British Library’nin katalog kayıtlarıyla Türkiye’de yapılmış akademik çalışmaların karşılaştırılması, konunun tek bir “şifa kitabı”ndan daha geniş olduğunu gösteriyor. Karşımızda farklı metinlerin bir araya geldiği bir yazma geleneği ve hâlâ araştırılması gereken bir bilgi aktarımı var.

“Akşemseddin’e atfedilen Mâddetü’l-Hayât’ın Millet Kütüphanesi Ali Emîrî Tıp 297 nüshasından sayfalar. Kaynak: Hasan Ali Çetin, 2016, s. 750.”

KÜÇÜK BİR CİLTTE FARKLI HEKİMLERİN METİNLERİ

British Library kataloğundaki Or 11063, tek eser değil, 15 metinlik Osmanlıca bir mecmua. 172 yapraklı, 18 × 11 santimetrelik ciltte nesih ve nesta‘lik yazı, yer yer kırmızı başlıklar ve iki sütun kullanılmış.

Katalogda öne çıkan bölümler şöyle:

• 2r–28v: Akşemseddin’e bağlanan, Arapça kaynaklara dayalı Kitabü’ş-Şifa derlemesi.
• 30v–39v: Salih Efendi’nin eksik reçete risalesi.
• 40v–62r: Mehmet Çelebi’nin II. Mehmed için yazdığı belirtilen Tevalüd ü Tenasül.
• 64v–83v: Kaysunizade’nin manzum tedavi risalesi.
• 84v–95v: Akşemseddin’e atfedilen reçeteler.
• 96v–145r: Derviş Siyahi’nin Lügat-ı Müşkilat-ı Ecza’sı.

Buradaki “r” yaprağın ön, “v” arka yüzünü gösteriyor. Kitabü’ş-Şifa ile reçeteler, katalogda ayrı bölümler.

TARİHLER, AKŞEMSEDDİN’İN ELİNDEN ÇIKMIŞ BİR NÜSHAYI GÖSTERMİYOR

Kitabü’ş-Şifa bölümünde 1687–1688; reçetelerin kopyalanmasına ilişkin açıklamada 16 Ekim 1683; sondaki dinî risalede 1705–1706 tarihi veriliyor. Kütüphane cildi 17. yüzyıl sonu–18. yüzyıl başına tarihlendiriyor.

Akşemseddin ise 1459’da vefat etti. Dolayısıyla bu nüsha, onun kendi el yazısı diye sunulamaz. İstinsah, mevcut bir metnin elle kopyalanmasıdır; kopyanın tarihiyle eserin ilk yazıldığı tarih aynı şey değildir.

Bu ayrım, eserin önemini azaltmıyor. Araştırma sorusunu değiştiriyor: İncelenmesi gereken yalnızca ilk müellif değil, metnin daha sonraki kuşaklarca nasıl aktarıldığıdır.

FETHİN MANEVİ REHBERLİĞİNİN YANINDA HEKİMLİK

Akşemseddin’in asıl adı Şemseddin Muhammed bin Hamza. TDV İslâm Ansiklopedisi onu Fatih’in hocası, mutasavvıf, âlim-tabip ve şair olarak tanımlıyor. Hayatına ilişkin anlatıların merkezinde Hacı Bayram-ı Veli ile ilişkisi, İstanbul’un fethi ve Göynük’teki yaşamı bulunuyor.

Aynı kaynak, tıp eğitimi aldığını ve hekimlik yaptığını da kaydediyor. Bununla birlikte biyografik anlatılar, ona atfedilen eserler ve eldeki yazma nüshalar farklı kanıt türleri. Bir kişinin hekim olarak tanınması, yüzyıllar sonra onun adına kaydedilen bütün cümlelerin mutlaka kendisine ait olduğunu göstermez.

Bu nedenle Akşemseddin’in tıp tarihindeki yerini araştırmak, hayat hikâyesinin yanına metin incelemesini de koymayı gerektiriyor.

REÇETELERİN YANINDAKİ SÖZLÜK NEDEN ÖNEMLİ?

Tıp yalnızca bir tedaviyi bilmekten ibaret değil; o tedaviyi anlatan kelimeleri doğru anlamayı da gerektiriyor. Derviş Siyahi Lârendevi’nin Lügat-ı Müşkilat-ı Ecza’sı, bu bakımdan dikkat çekici bir eser.

Şaban Doğan’ın 2011’de Osmanlı Bilimi Araştırmaları dergisinde yayımladığı inceleme, Osmanlı tıp dilindeki Arapça, Farsça ve Grekçe terimlerin uzmanlık sözlüklerine duyulan ihtiyacı artırdığını anlatıyor. Bilginin farklı dillerden taşınması, hekimlerin kullanacağı bir terim dağarcığının oluşturulmasını da zorunlu kılmıştı.

Sözlük üzerine başka bir dil araştırması, eserde farklı dillerdeki bitki, ilaç, hastalık ve tıp terimlerine Türkçe karşılıklar verildiğini belirtiyor. Bu tür metinler, eczacılık tarihinin yanında Türkçenin bilim dili olarak gelişimini araştırmak için de kaynak niteliğinde.

Buradan hareketle reçete ile sözlüğün birlikte incelenmesi, araştırmacıya iki ayrı soru sordurabilir: Hangi madde öneriliyor ve bu maddenin adı bugün nasıl anlaşılmalı? Tarihî bir bitki adının günümüzdeki bir türle eşleştirilmesi ise ayrıca uzmanlık gerektiriyor.

“YENİ KEŞİF” DEĞİL, DAHA ÖNCE KAYDA GEÇMİŞ BİR ARAŞTIRMA KONUSU

Or 11063 yalnızca bugünkü çevrim içi katalogda görünmüyor. Emek Üşenmez’in 2017’de Turkish Studies’te yayımlanan “British Library’deki Türkçe Yazma Eserler” başlıklı makalesinde de aynı numara, tıp eserleri arasında yer alıyor.

Makale, Nidâî’nin Menâfi‘un-Nâs’ı ve bitkilerle tedaviye ilişkin Kitâbü’l-Nebât gibi başka yazmaları da örnekliyor. Böylece Londra’daki Türkçe tıp mirasının tek bir isim veya tek bir ciltle sınırlı olmadığını gösteriyor.

Bu kayıt, “hiç bilinmeyen belge ilk kez bulundu” iddiasını desteklemiyor. Haberin değeri, katalogdaki bir kaydı içeriği ve araştırma sorularıyla birlikte geniş okur kitlesine anlatmasında.

Üşenmez’in çalışması genel koleksiyonun oluşumunda satın alma ve bağışların rolünü de ele alıyor. Ancak genel koleksiyon tarihi, belirli bir yazmanın hangi yolla İngiltere’ye ulaştığını kendiliğinden açıklamaz.

AKŞEMSEDDİN’E ATFEDİLEN ESERLERDE AİDİYET MESELESİ

Bu dosyanın dikkatle ele alınması gereken bir başka boyutu, Akşemseddin’in tıpla ilgili eserlerine sonradan eklemeler yapılmış olabileceği tartışması.

Hasan Ali Çetin’in Marmara Üniversitesi’nde hazırladığı 2016 tarihli doktora tezi, Mâddetü’l-Hayât’ın iki nüshasını karşılaştırmalı olarak inceliyor. Araştırmacı, değerlendirdiği metnin tamamının Akşemseddin’e ait olmadığı sonucuna ulaşıyor.

Tezde tartışılan dayanaklar arasında Akşemseddin’den sonra yaşamış Paracelsus’la ilişkilendirilen tedavi bilgileri de bulunuyor. Çetin, bir risaleye sonradan bölümler eklenmesi veya farklı eserlerin birleştirilmesi ihtimallerini değerlendiriyor.

Ancak burada sınır açık: Bu sonuç, tezde incelenen Mâddetü’l-Hayât nüshalarıyla ilgili. Aynı hükmü doğrudan Londra’daki Kitabü’ş-Şifa bölümüne taşımak doğru olmaz. Metinler karşılaştırılmadan bunların aynı eser veya aynı içerik olduğu söylenemez.

Bu çalışma, Londra nüshası için hazır bir cevap değil, izlenebilecek bir inceleme yöntemi sunuyor: Nüshaları karşılaştırmak, sonradan eklenmiş olabilecek kısımları ayırmak ve tarihî terimleri bağlamları içinde değerlendirmek.

İBN SÎNÂ’NIN KİTÂBÜ’Ş-ŞİFÂ’SIYLA KARIŞTIRILMAMALI

Kitabü’ş-Şifa adı, okura İbn Sînâ’nın tanınmış eserini de hatırlatabilir. Ancak ad benzerliği, eserlerin aynı olduğunu göstermez.

İbn Sînâ’nın eş-Şifâ’sı mantık, fizik, matematik ve metafiziği kapsayan felsefî bir külliyat. Bu nedenle başlıktaki “şifa” kelimesinden hareketle onu bir reçete kitabı olarak tanımlamak da doğru değil.

Yazma araştırmalarında başlık kadar müellif kaydı, başlangıç ve bitiş cümleleri, bölüm düzeni ve nüsha karşılaştırması önem taşır. Londra kaydını başka bir esere bağlamak için de bu tür metinsel kanıtlar gerekir.

HENÜZ CEVAPLANMAMIŞ SORULAR

Or 11063’ün katalog sayfasında açık dijital görüntü bağlantısı bulunmuyor; ayrıntılı edinim öyküsü de verilmiyor.

Dolayısıyla bu haber, yazmanın bütün sayfalarının okunmasına değil, katalog açıklamasıyla akademik yayınların karşılaştırılmasına dayanıyor. Reçetelerin tek tek hangi hastalıkları hedeflediği, malzemeleri ve ölçüleri burada doğrulanmış değil.

Araştırmayı ileri taşıyacak adım, ilgili yaprakların görüntülerini temin etmek ve Osmanlı Türkçesi, tıp tarihi, eczacılık tarihi uzmanlarıyla karşılaştırmalı bir metin incelemesi yapmak. Kâğıt, yazı değişiklikleri ve varsa sahiplik kayıtları da cildin oluşumuna ilişkin soruları aydınlatabilir.

Akşemseddin’in şifa mirasının daha iyi anlaşılması, hangi bilginin hangi nüshada bulunduğunun ortaya konulmasına bağlı. Böyle bir çalışma, onun hekimlik yönünü ve Osmanlı dünyasında tıp bilgisinin kuşaklar arasında nasıl aktarıldığını birlikte aydınlatabilir.

TIBBİ UYARI

Bu haber tıp tarihi amaçlıdır. Tarihî reçeteler güncel tedavi önerisi değildir; hekim değerlendirmesi olmadan uygulanmamalıdır.

KAYNAKLAR

1. British Library, Archives and Manuscripts Catalogue, Or 11063, kayıt no. 032-003707133.
2. Orhan F. Köprülü ve Mustafa İsmet Uzun, “Akşemseddin”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 1989.
3. Şaban Doğan, “Onyedinci yüzyılda kaleme alınmış bir tıp ve eczacılık sözlüğü: Lugât-ı Müşkilât-ı Eczâ”, Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 12/2, 2011, s. 95–104.
4. “Lügat-ı Müşkilât-ı Eczâ’da Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, makale kaydı 3839.
5. Emek Üşenmez, “British Library’deki Türkçe Yazma Eserler”, Turkish Studies, 12/22, 2017, s. 783–816.
6. Hasan Ali Çetin, “Akşemseddin’in Māddetü’l-Ḥayāt Adlı Eseri (İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkıbasım)”, doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 2016, özellikle s. 3–5.
7. İlhan Kutluer, “eş-Şifâ”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2010.

Ancak araştırma kesitsel tasarıma sahipti; yani katılımcıların tek bir dönemdeki kahve alışkanlığı ve kan değerleri karşılaştırıldı. Bu nedenle sonuçlar, kahvenin hormon düzeylerini doğrudan yükselttiği anlamına gelmiyor. Kahve tüketimiyle birlikte değişebilecek yaşam tarzı ve biyolojik etkenlerin etkisi tamamen dışlanamaz.

Araştırma European Journal of Nutrition dergisinde yayımlandı. Kuzey Finlandiya 1966 Doğum Kohortu’ndan 2 bin 264 katılımcının değerlendirildiği analizde, katılımcıların yüzde 47’si erkekti. Kahve tüketimi düşük, orta ve yüksek gruplar halinde ele alındı; yüksek tüketim günde beş fincan ve üzeri olarak tanımlandı. [oai_citation:0‡PubMed](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42461444?utm_source=chatgpt.com)

## Erkeklerde toplam testosteron yükselirken serbest testosteron düştü

Çalışmanın en önemli ayrıntısı, tüm testosteron ölçümlerinin aynı yönde değişmemesi oldu. Erkeklerde her ek günlük kahve fincanı; toplam testosteron, biyoyararlanımı yüksek testosteron ve SHBG ile pozitif ilişki gösterdi.

Buna karşılık serbest testosteron ve serbest androjen indeksi daha düşük bulundu. SHBG, kandaki testosteronun bir bölümünü bağlayan taşıyıcı proteindir. Bu nedenle yalnızca toplam testosterondaki artışa bakarak “hormon etkisi arttı” sonucuna varmak doğru olmaz.

Kadınlarda ise toplam veya biyoyararlanımı yüksek testosteronla anlamlı ilişki saptanmadı. Kahve tüketimi, SHBG düzeyindeki artış ve serbest testosteron ile serbest androjen indeksindeki düşüşle ilişkiliydi. [oai_citation:1‡Springer Nature Link](https://link.springer.com/article/10.1007/s00394-026-04038-z?utm_source=chatgpt.com)

## Vücut kitle indeksi benzerdi, yağ ve kas dağılımı farklıydı

Daha çok kahve içen gruplarda toplam yağ ve iç organların çevresindeki visseral yağ daha düşük; iskelet kası kütlesi daha yüksek görüldü. Buna rağmen grupların vücut kitle indeksi benzerdi.

Bu bulgu, vücut kitle indeksinin tek başına vücut kompozisyonunu göstermediğini de hatırlatıyor. Yine de bu farkın kahveden kaynaklandığı söylenemez. Katılımcıların sigara kullanımı, eğitim düzeyi, fiziksel aktivitesi ve alkol tüketimi gibi özellikleri kahve grupları arasında farklılık gösterdi.

## Metabolizma açısından hangi bulgular öne çıktı?

Araştırmada kahve tüketimi, her iki cinsiyette dallı zincirli amino asitlerin kandaki düzeyiyle ters yönde ilişkili bulundu. Erkeklerde ayrıca daha elverişli glukoz-insülin profiliyle ilişki gözlendi.

Bu göstergeler metabolik sağlıkla bağlantılı olabilir; fakat tek başına hastalık riskinin düştüğünü ya da kahvenin koruyucu bir tedavi olduğunu göstermez. Araştırmacılar, kahvenin içindeki hangi bileşenlerin bu ilişkilerde rol oynayabileceğinin ileri çalışmalarla incelenmesi gerektiğini vurguladı.

## Kahve içerek testosteron tedavisi yapılabilir mi?

Hayır. Bu çalışma kahveyi testosteron düşüklüğü için bir tedavi olarak değerlendirmedi; katılımcılara kahve verilip hormon değişimi izlenmedi. Ayrıca düşük testosteron şikâyeti olan kişilerde tanı; belirtiler, tekrarlanan sabah ölçümleri ve hekim değerlendirmesiyle konur.

Çarpıntı, tansiyon yüksekliği, uyku sorunu, anksiyete, reflü veya bazı ritim bozuklukları olan kişiler için daha fazla kahve tüketimi uygun olmayabilir. Kahve miktarını hormon sonucu üzerinden değiştirmek yerine, kişisel sağlık durumu için hekime danışmak gerekir.

## Araştırmanın en önemli sınırları

Katılımcıların tamamı 46 yaşındaydı ve Finlandiya’daki tek bir doğum kohortundan geldi. Kahve miktarı katılımcıların kendi bildirimine dayanıyordu; fincan büyüklüğü standart değildi. Araştırma ayrıca kahvenin türü, hazırlanış biçimi ve kafein dışındaki bileşenlerin etkisini kesin olarak ayıramadı.

Bu nedenle sonuç, “kahve testosteronu artırır” değil; “kahve tüketimi, özellikle erkeklerde belirli bir hormon ve metabolizma profiliyle ilişkili bulundu” şeklinde okunmalı.

KAYNAKLAR

European Journal of Nutrition — Associations of habitual coffee intake with testosterone and cardiometabolic markers: the Northern Finland birth cohort 1966 study — 2026

University of Oulu — Study links coffee consumption to metabolic health and sex hormones — 2026

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütünün 2025 yılında yayımladığı son kapsamlı karşılaştırmalı sağlık raporu, ülkelerin hastane yatak kapasitesindeki büyük farklılığı ortaya koyuyor. Health at a Glance 2025 raporunda 2023 veya veri bulunmayan ülkeler için en yakın yıl esas alındığında, OECD genelinde her 1.000 kişiye ortalama 4,2 hastane yatağı düşüyor. Aynı karşılaştırmada Türkiye için bu değer 3,3 olarak gösteriliyor.
Hastane yatağı sayısı, sağlık sistemlerinin hasta kabul kapasitesini değerlendirmede kullanılan temel göstergelerden biri. Ancak ülkeler arasındaki fark yalnızca hastane yatırımlarıyla açıklanmıyor. Nüfusun yaş yapısı, hastanede kalış süresi, uzun süreli bakım sistemleri, günübirlik tedavilerin yaygınlığı ve birinci basamak sağlık hizmetlerinin gücü de ihtiyaç duyulan yatak sayısını etkiliyor.
Güney Kore ve Japonya açık ara önde
OECD karşılaştırmasında en yüksek oran Güney Kore’de görülüyor. Ülkede her 1.000 kişiye 12,6 hastane yatağı düşüyor. Japonya ise 12,5 yatakla hemen ardından geliyor.
Bu iki ülkeyi 7,7 yatakla Almanya, 6,6 ile Avusturya, 6,5 ile Macaristan, 6,4 ile Çekya ve 6,3 ile Slovakya izliyor.
Litvanya’da oran 5,7, Fransa’da 5,5, Belçika’da 5,4, Letonya’da 5,2 ve İsviçre’de 5,0 seviyesinde.
Karşılaştırmanın diğer ucunda ise Meksika bulunuyor. Meksika’da 1.000 kişiye 1,0 hastane yatağı düşerken Kosta Rika’da oran 1,1. İsveç ve Şili’de ise değer 1,9 seviyesinde.
Veriler, OECD ülkeleri arasında kişi başına hastane yatağı kapasitesinin on kattan fazla değişebildiğini gösteriyor.
Türkiye OECD ortalamasının altında
Health at a Glance 2025 raporundaki aynı karşılaştırma tablosunda Türkiye için 1.000 kişiye 3,3 hastane yatağı değeri yer alıyor. Bu oran, OECD ortalaması olan 4,2’nin altında.
Türkiye; Almanya, Fransa, Avusturya, İsviçre ve Japonya gibi ülkelerin gerisinde kalırken bazı büyük OECD ülkelerinden daha yüksek bir değere sahip.
İtalya’da 1.000 kişiye 3,1, İsrail ve İrlanda’da 3,0, İspanya’da 2,9, ABD’de 2,8 hastane yatağı düşüyor. Kanada’da oran 2,5, Birleşik Krallık’ta ise 2,4 seviyesinde.
Bu karşılaştırma, Türkiye’nin OECD içindeki en düşük hastane yatağı kapasitesine sahip ülkeler arasında bulunmadığını ancak OECD ortalamasının altında kaldığını gösteriyor.
Yatak sayısı tek başına sağlık sisteminin kalitesini göstermiyor
OECD, hastane yatağı göstergesini hastanelerde düzenli olarak bakımı yapılan, gerekli personeli bulunan ve hasta kabulüne hazır yataklar üzerinden hesaplıyor.
Genel hastanelerin yanı sıra ruh sağlığı ve diğer uzmanlaşmış hastanelerde bulunan yataklar da gösterge kapsamında değerlendirilebiliyor. Hastane dışındaki uzun süreli bakım kuruluşlarında bulunan yataklar ise bu göstergeye dahil edilmiyor.
Ülkeler arasında veri toplama ve sağlık hizmetlerinin örgütlenme biçimlerinde farklılıklar bulunduğu için yatak sayısını tek başına sağlık sisteminin başarısını gösteren bir sıralama olarak değerlendirmek doğru değil.
Günübirlik cerrahi ve tedavilerin yaygınlaşması, hastaların hastanede daha kısa süre kalması ve güçlü birinci basamak sağlık hizmetleri bazı ülkelerde daha az hastane yatağıyla hizmet verilmesini mümkün kılabiliyor.
Güney Kore’de oran neden yüksek?
Güney Kore’nin yüksek hastane yatağı kapasitesinde uzun süreli bakım amacıyla kullanılan bazı hastane yataklarının önemli payı bulunuyor.
OECD verileri, son yıllarda üye ülkelerin büyük bölümünde nüfusa oranla hastane yatağı sayısının gerilediğini gösteriyor. Güney Kore ise yatak kapasitesinin artmaya devam ettiği az sayıdaki ülkeden biri olarak öne çıkıyor.
Bu durum, ülkelerin sağlık sistemlerini farklı biçimlerde örgütlemesinin yatak sayılarına nasıl yansıdığını da gösteriyor.
Türkiye’de toplam yatak sayısı 271 bini geçti
Türkiye’de hastane altyapısındaki büyüme ulusal verilere de yansıyor.
Sağlık Bakanlığının Şubat 2026’da açıkladığı verilere göre Türkiye’de toplam hastane yatağı sayısı 271 bin 240’a ulaştı.
Tek ve çift kişilik nitelikli yatak sayısı ise 184 bin 198 olarak bildirildi. Bakanlık verilerine göre 2002 yılında nitelikli yatak sayısı 18 bin 943 seviyesindeydi.
Ancak Türkiye’nin toplam hastane yatağı sayısı ile OECD’nin nüfusa göre hesapladığı uluslararası gösterge aynı veri değildir. Ülkeler arası karşılaştırmada ortak tanım, nüfus büyüklüğü ve aynı istatistik yöntemi kullanıldığı için OECD göstergelerinin esas alınması gerekiyor.
Hastane kapasitesi başka göstergelerle birlikte değerlendirilmeli
Bir ülkenin sağlık sisteminin kapasitesini değerlendirirken yalnızca toplam yatak sayısına bakmak yeterli değil.
Yoğun bakım yatakları, yatak doluluk oranları, doktor ve hemşire sayısı, hastanede ortalama kalış süresi, acil servis yoğunluğu, birinci basamak sağlık hizmetleri ve sağlık hizmetine erişim gibi göstergeler de sistemin gerçek kapasitesini belirliyor.
Bu nedenle Türkiye’nin OECD karşılaştırmasında 1.000 kişiye 3,3 hastane yatağıyla ortalamanın altında bulunması, tek başına sağlık hizmetlerinin kalitesi veya yeterliliği hakkında bir sonuç vermiyor. Gösterge, ülkelerin hastane altyapısını ve sağlık hizmetlerini nasıl örgütlediğini değerlendirmek için kullanılan ölçütlerden biri olarak anlam taşıyor.
KAYNAKLAR
• Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü – Health at a Glance 2025: OECD Indicators
• Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü – Hospital Beds and Occupancy, 2023 and 2013
• Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü – OECD Health Statistics 2025
• T.C. Sağlık Bakanlığı – Sağlık Bakanı Memişoğlu’nun 9. Yıl TÜSAP Sağlık Zirvesi açıklaması, Şubat 2026

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), kızamığı dünyadaki en bulaşıcı hastalıklardan biri olarak tanımlıyor. Hastalığa karşı bağışıklığı bulunmayan kişilerde temas sonrası bulaşma olasılığı çok yüksektir. Korunmada en etkili yöntem ise kızamık içeren aşılardır.

Kızamık nasıl bulaşır?

Kızamık virüsü, enfekte kişinin öksürmesi, hapşırması veya nefes vermesiyle havaya yayılan parçacıklar aracılığıyla bulaşır.

Virüs, hasta kişinin bulunduğu ortamdan ayrılmasından sonra bile havada yaklaşık iki saate kadar bulaşıcı kalabilir. Bu nedenle aynı ortamda kısa süre bulunmak bile bağışıklığı olmayan kişiler için risk oluşturabilir.

WHO’ya göre kızamık geçiren bir kişi, bağışıklığı olmayan bir toplulukta çok sayıda kişiye virüsü bulaştırabilir.

Kızamık ne zaman bulaştırıcıdır?

Kızamık hastası bir kişi, döküntünün başlamasından yaklaşık dört gün önce bulaştırıcı hale gelebilir ve döküntünün başlamasından sonraki dört gün boyunca virüsü yaymayı sürdürebilir.

Bu durum özellikle önemlidir çünkü kişi henüz karakteristik kızamık döküntüsü ortaya çıkmadan önce çevresindekilere hastalığı bulaştırabilir.

Kızamığın ilk belirtileri nelerdir?

Belirtiler genellikle virüsle temastan 7–14 gün sonra ortaya çıkar.

İlk dönemde en sık görülen belirtiler şunlardır:

Yüksek ateş
Öksürük
Burun akıntısı
Gözlerde kızarıklık ve sulanma
Halsizlik

Hastalığın erken döneminde ağız içinde “Koplik lekeleri” adı verilen küçük beyaz noktalar da görülebilir.

Kızamık döküntüsü nasıl başlar?

Döküntü genellikle ilk belirtilerden 3–5 gün sonra ortaya çıkar.

Çoğunlukla saç çizgisi ve yüzde başlayan kırmızı lekeler boyuna, gövdeye, kollara ve bacaklara doğru yayılır. Lekeler ilerledikçe birbirleriyle birleşebilir.

Döküntünün ortaya çıktığı dönemde ateş yeniden yükselebilir.

Kızamık neden sadece bir döküntü hastalığı değildir?

Kızamık birçok kişide iyileşmeyle sonuçlansa da özellikle küçük çocuklarda, yetişkinlerde, gebelerde ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Sık görülen komplikasyonlar arasında kulak enfeksiyonları ve ishal bulunur.

Daha ciddi komplikasyonlar ise zatürre ve ensefalittir. Ensefalit, beynin iltihaplanması anlamına gelir ve nöbetlere, kalıcı nörolojik hasara hatta ölüme yol açabilir.

CDC verilerine göre yaklaşık her 1.000 kızamık vakasından birinde akut ensefalit gelişebilir. Çocuklarda gelişen zatürre ise kızamığa bağlı ölümlerin önemli nedenlerinden biridir.

Kızamık bağışıklık sistemini de etkileyebilir

Kızamığın daha az bilinen sonuçlarından biri “bağışıklık hafızası kaybı” veya “immün amnezi” olarak tanımlanan etkidir.

Bağışıklık sistemi daha önce karşılaştığı mikropları hatırlayarak gelecekte onlara daha hızlı yanıt verebilir. Kızamık virüsü ise bu hafızada görev alan bazı bağışıklık hücrelerini etkileyebilir.

Bu nedenle kişi kızamıktan iyileştikten sonra bile daha önce karşılaştığı bazı bakteri ve virüslere karşı bağışıklık savunmasının bir bölümünü kaybedebilir. CDC, bu etkinin aylar hatta bazı kişilerde birkaç yıl sürebileceğini belirtiyor.

Başka bir ifadeyle kızamığın etkisi döküntünün kaybolmasıyla mutlaka sona ermiyor.

Kızamığın yıllar sonra ortaya çıkabilen komplikasyonu var mı?

Evet. Subakut sklerozan panensefalit (SSPE), kızamık enfeksiyonundan yıllar sonra ortaya çıkabilen çok nadir ancak ölümcül bir merkezi sinir sistemi hastalığıdır.

SSPE genellikle kişinin kızamığı geçirmesinden yaklaşık 7–10 yıl sonra gelişebilir. Özellikle çok küçük yaşta kızamık geçiren kişilerde riskin daha yüksek olabileceği bildiriliyor.

Kızamığın özel bir tedavisi var mı?

Kızamık virüsünü doğrudan ortadan kaldıran rutin bir antiviral tedavi bulunmuyor.

Tedavinin amacı sıvı kaybını önlemek, ateş ve diğer belirtileri kontrol altında tutmak ve gelişebilecek komplikasyonları erken dönemde tedavi etmektir.

Zatürre veya kulak enfeksiyonu gibi ikincil bakteriyel enfeksiyonlar gelişirse hekim değerlendirmesiyle antibiyotik tedavisi gerekebilir.

WHO ayrıca belirli çocukluk çağı kızamık vakalarında sağlık profesyonellerinin gözetiminde vitamin A kullanımını önermektedir. Vitamin A kişisel olarak başlanacak bir tedavi değildir; doz ve gereklilik hekim tarafından belirlenmelidir.

Kızamık aşısı ne kadar koruyucu?

Kızamıktan korunmanın en etkili yolu aşılamadır.

CDC verilerine göre iki doz MMR (kızamık-kabakulak-kızamıkçık) aşısı kızamığa karşı yaklaşık yüzde 97, tek doz ise yaklaşık yüzde 93 koruyuculuk sağlar.

Hiçbir aşı yüzde 100 koruma sağlamasa da tam aşılı kişilerde hastalık riski belirgin şekilde azalır. Aşı aynı zamanda toplum içinde bulaşma zincirlerinin kırılmasına yardımcı olur.

WHO verilerine göre kızamık aşılamasının 2000–2024 yılları arasında dünya genelinde yaklaşık 59 milyon ölümü önlediği tahmin ediliyor.

Kimlerde kızamık daha ağır seyredebilir?

Kızamık her yaşta ciddi hastalığa yol açabilir ancak komplikasyon riski bazı gruplarda daha yüksektir.

Özellikle:

5 yaşından küçük çocuklar
Yetişkinler
Gebeler
Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler
Yetersiz beslenen çocuklar

daha yüksek komplikasyon riski taşıyabilir.

Kızamık şüphesinde ne yapılmalı?

Yüksek ateş, öksürük, burun akıntısı, gözlerde kızarıklık ve ardından başlayan yaygın döküntü kızamığı düşündürebilir. Ancak aynı belirtilere yol açabilecek başka hastalıklar da vardır ve tanı yalnızca belirtilere bakılarak kesinleştirilemez.

Kızamık şüphesi varsa sağlık kuruluşuna doğrudan gidip bekleme alanına girmek yerine önceden telefonla haber verilmesi önemlidir. Bunun nedeni hastalığın son derece kolay bulaşması ve bağışıklığı olmayan diğer hastalara bulaştırılabilmesidir.

TIBBİ UYARI

Kızamık şüphesi bulunan kişinin özellikle nefes darlığı, bilinç değişikliği, nöbet, belirgin sıvı kaybı veya ağır genel durum bozukluğu varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir. Tanı ve tedavi için sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

KAYNAKLAR

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) — Measles Fact Sheet — 15 Temmuz 2026

U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Measles Symptoms and Complications — Güncelleme 5 Ağustos 2026

Program akreditasyonunda son sözü kim söylemeli?

Türkiye’de üniversitelerin birçok programı bağımsız akreditasyon kuruluşları tarafından değerlendiriliyor. Bu kuruluşlar saha ziyaretleri yapıyor, programların akademik süreçlerini inceliyor ve akreditasyon kararları veriyor.

Sayıştay’ın tespiti ise bu karar mekanizmasının hukuki sınırlarını yeniden gündeme getirdi.

Sayıştay’ın tespiti neden önemli?

Yükseköğretimde kalite güvence sisteminin merkezinde YÖKAK bulunuyor.

YÖKAK, bağımsız akreditasyon kuruluşlarını yetkilendiriyor veya tanıyor. Programların değerlendirilmesi ise bu kuruluşlar tarafından yürütülüyor.

Sayıştay’ın denetiminde dikkat çekilen nokta, mevzuatın YÖKAK’a verdiği görev ve yetkiler ile uygulamada bağımsız kuruluşların karar alanı arasındaki ilişkinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği yönünde.

Bu nedenle mesele yalnızca teknik bir mevzuat ayrıntısı değil.

Akreditasyon kararlarının üniversitelerin itibarı, öğrencilerin tercihleri ve programların görünürlüğü üzerinde doğrudan etkisi bulunuyor.

Peki yıllardır üniversitelerde yürütülen kalite sistemi?

Son yıllarda üniversitelerde kalite süreçleri ciddi biçimde genişledi.

Kalite komisyonları kuruldu.

Birim kalite ekipleri oluşturuldu.

İç değerlendirme raporları hazırlandı.

Öğrenci ve mezun anketleri yapıldı.

Program çıktıları ölçüldü.

Toplantı tutanakları, iyileştirme planları ve kanıt dosyaları akademik hayatın olağan parçalarından biri haline geldi.

Ama sistem büyüdükçe başka bir soru da daha sık sorulmaya başlandı:

Kalite gerçekten mi artıyor, yoksa kaliteyi belgeleyen bürokrasi mi büyüyor?

Akademisyenlerin en çok yakındığı nokta

Birçok akademisyenin kalite süreçleriyle ilgili temel eleştirisi, sistemin giderek daha fazla rapor ve kanıt üretmeye dayanması.

Kalite çalışmaları başlangıçta eğitim ve araştırmanın geliştirilmesi için oluşturuldu.

Ancak uygulamada kimi zaman akademisyenlerin önemli bir bölümünün zamanını;

form doldurma,

kanıt toplama,

toplantı yapma,

rapor hazırlama

ve performans göstergelerini belgelemeye ayırdığı görülüyor.

Burada asıl soru, bu çalışmaların öğrenciye ve eğitime ne ölçüde yansıdığı.

Çok rapor, yüksek kalite anlamına gelir mi?

Bir bölümün yüzlerce sayfa rapor hazırlaması veya çok sayıda kanıt sunması, tek başına o programın daha kaliteli eğitim verdiğini göstermiyor.

Gerçek kalite;

öğrencinin ne öğrendiği,

mezunun hangi yeterlilikleri kazandığı,

eğitim programının nasıl geliştiği

ve tespit edilen sorunların gerçekten giderilip giderilmediği

üzerinden ölçülmeli.

Bu nedenle kalite sisteminin belge üretmeye değil, gerçek iyileştirmeye odaklanması gerektiği yönündeki tartışmalar giderek güçleniyor.

Sayıştay’ın bulgusu kalite bürokrasisini doğrudan eleştirmiyor

Burada önemli bir ayrım bulunuyor.

Sayıştay’ın tespiti doğrudan üniversitelerdeki kalite komisyonlarının, raporların veya kanıt sisteminin gereksiz olduğunu söylemiyor.

Ancak program akreditasyonundaki karar mekanizmasının hukuki yapısının sorgulanması, sistemin tamamına daha geniş açıdan bakılmasını sağlıyor.

Çünkü üniversitelerden sürekli olarak mevzuata uygunluk, kanıt ve hesap verebilirlik bekleniyor.

Aynı standartların kalite sisteminin kendisi için de geçerli olması gerekiyor.

Kurumsal akreditasyon ile program akreditasyonu farklı

Tartışmada en çok karıştırılan noktalardan biri de bu.

Kurumsal akreditasyon, üniversitenin genel kalite sistemini değerlendiriyor.

Program akreditasyonu ise belirli bir bölümün veya programın eğitim kalitesine odaklanıyor.

Kurumsal akreditasyonda nihai karar YÖKAK tarafından verilirken, program akreditasyonunda bağımsız kuruluşlar önemli bir rol üstleniyor.

Sayıştay’ın tespitinin odağında da özellikle bu ikinci yapı bulunuyor.

Mevcut akreditasyonlar geçersiz mi oldu?

Hayır.

Sayıştay’ın tespiti, bugüne kadar verilmiş bütün program akreditasyonlarının geçersiz olduğu anlamına gelmiyor.

Ortada mevcut kararları topluca ortadan kaldıran bir yargı kararı bulunmuyor.

Asıl mesele, bundan sonraki süreçte program akreditasyonundaki nihai karar yetkisinin nasıl tanımlanacağı.

Bu nedenle YÖKAK’ın yapacağı hukuki ve idari değerlendirmeler yakından izlenecek.

Şimdi soru YÖKAK’a dönüyor

Üniversiteler yıllardır kalite güvence sistemi kapsamında kendilerini değerlendiriyor.

Eksiklerini tespit ediyor.

İyileştirme planları hazırlıyor.

Kanıt sunuyor.

Performanslarını izliyor.

Sayıştay’ın son tespiti ise şimdi benzer bir soruyu sistemin merkezine yöneltiyor:

Kalite sisteminin kendisi ne kadar iyi çalışıyor?

Belki de sistemin kendisi kalite kontrolünden geçmeli

Türkiye’de kalite güvence sisteminin kurulması üniversiteler açısından önemli bir dönüşüm yarattı.

Ancak hiçbir sistem yalnızca büyüdüğü için başarılı kabul edilemez.

Kalite güvence modelinin de kendi etkisini ölçmesi gerekiyor.

Hazırlanan raporlar gerçekten eğitimi iyileştiriyor mu?

Toplanan kanıtlar gerçek kararların parçası oluyor mu?

Akademisyenlerin harcadığı zaman ile ortaya çıkan fayda arasında denge var mı?

Akreditasyon öğrencinin eğitim deneyimini gerçekten geliştiriyor mu?

Yoksa kaliteyi ölçmek için kurulan yapı zaman içerisinde kendi bürokrasisini mi oluşturdu?

Sayıştay’ın YÖKAK’a ilişkin tespiti, yükseköğretimde bu soruların daha yüksek sesle sorulmasına neden olabilir.

Ve belki de bundan sonraki dönemde üniversitelerden önce kalite sisteminin kendisi şu soruya cevap vermek zorunda kalacak:

Kalitenin gerçekten arttığını gösteren kanıt nerede?

Merkez Kampüs Konferans Salonunda düzenlenen programa Batman Valisi Ekrem Canalp’in eşi Dr. Ayten Canalp, Batman Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. İdris Demir ve eşi Zeynep Demir, İl Sağlık Müdürü Dr. Murat Solmaz, akademisyenler, öğrenciler ve davetliler katıldı.

BATMAN’DA GEÇMİŞİN DERİNLİĞİ, GELECEĞİN HEYECANI

Konuşmasında Batman’ın tarihî ve kültürel zenginliğine geniş yer ayıran Aydın, üniversitelerin dünden yarına uzanan yolculuğunu bu şehirde ele almanın özel bir anlam taşıdığını belirtti. Hasankeyf’in medeniyet birikimiyle üniversite sıralarındaki gençlerin gelecek arayışını aynı çerçevede değerlendirdi.

Dicle’nin hayat verdiği coğrafyanın yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin izlerini taşıdığını hatırlatan Aydın, Artuklulara başkentlik yapan Hasankeyf’in mimari, ticaret, sanat ve ilim hayatı bakımından önemli bir miras bıraktığına işaret etti.

Zeynel Bey Kümbeti’nden Mor Kiryakus Manastırı’na, Kozluk Kalesi’nden Sason ve Mereto’nun doğal güzelliklerine uzanan zenginliğin, Batman’ın kimliğini oluşturan değerler arasında bulunduğunu ifade etti. Bu mirasın korunmasının, bilimsel yöntemlerle araştırılmasının ve gelecek kuşaklara doğru aktarılmasının ortak bir sorumluluk olduğunu dile getirdi.

Batman’ın güzelliğini tamamlayan unsurların başında insanının misafirperverliği, emeği ve gönül zenginliğinin geldiğini belirten Aydın, şehrin samimi ev sahipliğinden duyduğu memnuniyeti de paylaştı.

ŞEHRİN ÜRETİM TECRÜBESİ BİLİMLE BULUŞUYOR

Batman’ın yakın dönem gelişiminde Raman’da yürütülen petrol faaliyetlerinin ve bu alanda çalışan insanların emeğinin önemli bir yer tuttuğunu anlatan Aydın, şehrin üretim birikimiyle üniversitenin araştırma kapasitesi arasındaki ilişkinin değerine dikkat çekti.

Bu çerçevede Batman Üniversitesinin enerji alanındaki ihtisaslaşmasını anlamlı bir adım olarak değerlendirdi. Şehrin sahip olduğu tecrübenin akademik çalışmalarla buluşmasının, yeni araştırmalara ve toplumsal fayda üreten uygulamalara zemin hazırlayabileceğini ifade etti.

Üniversitenin “Bilgiyi Enerjiye Dönüştüren Üniversite” yaklaşımını Batman’ın gelişim hikâyesiyle ilişkilendiren Aydın, bilginin araştırmaya, araştırmanın teknolojiye ve teknolojinin insan hayatına katkıya dönüşmesinin önemini vurguladı.

Batman Üniversitesi koordinasyonunda yürütülen Enerji Akademisini de kurumlar arası bilgi paylaşımı açısından değerli bulan Aydın, ortak eğitim ve araştırma çalışmalarının kalıcı akademik ilişkiler geliştirmedeki rolüne değindi.

BİR ÜNİVERSİTENİN ŞEHRE KAZANDIRDIĞI EN BÜYÜK DEĞER: GELECEĞE GÜVEN

Batman Üniversitesinin mühendislikten sosyal bilimlere, güzel sanatlardan turizme ve sağlık eğitimine uzanan akademik yapısını değerlendiren Aydın, bu çeşitliliğin şehrin farklı ihtiyaçlarına cevap verebilecek bir potansiyel taşıdığını belirtti.

Üniversitelerin bulundukları şehirlerde gençlerin gelecek beklentisini güçlendirdiğine dikkat çekti. Açılan her eğitim yolunun bir öğrenci için yeni bir başlangıç, bir aile için umut anlamına geldiğini ifade etti.

Aydın’ın değerlendirmelerinde, üniversitenin şehirle kurduğu ilişkinin kültürel mirasın korunmasından nitelikli insan yetiştirmeye kadar geniş bir alana yayıldığı öne çıktı. Yerel kültürün belgelenmesi, doğal değerlerin korunması ve turizmin geliştirilmesi gibi çalışmaların farklı bilim alanlarının katkısıyla güçlenebileceğini anlattı.

Batman Üniversitesinin gelişimine emek veren akademik ve idari kadroyu, öğrencileri ve kurumun paydaşlarını tebrik eden Aydın, 20. kuruluş yılına hazırlanan üniversiteye bilimsel üretim ve topluma hizmet yolculuğunda başarılar diledi.

BİLGİ, BECERİ VE VİCDAN BİRLİKTE GELİŞMELİ

Konferansın temel başlıklarından biri, üniversite eğitiminin gençlere kazandırması gereken yetkinlikler oldu. Aydın, üniversite yıllarının öğrencilerin kendilerini tanıdıkları, meraklarını geliştirdikleri ve düşünme alışkanlıklarını şekillendirdikleri bir dönem olduğunu anlattı.

Üniversite fikrini insan yetiştirmek, güvenilir bilgi üretmek ve üretilen bilgiyi toplumun yararına sunmak üzerinden değerlendirdi. Bu sorumlulukların birbirini tamamlamasıyla akademik çalışmaların günlük hayatta daha güçlü bir karşılık bulabileceğini belirtti.

Mesleki bilgiye iletişim, empati, sorumluluk ve çözüm üretme becerilerinin eşlik etmesi gerektiğini vurgulayan Aydın, sağlık alanında öğrenim gören gençlere ayrıca seslendi. İnsan hayatına dokunacak meslekler için bilimsel yetkinliğin, vicdan ve mesleki titizlikle birlikte geliştirilmesinin önemini ortaya koydu.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü ve bir hekim olarak Batman Üniversitesinin sağlık bilimleri ve diş hekimliği alanındaki yapılanmasını kıymetli bulduğunu ifade eden Aydın, insanın iyiliğini merkeze alan akademik iş birliklerinin sağlayabileceği katkılara değindi.

GENÇLERE MERAK ETME, ARAŞTIRMA VE ÜRETME ÇAĞRISI

Öğrencilere yaşadıkları coğrafyanın tarihini ve kültürünü tanımalarını öneren Aydın, kendi şehrinin birikimini bilen gençlerin dünyayla daha sağlam bir ilişki kurabileceğini belirtti.

Gençleri soru sormaya, araştırmalara katılmaya, yabancı dil öğrenmeye ve farklı disiplinlerden insanlarla birlikte çalışmaya davet etti. Kütüphanede edinilen bilginin laboratuvarda ve hayatın içinde sınanmasının, öğrenmenin kalıcılığı açısından değer taşıdığını anlattı.

Bir öğrencinin bugün merak ettiği konunun gelecekte bir araştırmaya dönüşebileceğini hatırlatan Aydın; bu araştırmanın bir hastanın yaşamını kolaylaştırabileceğini, üretimde karşılaşılan bir sorunu çözebileceğini veya bir kültür varlığının korunmasına katkı sunabileceğini ifade etti.

Geçmişin birikimini anlayarak geleceğe emek verme düşüncesini “Maziyi İhya, Âtiyi İnşa” yaklaşımıyla ilişkilendiren Aydın, Batman’ın tarihî derinliği ile üniversitesinin genç enerjisinin bu anlayış için anlamlı bir buluşma oluşturduğunu dile getirdi.

REKTÖR DEMİR’DEN AKADEMİK İŞ BİRLİĞİ VURGUSU

Programın açılışında konuşan Batman Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. İdris Demir, Aydın’ı ağırlamaktan duyduğu memnuniyeti belirtti. Buluşmanın akademik deneyim paylaşımına ve sağlık bilimlerinde yeni ortaklıkların değerlendirilmesine katkısını vurguladı.

Demir, Diş Hekimliği Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesinin tamamlanmasıyla öğrencilerin uygulamalı eğitim olanaklarını genişletmeyi ve bölgenin sağlık hizmetlerine katkıyı artırmayı hedeflediklerini aktardı.

Aydın ise ev sahipliği için Rektör Demir’e ve Batman Üniversitesi ailesine teşekkür ederek şehrin köklü birikiminin gençlerin merakı, bilgisi ve emeğiyle geleceğe taşınacağına olan inancını paylaştı.

Başlık: GreenMetric 2026 Açıklandı: Türkiye’den 152 Üniversite Dünya Sıralamasında Yer Aldı

Spot: UI GreenMetric 2026 Dünya Üniversiteleri Sıralaması açıklandı. 110 ülkeden 2 bin 16 üniversitenin değerlendirildiği listede, Türkiye kaydıyla 152 üniversite yer aldı. İstanbul Teknik Üniversitesi dünya 28’incisi olarak Türkiye’nin en yüksek sıralamasına ulaştı.

UI GreenMetric 2026 Dünya Üniversiteleri Sıralaması sonuçları açıklandı. Üniversitelerin çevresel sürdürülebilirlik performansını ölçen değerlendirmede, Türkiye kaydıyla 152 üniversite listeye girdi.

Bu yıl 17’ncisi yayımlanan sıralamada, 110 ülkeden 2 bin 16 yükseköğretim kurumu değerlendirildi. İstanbul Teknik Üniversitesi, 9 bin 225 puanla dünya 28’incisi olurken Türkiye sıralamasında ilk sıraya yerleşti. Yıldız Teknik Üniversitesi dünya 45’inciliğiyle Türkiye ikincisi oldu.

Sıralamada üniversiteler; yerleşke ve altyapı, enerji ve iklim değişikliği, atık yönetimi, su kullanımı, ulaşım, eğitim ve araştırma ile yönetişim ve dijitalleşme alanlarında değerlendirildi. 2026 sonuçlarında yönetişim ve dijitalleşme başlığı ilk kez ana değerlendirme alanları arasında yer aldı.

Türkiye’den ilk 10 üniversitenin altısı dünya genelinde ilk 120 içinde yer alma başarısı gösterdi. İTÜ ve YTÜ’nün ardından Kıbrıs Uluslararası Üniversitesi, Erciyes Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Özyeğin Üniversitesi, Başkent Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sakarya Üniversitesi ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü ilk 10’u oluşturdu.

UI GreenMetric 2026’ya göre Türkiye kaydıyla yer alan üniversitelerin tam listesi şöyle:

1. İstanbul Teknik Üniversitesi – Dünya 28’incisi – 9.225 puan
2. Yıldız Teknik Üniversitesi – Dünya 45’incisi – 9.025 puan
3. Kıbrıs Uluslararası Üniversitesi – Dünya 55’incisi – 8.925 puan
4. Erciyes Üniversitesi – Dünya 63’üncüsü – 8.900 puan
5. Ege Üniversitesi – Dünya 74’üncüsü – 8.825 puan
6. Özyeğin Üniversitesi – Dünya 86’ncısı – 8.762,5 puan
7. Başkent Üniversitesi – Dünya 102’ncisi – 8.662,5 puan
8. Orta Doğu Teknik Üniversitesi – Dünya 105’incisi – 8.612,5 puan
9. Sakarya Üniversitesi – Dünya 114’üncüsü – 8.575 puan
10. İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü – Dünya 117’ncisi – 8.562,5 puan
11. Dokuz Eylül Üniversitesi – Dünya 134’üncüsü – 8.512,5 puan
12. Düzce Üniversitesi – Dünya 138’incisi – 8.500 puan
13. Mersin Üniversitesi – Dünya 139’uncusu – 8.487,5 puan
14. Hasan Kalyoncu Üniversitesi – Dünya 141’incisi – 8.487,5 puan
15. Sabancı Üniversitesi – Dünya 144’üncüsü – 8.485 puan
16. Atatürk Üniversitesi – Dünya 157’ncisi – 8.450 puan
17. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi – Dünya 161’incisi – 8.425 puan
18. Bartın Üniversitesi – Dünya 169’uncusu – 8.375 puan
19. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi – Dünya 173’üncüsü – 8.362,5 puan
20. Trakya Üniversitesi – Dünya 176’ncısı – 8.360 puan
21. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi – Dünya 178’incisi – 8.347,5 puan
22. Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi – Dünya 190’ıncısı – 8.297,5 puan
23. Ondokuz Mayıs Üniversitesi – Dünya 201’incisi – 8.262,5 puan
24. Mardin Artuklu Üniversitesi – Dünya 216’ncısı – 8.187,5 puan
25. Yeditepe Üniversitesi – Dünya 221’incisi – 8.087,5 puan
26. Çukurova Üniversitesi – Dünya 224’üncüsü – 8.062,5 puan
27. Hacettepe Üniversitesi – Dünya 244’üncüsü – 7.935 puan
28. Bursa Uludağ Üniversitesi – Dünya 247’ncisi – 7.935 puan
29. İstanbul Aydın Üniversitesi – Dünya 255’incisi – 7.922,5 puan
30. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi – Dünya 256’ncısı – 7.922,5 puan
31. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi – Dünya 299’uncusu – 7.810 puan
32. Hitit Üniversitesi – Dünya 302’ncisi – 7.797,5 puan
33. Manisa Celal Bayar Üniversitesi – Dünya 315’incisi – 7.762,5 puan
34. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi – Dünya 320’ncisi – 7.750 puan
35. Kapadokya Üniversitesi – Dünya 343’üncüsü – 7.647,5 puan
36. Kastamonu Üniversitesi – Dünya 351’incisi – 7.622,5 puan
37. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi – Dünya 354’üncüsü – 7.612,5 puan
38. Marmara Üniversitesi – Dünya 373’üncüsü – 7.520 puan
39. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi – Dünya 376’ncısı – 7.500 puan
40. Afyon Kocatepe Üniversitesi – Dünya 385’incisi – 7.482,5 puan
41. Karadeniz Teknik Üniversitesi – Dünya 397’ncisi – 7.400 puan
42. Balıkesir Üniversitesi – Dünya 401’incisi – 7.362,5 puan
43. Fırat Üniversitesi – Dünya 404’üncüsü – 7.337,5 puan
44. Kocaeli Üniversitesi – Dünya 407’ncisi – 7.337,5 puan
45. Akdeniz Üniversitesi – Dünya 413’üncüsü – 7.322,5 puan
46. Ankara Üniversitesi – Dünya 414’üncüsü – 7.322,5 puan
47. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi – Dünya 425’incisi – 7.277,5 puan
48. İstanbul Atlas Üniversitesi – Dünya 438’incisi – 7.235 puan
49. Uşak Üniversitesi – Dünya 440’ıncısı – 7.225 puan
50. Gebze Teknik Üniversitesi – Dünya 457’ncisi – 7.175 puan
51. Selçuk Üniversitesi – Dünya 471’incisi – 7.137,5 puan
52. Bursa Teknik Üniversitesi – Dünya 472’ncisi – 7.135 puan
53. Bilkent Üniversitesi – Dünya 475’incisi – 7.122,5 puan
54. İstanbul Okan Üniversitesi – Dünya 479’uncusu – 7.110 puan
55. Bayburt Üniversitesi – Dünya 505’incisi – 7.000 puan
56. Antalya Bilim Üniversitesi – Dünya 515’incisi – 6.935 puan
57. Kayseri Üniversitesi – Dünya 522’ncisi – 6.900 puan
58. Süleyman Demirel Üniversitesi – Dünya 548’incisi – 6.810 puan
59. Samsun Üniversitesi – Dünya 568’incisi – 6.775 puan
60. Çağ Üniversitesi – Dünya 578’incisi – 6.757,5 puan
61. Kırıkkale Üniversitesi – Dünya 580’incisi – 6.752,5 puan
62. İzmir Bakırçay Üniversitesi – Dünya 598’incisi – 6.722,5 puan
63. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi – Dünya 613’üncüsü – 6.690 puan
64. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi – Dünya 617’ncisi – 6.687,5 puan
65. KTO Karatay Üniversitesi – Dünya 638’incisi – 6.637,5 puan
66. Dicle Üniversitesi – Dünya 643’üncüsü – 6.615 puan
67. İstanbul Gelişim Üniversitesi – Dünya 645’incisi – 6.607,5 puan
68. Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi – Dünya 649’uncusu – 6.602,5 puan
69. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi – Dünya 660’ıncısı – 6.575 puan
70. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi – Dünya 678’incisi – 6.537,5 puan
71. Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi – Dünya 689’uncusu – 6.495 puan
72. Gaziantep Üniversitesi – Dünya 690’ıncısı – 6.485 puan
73. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi – Dünya 695’incisi – 6.472,5 puan
74. Karabük Üniversitesi – Dünya 715’incisi – 6.405 puan
75. Amasya Üniversitesi – Dünya 735’incisi – 6.357,5 puan
76. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi – Dünya 741’incisi – 6.350 puan
77. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi – Dünya 743’üncüsü – 6.347,5 puan
78. Aksaray Üniversitesi – Dünya 752’ncisi – 6.325 puan
79. İstanbul Topkapı Üniversitesi – Dünya 759’uncusu – 6.305 puan
80. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi – Dünya 782’ncisi – 6.272,5 puan
81. İstanbul Medeniyet Üniversitesi – Dünya 784’üncüsü – 6.272,5 puan
82. İnönü Üniversitesi – Dünya 789’uncusu – 6.250 puan
83. Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi – Dünya 807’ncisi – 6.212,5 puan
84. Nuh Naci Yazgan Üniversitesi – Dünya 822’ncisi – 6.185 puan
85. Bahçeşehir Üniversitesi – Dünya 826’ncısı – 6.172,5 puan
86. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi – Dünya 834’üncüsü – 6.137,5 puan
87. Eskişehir Teknik Üniversitesi – Dünya 844’üncüsü – 6.097,5 puan
88. Erzurum Teknik Üniversitesi – Dünya 856’ncısı – 6.055 puan
89. Anadolu Üniversitesi – Dünya 866’ncısı – 6.027,5 puan
90. Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi – Dünya 868’incisi – 6.017,5 puan
91. Yozgat Bozok Üniversitesi – Dünya 872’ncisi – 6.000 puan
92. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa – Dünya 876’ncısı – 5.982,5 puan
93. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi – Dünya 891’incisi – 5.945 puan
94. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi – Dünya 913’üncüsü – 5.885 puan
95. Atılım Üniversitesi – Dünya 914’üncüsü – 5.875 puan
96. Artvin Çoruh Üniversitesi – Dünya 926’ncısı – 5.837,5 puan
97. Iğdır Üniversitesi – Dünya 951’incisi – 5.777,5 puan
98. Sinop Üniversitesi – Dünya 958’incisi – 5.762,5 puan
99. Giresun Üniversitesi – Dünya 988’incisi – 5.672,5 puan
100. Kilis 7 Aralık Üniversitesi – Dünya 999’uncusu – 5.632,5 puan
101. Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi – Dünya 1.015’incisi – 5.585 puan
102. İstanbul Kültür Üniversitesi – Dünya 1.057’ncisi – 5.472,5 puan
103. Üsküdar Üniversitesi – Dünya 1.066’ncısı – 5.427,5 puan
104. Gazi Üniversitesi – Dünya 1.103’üncüsü – 5.330 puan
105. Adıyaman Üniversitesi – Dünya 1.105’incisi – 5.307,5 puan
106. Kadir Has Üniversitesi – Dünya 1.140’ıncısı – 5.165 puan
107. Bingöl Üniversitesi – Dünya 1.142’ncisi – 5.157,5 puan
108. Batman Üniversitesi – Dünya 1.172’ncisi – 5.062,5 puan
109. Altınbaş Üniversitesi – Dünya 1.174’üncüsü – 5.060 puan
110. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi – Dünya 1.227’ncisi – 4.855 puan
111. Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi – Dünya 1.231’incisi – 4.837,5 puan
112. Kırklareli Üniversitesi – Dünya 1.232’ncisi – 4.835 puan
113. İzmir Ekonomi Üniversitesi – Dünya 1.235’incisi – 4.822,5 puan
114. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi – Dünya 1.241’incisi – 4.800 puan
115. İstanbul Gedik Üniversitesi – Dünya 1.268’incisi – 4.682,5 puan
116. Gümüşhane Üniversitesi – Dünya 1.272’ncisi – 4.675 puan
117. Ordu Üniversitesi – Dünya 1.274’üncüsü – 4.670 puan
118. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi – Dünya 1.277’ncisi – 4.662,5 puan
119. Maltepe Üniversitesi – Dünya 1.361’incisi – 4.455 puan
120. Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi – Dünya 1.364’üncüsü – 4.447,5 puan
121. Pamukkale Üniversitesi – Dünya 1.375’incisi – 4.430 puan
122. Malatya Turgut Özal Üniversitesi – Dünya 1.409’uncusu – 4.287,5 puan
123. Tarsus Üniversitesi – Dünya 1.431’incisi – 4.212,5 puan
124. Harran Üniversitesi – Dünya 1.447’ncisi – 4.167,5 puan
125. Yaşar Üniversitesi – Dünya 1.460’ıncısı – 4.115 puan
126. Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi – Dünya 1.488’incisi – 4.000 puan
127. Beykoz Üniversitesi – Dünya 1.506’ncısı – 3.937,5 puan
128. OSTİM Teknik Üniversitesi – Dünya 1.539’uncusu – 3.792,5 puan
129. Beykent Üniversitesi – Dünya 1.551’incisi – 3.737,5 puan
130. Piri Reis Üniversitesi – Dünya 1.565’incisi – 3.700 puan
131. Ardahan Üniversitesi – Dünya 1.616’ncısı – 3.465 puan
132. Konya Teknik Üniversitesi – Dünya 1.665’incisi – 3.260 puan
133. Muş Alparslan Üniversitesi – Dünya 1.682’ncisi – 3.185 puan
134. Sivas Bilim ve Teknoloji Üniversitesi – Dünya 1.683’üncüsü – 3.180 puan
135. İstanbul Esenyurt Üniversitesi – Dünya 1.692’ncisi – 3.152,5 puan
136. Çankaya Üniversitesi – Dünya 1.694’üncüsü – 3.140 puan
137. İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi – Dünya 1.697’ncisi – 3.125 puan
138. Haliç Üniversitesi – Dünya 1.699’uncusu – 3.120 puan
139. Siirt Üniversitesi – Dünya 1.708’incisi – 3.077,5 puan
140. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi – Dünya 1.712’ncisi – 3.042,5 puan
141. Doğuş Üniversitesi – Dünya 1.716’ncısı – 3.030 puan
142. Fenerbahçe Üniversitesi – Dünya 1.732’ncisi – 2.925 puan
143. Hakkâri Üniversitesi – Dünya 1.739’uncusu – 2.897,5 puan
144. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi – Dünya 1.753’üncüsü – 2.845 puan
145. Çankırı Karatekin Üniversitesi – Dünya 1.801’incisi – 2.612,5 puan
146. Girne Amerikan Üniversitesi – Dünya 1.809’uncusu – 2.575 puan
147. TED Üniversitesi – Dünya 1.819’uncusu – 2.545 puan
148. Galatasaray Üniversitesi – Dünya 1.824’üncüsü – 2.527,5 puan
149. Alanya Üniversitesi – Dünya 1.831’incisi – 2.500 puan
150. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi – Dünya 1.848’incisi – 2.395 puan
151. Işık Üniversitesi – Dünya 1.905’incisi – 2.027,5 puan
152. Munzur Üniversitesi – Dünya 1.934’üncüsü – 1.855 puan

Dünya genelinde ilk sırada Hollanda’daki Wageningen University & Research yer aldı. Almanya’dan Umwelt-Campus Birkenfeld ikinci, Brezilya’dan Universidade de São Paulo ise üçüncü oldu.

GreenMetric sonuçları, üniversitelerin sürdürülebilirlik alanındaki çalışmalarını uluslararası ölçekte görünür hâle getirirken; enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, sıfır atık, su yönetimi, kampüs içi ulaşım ve sürdürülebilirlik odaklı eğitim yatırımlarının önemini de ortaya koydu.

25 Eylül 2026 tarihli ve 33381 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik değişikliği, çalışma hayatında hibrit modele ilişkin çerçeveyi netleştirdi. Düzenleme, işin tamamen işyerinde ya da tamamen uzaktan yapılması yerine, iki yöntemin aynı iş ilişkisinde bir araya getirilebilmesine imkân tanıyor.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan düzenleme, 10 Mart 2021 tarihli Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nin “Çalışma süresinin belirlenmesi” başlıklı 9. maddesine yeni bir fıkra ekledi. Yönetmelik, yayımlandığı 25 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.

İşyerinde ve uzaktan çalışma birlikte kararlaştırılabilecek

Eklenen hükme göre iş görme ediminin bir kısmının işyerinde, bir kısmının ise uzaktan çalışma usulüyle yerine getirilmesi kararlaştırılabilecek. Böylece örneğin haftanın belirli günlerinde ofiste, belirli günlerinde evden ya da işyeri dışında çalışma; tarafların anlaşmasıyla uygulanabilir hâle geldi.

Yeni hüküm, hibrit çalışmanın koşullarını iş sözleşmesine bağladı. İşçinin hangi günlerde işyerinde bulunacağı, hangi günlerde uzaktan çalışacağı ve çalışma saatlerinin ne olacağı sözleşmede yazacak.

Her işçiye kendiliğinden uzaktan çalışma hakkı getirmiyor

Düzenleme, çalışanların tek taraflı talebiyle otomatik olarak hibrit çalışma sistemine geçileceği anlamına gelmiyor. Uygulama; işin niteliği, işyerinin organizasyonu ve işçi ile işverenin sözleşmede uzlaşması çerçevesinde kurulacak.

Bu nedenle işverenin tüm çalışanlar için hibrit modele geçme zorunluluğu bulunmuyor. Aynı şekilde işçi de yalnızca yeni düzenlemeye dayanarak tek başına uzaktan çalışma günleri belirleyemeyecek. Tarafların çalışma düzenini yazılı ve açık biçimde kararlaştırması önem taşıyor.

Sözleşmede hangi bilgiler yer almalı?

Hibrit çalışma uygulanacak iş ilişkilerinde, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkları azaltmak için sözleşmede en az şu başlıkların açıkça düzenlenmesi bekleniyor:

• İşyerinde çalışma günleri
• Uzaktan çalışma günleri
• Günlük ve haftalık çalışma saatleri
• İletişim, erişilebilirlik ve toplantı düzeni
• İş sağlığı ve güvenliği tedbirleri
• Ekipman, masraf ve veri güvenliğine ilişkin esaslar

Uzaktan çalışmanın yapılamayacağı işler sürüyor

Hibrit çalışma imkânı her iş kolu için sınırsız değil. Mevcut yönetmelik uyarınca tehlikeli kimyasal ve radyoaktif maddelerle çalışılan, biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan bazı işlerde uzaktan çalışma yapılamıyor. Hizmet alımıyla yürütülen işler ile millî güvenlik bakımından stratejik önemdeki birim, proje, tesis ve hizmetlerdeki sınırlamalar da devam ediyor.

İşçi ve işverenler için ne değişecek?

Yeni düzenleme, uygulamada zaten görülen karma çalışma modellerinin sözleşmeye daha açık biçimde yansıtılmasını sağlıyor. İşyerleri, mevcut uzaktan çalışma sözleşmelerini ve insan kaynakları süreçlerini yeni hüküm doğrultusunda gözden geçirebilecek.

Çalışanlar açısından en önemli nokta, çalışma günleri ve saatlerinin yazılı olarak netleşmesi olacak. İşverenler açısından ise işin sürekliliği, denetim, veri güvenliği ve iş sağlığı-güvenliği sorumluluklarının hibrit modelin gereklerine göre yeniden düzenlenmesi gerekecek.

Hibrit çalışma zorunlu mu?

Hayır. Yönetmelik, hibrit çalışmayı zorunlu kılmıyor; tarafların kararlaştırabilmesine hukuki çerçeve oluşturuyor. Uygulamanın şekli, iş sözleşmesinde yer alan hükümlere göre belirlenecek.

Kaynaklar

1. Resmî Gazete, 25 Eylül 2026, Sayı: 33381, Uzaktan Çalışma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik.

1. Sağlığın korunması, doğru ilaç kullanımı ve toplum sağlığının geliştirilmesinde önemli sorumluluklar üstlenen tüm eczacılarımızın 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyor, özverili çalışmalarında başarılar diliyoruz.
2. İlacın hastaya güvenle ulaşmasını sağlayan, bilgi ve danışmanlıklarıyla sağlık sistemimizin vazgeçilmez bir parçası olan eczacılarımızın Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
3. Bilimsel bilgi, mesleki etik ve insan sağlığına adanmışlıkla görev yapan tüm eczacılarımızın 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyoruz.
4. Sağlıklı bir toplum için büyük bir sorumluluk üstlenen; ilacın üretiminden hastaya ulaşmasına kadar her aşamada emek veren eczacılarımızın Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
5. Sağlığın en güvenilir danışmanlarından biri olan eczacılarımızın, toplum sağlığına sundukları değerli katkılar için teşekkür ediyor; 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyoruz.
6. Akılcı ilaç kullanımından koruyucu sağlık hizmetlerine, bilimsel araştırmalardan hasta danışmanlığına kadar geniş bir alanda hizmet veren tüm eczacılarımızın Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
7. Bilgisiyle güven veren, emeğiyle hayatımıza dokunan ve sağlık hizmetlerinin sürekliliğine katkı sağlayan tüm eczacılarımızın 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyoruz.
8. İnsan sağlığını önceleyen anlayışları, mesleki birikimleri ve fedakâr çalışmalarıyla sağlık sistemimize güç katan eczacılarımızın Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
9. İlacı yalnızca sunan değil; doğru kullanım konusunda hastaya rehberlik eden, sağlık okuryazarlığına katkı sağlayan tüm eczacılarımıza teşekkür ediyoruz. Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
10. Sağlığın korunması ve geliştirilmesi için bilimin ışığında çalışan tüm eczacılarımızın 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü’nü en içten dileklerimizle kutluyoruz.
11. Eczacılık; bilim, güven, etik ve insan hayatına duyulan sorumluluğun buluştuğu köklü bir sağlık mesleğidir. Bu değerleri yaşatan tüm eczacılarımızın Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
12. Hastalar ile sağlık sistemi arasında güçlü bir güven köprüsü kuran eczacılarımızın, toplum sağlığına sundukları kıymetli katkılar için teşekkür ediyor; Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyoruz.
13. Sağlık hizmetlerinin en ulaşılabilir noktalarından biri olan eczanelerde büyük bir özveriyle görev yapan tüm eczacılarımızın 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
14. Bilimsel gelişmeleri mesleki tecrübeyle birleştirerek insan sağlığına hizmet eden, sağlık sistemimizin güçlü paydaşlarından eczacılarımızın Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyoruz.
15. İlaç güvenliği, hasta danışmanlığı ve akılcı ilaç kullanımındaki vazgeçilmez rolleriyle toplum sağlığına değer katan eczacılarımızın 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
16. Her koşulda hastalarının yanında olan, bilgisi ve güven veren yaklaşımıyla sağlık hizmetlerine değer katan tüm eczacılarımıza teşekkür ediyor; Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyoruz.
17. Eczacılık mesleğinin köklü birikimini bilim, teknoloji ve yenilikle geleceğe taşıyan tüm meslek mensuplarının 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
18. Sağlık için bilginin, güvenin ve sorumluluğun temsilcisi olan eczacılarımızın Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyor; başarılı ve sağlıklı bir meslek hayatı diliyoruz.
19. Toplumun her kesimine ulaşan sağlık danışmanlıkları ve kesintisiz hizmetleriyle sağlık sistemimizin önemli güvencelerinden olan eczacılarımızın Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
20. İnsanı merkeze alan, bilimi rehber edinen ve meslek etiğinden taviz vermeden çalışan tüm eczacılarımızın 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyoruz.
21. Sağlığın korunmasından tedavi sürecinin güvenli biçimde sürdürülmesine kadar önemli görevler üstlenen tüm eczacılarımıza emekleri için teşekkür ediyoruz. Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
22. Bilimsel bilgiyle şifaya katkı sunan, güvenli ve etkili ilaç kullanımının en önemli güvencelerinden biri olan eczacılarımızın 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.
23. Üniversitelerimizde bilim üreten, laboratuvarlarda araştıran, hastanelerde ve eczanelerde insan sağlığı için çalışan tüm eczacılarımızın Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyoruz.
24. Geçmişten geleceğe sağlık bilimlerinin gelişimine değerli katkılar sunan eczacılarımızın bilgi, emek ve fedakârlıklarını saygıyla selamlıyor; 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü’nü kutluyoruz.
25. İnsan hayatına dokunan her ilacın ardında bilim, emek ve büyük bir sorumluluk vardır. Bu sorumluluğu özveriyle taşıyan tüm eczacılarımızın 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü kutlu olsun.

Fakat 20. yüzyılın hemen başında İstanbul’daki Hamidiye Etfal Hastanesi’nde tedavi, laboratuvar çalışmaları ve koruyucu sağlık hizmetleri aynı kurumun çatısı altında yürütülüyordu.

Bir tarafta hasta çocuklar muayene ediliyor, ameliyatlar yapılıyor; diğer tarafta bakteriyoloji laboratuvarında mikroorganizmalar inceleniyor, kimyahanede çeşitli analizler gerçekleştiriliyor ve dönemin önemli tedavi araçlarından biri olan serumların hazırlanmasına yönelik çalışmalar sürdürülüyordu.

Bu çalışmaların en dikkat çekici ayrıntılarından biri ise Bursa’dan İstanbul’a getirilen atlardı.

Osmanlı’nın modern çocuk hastanesi

Hamidiye Etfal Hastane-i Âlisi, 5 Haziran 1899’da hizmete girdi.

Türkiye’nin ilk çocuk hastanesi olarak kabul edilen kurum, yalnızca hasta yataklarından ve koğuşlardan oluşmuyordu. Pavyon sistemiyle tasarlanan hastanede poliklinikler, hasta bölümleri, bakteriyoloji laboratuvarı, kimyahane, mutfak ve çeşitli hizmet birimleri bulunuyordu.

Hastanenin kuruluşunda Avrupa’daki modern çocuk hastanelerinden, özellikle Berlin’deki çocuk hastanesi modelinden yararlanılmıştı.

Bu yapı, dönemin tıp anlayışında yaşanan büyük değişimin İstanbul’daki yansımalarından biriydi.

19. yüzyılın sonlarında bakteriyolojinin gelişmesiyle bulaşıcı hastalıkların nedenleri daha iyi anlaşılmaya başlanmış; mikroorganizmalar, toksinler ve bağışıklık üzerine çalışmalar tıbbın merkezine yerleşmişti.

Hamidiye Etfal de bu yeni bilimsel dünyanın Osmanlı başkentindeki dikkat çekici kurumlarından biri oldu.

Peki neden hastaneye at getiriliyordu?

Bu sorunun cevabı, modern immünolojinin ilk yıllarında saklı.

Antibiyotiklerin henüz bulunmadığı dönemde özellikle difteri, eski adıyla kuşpalazı, çocukluk çağının en korkulan bulaşıcı hastalıklarından biriydi.

Hastalığa neden olan bakterinin ürettiği toksine karşı geliştirilen antitoksin, 1890’lardan itibaren tıpta önemli bir dönüm noktası oluşturdu.

Antitoksin üretiminde büyük hayvanlardan, özellikle de atlardan yararlanılıyordu.

At kontrollü biçimde bağışık hale getiriliyor, daha sonra kanında oluşan antikorları taşıyan serum ayrıştırılıyordu. Elde edilen antitoksin serumu hastalara uygulanarak bakterinin oluşturduğu toksinin etkisinin azaltılması amaçlanıyordu.

Bu yöntem, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında dünyada serum tedavisinin temel yöntemlerinden biri haline geldi.

Hamidiye Etfal de bu gelişmeleri yakından takip ediyordu.

Hastanenin tarihini inceleyen akademik çalışmalarda, kızıl ve kuşpalazı serumları ile çiçek aşısının hazırlanmasına yönelik laboratuvar kurulduğu ve çalışmalar için Bursa’dan atlar getirildiği belirtiliyor.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor:

Atların tarihsel önemi serum ve antitoksin üretimindeki kullanımlarıyla ilgilidir. Aynı laboratuvarda çiçek aşısı hazırlanmış olması, çiçek aşısının bu atlardan üretildiği anlamına gelmez.

Bu ayrım, dönemin uygulamalarını bugünkü bilgilerimizle doğru değerlendirmek açısından önemlidir.

Kuşpalazına karşı serum

Difteri, özellikle çocuklarda boğazda zar oluşumuna, solunum güçlüğüne, kalp ve sinir sistemi komplikasyonlarına yol açabilen ağır bir enfeksiyondu.

Antibiyotiklerin olmadığı dönemde hekimlerin elindeki en önemli tedavi araçlarından biri difteri antitoksiniydi.

Bu serum günümüzdeki aşılarla aynı şey değildi.

Aşı, kişinin bağışıklık sistemini uyararak gelecekte hastalığa karşı koruyucu yanıt oluşturmasını amaçlar.

Antitoksin serumu ise hastaya hazır antikorlar verilmesi esasına dayanıyordu.

Hamidiye Etfal kayıtlarında kuşpalazının serumla tedavisine ilişkin istatistiklerin tutulması da dikkat çekicidir.

Dönemin hastane yıllıklarında, Dr. Ömer Fuad tarafından hazırlanan “Hamidiye Etfal Hastahane-i Âlisi’nde Serum ile Tedavi Edilen Kuşpalazı İstatistiği” başlıklı çalışmanın yer aldığı görülüyor.

Bu ayrıntı önemli.

Çünkü hastane yalnızca yeni bir tedavi yöntemini uygulamıyor; sonuçlarını kaydediyor, değerlendiriyor ve bilimsel bilgi haline getirmeye çalışıyordu.

Hastanenin içinde bir bakteriyoloji merkezi

Hamidiye Etfal’in laboratuvarları, hastanenin kuruluşundan itibaren sağlık hizmetinin önemli bir parçasıydı.

Dönemin Avrupa hastanelerinde gelişen bakteriyoloji anlayışı burada da uygulanmaya çalışılıyordu.

Hastanenin ilk başhekimi İbrahim Bey’in Almanya’da çocuk hastalıkları ve bakteriyoloji alanında çalışmış olması da bu bilimsel yaklaşımın oluşmasında etkiliydi.

Kızıl ve kuşpalazı serumlarının hazırlanmasına yönelik çalışmalar ile çiçek aşısı faaliyetleri, hastanenin yalnızca tedavi veren bir kurum olmadığını gösteriyordu.

Burası aynı zamanda bilgi üreten, laboratuvar çalışmaları yapan ve çağının yeni tıbbi yöntemlerini uygulamaya çalışan bir merkezdi.

Çocuğun tabağındaki yiyecek bile inceleniyordu

Hamidiye Etfal’de dikkati çeken uygulamalardan biri de çocukların beslenmesine verilen önemdi.

Hasta çocuklara sunulacak yiyeceklerin yalnızca mutfakta hazırlanması yeterli görülmüyordu.

Hastanede kullanılan erzak ve gıda maddeleri kimyahanede inceleniyordu.

Bu uygulama, dönemi açısından son derece dikkat çekiciydi.

Çünkü çocukların tedavisinde ilaç kadar beslenmenin, temiz suyun ve güvenilir gıdanın da önemli olduğu düşünülüyordu.

Bugün “gıda güvenliği” veya “beslenme desteği” gibi kavramlarla değerlendirdiğimiz yaklaşımın erken örneklerinden biri, bir Osmanlı çocuk hastanesinde görülüyordu.

Taze süt için hastanede inekler de vardı

Çocukların beslenmesinde süt önemli bir yere sahipti.

Ancak 20. yüzyılın başında güvenilir ve hijyenik süt temini bugünkü kadar kolay değildi.

Bu nedenle Hamidiye Etfal’de çocuklara taze süt sağlamak amacıyla ineklerin bulunduğu bir ahır oluşturulduğu tarihî kayıtlarda yer alıyor.

Böylece hastanenin günlük yaşamında oldukça sıra dışı bir görüntü ortaya çıkıyordu:

Bir tarafta serum üretiminde yararlanılan atlar…

Diğer tarafta çocuklara taze süt sağlamak amacıyla beslenen inekler…

Laboratuvarda çalışan hekimler ve görevliler…

Koğuşlarda tedavi edilen çocuklar…

Bugünün hastane düzeninden oldukça farklı görünen bu yapı, aslında dönemin sağlık hizmetlerinin nasıl örgütlendiğini gösteriyor.

İlaç üretimi, laboratuvar, beslenme, hijyen ve hasta bakımı henüz birbirinden tamamen ayrılmış alanlar değildi.

Karahisar’dan maden suyu getiriliyordu

Hamidiye Etfal’de çocukların beslenmesi ve içecekleri konusunda yapılan çalışmalar bununla da sınırlı değildi.

Tarihî kayıtlarda hastaneye Karahisar’dan maden suyu getirildiği ve çocukların kullanımına sunulduğu bilgisi bulunuyor.

Dönemin tıp anlayışında maden sularına bugünkünden daha geniş tedavi edici özellikler atfedilebiliyordu.

Bu nedenle tarihî kaynaklardaki söz konusu uygulamaları bugünkü tıbbi bilgilerle doğrudan aynı anlamda değerlendirmemek gerekir.

Ancak bütün bu ayrıntılar bir araya getirildiğinde Hamidiye Etfal’in yalnızca hastalanan çocukların yatırıldığı bir bina olmadığı açıkça görülüyor.

Tedavi eden değil, aynı zamanda üreten bir hastane

Serum hazırlanıyor.

Aşı çalışmaları yürütülüyor.

Bakteriyolojik incelemeler yapılıyor.

Yiyecekler kimyahanede analiz ediliyor.

Çocuklara taze süt sağlanmaya çalışılıyor.

Serum üretiminde kullanılmak üzere Bursa’dan at getiriliyor.

Ve bütün bu faaliyetler kayıt altına alınıyordu.

Hamidiye Etfal’in yayımladığı istatistik yıllıkları, hastaların yaşlarından hastalık türlerine, uygulanan tedavilerden laboratuvar faaliyetlerine kadar dönemin sağlık hizmetlerine ilişkin önemli bilgiler içeriyordu.

Bu nedenle Hamidiye Etfal’in hikâyesini yalnızca “Türkiye’nin ilk çocuk hastanesi” olarak anlatmak eksik kalır.

Burası aynı zamanda laboratuvarın kliniğin hemen yanı başında bulunduğu, tedavinin araştırmayla birleştiği ve koruyucu sağlık anlayışının çocuk bakımının içine yerleştirilmeye çalışıldığı erken dönem modern hastanelerden biriydi.

Belki de bu tarihin en çarpıcı görüntülerinden biri, hastane bahçesindeki atlardır.

Çünkü Bursa’dan İstanbul’a getirilen o atlar, modern immünolojinin henüz başlangıç döneminde olduğu yıllarda serum tedavisinin hastane pratiğine nasıl girdiğinin sessiz tanıklarıydı.

Tıbbi tarih notu

Bu yazıda anlatılan serum ve aşı üretim yöntemleri 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başındaki tıp uygulamalarına ilişkindir. Günümüzde aşıların, antikor ürünlerinin ve diğer biyolojik tedavilerin üretimi çok farklı bilimsel, teknolojik ve düzenleyici standartlara tabidir. Tarihsel uygulamalar güncel tıbbi yöntemler olarak değerlendirilmemelidir.

Kaynaklar

• Betül Altıntaş Selçuk, Cihan Çolak, “Türkiye’nin İlk Çocuk Hastanesi; Hamidiye Etfal Hastane-i Âlisi”, Lokman Hekim Dergisi, 2012.
• Hamidiye Etfal Hastahane-i Âlisi İstatistik Risaleleri / İstatistik Mecmua-i Tıbbiyesi, 20. yüzyıl başı hastane yıllıkları.
• Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği Tarihçesi.
• Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Laboratuvarı Tarihçesi.
• Nil Sarı’nın Hamidiye Etfal’in laboratuvarları ve tıp tarihi üzerine çalışmaları.
• Difteri antitoksini ve serum tedavisinin tarihine ilişkin uluslararası tıp tarihi çalışmaları.

Sağlıklı yaş alma için tek bir “mucize” takviye aramak yerine beslenme, hareket ve gerekli durumlarda tıbbi değerlendirmeyle desteklenen bir yaşam düzeni öne çıkıyor. Avrupa’da yürütülen 3 yıllık randomize DO-HEALTH çalışmasının yeni analizi, omega-3 takviyesinin DNA temelli biyolojik yaşlanma ölçümlerinde küçük bir yavaşlamayla ilişkili olduğunu gösterdi. Omega-3; D vitamini ve evde uygulanan düzenli egzersizle birlikte kullanıldığında ise bir biyolojik yaşlanma saatindeki etki güçlendi.

Çalışmanın sonuçlarını değerlendiren Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu, yaşlanmayı geciktirmede tek bir üründen çok, birbirini tamamlayan alışkanlıkların önemine dikkat çekti. Yılancıoğlu, “Son bilimsel araştırmalar, yaşlanmayı geciktirmenin yolunun tek bir mucizevi takviyeden değil, doğru alışkanlıkları bir araya getirmekten geçtiğini gösteriyor” dedi.

3 yıl boyunca takip edildiler

Nature Aging dergisinde yayımlanan analiz, DO-HEALTH araştırmasına katılan 70 yaş ve üzeri 777 İsviçreli yetişkinin verilerine dayanıyor. Katılımcılar 3 yıl boyunca günlük 1 gram omega-3, günlük 2.000 IU D vitamini, haftada üç kez yaklaşık 30 dakikalık ev egzersiz programı ya da bunların farklı kombinasyonlarını aldı.

Araştırmacılar, kan örneklerindeki DNA metilasyonu değişimlerini dört farklı “epigenetik saat” ile değerlendirdi. Bu saatler, takvim yaşından farklı olarak biyolojik yaşlanma hızı hakkında dolaylı bilgi veren araştırma araçlarıdır.

Omega-3 üç farklı ölçümde öne çıktı

Analize göre omega-3 tek başına PhenoAge, GrimAge2 ve DunedinPACE adlı üç ölçümde biyolojik yaşlanmanın daha yavaş seyretmesiyle ilişkilendirildi. D vitamini ya da egzersiz programı tek başına bu ölçümlerde anlamlı bir etki göstermedi.

Ancak üç müdahalenin birlikte uygulandığı grupta, PhenoAge ölçümünde ek yarar görüldü. Başlangıçtan üçüncü yılın sonuna kadar hesaplanan etki, kullanılan ölçüme göre yaklaşık 2,9 ile 3,8 aylık daha yavaş biyolojik yaşlanmaya karşılık geldi.

Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu, bu sonucu şöyle değerlendirdi:

“Omega-3, hücrelerimizdeki biyolojik saati tek başına yavaşlatma yönünde bir etki gösterdi. D vitamini ve düzenli egzersiz de eklendiğinde, koruyucu etki bir ölçümde güçlendi. İlk bakışta küçük görünen bu fark, sağlıklı yaşlanma araştırmaları açısından dikkate değer bir sinyal.”

Pre-frailty ve invaziv kanser sonuçları ayrı analizlerden geldi

DO-HEALTH çalışmasının daha önce yayımlanan ayrı klinik analizlerinde, omega-3, D vitamini ve ev egzersiz programının birlikte uygulanması; yaşlılıkta kırılganlıktan önceki dönem olarak tanımlanan pre-frailty riskinde yüzde 39 azalma ile ilişkilendirildi. Aynı üçlü kombinasyonun invaziv kanser görülme riskinde yüzde 61 azalma sağladığı da bildirildi.

Bu oranlar önem taşısa da bilimsel açıdan dikkatli yorumlanmalı. Biyolojik yaş saatlerindeki değişim ile pre-frailty veya kanser sonuçları aynı analizden elde edilmedi. Ayrıca bu veriler, üçlünün herkes için kanseri önlediğini ya da yaşlanmayı geri çevirdiğini kanıtlamıyor.

“Kasları ve bağımsızlığı korumak önemli”

Yılancıoğlu, düzenli hareketin yaşlılıkta kas gücü ve bağımsız yaşam açısından temel bir rolü olduğunu vurguladı: “Kas kaybı ve fiziksel güçsüzlük, ileri yaşta düşme, hareket kısıtlılığı ve bağımlılık riskini artırabilir. Egzersizi, yeterli beslenmeyi ve D vitamini düzeyinin hekim önerisiyle değerlendirilmesini birlikte ele almak daha doğru bir yaklaşım olur.”

Çalışmadaki egzersiz müdahalesinin yalnızca ağırlık kaldırmaktan ibaret olmadığına dikkat çekmek gerekiyor. Program, evde haftada üç kez uygulanan basit egzersizlerden oluşuyordu. Bu nedenle sonuçları doğrudan belirli bir kuvvet antrenmanı programına ya da herhangi bir takviye dozuna eşitlemek doğru değil.

Takviye başlamadan önce kişisel değerlendirme şart

Araştırma; 70 yaş ve üzeri, görece sağlıklı ve aktif yetişkinlerde yapıldı. Daha genç kişiler, kronik hastalığı olanlar veya düzenli ilaç kullananlar için sonuçların aynı olup olmadığı henüz bilinmiyor. Özellikle kan sulandırıcı kullananlar, böbrek hastalığı bulunanlar ve D vitamini yüksekliği riski taşıyan kişiler, takviye kullanmadan önce hekimine danışmalı.

Mesaj net: Sağlıklı yaş alma tek kapsülle sağlanmıyor. Balık ağırlıklı dengeli beslenme, kişinin kapasitesine uygun düzenli egzersiz, uyku, sigaradan uzak durma ve tıbbi gereksinimlere göre planlanan destekler birlikte değerlendirilmeli.

Tıbbi not

Bu çalışma epigenetik yaşlanma göstergelerinde küçük değişiklikler saptadı; insanların biyolojik olarak “gençleştiğini”, daha uzun yaşayacağını veya takviyelerin herkeste kanseri önleyeceğini göstermedi. Omega-3 ve D vitamini takviyesi, kişisel hastalıklar ve ilaçlar dikkate alınarak sağlık profesyoneli önerisiyle kullanılmalıdır.

Kaynaklar

Nature Aging
DO-HEALTH araştırma grubu
JAMA Network Open
Frontiers in Aging

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, bilimsel araştırma kapasitesi ve sağlık bilimleri odaklı akademik üretimiyle ulusal ve uluslararası sıralamalardaki güçlü konumunu sürdürdü.

URAP 2025-2026 Dünya Alan Sıralamalarında SBÜ; Oftalmoloji, Cerrahi, Pediatri, Tıp ve Sağlık Bilimleri, Diş Hekimliği, Farmakoloji, Psikoloji ve Bilişsel Bilimler, Onkoloji ve Biyolojik Bilimler olmak üzere dokuz farklı bilim alanında sıralamaya girdi.

Oftalmolojide Türkiye 1’incisi, dünyada ilk 100’de

Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nin sıralamadaki en dikkat çekici başarılarından biri Oftalmoloji alanında kaydedildi.

SBÜ, Oftalmolojide Türkiye 1’incisi, dünya sıralamasında ise 98’inci oldu. Böylece Üniversite, bu alanda dünyanın ilk 100 üniversitesi arasına girdi.

Cerrahide de Türkiye 1’inciliği

Üniversite, Cerrahi alanında da Türkiye 1’incisi olurken dünya sıralamasında 255’inci basamakta yer aldı.

SBÜ’nün geniş klinik eğitim ve araştırma kapasitesi ile güçlü akademik kadrosunun ortaya koyduğu bilimsel üretim, cerrahi bilimlerdeki uluslararası sıralamaya da yansıdı.

Pediatri ve Tıp ve Sağlık Bilimlerinde Türkiye 2’ncisi

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Pediatri alanında Türkiye 2’ncisi, dünyada 158’inci sırada yer aldı.

Üniversite, Tıp ve Sağlık Bilimleri genel alanında da Türkiye 2’nciliğini elde ederken dünya sıralamasında 345’inci oldu.

Bu sonuçlarla SBÜ, yalnızca belirli klinik branşlarda değil, tıp ve sağlık bilimlerinin bütününü kapsayan akademik üretimde de Türkiye’nin önde gelen üniversiteleri arasındaki konumunu güçlendirdi.

Diş Hekimliğinde Türkiye’nin ilk 3 üniversitesi arasında

SBÜ, Diş Hekimliği alanında Türkiye 3’üncüsü, dünyada ise 173’üncü sırada yer aldı.

Üniversitenin farklı sağlık disiplinlerinde üst sıralarda bulunması, akademik üretimin tıp fakülteleriyle sınırlı kalmadığını; sağlık bilimlerinin geniş bir bölümüne yayıldığını ortaya koydu.

Farmakoloji, Psikoloji ve Onkolojide de üst sıralarda

Sağlık Bilimleri Üniversitesi;

• Farmakoloji alanında Türkiye 4’üncüsü, dünyada 474’üncü
• Psikoloji ve Bilişsel Bilimler alanında Türkiye 5’incisi, dünyada 689’uncu
• Onkoloji alanında Türkiye 6’ncısı, dünyada 467’nci
• Biyolojik Bilimler alanında Türkiye 16’ncısı, dünyada 1277’nci

olarak sıralandı.

SBÜ’nün URAP 2025-2026 Alan Sıralaması

Rektör Aydın: “Bilimsel üretimde hedefimiz dünyada daha üst sıralar”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın, URAP 2025-2026 Dünya Alan Sıralamalarında elde edilen sonuçların Üniversitenin bilimsel üretim kapasitesi ve uluslararası görünürlüğü açısından önemli bir gösterge olduğunu belirtti.

Rektör Aydın değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

“Sağlık Bilimleri Üniversitesi olarak köklü geleneğimizden aldığımız güçle bilimi, araştırmayı ve nitelikli akademik üretimi merkezimize alan bir üniversite anlayışıyla yolumuza devam ediyoruz. URAP 2025-2026 Dünya Alan Sıralamalarında Oftalmoloji ve Cerrahi alanlarında Türkiye birincisi olmamız, Pediatri ile Tıp ve Sağlık Bilimlerinde Türkiye ikinciliğine ulaşmamız ve özellikle Oftalmoloji alanında dünyada ilk 100 içerisinde yer almamız bizler için kıymetli bir göstergedir.

Ancak biz bu sonuçları bir varış noktası olarak değil, daha büyük hedeflere giden yolun bir aşaması olarak görüyoruz. Sağlık Bilimleri Üniversitesi; güçlü akademik kadrosu, ülkemizin sağlık sistemi içerisindeki geniş eğitim ve araştırma ağı, uluslararası akademik yapılanması ve bilimsel iş birlikleriyle sağlık bilimlerinde Türkiye’nin dünyaya açılan önemli akademik merkezlerinden biridir.

Önümüzdeki dönemde yüksek nitelikli bilimsel yayınlarımızı, uluslararası ortak araştırmalarımızı ve insanlığa katkı sunan bilimsel çalışmalarımızı daha da artırmayı hedefliyoruz. Gayemiz yalnızca sıralamalarda yükselmek değil; insan sağlığına dokunan, bilime yön veren ve ülkemizin akademik gücünü dünyada temsil eden eserler ortaya koymaktır. Bu başarıda emeği bulunan bütün akademisyenlerimizi, araştırmacılarımızı ve mensuplarımızı tebrik ediyorum.”

Sağlık bilimlerinde küresel ölçekte daha güçlü bir SBÜ

URAP sonuçları, Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nin temel bilimlerden klinik bilimlere, cerrahiden pediatriye, diş hekimliğinden onkoloji ve farmakolojiye kadar geniş bir akademik alanda uluslararası görünürlük kazandığını ortaya koydu.

İki bilim alanında Türkiye 1’inciliği, dört alanda Türkiye’nin ilk üç üniversitesi arasında yer alınması ve Oftalmolojide dünya ilk 100’üne girilmesi, SBÜ’nün sağlık bilimleri merkezli araştırma vizyonunun önemli göstergeleri arasında yer aldı.

“Maziyi İhya, Âtiyi İnşa” anlayışıyla çalışmalarını sürdüren Sağlık Bilimleri Üniversitesi; nitelikli bilimsel üretimi artırmayı, uluslararası araştırma ve iş birliği ağlarını genişletmeyi ve Türkiye’nin sağlık bilimlerindeki akademik birikimini dünya bilim ekosisteminde daha güçlü biçimde temsil etmeyi hedefliyor.

aPTT, “aktive parsiyel tromboplastin zamanı” anlamına gelir. Kanın pıhtılaşma sisteminin özellikle intrinsik ve ortak yolundaki birçok pıhtılaşma faktörünün çalışması hakkında bilgi verir.

aPTT yüksekliği kanın laboratuvar ortamında daha geç pıhtılaştığını gösterir ancak tek başına kanama hastalığı tanısı koydurmaz. Faktör eksiklikleri, heparin, lupus antikoagülanı ve bazı ilaçlar sonucu uzatabilir.

aPTT KAÇ OLMALI?

Tek bir evrensel normal aralık yoktur. Kullanılan cihaz ve reaktife göre laboratuvarın referans değeri değişir.

Örneğin Mayo Clinic Laboratories erişkinlerde 25–37 saniye referans aralığını kullanmaktadır. Kişinin kendi laboratuvar raporundaki aralık esas alınmalıdır.

aPTT 20 NE DEMEK?

Referans alt sınırı 25 saniye olan bir laboratuvarda aPTT 20 saniye kısa kabul edilir.

Kısa aPTT; inflamasyon sırasında faktör VIII düzeyinin yükselmesi veya kan alma ve örnek işleme koşulları gibi nedenlerle görülebilir. Tek başına belirli bir hastalık tanısı koydurmaz.

aPTT 30 NE DEMEK?

25–37 saniyelik referans aralığı kullanılan bir laboratuvarda 30 saniye normal aralıktadır.

Ancak normal aPTT bütün pıhtılaşma bozukluklarını dışlamaz. Bazı hafif faktör eksikliklerinde test normal kalabilir.

aPTT 40 NE DEMEK?

Üst sınırı 37 saniye olan bir laboratuvarda 40 saniye hafif uzamış aPTT anlamına gelir.

Tek başına ciddi kanama bozukluğu anlamına gelmez. İlaç kullanımı, örnek koşulları, faktör eksikliği veya bir pıhtılaşma inhibitörü değerlendirilir.

aPTT 50 NE DEMEK?

50 saniye birçok laboratuvarda belirgin uzamış bir sonuçtur.

Heparin kullanımı, faktör VIII, IX veya XI gibi pıhtılaşma faktörlerindeki eksiklikler ve lupus antikoagülanı gibi inhibitörler neden olabilir.

Sonucun önemi kişinin kanama belirtilerine, kullandığı ilaçlara, PT/INR sonucuna ve önceki aPTT değerlerine göre değişir.

aPTT 60 NE DEMEK?

60 saniye çoğu normal referans aralığının belirgin üzerindedir ve nedeninin açıklanması gerekir.

Ancak 60 saniye tek başına “ciddi kanama olacak” anlamına gelmez. Örneğin lupus antikoagülanı aPTT'yi uzatabildiği halde bazı kişilerde kanama yerine pıhtılaşma riskiyle ilişkilidir.

aPTT YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?

aPTT'nin uzamasının başlıca nedenleri arasında:

Heparin kullanımı

Faktör VIII eksikliği (Hemofili A)

Faktör IX eksikliği (Hemofili B)

Faktör XI veya XII eksiklikleri

Lupus antikoagülanı

Pıhtılaşma faktörlerine karşı gelişen inhibitörler

Bazı karaciğer hastalıkları

Fibrinojen bozuklukları

Bazı antikoagülan ilaçlar

yer alabilir.

Tek bir yüksek sonuçtan hangi nedenin sorumlu olduğu belirlenemez.

PT NORMAL AMA aPTT YÜKSEK NE DEMEK?

Bu kombinasyon özellikle önemlidir.

PT normal olduğu halde aPTT uzunsa hemofili A veya B gibi intrinsik yol faktör eksiklikleri, faktör XI eksikliği veya lupus antikoagülanı gibi inhibitörler araştırılabilir.

Faktör XII eksikliği de aPTT'yi belirgin uzatabilir ancak tipik olarak kanama eğilimine yol açmaz.

LUPUS ANTİKOAGÜLANI aPTT'Yİ YÜKSELTİR Mİ?

Evet.

İsminin aksine lupus antikoagülanı bulunan kişilerde sorun mutlaka “kanın fazla sulanması” değildir.

Lupus antikoagülanı laboratuvar testinde aPTT'yi uzatabilirken klinikte venöz veya arteriyel pıhtılaşma ve gebelik komplikasyonlarıyla ilişkili olabilir.

Bu nedenle “aPTT uzun = mutlaka kanama riski” şeklinde yorum yapmak yanlıştır.

aPTT YÜKSEKSE KARIŞIM TESTİ NEDİR?

Nedeni açıklanamayan uzamış aPTT'de karışım testi yapılabilir.

Hastanın plazması normal plazmayla karıştırıldığında aPTT normale doğru düzeliyorsa pıhtılaşma faktörü eksikliği daha olasıdır.

Düzelmiyorsa lupus antikoagülanı, heparin veya spesifik faktör inhibitörü gibi bir inhibitör düşünülebilir.

Ancak karışım testi de tek başına kesin tanı koydurmaz.

HEPARİN KULLANANLARDA aPTT KAÇ OLMALI?

Standart heparin yani fraksiyone olmayan heparin tedavisinde aPTT kullanılabilir.

Ancak terapötik aPTT saniyesi her laboratuvarda aynı değildir. Kullanılan reaktifin heparine duyarlılığı değiştiği için hedef aralık kurumun kendi yöntemiyle belirlenmelidir.

Bu nedenle internette görülen tek bir saniye aralığı bütün hastalara uygulanamaz.

aPTT DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?

Kısa aPTT çoğu zaman uzamış aPTT kadar özgül değildir.

Akut veya kronik inflamasyon sırasında faktör VIII artışı ve kan alma ya da numune işleme koşulları sonucu kısaltabilir.

Tek başına düşük aPTT sonucuna dayanarak pıhtı hastalığı tanısı konulmaz.

aPTT İLE PT VE INR AYNI ŞEY Mİ?

Hayır.

aPTT ağırlıklı olarak intrinsik ve ortak pıhtılaşma yollarını değerlendirirken PT/INR ekstrinsik ve ortak yol hakkında bilgi verir.

Bu nedenle PT/INR ile aPTT'nin birlikte değerlendirilmesi, pıhtılaşma bozukluğunun hangi bölümden kaynaklanabileceğini anlamaya yardımcı olabilir.

aPTT NASIL DÜŞÜRÜLÜR?

Tedavi laboratuvardaki saniye değerini düşürmeye değil, altta yatan nedene yöneliktir.

Heparin etkisi, faktör eksikliği, inhibitör veya başka bir hastalık söz konusuysa tedavi birbirinden tamamen farklıdır.

Bu nedenle uzun aPTT sonucuna göre kişinin kendi başına ilaç bırakması veya pıhtılaşmayı artırmaya yönelik ürün kullanması doğru değildir.

aPTT NE ZAMAN ACİL OLABİLİR?

Tek başına belirli bir saniye değeri herkeste acil durum anlamına gelmez.

Uzamış aPTT'ye durmayan kanama, kanlı kusma, siyah dışkı, idrarda belirgin kan, genişleyen morluklar, kafa travması sonrası şiddetli baş ağrısı veya bilinç değişikliği eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.

Özellikle antikoagülan kullanan kişilerde yeni gelişen kanama belirtileri önemlidir.

SIK SORULAN SORULAR

aPTT 40 yüksek mi?

Üst sınırı 37 saniye olan bir laboratuvarda hafif yüksek kabul edilir. Tek başına kanama bozukluğu anlamına gelmez.

aPTT 50 tehlikeli mi?

50 saniye birçok laboratuvarda belirgin uzamıştır ancak tehlike yalnızca rakama göre belirlenmez. Kanama, ilaçlar ve diğer pıhtılaşma testleri önemlidir.

aPTT 60 çok mu yüksek?

Çoğu laboratuvarın normal aralığının belirgin üzerindedir ve nedeni araştırılmalıdır. Ancak tek başına kanama olacağını göstermez.

aPTT yüksek ama INR normal olabilir mi?

Evet. Faktör VIII, IX veya XI eksiklikleri ve lupus antikoagülanı gibi durumlarda PT/INR normal kalırken aPTT uzayabilir.

Lupus antikoagülanında aPTT neden uzar?

Antikorlar laboratuvar testindeki fosfolipide bağımlı pıhtılaşma reaksiyonunu etkileyebilir. Buna rağmen klinikte bazı kişilerde kanama değil pıhtılaşma eğilimi görülebilir.

TIBBİ UYARI

Uzamış aPTT tek başına kanama riski veya belirli bir hastalık tanısı değildir. Aktif kanama, siyah dışkı, kanlı kusma, bilinç değişikliği veya ciddi kafa travması varsa aPTT değerinden bağımsız olarak acil değerlendirme gerekir. Antikoagülan ilaçlar yalnızca test sonucuna bakılarak kendi kendine değiştirilmemelidir.

KAYNAKLAR

Mayo Clinic Laboratories — Activated Partial Thromboplastin Time, Plasma

Merck Manual Professional Edition — Overview of Coagulation Disorders

Bel Fıtığı Polisliğe Engel mi? POMEM Sağlık Şartları

Polis olmak isteyen adayların ortopedi ve beyin cerrahisi muayenesi konusunda en fazla araştırdığı sağlık sorunlarından biri bel fıtığı.

“Bel fıtığı polisliğe engel mi?”, “MR’da protrüzyon çıktı, POMEM’e girebilir miyim?”, “Bulging polisliğe engel mi?”, “Boyun fıtığı olan polis olabilir mi?” ve “Bel fıtığı ameliyatı POMEM’e engel mi?” soruları adayların sık araştırdığı başlıklar arasında.

Ancak omurga ve disk hastalıkları konusunda adayların yaptığı önemli bir hata var:

MR raporunda geçen her disk değişikliğini “fıtık” olarak değerlendirmek.

Bulging, protrüzyon, ekstrüzyon ve sinir basısı aynı klinik tabloyu ifade etmiyor.

Polis adayının sağlık değerlendirmesinde yalnızca MR’daki bir kelime değil, mevcut omurga ve sinir sistemi durumu da önem taşıyor.

BEL FITIĞI POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Bel fıtığı, omurlar arasında bulunan disk dokusunun yapısının bozulması ve diskin çevre dokulara doğru taşmasıyla ortaya çıkabilen bir durum.

Ancak disk hastalıklarının şiddeti kişiden kişiye değişiyor.

Bazı kişilerde MR’da küçük disk değişiklikleri görülmesine rağmen hiçbir ağrı veya nörolojik problem bulunmayabilir.

Başka bir kişide ise disk hernisi sinir köküne basarak ağrı, uyuşma, kuvvet kaybı veya hareket kısıtlılığı oluşturabilir.

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğinde omurga ve disk patolojileri kas-iskelet sistemi hükümleri kapsamında değerlendiriliyor.

Polis eğitim kurumlarına alınacak adayların A dilimi sağlık şartlarını karşılaması gerekiyor.

Bu nedenle gerçek disk hernisi bulunan aday açısından hastalığın yönetmelikte hangi sağlık dilimine karşılık geldiği belirleyici.

MR’DA BULGING ÇIKMASI POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Bulging, MR raporlarında sık görülen ifadelerden biri.

Diskin çevresel olarak genişlemesini veya dışarı doğru taşmasını ifade edebilir.

Ancak “bulging” kelimesinin raporda bulunması tek başına kişinin ağır bel fıtığı hastası olduğu anlamına gelmez.

Adayın klinik muayenesi önemlidir.

Ağrı var mı?

Sinir basısı bulunuyor mu?

Uyuşma veya kuvvet kaybı var mı?

Hareket kısıtlılığı oluşmuş mu?

Bu nedenle yalnızca MR raporunda “minimal bulging” yazdığı için adayın kendi kendine “polis olamam” sonucuna ulaşması doğru değildir.

PROTRÜZYON POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Protrüzyon, disk materyalinin daha belirgin biçimde dışarı doğru çıkıntı yaptığı disk patolojilerinden biri.

Ancak protrüzyonun boyutu, bulunduğu seviye ve sinir dokularıyla ilişkisi önem taşıyor.

Küçük ve klinik bulgu oluşturmayan protrüzyon ile sinir köküne bası yapan, nörolojik bulgu oluşturan disk hernisi aynı şekilde değerlendirilmemeli.

Bu nedenle yalnızca “protrüzyon var” bilgisi kişisel POMEM uygunluk kararını belirlemek için yeterli değildir.

EKSTRÜDE BEL FITIĞI POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Ekstrüzyon, disk materyalinin daha ileri derecede dışarı taşması anlamına gelir.

Sinir kökü basısı ve nörolojik belirtilerle birlikte bulunabilir.

Bu tür daha ileri disk patolojilerinde adayın klinik ve radyolojik bulguları birlikte değerlendirilir.

Özellikle kuvvet kaybı, refleks değişikliği veya belirgin fonksiyon bozukluğu bulunması sağlık değerlendirmesinde önem taşır.

SİNİR BASISI VARSA NE OLUR?

Bel fıtığının polis adayları açısından önemli yönlerinden biri sinir sistemi üzerinde oluşturduğu etkidir.

Sinir kökü basısı;

bacağa yayılan ağrı,

uyuşma,

karıncalanma,

kas gücü kaybı,

refleks değişiklikleri

gibi bulgular oluşturabilir.

Bu nedenle MR’da fıtığın görülmesinden daha önemli konulardan biri adayda nörolojik kayıp bulunup bulunmadığıdır.

BOYUN FITIĞI POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Boyun fıtığı da omurlar arasındaki disklerin hastalığıdır ancak servikal omurgada ortaya çıkar.

Boyun ağrısı, kola yayılan ağrı, uyuşma ve kuvvet kaybına neden olabilir.

Boyun fıtığında da yalnızca MR görüntüsü değil, adayın mevcut klinik durumu ve yönetmelikteki sağlık dilimi değerlendirmesi önemlidir.

Özellikle omurilik veya sinir kökü basısı bulunan durumlar daha dikkatli değerlendirilir.

MR’DA FITIK VAR AMA HİÇ AĞRIM YOK: POLİS OLABİLİR MİYİM?

MR görüntülerinde hiçbir şikâyeti olmayan kişilerde de disk değişiklikleri görülebilir.

Bu nedenle radyolojik bulgu ile klinik hastalık her zaman bire bir aynı değildir.

Ancak polis adaylarında sağlık değerlendirmesi yalnızca kişinin ağrısının bulunup bulunmamasına da indirgenemez.

MR bulgusu, fizik muayene, nörolojik değerlendirme ve yönetmelikteki karşılığı birlikte ele alınır.

“Hiç ağrım yok, MR önemli değil” demek de “MR’da bulging var, kesin elenirim” demek de doğru değildir.

BEL FITIĞI AMELİYATI OLAN POLİS OLABİLİR Mİ?

Geçirilmiş bel fıtığı ameliyatlarında yalnızca ameliyat izine bakılmaz.

Ameliyatın nedeni ve sonrasında omurganın mevcut durumu önemlidir.

Adayda;

tekrarlayan disk hernisi,

hareket kısıtlılığı,

nörolojik kayıp,

kronik ağrı,

omurga stabilitesinde problem

bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Dolayısıyla “ameliyat oldum, fıtık artık yok, kesin geçerim” veya “bel ameliyatı oldum, kesin elenirim” şeklindeki iki genelleme de doğru değildir.

MİKRODİSKEKTOMİ AMELİYATI POMEM’E ENGEL Mİ?

Mikrodiskektomi, sinire bası yapan disk materyalinin cerrahi olarak çıkarılmasında kullanılan yöntemlerden biri.

Geçirilmiş mikrodiskektomi öyküsünde adayın ameliyat sonrası mevcut omurga ve nörolojik durumu önem taşır.

Yönetmelik açısından yalnızca ameliyat tekniğinin adı değil, adayın güncel sağlık durumu ve ilgili hastalık maddesindeki karşılığı değerlendirilir.

BEL FITIĞI İÇİN FİZİK TEDAVİ GÖRMEK POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Geçmişte fizik tedavi görmüş olmak tek başına polisliğe engel olarak yorumlanmamalı.

Fizik tedavinin hangi tanı nedeniyle uygulandığı önemlidir.

Basit bel ağrısı nedeniyle kısa süre fizik tedavi görmek ile ciddi disk hernisi ve nörolojik kayıp nedeniyle uzun süre tedavi görmek aynı durum değildir.

Adayın gerçek tanısı ve mevcut sağlık durumu değerlendirilir.

BEL AĞRISI POLİSLİĞE ENGEL Mİ?

Bel ağrısı bir hastalık adı değil, belirtidir.

Kas zorlanması, kötü duruş, disk hastalıkları ve başka birçok nedenle ortaya çıkabilir.

Bu nedenle yalnızca “belim ağrıyor” bilgisinden polislik sağlık şartları açısından sonuç çıkarılamaz.

Önemli olan ağrının altında yatan hastalıktır.

MR ÇEKTİRMİŞ OLMAK POMEM’E ENGEL Mİ?

Hayır.

MR çektirmiş olmak bir hastalık değildir.

Önemli olan MR’ın neden çekildiği ve sonucunda hangi sağlık durumunun tespit edildiğidir.

Adayların “sistemde MR kaydım var, sorun olur mu?” şeklindeki endişesi bu nedenle tek başına anlamlı değildir.

SAĞLIK GEÇMİŞİNDE BEL FITIĞI TANISI VARSA NE YAPILMALI?

Adayın daha önce bel veya boyun fıtığı tanısı aldıysa geçmiş sağlık belgelerini bilmesi yararlı olur.

Eski MR raporu varsa incelenebilir.

Hangi seviyede disk patolojisi bulunduğu öğrenilebilir.

Tedavi veya ameliyat yapıldıysa epikriz saklanabilir.

Mevcut ağrı, uyuşma veya kuvvet kaybı varsa tıbbi değerlendirme alınabilir.

Ancak sağlık kaydını gizlemeye veya başvuru öncesinde gerçek klinik durumu değiştirmeye yönelik yöntemlere başvurulmamalıdır.

POMEM ORTOPEDİ MUAYENESİNDE NELERE BAKILIYOR?

Bel fıtığı kas-iskelet sistemi değerlendirmesinin yalnızca bir bölümü.

Skolyoz, kifoz, eklem hareketleri, ekstremite deformiteleri, geçirilmiş kırıklar ve ameliyatlar ile diğer kas-iskelet sistemi sorunları da değerlendirilebilir.

Dolayısıyla bel MR’ının uygun bulunması adayın bütün ortopedi muayenesinin otomatik olarak uygun olduğu anlamına gelmez.

ADAYLARIN EN ÇOK YAPTIĞI HATA: MR RAPORUNU KENDİ BAŞINA YORUMLAMAK

MR raporlarında kullanılan tıbbi ifadeler adayları endişelendirebilir.

Minimal bulging.

Protrüzyon.

Annüler fissür.

Disk dejenerasyonu.

Sinir kökü teması.

Bunların her biri aynı hastalık şiddetini ifade etmez.

Bu nedenle adayın internetten tek tek kelime aratarak kendi hakkında “polis olamaz” kararı vermesi doğru değildir.

Radyolojik görüntünün klinik muayeneyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

BEL FITIĞI OLAN POMEM ADAYININ BİLMESİ GEREKEN EN ÖNEMLİ NOKTA

Aday açısından asıl soru yalnızca:

“MR’da fıtık var mı?”

değildir.

Daha doğru soru:

“MR ve muayene bulgularım Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğinde öğrenci adayları için aranan A dilimi şartlarını karşılıyor mu?”

olmalıdır.

Nihai değerlendirme resmi sağlık sürecinde yapılır.

SIK SORULAN SORULAR

Bel fıtığı polisliğe engel mi?

Disk hastalığının derecesi, MR bulguları, nörolojik durum ve yönetmelikteki sağlık dilimi birlikte değerlendirilir. Yalnızca “bel fıtığı” ifadesinden kesin sonuç çıkarılamaz.

Minimal bulging POMEM’e engel mi?

Minimal bulging tek başına ağır disk hernisi anlamına gelmez. Radyolojik bulgu, klinik muayene ve yönetmelikteki karşılığı birlikte değerlendirilir.

Protrüzyon polisliğe engel mi?

Protrüzyonun boyutu, sinir basısı oluşturup oluşturmadığı ve adayın mevcut fonksiyonları önemlidir. Tek kelimelik MR bulgusuyla kişisel uygunluk kararı verilemez.

Bel fıtığı ameliyatı olan polis olabilir mi?

Ameliyat öyküsü tek başına kesin sonuç vermez. Ameliyat sonrası omurga durumu, fonksiyonlar ve nörolojik bulgular değerlendirilir.

Boyun fıtığı polisliğe engel mi?

Boyun fıtığı da omurga disk hastalıkları kapsamında değerlendirilir. Derecesi, omurilik veya sinir basısı ve mevcut fonksiyonlar önemlidir.

MR çektirmek polisliğe engel mi?

Hayır. MR bir görüntüleme yöntemidir. Sağlık açısından önemli olan MR’da tespit edilen bulgu ve adayın mevcut klinik durumudur.

TIBBİ VE HUKUKİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel sağlık uygunluğu kararı değildir. POMEM ve diğer polis eğitim kurumu adaylarında bel ve boyun disk hastalıklarının değerlendirilmesinde yürürlükteki Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği, resmi muayene, gerekli görüntüleme ve yetkili sağlık kurulu/sağlık komisyonunun kararı esas alınmalıdır.

KAYNAKLAR

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği EK-3 – Kas ve İskelet Sistemi Hastalıkları

Polis Akademisi Başkanlığı

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: