barré Sendromu belirtileri bazen hafif uyuşma veya bacaklarda halsizlik hissiyle başlayabilir. Kişi merdiven çıkarken zorlandığını, yürürken ayaklarını eskisi gibi kontrol edemediğini ya da bacaklarında “boşalma” olduğunu fark edebilir.

En sık görülen erken işaretler şunlardır:

• Ayaklarda ve bacaklarda güçsüzlük
• Yürümede zorlanma
• Karıncalanma, uyuşma veya iğnelenme hissi
• Reflekslerde azalma
• Güçsüzlüğün bacaklardan kollara doğru ilerlemesi

Bazı hastalarda yüz kaslarında güçsüzlük, konuşma bozukluğu, yutma güçlüğü ve çift görme gibi belirtiler de görülebilir. Tablo ilerlediğinde en ciddi risk, solunum kaslarının etkilenmesidir.

Guillain-Barré Sendromu nasıl anlaşılır?

Hastalığı düşündüren en önemli tablo, günler içinde artan ve yukarı doğru yayılan güçsüzlüktür. Özellikle kişi bir hafta önce yürüyebilirken birkaç gün içinde ayağa kalkmakta zorlanıyorsa bu belirti ciddiye alınmalıdır.

Uyuşma tek başına her zaman Guillain-Barré Sendromu anlamına gelmez. Ancak uyuşmaya güç kaybı eşlik ediyorsa, refleksler azalmışsa, yutma veya nefes alma güçlüğü başlamışsa acil değerlendirme gerekir.

Bu hastalık, kas ağrısı, bel fıtığı, vitamin eksikliği, inme, omurilik hastalıkları veya bazı metabolik sorunlarla karışabilir. Bu nedenle tanı yalnızca şikâyete bakılarak konulmaz.

Kimlerde daha sık görülür?

Guillain-Barré Sendromu her yaşta görülebilir. Ancak erişkinlerde daha sık bildirilir ve erkeklerde kadınlara göre biraz daha fazla görülebilir.

Risk, özellikle yakın zamanda enfeksiyon geçiren kişilerde artabilir. Çocuklarda da görülebileceği için, çocukta ani yürüme bozulması veya hızla artan bacak güçsüzlüğü “büyüme ağrısı” ya da basit halsizlik olarak geçiştirilmemelidir.

Bağışıklık sistemini etkileyen bazı durumlar, geçirilmiş enfeksiyonlar ve nadir tetikleyiciler hastalık öyküsünde sorgulanır. Ancak bu tablo çoğu zaman önceden bilinen ağır bir hastalığı olmayan kişilerde de ortaya çıkabilir.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Guillain-Barré Sendromu’nda beklemek en riskli yaklaşımlardan biridir. Çünkü hastalık bazı hastalarda saatler veya günler içinde ilerleyebilir.

Aşağıdaki belirtilerde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Günler içinde artan bacak güçsüzlüğü
• Yürümede belirgin zorlanma
• Güçsüzlüğün kollara yayılması
• Yüzde kayma, konuşma veya yutma güçlüğü
• Nefes almada zorlanma
• Ayağa kalkamama veya hızlı kötüleşme

Solunum kasları etkilenirse yoğun bakım takibi gerekebilir. NINDS, Guillain-Barré Sendromu’nda solunum yetmezliği gelişebileceği için nefes almanın yakından izlenmesi gerektiğini bildiriyor.

Guillain-Barré Sendromu için hangi doktora gidilir?

İlk başvuru acil servise yapılabilir. Özellikle güçsüzlük hızla artıyorsa, nefes alma, yutma veya konuşma etkileniyorsa doğrudan acil değerlendirme gerekir.

İleri değerlendirmeyi genellikle nöroloji uzmanı yapar. Çocuklarda ise çocuk acil, çocuk sağlığı ve hastalıkları ile çocuk nörolojisi birlikte süreci değerlendirebilir.

Hastanın durumuna göre yoğun bakım, fizik tedavi ve rehabilitasyon, göğüs hastalıkları ve enfeksiyon hastalıkları gibi branşların desteği gerekebilir. Burada amaç yalnızca tanı koymak değil, hastalığın ilerlemesini ve komplikasyonları erken yönetmektir.

Guillain-Barré Sendromu nasıl teşhis edilir?

Tanı tek bir testle konulmaz. Hekim önce güçsüzlüğün nereden başladığını, nasıl yayıldığını, refleksleri, duyu bulgularını ve yakın zamanda geçirilen enfeksiyon öyküsünü değerlendirir.

Tanıyı destekleyen başlıca yöntemler şunlardır:

• Nörolojik muayene
• EMG ve sinir iletim çalışmaları
• Beyin omurilik sıvısı incelemesi
• Gerektiğinde kan testleri ve ayırıcı tanıya yönelik tetkikler

Beyin omurilik sıvısında protein artışı tanıyı destekleyebilir. EMG ise sinir iletimindeki yavaşlamayı veya hasarın tipini göstermeye yardımcı olur.

Guillain-Barré Sendromu tedavisi var mı?

Evet. Guillain-Barré Sendromu tedavi edilebilir bir hastalıktır; ancak tedaviye ne kadar erken başlanırsa süreç o kadar dikkatli yönetilebilir.

Standart tedavide iki ana yöntem öne çıkar:

• IVIG: Damar yoluyla immünoglobulin verilmesi
• Plazmaferez: Kanda dolaşan zararlı bağışıklık bileşenlerinin temizlenmesine yönelik işlem

Bu tedaviler hastalığın bağışıklık sistemi üzerinden ilerleyen sürecini kontrol altına almaya yardımcı olur. Bunun yanında solunum takibi, kalp ritmi ve tansiyon izlemi, ağrı kontrolü, pıhtı önleme, beslenme desteği ve rehabilitasyon da tedavinin önemli parçalarıdır.

Tedaviye rağmen iyileşme hemen olmayabilir. Sinir dokusunun toparlanması haftalar, aylar ve bazı hastalarda daha uzun sürebilir.

Yeni tedaviler ve güncel gelişmeler

Guillain-Barré Sendromu’nda bugün için ana tedavi yaklaşımı IVIG, plazmaferez ve destek tedavisidir. Güncel bilimsel ilgi, hastalığın daha erken tanınması, solunum yetmezliği riskinin öngörülmesi, yoğun bakım takibinin iyileştirilmesi ve rehabilitasyon sürecinin güçlendirilmesi üzerinde yoğunlaşmaktadır.

Son yıllarda GBS yönetiminde en kritik başlıklardan biri, hastanın solunum kapasitesinin ve otonom sinir sistemi bulgularının yakın izlenmesidir. Çünkü bazı hastalarda tablo yalnızca kas güçsüzlüğüyle sınırlı kalmaz; tansiyon, nabız, yutma ve solunum gibi yaşamsal işlevler de etkilenebilir.

Bu nedenle “yeni ilaç” beklentisinden önce, erken tanı ve doğru merkezde takip hâlâ hastalığın seyrini belirleyen en güçlü unsurlar arasında yer alır.

Guillain-Barré Sendromu nasıl önlenir?

Guillain-Barré Sendromu tamamen önlenebilen bir hastalık değildir. Çünkü bağışıklık sisteminin neden bazı kişilerde sinirlere saldırdığı her zaman net değildir.

Ancak enfeksiyonlardan korunmak risk azaltmada önemlidir. Güvenli gıda tüketimi, el hijyeni, iyi pişmemiş et ve kontamine gıdalardan kaçınma, solunum yolu enfeksiyonlarına karşı genel korunma önlemleri bu açıdan değerlidir.

Aşılar konusunda ise bireysel risk değerlendirmesi hekim tarafından yapılmalıdır. Guillain-Barré Sendromu nadiren bazı aşılar sonrası bildirilebilse de, enfeksiyonların kendisi de GBS için tetikleyici olabilir. Bu nedenle aşı kararları kişisel tıbbi öyküye göre uzmanla birlikte değerlendirilmelidir.

En sık yapılan hata

Guillain-Barré Sendromu’nda en sık yapılan hata, ayaklardan başlayan güçsüzlüğü “yorgunluk”, “bel tutulması” veya “kas problemi” sanıp beklemektir.

Oysa bu hastalıkta saatler ve günler önemlidir. Güçsüzlük ilerliyorsa, yürümek zorlaşıyorsa ya da nefes alma, yutma ve konuşma etkileniyorsa evde takip güvenli olmayabilir.

Guillain-Barré Sendromu ölümcül müdür?

Guillain-Barré Sendromu çoğu hastada tedavi ve takip ile düzelebilen bir hastalıktır. Ancak ağır vakalarda solunum kaslarının etkilenmesi, ritim ve tansiyon problemleri, enfeksiyonlar ve yoğun bakım gerektiren komplikasyonlar gelişebilir.

Bu nedenle “nasıl olsa geçer” düşüncesi tehlikelidir. Hastalığın ölümcül olup olmaması; şiddetine, solunum etkilenmesine, tedaviye başlama zamanına ve hastanın genel durumuna göre değişebilir.

Guillain-Barré Sendromu kendiliğinden geçer mi?

Bazı hafif olgularda belirtiler sınırlı kalabilir; ancak Guillain-Barré Sendromu evde izlenmesi gereken basit bir halsizlik tablosu değildir.

Kendiliğinden geçmesini beklemek, özellikle güçsüzlük ilerliyorsa risklidir. Tanı ve tedavi planı mutlaka hekim tarafından yapılmalıdır.

Soru-Cevap

Guillain-Barré Sendromu bulaşıcı mı?
Hayır. Guillain-Barré Sendromu bulaşıcı bir hastalık değildir. Ancak bazı enfeksiyonlardan sonra bağışıklık sistemi yanıtı nedeniyle gelişebilir.

Evde takip etmek güvenli mi?
Hızla artan güçsüzlük, yürüme zorluğu, yutma veya nefes alma sorunu varsa evde takip güvenli değildir. Acil değerlendirme gerekir.

Çocuklarda Guillain-Barré Sendromu görülür mü?
Evet. Daha nadir olsa da çocuklarda görülebilir. Çocukta ani yürüme bozulması ve bacak güçsüzlüğü önemsenmelidir.

Tedavi gecikirse ne olur?
Hastalık ilerleyebilir, solunum kasları etkilenebilir ve yoğun bakım ihtiyacı doğabilir. Erken başvuru komplikasyonların yönetilmesi açısından önemlidir.

Aynı belirtiler başka hastalıklarla karışır mı?
Evet. Bel fıtığı, inme, omurilik hastalıkları, vitamin eksiklikleri ve bazı enfeksiyonlar benzer şikâyetlere yol açabilir. Bu nedenle nörolojik değerlendirme şarttır.

Bu karar, cihazın artık hastalarda yaygın şekilde kullanılabileceği anlamına gelmiyor. FDA’nın verdiği izin, implantın güvenlik ve uygulanabilirlik açısından klinik araştırmada test edilmesinin önünü açıyor.

Tedaviye dirençli depresyon için yeni bir adım

Depresyon tedavisinde ilaç, psikoterapi, elektrokonvülsif tedavi ve manyetik uyarım gibi farklı yöntemler kullanılıyor. Ancak bazı hastalarda bu tedavilere rağmen belirtiler devam edebiliyor. Bu tablo, tıpta tedaviye dirençli depresyon olarak tanımlanıyor.

Motif Neurotech’in geliştirdiği sistem de bu hasta grubuna yönelik olarak tasarlandı. Cihazın amacı, depresyonla ilişkili beyin devrelerine düşük düzeyde elektriksel uyarım vererek belirtileri azaltıp azaltamayacağını araştırmak.

Cihaz kafatasına yerleştiriliyor

Şirketin açıklamalarına göre implant oldukça küçük boyutta tasarlandı. Cihazın kafatasına yerleştirildiği, beyin dokusunun içine doğrudan girmediği ve kablosuz şekilde çalıştırıldığı belirtiliyor.

Sistemin dikkat çeken yönlerinden biri de dışarıdan kullanılan özel bir başlıkla aktive edilmesi. Bu başlık, cihazın kablosuz olarak çalışmasını sağlıyor ve uyarım sürecini başlatıyor.

FDA onayı tedavi onayı değil

Bu gelişmede en kritik nokta, FDA kararının doğru okunması. Kurum, cihazın klinik denemede test edilmesine izin verdi. Yani implant henüz depresyon tedavisi için onaylanmış, piyasaya sunulmuş ya da standart tedaviye girmiş değil.

İlk klinik çalışmada temel hedef, cihazın insanlarda güvenli biçimde uygulanıp uygulanamayacağını görmek olacak. Etkinlik verileri ise araştırmanın ilerleyen aşamalarında daha net ortaya çıkacak.

Beyin uyarımı depresyonda neden araştırılıyor?

Beyin uyarımı teknolojileri son yıllarda psikiyatri ve nöroloji alanında daha fazla gündeme geliyor. Özellikle depresyon, Parkinson hastalığı, epilepsi ve bazı hareket bozukluklarında beyin devrelerini hedefleyen tedaviler üzerinde çalışmalar yürütülüyor.

Motif Neurotech’in cihazı da bu alandaki yeni yaklaşımlardan biri olarak değerlendiriliyor. Daha küçük, kablosuz ve daha az invaziv sistemlerin geliştirilmesi, ağır ruh sağlığı sorunlarında yeni tedavi seçenekleri açısından bilim dünyasının ilgisini çekiyor.

Umut verici ama erken aşamada

Uzmanlar açısından bu gelişme önemli olsa da, henüz erken aşamada. Cihazın depresyon belirtilerini ne ölçüde azaltacağı, hangi hastalarda daha etkili olacağı ve uzun vadeli güvenlik sonuçları klinik çalışmalar tamamlandıkça anlaşılacak.

Bu nedenle gelişmeyi “depresyon için beyin implantı tedavisi başladı” şeklinde değil, “tedaviye dirençli depresyon için geliştirilen beyin implantının ilk insan denemesine FDA izni çıktı” şeklinde okumak gerekiyor.

Depresyon tedavisinde yeni dönem mi?

Motif Neurotech’in çalışması başarılı sonuçlar verirse, depresyon tedavisinde kişiselleştirilebilir beyin uyarımı yaklaşımları daha fazla gündeme gelebilir. Ancak bunun için daha geniş hasta gruplarında yapılacak klinik araştırmalara ihtiyaç var.

Şimdilik kesin olan şu: FDA kararı, ağır depresyon vakalarında beyin implantı temelli tedaviler için önemli bir araştırma eşiği anlamına geliyor. Cihazın gerçek tedavi değeri ise bilimsel verilerle ortaya konulacak.

65 yaşındaki Dr. Erkan Tunar’ın vefatı, ailesi, yakınları ve görev yaptığı çevrede büyük üzüntüye neden oldu.

Yakınları Haber Alamayınca Eve Gitti

Edinilen bilgilere göre, Alaşehir’in Kemaliye Mahallesi’nde aile hekimi olarak görev yapan Dr. Erkan Tunar’dan bir süre haber alamayan yakınları, Salihli’nin Kocaçeşme Mahallesi Acısu Caddesi’ndeki ikametine gitti.

Eve giren yakınları, Dr. Tunar’ı hareketsiz halde buldu. Durumun 112 Acil Çağrı Merkezi’ne bildirilmesi üzerine adrese sağlık ve polis ekipleri sevk edildi.

Sağlık Ekipleri Vefatını Belirledi

Olay yerine gelen sağlık ekiplerinin yaptığı kontrolde Dr. Erkan Tunar’ın hayatını kaybettiği belirlendi.

Polis ekipleri evde inceleme yaparken, Dr. Tunar’ın kesin ölüm nedeninin yapılacak incelemelerin ardından netleşeceği öğrenildi.

Soruşturma Başlatıldı

Dr. Erkan Tunar’ın evinde hayatını kaybetmiş halde bulunmasına ilişkin olayla ilgili soruşturma başlatıldı.

Manisa’da görev yapan aile hekimi Dr. Erkan Tunar’ın vefatı, meslektaşları ve hastaları arasında da derin üzüntü oluşturdu.

Obezite tedavisinde yeni nesil ilaçlar yalnızca kilo kaybı üzerinden değil, metabolik hastalıklar üzerindeki etkileriyle de yakından izleniyor. Bu alanda en çok konuşulan adaylardan biri de Eli Lilly tarafından geliştirilen retatrutide.

Retatrutide; GLP-1, GIP ve glukagon reseptörlerini hedefleyen üçlü etkili deneysel bir ilaç adayı olarak tanımlanıyor. Bu yönüyle semaglutid ve tirzepatid gibi ilaçlardan farklı bir mekanizma üzerinden araştırılıyor.

Ancak en başta altı çizilmesi gereken nokta şu: Retatrutide henüz genel kullanım için onaylanmış bir ilaç değil. Elde edilen sonuçlar klinik araştırmalardan geliyor ve ilacın güvenlilik, yan etki ve uzun dönem etkilerine ilişkin çalışmalar devam ediyor.

Karaciğer yağında yüzde 86’ya varan azalma bildirildi

Retatrutide ile ilgili en dikkat çeken verilerden biri karaciğer yağlanması tarafında geldi.

Nature Medicine’de yayımlanan Faz 2 alt çalışmada, metabolik disfonksiyonla ilişkili karaciğer yağlanması bulunan katılımcılarda retatrutide tedavisinin karaciğer yağ oranını belirgin şekilde azalttığı bildirildi. Çalışmada özellikle yüksek doz gruplarında karaciğer yağındaki azalmanın güçlü olduğu aktarıldı.

VCU Health tarafından paylaşılan değerlendirmeye göre, obezitesi ve yağlı karaciğer hastalığı bulunan katılımcıların büyük bölümünde karaciğer yağ oranı, yağlı karaciğer tanımı için kullanılan eşik değerin altına indi. Bu sonuç, retatrutide’ın yalnızca kilo kaybı değil, karaciğer metabolizması açısından da yakından izlenmesine yol açtı.

Bu veri önemli olsa da tüm hastalar için kesin tedavi sonucu anlamına gelmiyor. Çalışma belirli hasta gruplarında yapıldı ve sonuçların daha geniş topluluklarda doğrulanması gerekiyor.

Prediyabeti olanlarda normale dönüş verisi dikkat çekti

New England Journal of Medicine’da yayımlanan Faz 2 obezite çalışmasında retatrutide alan gruplarda kilo kaybının yanında kan şekeri göstergelerinde de iyileşme bildirildi.

Çalışmada, başlangıçta prediyabeti bulunan katılımcıların yüzde 72’sinin 48. haftada normoglisemiye, yani kan şekeri açısından normal sınıra döndüğü açıklandı.

Bu sonuç, retatrutide’ın prediyabet ve tip 2 diyabet riski açısından neden yakından takip edildiğini gösteriyor. Ancak burada da kritik nokta şu: Bu sonuç, klinik çalışma koşullarında elde edildi. Kişilerin kendi başına ilaç araması, mevcut tedavisini değiştirmesi veya kan şekeri ilacını kesmesi doğru değil.

Tansiyon üzerinde de olumlu sinyaller var

Retatrutide çalışmalarında tansiyon verileri de dikkat çekti. Eli Lilly’nin Faz 3 TRIUMPH-4 çalışmasına ilişkin açıklamasında, obezite veya fazla kilo ile birlikte diz osteoartriti bulunan ve diyabeti olmayan yetişkinlerde yüksek doz retatrutide ile sistolik tansiyonda anlamlı düşüş bildirildi.

Bu çalışmaya ilişkin haber ve değerlendirmelerde, 12 mg dozunda sistolik tansiyonda 14 mmHg’ye ulaşan düşüş verisi öne çıktı.

Bu bulgu önemli olmakla birlikte, “tansiyon ilacı bırakılabilir” şeklinde yorumlanmamalı. Tansiyon ilaçlarının kesilmesi yalnızca hekim kontrolünde, ölçüm takibiyle ve hastanın genel durumu değerlendirilerek yapılabilir.

Neden bu kadar konuşuluyor?

Retatrutide’ın bu kadar gündeme gelmesinin nedeni, tek bir mekanizma yerine üç farklı hormon yolunu hedeflemesi. İlaç adayı; iştah, kan şekeri, kilo kaybı, enerji dengesi ve karaciğer yağ metabolizması gibi alanlarda etkili olabilecek bir yapı üzerinden araştırılıyor.

Fakat bu tablo, ilacın “her şeyi çözen tek bileşik” olduğu anlamına gelmiyor. Klinik araştırmalarda görülen olumlu sonuçlar kadar yan etkiler, ilacı bırakınca ne olduğu, uzun dönem güvenlilik ve farklı hasta gruplarındaki etkiler de önem taşıyor.

Retatrutide şu an kullanılabilir mi?

Hayır. Retatrutide hâlen araştırma aşamasında olan deneysel bir ilaç adayıdır. Lilly, ilacın obezite, tip 2 diyabet ve metabolik hastalıklar gibi alanlarda Faz 3 çalışmalarla değerlendirildiğini bildiriyor.

Bu nedenle sosyal medyada dolaşan “karaciğer yağını bitiriyor”, “prediyabeti tersine çeviriyor”, “tansiyon ilacını bıraktırıyor” gibi ifadeler dikkatle okunmalı. Verilerin önemli kısmı doğru çalışmalara dayansa da bu sonuçlar herkese doğrudan uygulanabilecek kesin tedavi vaadi değildir.

Uzman gözüyle en doğru yorum

Retatrutide, obezite tedavisinde yeni dönemin en güçlü adaylarından biri olarak görülüyor. Klinik veriler kilo kaybının ötesinde karaciğer yağlanması, prediyabet ve tansiyon gibi metabolik başlıklarda da dikkat çekici etkiler gösteriyor.

Ancak haber değeri taşıyan bu sonuçların, “mucize ilaç” diliyle değil, bilimsel temkinle aktarılması gerekiyor. Çünkü tıpta asıl soru yalnızca “kaç kilo verdiriyor?” değil; “kimde işe yarıyor, kimde riskli, etkisi ne kadar sürüyor ve uzun vadede güvenli mi?” sorularıdır.

Kronik kaşıntı, deride kabarıklık ve tekrarlayan kurdeşen ataklarıyla seyreden kronik spontan ürtiker için Avrupa’da yeni bir tedavi seçeneği gündeme geldi. Novartis, Rhapsido adlı ilacının Avrupa Komisyonu tarafından onaylandığını duyurdu.

Rhapsido, etken maddesi remibrutinib olan oral bir tedavi olarak tanımlanıyor. Novartis’e göre ilaç, H1-antihistaminik tedavisine yeterli yanıt vermeyen yetişkin kronik spontan ürtiker hastalarında kullanılmak üzere onay aldı.

Kronik Spontan Ürtiker Nedir?

Kronik spontan ürtiker, halk arasında daha çok “kronik kurdeşen” olarak biliniyor. Hastalıkta deride kaşıntılı kabarıklıklar, kızarıklıklar ve zaman zaman şişlik atakları görülebiliyor.

“Spontan” ifadesi, belirtilerin belirgin bir dış tetikleyici olmadan ortaya çıkabilmesini anlatıyor. Bu nedenle hastalar çoğu zaman “Neden oluyor?” sorusuna net cevap bulmakta zorlanabiliyor.

Novartis’in açıklamasına göre Avrupa’da yaklaşık 4 milyon kişi kronik spontan ürtikerden etkileniyor. Şirket, geleneksel antihistaminik tedavisine rağmen hastaların önemli bir bölümünde belirtilerin devam edebildiğini belirtiyor.

Rhapsido Neden Öne Çıkıyor?

Rhapsido’nun dikkat çeken yönü, kronik spontan ürtiker için Avrupa’da onaylanan ilk hedefe yönelik oral tedavi olarak duyurulması. İlaç, enjeksiyon yerine hap formunda kullanılıyor ve günde iki kez alınması planlanıyor.

Novartis, tedavinin laboratuvar takibi gerektirmeden kullanılabildiğini açıkladı. Bu bilgi, özellikle uzun süreli tedavi ihtiyacı olan hastalar açısından kullanım kolaylığı tartışmalarını da beraberinde getirdi.

Hangi Hastalar İçin Onaylandı?

Avrupa İlaç Ajansı’nın değerlendirmesine göre Rhapsido, H1-antihistaminik tedavisine yeterli yanıt vermeyen yetişkin kronik spontan ürtiker hastaları için önerildi. EMA’nın daha önce yayımladığı olumlu görüşte, tedavinin bu hasta grubu için ruhsatlandırılmasının tavsiye edildiği belirtilmişti.

Bu nokta önemli. Çünkü onay, “her kaşıntı” ya da “her alerjik döküntü” için genel bir kullanım anlamına gelmiyor. Kronik spontan ürtiker tanısı ve tedavi kararı, dermatoloji veya alerji-immunoloji alanında deneyimli hekimler tarafından değerlendirilmesi gereken bir süreçtir.

Araştırmalarda Ne Görüldü?

Novartis, REMIX 1 ve REMIX 2 çalışmalarında Rhapsido ile belirtilerde erken dönemde iyileşme görüldüğünü, bazı sonuçların ilk haftadan itibaren ortaya çıktığını açıkladı. Şirket ayrıca çalışmalarda olumlu güvenlilik profili ve karaciğer güvenliği açısından endişe oluşturmadığını bildirdi.

Ancak bu tür gelişmelerde en kritik nokta, tedavinin her hasta için aynı sonucu vermeyeceğidir. Kronik spontan ürtiker kişiden kişiye farklı seyredebilir. Bu nedenle yeni ilaç onayı, hastalar için umut verici bir seçenek anlamına gelse de tedavi planı mutlaka hekim kontrolünde yapılmalıdır.

Avrupa Onayı Ne Anlama Geliyor?

Avrupa Komisyonu onayı, ilacın Avrupa Birliği ülkelerinde ilgili endikasyon için ruhsatlandırılması açısından önemli bir aşama kabul ediliyor. Reuters’ın aktardığına göre Novartis, bu onayla birlikte Rhapsido’nun kronik spontan ürtiker tedavisinde yeni bir yaklaşım sunduğunu bildirdi.

İlacın daha önce ABD Gıda ve İlaç Dairesi tarafından da kronik spontan ürtiker için onaylandığı bildirilmişti. Reuters’ın Eylül 2025 tarihli haberine göre FDA onayı, standart tedavilere yeterli yanıt vermeyen hastalar için verilmişti.

Hastalar Ne Yapmalı?

Uzun süren kaşıntı, tekrarlayan kurdeşen benzeri kabarıklıklar, dudak-göz çevresi şişliği veya yaşam kalitesini bozan cilt atakları yaşayan kişilerin kendi kendine ilaç başlamaması gerekiyor.

Kronik spontan ürtiker tanısı, belirtilerin süresi, eşlik eden bulgular, kullanılan ilaçlar ve altta yatabilecek durumlar birlikte değerlendirilerek konuluyor. Yeni tedavi seçenekleri gündeme gelse de doğru hasta, doğru tanı ve doğru takip üçgeni hâlâ tedavinin merkezinde duruyor.

Cilt kanserleri arasında en agresif türlerden biri kabul edilen melanomda, bağışıklık sistemini hedef alan tedaviler yeni bir dönemin kapısını aralıyor. ABD’de UT Southwestern uzmanları, ileri evre melanomda kullanılan TIL tedavisinin hastanın kendi bağışıklık hücrelerini güçlendirerek tümöre karşı yeniden sahaya sürdüğünü belirtiyor.

TIL, “tümör infiltre edici lenfosit” anlamına geliyor. Daha sade ifadeyle bu tedavi, tümörün içine girmiş ve kanseri tanımaya başlamış bağışıklık hücrelerinin alınması, laboratuvarda milyarlarca kez çoğaltılması ve hastaya yeniden verilmesi esasına dayanıyor.

Bu yaklaşım, özellikle standart immünoterapi veya hedefe yönelik tedavilerden yeterli yanıt alınamayan ileri evre melanom hastaları için dikkat çekiyor. FDA, 16 Şubat 2024’te lifileucel adlı TIL tedavisine, ameliyatla çıkarılamayan ya da metastatik melanomlu belirli yetişkin hastalar için onay verdi. Bu onay, solid tümörlerde hücresel tedavi açısından önemli bir eşik olarak değerlendirildi.

TIL Tedavisi Nasıl Uygulanıyor?

Tedavi tek bir serum ya da klasik kemoterapi döngüsü gibi işlemiyor. Önce hastanın tedaviye uygun olup olmadığı ayrıntılı biçimde değerlendiriliyor. Çünkü süreç; cerrahi, kemoterapi, hücre üretimi, özel bağışıklık desteği ve yoğun takip gerektiriyor.

Uygun hastalarda tümörden bir parça alınıyor. Bu dokudan kanseri tanıyan bağışıklık hücreleri ayrıştırılıyor. Ardından hücreler laboratuvar ortamında özel uyarıcılarla çoğaltılıyor. UT Southwestern’in aktardığına göre bu üretim süreci geçmişte yaklaşık 6 hafta sürebilirken, güncel yöntemlerle çoğu zaman 3–4 haftaya kadar kısalabiliyor.

Çoğaltılan hücreler dondurularak tedavi merkezine geri gönderiliyor. Hastaya hücreler verilmeden önce mevcut bağışıklık hücrelerini azaltan hazırlık kemoterapisi uygulanıyor. Amaç, yeni verilecek TIL hücrelerine vücutta daha etkili çalışabilecekleri bir alan açmak.

Tek Seferlik Ama Yoğun Bir Tedavi

TIL tedavisi çoğu kanser tedavisinden farklı olarak aylarca süren döngüler şeklinde uygulanmıyor. Temel yaklaşım, tek seferlik hücre infüzyonu ve ardından yakın takip üzerine kurulu. Ancak bu “kolay bir tedavi” anlamına gelmiyor.

Hastalara TIL hücreleri verildikten sonra interlökin-2 adı verilen bağışıklık destekleyici tedavi uygulanabiliyor. Bu aşamada enfeksiyon riski, mide-bağırsak yakınmaları, grip benzeri belirtiler, yorgunluk, cilt döküntüleri ve daha ciddi sıvı dengesi sorunları görülebiliyor. Bu nedenle hasta seçimi ve tedavinin deneyimli merkezlerde yapılması kritik önem taşıyor.

Klinik Çalışmalarda Ne Görüldü?

FDA onayına temel oluşturan klinik çalışmada, ileri evre melanomlu hastaların yaklaşık üçte birinde tek infüzyon sonrası tümör boyutunda ölçülebilir küçülme görüldü. Daha küçük bir hasta grubunda ise görüntüleme bulgularında tümörlerin tamamen kaybolduğu bildirildi.

Uzmanlar, yanıt alan hastaların bir bölümünde bu etkinin uzun süre devam edebildiğini belirtiyor. Bazı hastalarda hastalığın ilerlemeden kontrol altında kaldığı sürenin bir yılı aştığı, bazı yanıtların ise yıllarca devam edebildiği ifade ediliyor. Bununla birlikte tedavinin her hasta için aynı sonucu vermediği, başarı şansının hastanın genel durumu, önceki tedavileri ve tümörün biyolojik özelliklerine göre değiştiği vurgulanıyor.

Kimler İçin Gündeme Gelebilir?

TIL tedavisi, bugün için özellikle ameliyatla çıkarılamayan veya vücuda yayılmış melanomda, önceki tedavilere rağmen hastalığı ilerleyen seçilmiş hastalar için gündeme geliyor. FDA onayında, daha önce PD-1 blokajı alan ve BRAF V600 mutasyonu varsa buna yönelik hedefe yönelik tedavi kullanmış hastalar işaret ediliyor.

Bu nedenle TIL tedavisi, erken evre melanomda rutin kullanılan bir yöntem değil. Aynı zamanda her ileri evre melanom hastası için otomatik uygun seçenek olarak görülmüyor. Tedavi kararı; onkoloji, cerrahi, hücresel tedavi ve yoğun bakım deneyimi olan ekiplerin değerlendirmesiyle veriliyor.

Neden Önemli?

Melanom tedavisinde son yıllarda immünoterapi ve hedefe yönelik ilaçlarla önemli ilerlemeler sağlandı. Ancak bazı hastalarda bu tedavilere rağmen kanser ilerleyebiliyor. TIL tedavisi, tam da bu zor alanda hastanın kendi tümörünü tanıyan bağışıklık hücrelerini çoğaltarak yeni bir savaş hattı açıyor.

Bu gelişme, yalnızca melanom için değil, solid tümörlerde kişiye özel hücresel tedavilerin geleceği açısından da dikkat çekici. Yine de uzmanlar net bir uyarı yapıyor: TIL tedavisi umut verici olsa da mucize tedavi olarak görülmemeli; uygun hasta, doğru merkez ve dikkatli takip bu yöntemin temel şartları arasında yer alıyor.

İstanbul’un Küçükçekmece ilçesinde meydana gelen trafik kazası, bir aileyi yasa boğdu. Edinilen bilgilere göre mühendis Görkem Selvitop, saat 22.30 sıralarında kaldırımda yürüdüğü sırada kazaya karışan bir aracın çarpması sonucu ağır şekilde etkilendi.

Olayın ardından bölgeye sağlık ve polis ekipleri sevk edildi. Yapılan müdahalelere rağmen Görkem Selvitop’un hayatını kaybettiği öğrenildi.

Görkem Selvitop Kimdi?

Hayatını kaybeden Görkem Selvitop’un mühendis olduğu, Trabzon’un Şalpazarı ilçesinden olduğu ve bir çocuk babası olduğu belirtildi.

Selvitop’un, Türkiye Şehit Aileleri Derneği Genel Başkan Yardımcısı ve organizatör sunucu Necati Selvitop’un oğlu olması nedeniyle acı haber, şehit aileleri camiasında ve memleketi Trabzon’da da derin üzüntüyle karşılandı.

Araç Nasıl Kontrolden Çıktı?

Kazaya ilişkin ilk bilgilere göre, aracın yol üzerindeki çukurdan kaydığı ve kaldırıma yöneldiği öne sürüldü. Ancak kazanın kesin nedeni, yapılacak teknik inceleme ve resmi soruşturmanın ardından netlik kazanacak.

Yetkililer, olay yerinde inceleme başlatırken kazanın oluş şekli, aracın hızı, yol durumu ve çevredeki kamera kayıtlarının araştırıldığı öğrenildi.

Şalpazarı’nda Büyük Üzüntü

Trabzon’un Şalpazarı ilçesinden olan Görkem Selvitop’un vefatı, hem ailesi hem de sevenleri arasında büyük bir acıya yol açtı.

Bir çocuk babası olan Selvitop’un ani ölümü sonrası yakınları ve tanıyanları sosyal medya üzerinden taziye mesajları paylaştı.

Soruşturma Başlatıldı

Küçükçekmece’de yaşanan ölümlü trafik kazasıyla ilgili inceleme başlatıldı. Polis ekiplerinin olay yerinde yaptığı çalışmanın ardından kazaya ilişkin detayların resmi raporlarla netleşmesi bekleniyor.

Kullanıcıların bir bölümünün karşılaştığı uyarıda, erişilmek istenen sayfanın sistemde bulunamadığı, taşınmış ya da geçici olarak hizmet dışı kalmış olabileceği belirtildi. Bu nedenle e-Devlet yoğunluğu, TOKİ kura çekimi sorgulama ekranı ve sistemin ne zaman düzeleceği kısa sürede en çok aranan başlıklar arasına girdi.

e-Devlet çöktü mü?

Yaşanan sorun, kullanıcı tarafında “e-Devlet çöktü” yorumlarına neden olsa da aksaklığın kaynağına ilişkin resmi bir teknik açıklama yapılmadı. Haberde yer alan bilgilere göre sorun kısa süreli erişim problemi olarak yansıdı ve özellikle giriş ekranlarında “404” uyarısı görüldü.

Bu tür yoğunluklar, aynı anda çok sayıda kullanıcının belirli bir hizmete yönelmesiyle daha görünür hale gelebiliyor. TOKİ kura sonuçları gibi geniş kitleleri ilgilendiren işlemler sırasında e-Devlet sorgulama ekranlarında geçici yavaşlama veya erişim hatası yaşanabiliyor.

TOKİ e-Devlet kura sonucu sorgulama ekranı ne zaman açılacak?

TOKİ İstanbul kura sürecinin ardından vatandaşlar, başvuru ve kura sonucunu e-Devlet üzerinden öğrenmek istiyor. Ancak yoğunluk nedeniyle bazı kullanıcılar sorgulama ekranına ulaşmakta güçlük yaşadı.

Sisteme girişte hata alan kullanıcıların bir süre bekledikten sonra yeniden deneme yapması öneriliyor. e-Devlet hizmetlerinde dönemsel yoğunluk yaşandığında sayfanın yenilenmesi, mobil uygulama yerine tarayıcıdan giriş yapılması ya da farklı saatlerde sorgulama yapılması erişim ihtimalini artırabiliyor.

“404” hatası ne anlama geliyor?

e-Devlet’te görülen “404” hatası, genellikle kullanıcının ulaşmaya çalıştığı sayfanın geçici olarak görüntülenemediğini ifade eder. Bu durum her zaman sistemin tamamen çöktüğü anlamına gelmez.

Sayfa geçici olarak hizmet dışı kalmış, adres yönlendirmesi değişmiş ya da yoğunluk nedeniyle doğru şekilde yüklenmemiş olabilir. Bu nedenle kullanıcıların aynı işlemi birkaç dakika sonra tekrar denemesi gerekebilir.

TOKİ kura sonucu nasıl sorgulanır?

TOKİ kura sonucu sorgulamak isteyen vatandaşlar, e-Devlet’e T.C. kimlik numarası ve şifreleriyle giriş yaptıktan sonra TOKİ hizmetleri üzerinden başvuru ve kura bilgilerini kontrol edebilir.

Arama bölümüne “TOKİ kura sonucu sorgulama”, “Toplu Konut İdaresi” veya “TOKİ başvuru sonucu” yazılarak ilgili hizmet ekranına ulaşılabilir. Yoğunluk devam ediyorsa ekran geç açılabilir ya da hata verebilir.

Yoğunluk ne zaman düzelir?

Erişim sorunlarının ne zaman tamamen normale döneceğine ilişkin resmi bir saat bilgisi paylaşılmadı. Ancak benzer durumlarda sistem yoğunluğu azaldıkça e-Devlet hizmetlerine erişim kademeli olarak normale dönebiliyor.

Özellikle TOKİ kura sonuçlarını öğrenmek isteyen vatandaşların aynı anda sisteme yüklenmesi, sorgulama ekranlarında kısa süreli aksaklıklara yol açabiliyor. Bu nedenle işlemlerin aralıklarla denenmesi daha sağlıklı sonuç verebilir.

Açıklama, Elazığspor Asbaşkanı Mustafa Şerifoğulları tarafından Coşkun Kamaç’ın sunduğu Maraton programında yapıldı. Şerifoğulları, söz konusu desteğin futbolculara prim olarak dağıtılacağını belirtti.

Destek Futbolculara Prim Olarak Dağıtılacak

Elazığspor’un son haftalarda hedefe odaklandığı süreçte gelen bu katkının, takım motivasyonuna doğrudan etki etmesi bekleniyor. Bordo-beyazlı ekipte yönetim, teknik heyet ve futbolcuların kalan maçlara yüksek konsantrasyonla hazırlandığı ifade ediliyor.

Yasemin Açık’ın sağlayacağı 1,5 milyon TL’lik prim desteği, Elazığspor camiasında da memnuniyetle karşılandı. Özellikle kritik maçlar öncesi açıklanan bu destek, taraftarlar tarafından takıma moral hamlesi olarak değerlendirildi.

Elazığspor’da Hedefe Kilitlenen Süreç

Elazığspor, ligdeki hedefleri doğrultusunda hem saha içinde hem de saha dışında güçlü bir birliktelik mesajı vermeye çalışıyor. Kulübe yapılan maddi destekler, bu süreçte yalnızca ekonomik katkı olarak değil, aynı zamanda camianın takıma sahip çıkma iradesi olarak da görülüyor.

Bordo-beyazlı taraftarlar ise takımdan kalan haftalarda mücadele gücü yüksek, hedefe odaklı bir performans bekliyor. Elazığspor yönetiminin açıkladığı prim desteği, bu beklentinin sahaya daha güçlü yansıması için önemli bir motivasyon kaynağı olabilir.

Elazığspor Camiasında Moral Etkisi

Elazığspor’a yapılan 1,5 milyon TL’lik prim desteği, şehirde spor gündeminin öne çıkan başlıklarından biri oldu. Kulüp yönetimi, sponsorluk ve destek mekanizmalarının güçlenmesinin Elazığspor’un geleceği açısından kritik olduğunu vurgularken, taraftarlar da bu tür katkıların artmasını istiyor.

Bordo-beyazlı kulübün önümüzdeki süreçte alacağı sonuçlar, hem sportif hedefler hem de şehirde oluşan destek havası açısından yakından takip edilecek.

Çobanın geri dönmemesi üzerine köy sakinleri bölgede arama çalışması başlattı. Mera yakınlarında yapılan aramada korkunç bir tabloyla karşılaşıldığı iddia edildi.

Köylülerden “kurt saldırısı” iddiası

Köylülerin anlatımına göre, çobanın kurt sürüsünün saldırısına uğradığı ileri sürüldü. Olayın yaklaşık 10 gün önce meydana geldiği belirtilirken, bölgede hem hayvan sahipleri hem de çobanlar arasında ciddi endişe oluştu.

Sürüyolu köyünde yaşayan vatandaşlar, son dönemde kurtların meralara ve köy çevresine daha sık indiğini iddia etti. Köylüler, özellikle küçükbaş hayvan sürülerinin otlatıldığı alanlarda güvenlik kaygısının arttığını dile getirdi.

“Kurtlar köye kadar inmeye başladı”

Bölge sakinleri, daha önce de benzer olaylar yaşandığını belirterek yetkililerden önlem alınmasını istedi. Köylüler, kurtların yalnızca hayvanlar için değil, merada çalışan çobanlar için de risk oluşturduğunu savundu.

İddiaya göre köy halkı, “Bu ilk değil. Kurtlar artık köye kadar inmeye başladı. Sürülerimiz ve çobanlarımız için endişeliyiz” diyerek yaşanan korkuyu anlattı.

Bölgede tedirginlik arttı

Olayın ardından Sürüyolu köyünde hayvan otlatmaya çıkan vatandaşların daha temkinli davrandığı öğrenildi. Köylüler, özellikle akşam saatlerinde mera ve kırsal alanlarda tek başına dolaşmanın riskli hale geldiğini ifade ediyor.

Yetkililerden, bölgede yaban hayatı kaynaklı risklere karşı inceleme yapılması ve köylülerin can güvenliği için gerekli tedbirlerin alınması bekleniyor.

Haberde yer alan bilgiler, köylülerin iddialarına dayandırılırken olayla ilgili resmi makamlardan yapılacak açıklama merakla bekleniyor.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: