Yomi, kamuoyunda zaman zaman sanıldığı gibi tek başına ameliyat yapan tam otonom bir robot değil. FDA belgelerine göre sistem, diş implantı operasyonlarının hem ameliyat öncesi planlama hem de ameliyat sırasındaki aşamalarında cerraha yardımcı olan bilgisayarlı robotik navigasyon sistemi olarak tanımlanıyor. Başka bir deyişle, kararı yine hekim veriyor; sistem ise planlanan açı, konum ve derinliğe sadık kalınmasına destek sağlıyor.

Sistemin çalışma mantığı tamamen dijital iş akışına dayanıyor. Önce hastanın çene yapısı üç boyutlu görüntüleme ile analiz ediliyor, ardından implantın nereye, hangi açıyla ve ne kadar derinlikte yerleştirileceği dijital ortamda planlanıyor. Operasyon sırasında da sistem, cerrahi aletlerin yönlendirilmesine yardımcı olarak hekime gerçek zamanlı rehberlik sunuyor. Bu nedenle uzmanlar, Yomi benzeri platformları “robot cerrah”dan çok “robot destekli cerrahi navigasyon” sınıfında değerlendiriyor.

Bilimsel yayınlarda robot destekli implant cerrahisinin doğruluk ve tekrarlanabilirlik açısından umut verici sonuçlar verdiği belirtiliyor. Özellikle bazı derlemeler ve klinik değerlendirmeler, bu tür sistemlerin implant yerleşiminde sapmayı azaltabileceğini ve cerrahi hassasiyeti artırabileceğini ortaya koyuyor. Ancak araştırmacılar, bu avantajların her hasta ve her klinik için aynı ölçüde garanti edilemeyeceğini, uzun dönemli ve bağımsız klinik verilerin hâlâ belirleyici olduğunu da vurguluyor.

Bu nedenle Yomi için kullanılan “daha güvenli”, “daha az komplikasyon”, “geleceğin standardı” gibi ifadeler dikkatli ele alınmalı. Bunların bir bölümü şirket tanıtım dilinin parçası olurken, mevcut bilimsel veriler daha çok “potansiyel avantaj” düzeyinde konuşuyor. Yani sistemin gerçek olduğu ve ciddi bir teknolojik adımı temsil ettiği açık; ancak kusursuz sonuç vaat eden bir tablo çizmek şimdilik erken görünüyor.

Öte yandan FDA’nın olumsuz olay bildirim sisteminde Yomi ile ilgili bazı vaka kayıtları da bulunuyor. Bu kayıtlar tek başına sistemin başarısız olduğu anlamına gelmese de, robot destekli cerrahinin risksiz veya hatasız bir teknoloji gibi sunulmasının doğru olmayacağını gösteriyor. Uzmanlara göre burada esas mesele, teknolojinin hekim deneyimini destekleyen bir araç olarak doğru vakada, doğru eğitimle ve uygun klinik koşullarda kullanılması.

Sonuç olarak Yomi, diş hekimliğinde dijital dönüşümün en dikkat çekici örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Ancak bu sistemi değerlendirirken reklam diliyle bilimsel veri arasındaki çizgiyi korumak gerekiyor. Bugün için en doğru tanım şu: Yomi, implant cerrahisinde hekime planlama ve gerçek zamanlı yönlendirme desteği sunan FDA clearance’lı robot destekli bir sistem. Etkileyici bir teknoloji olsa da, klinik üstünlüğünün tüm yönleriyle kesinleştiğini söylemek için daha fazla bağımsız veriye ihtiyaç var.

Adaylar, giriş belgelerine ais.osym.gov.tr adresinden T.C. kimlik numaraları ve aday şifreleriyle ulaşabilecek. Belgede adayın sınava gireceği bina, salon ve diğer sınav bilgileri yer alacak.

ÖSYM ayrıca sınav günüyle ilgili önemli bir uyarıda da bulundu. Buna göre, 19 Nisan 2026 tarihinde gerçekleştirilecek 2026-EKPSS için adaylar saat 10.00’dan sonra sınav binalarına alınmayacak. Bu nedenle sınava girecek adayların, mağduriyet yaşamamaları için sınav saatinden önce sınav merkezlerinde hazır bulunmaları gerekiyor.

Kamu kurumlarında görev almak isteyen engelli adaylar açısından büyük önem taşıyan EKPSS öncesinde, sınava giriş belgelerinin kontrol edilmesi ve belgede yer alan bilgilerin dikkatle incelenmesi istendi. ÖSYM’nin duyurusu sonrası adayların, sınav yeri ve saat bilgilerini erkenden öğrenerek hazırlıklarını buna göre yapmaları bekleniyor.

İddiaya göre olay, taraflar arasında devam eden mülkiyet davası sürecinde yaşandı. Yaklaşık 150 yıldır söz konusu arazinin kendilerine ait olduğunu öne süren Hamza Hayır, Tapu ve Kadastro ile ilgili davanın henüz sonuçlanmadığını savundu.

En dikkat çeken iddia ise mühürleme işlemi sonrası ahırda bulunan hayvanların durumu oldu. Hamza Hayır, ahır içerisinde yaklaşık 300 hayvanın kaldığını ileri sürerek, hayvanların bakımında ciddi sorunlar yaşandığını öne sürdü.

Hayır’ın açıklamasına göre, ahırın mühürlenmesinin ardından elektrik ve su da kesildi. Bu nedenle hayvanların beslenmesi ve günlük bakımının yapılamadığı iddia edildi. Ayrıca ekiplerin yalnızca ahırı değil, bahçeye açılan kapıyı da mühürlediği öne sürüldü.

Bölgede yaşanan gelişme, hayvanların yaşam koşulları açısından endişeye neden olurken, olayın sosyal medyada da gündem olduğu görüldü. Paylaşımlarda, yetkililere çağrıda bulunularak hayvanların zarar görmemesi için acil çözüm üretilmesi istendi.

Öte yandan olayla ilgili resmi kurumlardan henüz ayrıntılı bir açıklama yapılmadı. İddiaların muhatabı kurumların konuya ilişkin değerlendirmesi ve dava sürecinin seyri merakla bekleniyor.

Sağlık ekiplerinin yaptığı kontrolde Eşref Aysoy’un olay yerinde yaşamını yitirdiği belirlendi. Polis ekipleri evde ve çevrede inceleme yaptı.

Olay yeri inceleme çalışmalarının tamamlanmasının ardından Aysoy’un cenazesi, kesin ölüm nedeninin belirlenmesi için Terme Devlet Hastanesi morguna kaldırıldı.

Olayla ilgili soruşturma başlatıldı.

Yıllarca Simav’a hizmet eden Süleyman Özkan’ın vefat haberi, kısa sürede ilçe halkı arasında geniş yankı uyandırdı. Özkan’ın görev yaptığı dönemde belediye hizmetleri ve yerel yönetimde üstlendiği sorumluluklarla Simav’da iz bırakan isimlerden biri olduğu ifade ediliyor.

Acı haberin duyulmasının ardından çok sayıda vatandaş, sosyal medya üzerinden taziye mesajları paylaşarak üzüntüsünü dile getirdi. Simav eski belediye başkanı Süleyman Özkan’ın vefatı, özellikle ilçede kendisini yakından tanıyanlar arasında büyük bir hüzün oluşturdu.

Edinilen bilgilere göre Süleyman Özkan için bugün cenaze töreni düzenlenecek. Simav’da yapılacak son veda programıyla Özkan’ın son yolculuğuna uğurlanması bekleniyor.

Kütahya ve Simav kamuoyunda üzüntüyle karşılanan bu vefat, ilçenin yakın siyasi ve yerel yönetim hafızasında önemli bir boşluk bıraktı. Süleyman Özkan’ın ailesi, yakınları ve sevenleri taziye mesajlarıyla teselli bulmaya çalışıyor.

Edinilen bilgilere göre, Piraziz Aile Sağlığı Merkezi’nde görev yapan Dr. Osman Işık, bir süredir tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti. Meslek hayatı boyunca çok sayıda hastaya dokunan, bölgede tanınan ve sevilen bir hekim olan Dr. Işık’ın vefatı, mesai arkadaşları başta olmak üzere ilçe halkını derinden sarstı.

Sağlık çalışanları ve vatandaşlar, Dr. Osman Işık’ın ardından taziye mesajları paylaşarak üzüntülerini dile getirdi. Paylaşımlarda, merhum hekimin hem mesleki duruşu hem de insani yönüyle hafızalarda yer ettiği vurgulandı.

Dr. Osman Işık için yayımlanan taziye mesajında, “Piraziz Aile Sağlığı Merkezi’nde görev yapan Dr. Osman Işık, tedavi olduğu hastanede hayatını kaybetti. Mekanı cennet olsun. Ailesine ve tüm sevenlerine başsağlığı dileriz” ifadelerine yer verildi.

Dr. Osman Işık’ın vefatı, sağlık camiasında derin bir boşluk bırakırken, ailesi, yakınları ve sevenleri acı kaybın yasını tutuyor.

“İlk tedavi için gün sayıyoruz”

Rektör Özkan, merkezle birlikte Türkiye’nin ileri hücresel tedavilerde önemli bir eşiği aştığını belirterek, ilk uygulama için hazırlıkların sürdüğünü ifade etti.

“Ülkemiz için stratejik öneme sahip bu ileri tedavi altyapısını kazandırmış olmanın gururunu yaşıyoruz. İlk tedaviyi gerçekleştirmek için gün sayıyoruz,” ifadelerini kullanan Özkan, merkezin yalnızca tedavi değil aynı zamanda bilimsel üretim açısından da kritik bir rol üstleneceğini vurguladı.

Hem hastalara umut hem Türkiye’ye güç

Yeni merkezin, kanser tedavisinde özellikle dirençli vakalar için umut olmasının hedeflendiği belirtilirken, Türkiye’nin bu alandaki bilimsel ve teknolojik kapasitesine de önemli katkılar sunması bekleniyor.

Özkan, merkezin klinik başarı ile akademik üretimi bir araya getireceğini ifade ederek, “Hem hastalarımıza umut olması hem de ülkemizin sağlık alanındaki yetkinliğine güçlü katkılar sağlaması en büyük hedefimizdir” dedi.

Bakanlığa teşekkür ve destek vurgusu

Ziyaret sonrası yapılan açıklamada, Sağlık Bakanı Memişoğlu’na destekleri ve nazik kabulleri için teşekkür edilirken, CAR-T merkezinin Türkiye’nin sağlıkta bağımsızlık hedefleri açısından kritik bir adım olduğu ifade edildi.

Akdeniz Üniversitesi’nde kurulan merkezde ilk tedavilerin kısa süre içinde başlaması beklenirken, Türkiye’nin bu alanda dünyadaki sınırlı sayıdaki merkezler arasında yerini güçlendirmesi öngörülüyor.

CIA’in gizli yapay zeka aracı Ghost Murmur gerçekten var mı?

Son günlerde sosyal medyada en çok konuşulan iddialardan biri, CIA’in “Ghost Murmur” adlı gizli bir yapay zeka sistemiyle bir insanın kalp atışını onlarca mil öteden tespit edebildiği yönünde oldu. Anlatıya göre bu sistem, kalbin oluşturduğu elektromanyetik izi sentetik elmas sensörlerle yakalıyor, ardından yapay zeka yardımıyla devasa çevresel gürültü içinden tek bir kişiye ait sinyali ayıklıyor.

İddia kulağa doğrudan bilim kurgu gibi geliyor. Gökyüzünden bir insanın göğsünü “dinleyen” görünmez bir teknoloji, casus romanlarının sisinden çıkmış bir sahne hissi veriyor. Fakat dosyanın içine girildiğinde, gerçeğin daha katmanlı olduğu görülüyor.

İran’daki kurtarma operasyonu gerçek çıktı

Hikâyenin merkezindeki olay tamamen uydurma değil. Amerikan basınında yer alan güçlü haberlere göre, İran’da düşen bir Amerikan savaş uçağının mürettebatını kurtarmaya yönelik gerçek bir operasyon yapıldı. Özellikle dağlık alanda saklanan ikinci personelin bulunması için gelişmiş teknolojilerin ve istihbarat yöntemlerinin devreye sokulduğu bildirildi.

Ancak burada kritik ayrım başlıyor. Çünkü kamuoyuna yansıyan güvenilir haberlerde kurtarma operasyonu doğrulansa da, “Ghost Murmur” sisteminin tam olarak nasıl çalıştığına dair sosyal medyada anlatılan dramatik ayrıntılar açık biçimde teyit edilmiş değil. AP’nin haberinde CIA’in kullanılan teknolojiye ilişkin ayrıntıları paylaşmadığı belirtiliyor.

Kalp atışını 40 mil öteden okumak mümkün mü?

İddianın en çarpıcı bölümü, kalbin elektromanyetik izinin yaklaşık 40 mil yani 64 kilometre civarı bir mesafeden algılandığı savı. Bugün kamuya açık bilimsel literatürde, kalbin manyetik sinyallerinin çok hassas sensörlerle ölçülebildiği doğru. Özellikle sentetik elmas temelli kuantum sensörler, bu alanda dikkat çeken deneysel araçlar arasında yer alıyor.

Fakat açık bilimsel çalışmaların anlattığı dünya ile sosyal medyada dolaşan “Ghost Murmur” anlatısı arasında dev bir mesafe var. Çünkü mevcut araştırmalar, bu tür sinyallerin kontrollü laboratuvar koşullarında, çok yakın mesafelerde ve yoğun gürültü bastırma teknikleriyle elde edildiğini gösteriyor. Bazı deneylerde anlamlı sonuç için yüzlerce hatta binlerce kalp atışının ortalaması alınıyor. Bu da “tek kişiyi uzaktan anlık olarak bulma” iddiasını şimdilik doğrulanmış bir gerçek olmaktan uzaklaştırıyor.

Ghost Murmur adı neden şüphe uyandırıyor?

“Ghost Murmur” adı dikkat çekici, akılda kalıcı ve ürkütücü. Tam da bu yüzden dijital çağın en güçlü yakıtı olan viral etkiyi besliyor. Ancak şu ana kadar bu sistemin varlığını, çalışma prensibini ve operasyonel geçmişini açık kaynaklarda bağımsız biçimde doğrulayan resmi teknik belgeler ortaya çıkmış değil. Sisteme dair ayrıntılar daha çok sansasyonel başlıklarla öne çıkan ikincil kaynaklarda yer alıyor.

Bu tablo, iddianın tamamının yanlış olduğunu otomatik olarak göstermiyor. Devletlerin kamuoyuna açıkladığından daha ileri teknolojilere sahip olabileceği düşüncesi yeni değil. Ancak gazetecilik açısından ölçü nettir: Olağanüstü iddialar, olağanüstü kanıt gerektirir. Şimdilik eldeki açık kanıt, kurtarma operasyonunun gerçek olduğunu gösteriyor; kalp atışıyla uzaktan yer tespiti yapıldığı iddiasını ise aynı güçte doğrulamıyor.

Bilim kurgu mu, istihbarat gerçeği mi?

Bugün için Ghost Murmur anlatısı, doğrulanmış bir teknik devrimden çok, gerçek bir operasyonun etrafında büyüyen yarı karanlık bir teknoloji efsanesi gibi duruyor. Bir başka ifadeyle dosyanın çekirdeğinde gerçek, kabuğunda ise ciddi ölçüde spekülasyon var.

Yine de bu iddianın bu kadar yankı bulması tesadüf değil. Çünkü modern savaş ve istihbarat artık yalnızca gözle görüleni izlemiyor; görünmeyeni, ölçülemeyeni ve insan bedeninin en zayıf izlerini bile veri haline getirmeye çalışıyor. Eğer bir gün bu ölçekte bir sistem gerçekten doğrulanırsa, mesele yalnızca askeri üstünlük değil, mahremiyet kavramının da yeniden tanımlanması olacak.

Sonuç

Şu anki verilerle en net cümle şu: İran’daki kurtarma operasyonu gerçek, ancak “Ghost Murmur” adlı sistemin kalp atışını onlarca mil öteden algıladığı iddiası bağımsız biçimde kanıtlanmış değil. Hikâye güçlü, ürpertici ve dikkat çekici. Ama bugünün gazeteciliğinde etkileyici olması, doğru olduğu anlamına gelmiyor.

Kazanın nasıl meydana geldiği, güvenlik önlemlerinde herhangi bir ihmal olup olmadığı ve oyun aletinin teknik durumu ile ilgili inceleme başlatıldı. Yetkililerin olayla ilgili soruşturmayı sürdürdüğü bildirildi.

Edirne’de yaşanan bu trajik kaza, eğlence alanlarındaki denetim ve güvenlik tedbirlerini bir kez daha gündeme taşıdı.

Şüpheli kısa sürede yakalanarak gözaltına alındı. Olayla ilgili inceleme başlatılırken, yurtta kalan öğrenciler arasında ciddi bir tedirginlik oluştu. Özellikle olayın, kız öğrencilerin ortak kullanım alanlarından biri olan çamaşırhanede yaşanması, güvenlik önlemlerine yönelik eleştirileri daha da artırdı.

Yaşananlar yalnızca adli bir olay olarak değil, üniversite yurtlarındaki koruma sistemlerinin yeterliliği bakımından da değerlendiriliyor. Çünkü öğrencilerin ve kamuoyunun sorduğu temel soru değişmedi: Bir erkek şahıs, Ali İhsan Aldoğan Kız Yurdu’nun çamaşırhanesine kadar nasıl girebildi?

Bu soru, kampüs güvenliğinden bina içi denetime kadar uzanan geniş bir zinciri yeniden tartışmaya açtı. Giriş-çıkış kontrolleri yeterli mi, güvenlik kameraları anlık olarak takip ediliyor mu, ortak kullanım alanları düzenli denetleniyor mu, güvenlik personeli olası riskleri önceden fark edecek biçimde konumlanıyor mu? Yaşanan olay, tüm bu başlıklarda daha sıkı bir irdelemeyi zorunlu hale getirdi.

Öğrenciler için yurt yalnızca bir barınma alanı değil, aynı zamanda mahremiyetin, huzurun ve güven duygusunun korunması gereken özel bir yaşam alanı. Bu nedenle böyle bir olayın yaşanmış olması, sadece bir güvenlik açığı değil, aynı zamanda öğrencilerin kendilerini güvende hissetme duygusunda ciddi bir sarsıntı anlamına geliyor.

Uzmanlara göre benzer olayların tekrarını önlemek için yurt girişlerinde daha sıkı kimlik kontrolü, ziyaretçi hareketlerinin anlık takibi, ortak kullanım alanlarında kör nokta bırakmayan kamera sistemi, daha görünür güvenlik devriyeleri ve öğrencilerin acil durumda doğrudan ulaşabileceği hızlı alarm mekanizmaları devreye alınmalı.

Ali İhsan Aldoğan Kız Yurdu’nda yaşanan bu olay, üniversite yurtlarında güvenliğin yalnızca kapıda görevli bulundurmakla sağlanamayacağını bir kez daha gösterdi. Çünkü öğrencilerin ihtiyacı yalnızca bir çatı değil; korunmuş, denetlenen ve mahremiyeti güvence altına alınmış bir yaşam alanı. Çamaşırhanede yaşanan bu olay, güvenlik duvarındaki zafiyeti görünür hale getirdi.

İlk incelemelerde Atahan’ın hayatını kaybettiği belirlenirken, olayın kesin nedeninin yapılacak adli inceleme sonrasında netlik kazanacağı bildirildi. Evde yapılan kontrollerde herhangi bir nota rastlanmadığı öğrenildi.

Yakın çevresinin ifadesine göre Hasan Atahan’ın bilinen ciddi bir sağlık sorununun bulunmadığı, ancak son günlerde moral bozukluğu yaşadığı öne sürüldü. Bu bilgi de soruşturma dosyasına dahil edildi.

Polis ekipleri olayla ilgili geniş çaplı inceleme başlatırken, genç üsteğmenin cenazesinin detaylı otopsi işlemleri için Adli Tıp Kurumu’na gönderildiği aktarıldı. Soruşturmanın çok yönlü olarak sürdüğü belirtildi.

Yaşanan olay, hem görev yaptığı çevrede hem de sosyal medyada derin üzüntü oluşturdu. Yetkililerden gelecek resmi açıklamanın ardından olayın tüm yönleriyle netleşmesi bekleniyor.

8 Nisan 2026 tarihli resmî açıklamada, Türkiye genelinde fiili olarak maden üretimi yapılan toplam alanın ülke yüzölçümünün yalnızca binde 1,8’ine karşılık geldiği belirtildi. Açıklamada, iller bazındaki fiili kazı oranlarının da hiçbir ilde yüzde 1’i aşmadığı vurgulandı.

Karadeniz özelinde verilen rakamlara göre Artvin’de fiili kazı oranı binde 1, Giresun’da on binde 4, Trabzon’da on binde 3, Ordu ve Gümüşhane’de ise on binde 8 seviyesinde bulunuyor. Böylece bölge illerine ilişkin kamuoyunda dolaşıma sokulan “geniş alanların maden sahasına dönüştürüldüğü” iddialarına, resmî verilerle karşılık verilmiş oldu.

Dezenformasyonla Mücadele Merkezi açıklamasında, bazı paylaşımlarla milli ekonomiye katkı sunan madencilik sektörünün hedef alındığı savunuldu. Merkez, bu içeriklerin “algı operasyonu” niteliği taşıdığını belirtirken, madencilik çalışmalarının “önce insan, sonra çevre, sonra katma değerli madencilik” ilkesi doğrultusunda sürdürüldüğünü bildirdi.

Açıklamada ayrıca, maden faaliyetleri sona eren alanların rehabilitasyon çalışmalarıyla yeniden doğaya kazandırılmasının kanuni zorunluluk olduğunun altı çizildi. Böylece yalnızca üretim sürecinin değil, faaliyet sonrası çevresel iyileştirmenin de mevzuat kapsamında yürütüldüğü mesajı verildi.

Karadeniz’de özellikle Ordu, Trabzon ve Giresun üzerinden yürüyen tartışmalara rakamlarla müdahil olan DMM, kamuoyunun yalnızca sosyal medyada dolaşan iddialarla değil, resmî verilerle hareket etmesi gerektiğine işaret etti. Açıklamanın ardından gözler, bölgede maden faaliyetleriyle ilgili tartışmaların nasıl şekilleneceğine çevrildi.

Ötanazi, en yalın tanımıyla, kişinin açık talebi üzerine yaşamının bir hekim müdahalesiyle sonlandırılması anlamına geliyor. Fakat tartışma çoğu zaman kavramların birbirine karışmasıyla bulanıyor. Ötanazi, “tedaviyi kesmek”, “boşuna uzayan müdahaleleri sonlandırmak”, “palyatif bakım” ya da “pal yatif sedasyon” ile aynı şey değil. Hollanda hükümeti de palyatif sedasyonun normal tıbbi uygulama olduğunu, amacının ölümü sağlamak değil dayanılmaz ağrıyı hafifletmek olduğunu açıkça ayırıyor. Yani her yaşam sonu kararı ötanazi değil; mesele tam da ölümün amaç mı, yoksa yan etki mi olduğu sorusunda düğümleniyor.

Peki nerelerde yasal?

Bugün dünyada aktif ötanaziyi veya hekim tarafından uygulanan “yardımlı ölümü” belirli koşullarla kabul eden ülkeler sınırlı sayıda. Hollanda’da ötanazi ve yardımlı intihar, ancak “dayanılmaz acı”, “iyileşme umudunun bulunmaması” ve yasal özen kriterlerinin sağlanması halinde ceza sorumluluğundan muaf tutuluyor. Belçika’da 2002 tarihli yasa çerçevesinde yapılan ötanazi vakaları resmi bir federal komisyona bildiriliyor. İspanya’da 2021 tarihli yasa, ciddi ve tedavisi olmayan ya da ağır, kronik ve güçten düşürücü durumlarda “yardımla ölme hakkını” düzenliyor. Kanada’da ise “Medical Assistance in Dying” yani MAID sistemi, uygun yetişkinler için federal yasa ile mümkün hale getirilmiş durumda. Buna karşılık İsviçre’de aktif ötanazi değil, belirli koşullarda yardımlı intihar tartışılıyor; İngiltere ve Galler’de ise konu hâlâ yasa ve ceza hukuku arasında sert biçimde tartışılmayı sürdürüyor.

Türkiye’de durum net: Yasak.

Türkiye’de ötanaziye hukuki kapı açık değil. Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 13. maddesi “Ötenazi yasaktır” diyerek konuyu doğrudan kapatıyor ve kişinin kendisinin ya da bir başkasının talebi olsa bile hayatına son verilemeyeceğini söylüyor. Türk tıp hukukunda ve deontolojik çerçevede de ana yaklaşım, yaşamı sonlandırmaya değil, acıyı azaltmaya odaklanmak. Başka bir ifadeyle, Türkiye’de hekimden beklenen ölüm üretmek değil, ağrıyı dindirmek ve insan onurunu korumak.

Tıp dünyası ne diyor?

Hekimlik cephesinde tablo da yekpare değil ama baskın ana damar oldukça sert. Dünya Tabipler Birliği, 2019 tarihli deklarasyonunda ötanaziye ve hekim yardımlı intihara “kesin biçimde karşı” olduğunu ilan ediyor. Gerekçesi açık: Hekimliğin temel omurgası, insan hayatına en yüksek saygıyı göstermek. Buna karşılık bazı ulusal tabip birlikleri aynı sert çizgide değil. Örneğin Britanya Tabipler Birliği, 2021’den bu yana yasal değişiklikler karşısında “nötr” pozisyonda duruyor; yani ne doğrudan destekliyor ne de toptan karşı çıkıyor. Bu da şu gerçeği ortaya koyuyor: modern tıp, yaşam sonu kararlarında teknik olarak ilerledikçe etik fay hattı daha da büyüyor.

Ötanaziyi savunanlar, dayanılmaz acı çeken ve geri dönüşsüz hastalıklarla yaşayan bireylerin “nasıl öleceğine karar verme hakkı” olduğunu söylüyor. Karşı çıkanlar ise bunun zamanla yaşlılar, engelliler, psikiyatrik hastalar ve bakım yükü taşıyan aileler üzerinde görünmez bir baskıya dönüşebileceğini savunuyor. Tartışmanın en karanlık gölgesi de burada beliriyor: özgür irade diye sunulan karar, sosyal yalnızlık, ekonomik yük veya yetersiz palyatif bakım altında gerçekten ne kadar özgür? Son yıllarda İspanya, Kanada ve Birleşik Krallık’taki tartışmalar da tam bu nedenle yalnızca “hak” ekseninde değil, “kırılgan hayatların korunması” ekseninde yürütülüyor.

Teoloji ne diyor?

Teolojik zeminde ise itiraz çok daha keskin. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, ötanaziyi caiz görmüyor; hayatın Allah’ın emaneti olduğunu, insanın kendi canı üzerinde mutlak tasarruf sahibi olmadığını vurguluyor. Katolik Kilisesi de benzer bir çizgide duruyor. Vatikan’ın resmi metinlerinde ötanazi, hayatın kutsallığına aykırı bir fiil olarak tanımlanıyor. Bununla birlikte teoloji, çoğu zaman “ölümü hızlandırmayı” reddederken, faydasız ve orantısız tedavilerin zorunlu olmadığını da kabul ediyor. Yani dini yaklaşımın özeti şu: öldürmek başka şeydir, ölmekte olan kişiye boşuna eziyet etmemek başka şey.

Asıl düğüm: Merhamet ile sınır arasındaki çizgi

Bugün ötanazi tartışması sadece bir hukuk meselesi değil; modern dünyanın insanı nerede koruyup nerede yalnız bıraktığının turnusol kâğıdı. Palyatif bakım zayıfsa, ağrı tedavisi yetersizse, hasta sosyal olarak terk edilmişse, ötanazi talebi bazen gerçek bir özgür tercihten çok sessiz bir çaresizlik çığlığına dönüşebilir. Bu yüzden mesele yalnızca “ölme hakkı” başlığında ele alındığında eksik kalıyor. Esas soru şu: Toplum, insanı yaşarken ne kadar sahipleniyor?

Sonuçta ötanazi, bir kanun maddesinden ibaret değil. Bir yanda dayanılmaz ıstırabı sona erdirme çağrısı, diğer yanda hekimliğin kadim yemini, inancın hayat tasavvuru ve insan onurunu koruma sorumluluğu var. Dünyanın bazı ülkeleri bu kapıyı araladı, bazıları ise o kapının ardında geri dönüşü zor bir ahlaki sis bulunduğunu düşünüyor. Türkiye ise şimdilik o eşiğin dışında duruyor: hukuken de, dini bakımdan da, tıbbi gelenek açısından da. Bu yüzden ötanazi meselesi her tartışıldığında, aslında sadece ölüm değil, hayatın kıymeti konuşuluyor.

Söz konusu vakada kamuoyuna yansıyan bilgiye göre genç hasta otizmle birlikte ağır ruhsal sıkıntılar yaşıyordu. Olayı gündeme taşıyan haberlerde, hastanın uzun süredir depresif belirtiler, yoğun yalnızlık hissi ve intihar düşünceleriyle mücadele ettiği aktarıldı. Haberin uluslararası yankı bulmasının temel nedeni ise fiziksel, terminal bir hastalık değil; psikiyatrik ve nörogelişimsel gerekçelerle bir gencin yaşamına tıbbi müdahaleyle son verilmiş olması.

Hollanda’da ötanazi yasal olsa da, sistem yalnızca “katı kriterlerle” işliyor savunması artık daha sert sorgulanıyor. Çünkü son yıllarda özellikle psikiyatrik nedenlerle yapılan ötanazi başvurularının görünürlüğü arttı. Bu başlık, sadece bir ülkenin iç hukuk tartışması olmaktan çıkıp, modern tıbbın “tedavi” ile “vazgeçiş” arasındaki çizgiyi nasıl tanımladığına dair daha büyük bir soruya dönüştü. Bu değerlendirme, Hollanda’nın resmi yasal çerçevesi ile vakaya dair yayınlanan haberlerin birlikte okunmasına dayanmaktadır.

Tartışmanın merkezinde şu soru yer alıyor: Otizm gibi yaşam boyu sürebilen bir nörogelişimsel farklılık, ağır ruhsal sıkıntılarla birleştiğinde “geri dönüşsüz acı” kategorisine nasıl dahil ediliyor? Daha önce yayımlanan akademik incelemeler de Hollanda’daki bazı ötanazi dosyalarında otizm ve zihinsel engellilik gibi durumların rol oynadığını ortaya koymuştu. Bu nedenle son vaka, münferit bir haber olmanın ötesinde, süregelen bir etik tartışmanın yeni halkası olarak görülüyor.

Uzmanlar ve insan hakları çevrelerinde büyüyen kaygı da tam burada düğümleniyor: Sosyal izolasyon, yalnızlık, uyum güçlüğü ve ağır psikolojik çöküş yaşayan kırılgan bireyler için sistem gerçekten bütün destek yollarını tüketiyor mu, yoksa “çıkış” olarak ölümü daha görünür hale mi getiriyor? Hollanda modeli savunucuları bunun sıkı denetim altında işlediğini söylerken, eleştirmenler en savunmasız gruplar açısından alarm zillerinin çaldığını belirtiyor.

Bu olay, sadece Hollanda’daki bir tıbbi karar değil; Batı’da “yaşam kalitesi”, “dayanılmaz acı” ve “özerk karar” kavramlarının hangi noktada ölüm talebine kapı açtığını gösteren sarsıcı bir eşik olarak okunuyor. Reşit olmayan bir birey söz konusu olduğunda ise tartışma daha da büyüyor: Korunması gereken bir çocuk mu, kendi kaderi hakkında son sözü söyleyen bir hasta mı? Hollanda’daki bu vaka, tam da bu yüzden dünya kamuoyunda derin bir vicdan tartışmasına dönüştü.

Araştırma, 23andMe verileri üzerinden GLP-1 tedavisi kullandığını bildiren 27 bin 885 kişinin genetik analizine dayandı. Bilim insanları, özellikle GLP1R genindeki bir varyantın ilaca daha güçlü kilo kaybı yanıtıyla ilişkili olduğunu saptadı. Bu varyantın, tedavi sürecinde kişi başına ortalama ek 0,76 kilogram civarında ek kilo kaybıyla bağlantılı olduğu bildirildi. Ayrıca GIPR ve GLP1R genlerindeki bazı değişikliklerin bulantı ve kusma gibi yan etkilerle de ilişkili olabileceği görüldü. GIPR bağlantısının özellikle tirzepatid kullananlarda öne çıktığı aktarıldı.

Herkes aynı ilaca aynı yanıtı vermiyor

GLP-1 ilaçları obezite ve fazla kiloda ezber bozan sonuçlar doğursa da klinikte uzun süredir bilinen bir gerçek var: Bazı hastalar çok belirgin kilo verirken bazıları sınırlı fayda görüyor. Bazı kişilerde bulantı, kusma ve mide-bağırsak şikayetleri belirgin olurken, bazı kişiler tedaviyi çok daha rahat tolere ediyor. Yeni çalışma, bu tabloya yalnızca yaşam tarzı, doz veya eşlik eden hastalıkların değil, genetik mirasın da eşlik ettiğini gösteriyor.

Kişiselleştirilmiş obezite tedavisinin kapısı aralanabilir

Araştırmacılar, genetik verileri demografik ve klinik bilgilerle birleştirerek ilaca yanıt ve yan etki riskini öngören daha geniş bir model geliştirdiklerini belirtiyor. Bu yaklaşım, gelecekte “her hastaya aynı reçete” anlayışının yerini daha kişiselleştirilmiş bir tedavi planına bırakabileceğine işaret ediyor. Ancak uzmanlar, mevcut bulguların hemen klinik uygulamaya taşınacak kadar güçlü olmadığını, genetik etkinin şimdilik mütevazı düzeyde kaldığını vurguluyor.

Umut verici ama erken

Uzman değerlendirmelerine göre bu çalışma önemli bir dönüm noktası olsa da, bugün için “gen testi yapalım, hangi ilacın kesin işe yarayacağını söyleyelim” aşamasına henüz gelinmiş değil. Yine de elde edilen veriler, obezite tedavisinde hassas tıp yaklaşımının kapısını aralıyor. Başka bir ifadeyle, gelecekte bir hastanın hem kilo verme ihtimali hem de yan etki riski, reçete yazılmadan önce daha isabetli biçimde tahmin edilebilir.

Bu çalışma neden önemli?

Bugün milyonlarca kişi Ozempic, Wegovy, Mounjaro ve benzeri GLP-1 temelli tedavilere büyük umut bağlıyor. Ancak bu ilaçlar adeta tek tip çalışan bir makine değil; her bedenin içinde farklı ayarlar var. Nature’daki bu yayın, o görünmeyen ayar düğmelerinden bazılarının genlerde saklı olabileceğini gösterdi. Bu da obezite tedavisinde yeni dönemin yalnızca ilaç geliştirmekten değil, doğru hastaya doğru ilacı seçmekten geçtiğini düşündürüyor.

Fransız yerel kaynaklarda yer alan bilgilere göre olay, 4 Nisan Cumartesi günü gece saat 02.00 sıralarında Loir-et-Cher’e bağlı Josnes’ta meydana geldi. Belediye binasının karşısında bulunan park alanındaki bir araçta yangın çıktığı ihbarı üzerine bölgeye ekipler sevk edildi. Yangının söndürülmesinin ardından araç içinde bir erkeğin cansız bedenine ulaşıldığı bildirildi.

Fransız basınında, bulunan cesedin kimliği ilk aşamada açık şekilde paylaşılmazken, Türkçe kaynaklarda hayatını kaybeden kişinin Süleyman Gürbüz olduğu belirtildi. Bu nedenle kimlik bilgisine ilişkin kısmın Türkçe yerel kaynaklara dayandığı, Fransız haberlerde ise olayın daha çok adli boyutuyla aktarıldığı görülüyor. Kullanıma açık Fransız haberlerde olayın merkezinde “yanan araçta bulunan erkek cesedi” bilgisi öne çıkıyor.

Olayın en dikkat çeken yönlerinden biri ise aynı gece yakın bölgede yaşanan başka bir ölüm vakası oldu. Fransız kaynaklar, Josnes’taki araç yangınının yaklaşık 10 kilometre mesafedeki Beaugency’de silahla öldürülen bir erkekle bağlantılı olup olmadığının araştırıldığını yazdı. Ancak şu aşamada yetkililer tarafından iki olay arasında kesin bir bağ kurulduğuna dair kamuoyuna yansıyan net bir açıklama bulunmuyor.

Yangının çıkış nedeni henüz resmiyet kazanmış değil. Bu nedenle olayın kaza mı, intihar mı yoksa üçüncü kişilerle bağlantılı bir suç dosyası mı olduğu sorusu soruşturmanın merkezinde yer alıyor. Fransız kaynakların dili de bu noktada kesin hüküm kurmaktan uzak; dosya, şüpheli ölüm ve adli inceleme çerçevesinde ele alınıyor.

Kelkit Gümüşgöze beldesine kayıtlı Süleyman Gürbüz’ün ölümü, memleketinde büyük yankı uyandırırken, olayın tüm yönleriyle aydınlatılması için Fransa’daki soruşturmanın sürdüğü öğrenildi.

Ortak Malzemeler ve Tıbbi Donanım Yeniden Tanımlandı

Yönetmelikte dikkat çeken başlıklardan biri, aile sağlığı merkezlerinde kullanılan ortak malzemelerin statüsüne ilişkin oldu. Buna göre merkez içinde ortak kullanılan malzemelerin aile sağlığı merkezine ait olduğu açık biçimde hükme bağlandı. Ayrıca günlük hizmet sunumunda ihtiyaç duyulan tıbbi cihazlar ile sarf malzemeleri daha ayrıntılı şekilde tanımlanarak, asgari ekipman listesinde güncellemeye gidildi. Bu adımın sahadaki uygulama farklılıklarını azaltması bekleniyor.

Personel Düzeninde Teşvik ve Dönüş Kolaylığı

Yeni düzenleme, aile hekimi ve aile sağlığı çalışanı istihdamına ilişkin kurallarda da değişiklik içeriyor. Özellikle aile hekimliği uygulamasında personel istihdamını teşvik edecek adımlar öne çıkıyor. Görevdeyken askerlik ya da doğum gibi nedenlerle sistemden ayrılmak zorunda kalan hekimlerin yeniden dönüş sürecindeki öncelik hakkı korunurken, bu hakkın hangi şartlarda kullanılacağı da daha ayrıntılı biçimde tarif edildi. Böylece geçmişte farklı yorumlar nedeniyle ortaya çıkan uygulama karmaşasının önüne geçilmesi hedefleniyor.

Uzman Atamalarında Uygulama Birliği Hedefi

Düzenleme yalnızca mevcut personelin durumunu değil, yeni atama sürecini de kapsıyor. Devlet hizmet yükümlülüğü kapsamında yapılan atamalarla aile hekimliği birimlerine doğrudan aile hekimliği uzmanı yerleştirilmesine ilişkin hususlar daha açık hale getirildi. Bakanlık bu adımla, ülke genelinde farklı illerde görülen uygulama farklarını azaltmayı ve daha bütünlüklü bir sistem kurmayı amaçlıyor.

Sağlıkta Şiddete Karşı Yeni Kayıt Modeli

Yönetmelikte öne çıkan bir diğer başlık ise sağlıkta şiddetle mücadeleye dönük düzenleme oldu. Buna göre bir şiddet olayı yaşanması halinde vatandaşın aile hekimi kaydının öncelikle başka bir aile sağlığı merkezine alınması esas olacak. Kişinin ikamet ettiği bölgeye yakın başka bir merkez bulunmaması durumunda ise aynı merkez içinde başka bir aile hekimliği birimine geçiş yapılabilecek. Bu modelle hem sağlık çalışanının korunması hem de vatandaşın hizmete erişiminin tamamen kesilmemesi amaçlanıyor.

Eğitim Süreci Esnetildi, Süre Sınırı Kondu

Aile hekimliği uygulamasına geçiş sürecini hızlandırmak isteyen düzenleme, eğitim tarafında da yeni bir çerçeve çiziyor. Buna göre aile hekimliği çalışanları, geçiş sürecinde almaları gereken temel eğitimleri uygulamaya başladıktan sonra da tamamlayabilecek. Ancak birinci aşama uyum eğitimlerinin, kişinin yerleştiği tarihten itibaren 3 ay içinde bitirilmesi zorunlu olacak. Yönetmelikte ayrıca Sağlık Bakanlığı’na ait Aile Hekimliği Bilgi Sistemi’nin kullanımına ve bu sisteme geçiş sürecine ilişkin hükümlere de yer verildi.

ASM’lerde Oda Kriteri Değişti

Fiziki kapasiteye ilişkin değişiklikler de dikkat çekti. Aile sağlığı merkezlerinde, birim sayısına göre oluşturulan aşılama ve bebek-çocuk izlemleri odası ile gebe izlem ve üreme sağlığı odası için aranan ilave oda kriteri yeniden düzenlendi. Önceki uygulamada her dört hekim için ek oda şartı aranırken, yeni düzenleme ile bu eşik her beş hekim için ilave oda olacak şekilde değiştirildi. Bakanlık, sahada bazı odaların atıl kaldığını ve yeterince kullanılmadığını belirterek, bu alanların aile hekimliği birimi olarak daha verimli kullanılmasını amaçlıyor.

Birinci Basamakta Daha Net, Daha Kontrollü Yeni Dönem

Son değişiklikler, aile hekimliği sisteminde yalnızca teknik bir revizyon değil, aynı zamanda işleyişi sadeleştirmeyi hedefleyen yeni bir çerçeve olarak görülüyor. Personel planlamasından fiziki şartlara, eğitimden sağlıkta şiddetle mücadeleye kadar birçok başlığı kapsayan düzenlemenin, önümüzdeki dönemde aile sağlığı merkezlerinin günlük işleyişinde daha görünür sonuçlar üretmesi bekleniyor.

İstanbul Alman Lisesi öğrencisi olan Batuhan Kalı’nın, aynı zamanda Gözde Sağlık Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Kenan Kalı’nın yeğeni olduğu öğrenildi. Öğle namazının ardından kılınan cenaze namazı sonrası Batuhan Kalı, aile kabristanında toprağa verildi.

Törende Batuhan Kalı’nın ailesi taziyeleri kabul ederken, genç yaşta yaşanan bu acı kayıp Malatya’da hüzün oluşturdu. Sağlık camiasının yakından tanıdığı ailenin evladı olan Batuhan Kalı’nın vefatı, şehirde geniş yankı uyandırdı.

Karar, yalnızca ilaç finansmanına ilişkin bir düzenleme olarak değil, aynı zamanda kronik böbrek hastalarının tedaviye erişimini doğrudan etkileyecek yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, geri ödeme kapsamının genişletilmesinin hem hastaların tedaviye ulaşmasını kolaylaştıracağını hem de uzun vadeli böbrek ve kalp sağlığı sonuçlarına olumlu yansıyacağını belirtiyor.

SGLT2 inhibitörleri ilk olarak diyabet tedavisindeki etkileriyle gündeme gelmişti. Ancak sonraki yıllarda yayımlanan geniş kapsamlı klinik araştırmalar, bu ilaçların yalnızca kan şekeri kontrolüyle sınırlı kalmadığını ortaya koydu. Elde edilen veriler, söz konusu ajanların böbrek fonksiyonlarındaki kötüleşmeyi yavaşlatabildiğini, idrarda protein kaçağını azaltabildiğini ve kardiyovasküler nedenlere bağlı ölüm riskinde anlamlı düşüş sağlayabildiğini gösterdi.

Bu bulguların ardından SGLT2 inhibitörleri, uluslararası nefroloji ve kardiyoloji kılavuzlarında kronik böbrek hastalığı yönetiminde öne çıkan tedavi seçeneklerinden biri haline geldi. Türkiye’de alınan geri ödeme kararıyla birlikte, bilimsel olarak etkinliği gösterilmiş bu tedavilere erişimin daha geniş hasta grupları için mümkün olması bekleniyor.

Türk Nefroloji Derneği de paylaşımında, kararın sadece ekonomik bir kolaylık olmadığını, hasta prognozunu etkileyen stratejik bir sağlık politikası adımı niteliği taşıdığını vurguladı. Açıklamada, etkin ve kanıta dayalı tedavilere erişimin artmasının klinik uygulamada önemli bir kazanım sağlayacağına dikkat çekildi.

Yeni düzenlemenin özellikle hastalığın ilerleme riski yüksek olan kronik böbrek hastalarında daha erken ve daha etkili müdahale imkanı sunması bekleniyor. Böylece hem diyaliz ve ileri evre böbrek yetmezliği riskinin azaltılması hem de hastaların yaşam kalitesinin korunması açısından önemli bir avantaj doğabileceği ifade ediliyor.

Tıbbiye Bülteni’nde yayımlanan haberlerde, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Trabzon’un işgaliyle başlayan muhacirlik felaketinin en sessiz tanıklarından birinin Bekirli’deki “Kimsesiz Trabzonlular Mezarlığı” olduğu ortaya konmuştu. Haberlerimizde, göç yollarında açlık, salgın hastalık, yorgunluk ve sefalet nedeniyle hayatını kaybeden binlerce insanın isimsiz mezarlarda yattığı; çoğu mezarın taşlarla işaretlendiği ve alanın yıllardır büyük ölçüde kaderine terk edildiği aktarılmıştı. Mezarlıkta yaklaşık 3.000 ila 3.500 kişinin bulunduğu tahmin ediliyor.

Bu haberlerimizin ardından gözler bölgeye çevrilirken, Ortahisar Belediye Başkanı Ahmet Kaya’dan dikkat çeken bir çıkış geldi. Kaya, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada mezarlığın yalnızca düzenlenmesini değil, aynı zamanda tarihî hafızayı diri tutacak kalıcı bir alan haline getirilmesini istediklerini belirtti. Kaya, “Kimsesiz Trabzonlular Mezarlığını güzel bir şekilde yapmak istiyoruz. Etrafını duvarla çevirip yanı başında bulunan okul önünde bir muhacirlik müzesi, anıtı ve kaidesi yaparak o dönemde yaşanan acıları gelecek kuşaklara aktarmak istiyoruz” dedi. Başkan Kaya’nın belediyenin resmî açıklamalarında da mezarlığın çevre düzenlemesi, bakım-onarımı ve alana bir anıt kazandırılması yönünde irade ortaya koyduğu görülüyor.

Bu açıklama, Bekirli’deki mezarlığın artık yalnızca hüzünlü bir hatıra noktası olarak değil, korunması gereken tarihî bir emanet ve toplumsal hafızanın canlı bir parçası olarak görülmeye başlandığını gösterdi. Çünkü bu mezarlık, yalnızca Trabzonlu muhacirlerin değil; savaşın siviller üzerinde açtığı derin yaranın, göç yollarında yitip giden hayatların ve uzun yıllar boyunca üstü örtülen bir insanlık dramının sessiz şahidi konumunda.

Tıbbiye Bülteni’nin gündeme taşıdığı dosyanın ardından gelen bu gelişme, basının yalnızca olay aktaran değil; unutulmuş hafızayı uyandıran, kamu vicdanını harekete geçiren ve kurumsal adımları tetikleyen bir güç olduğunu da bir kez daha gösterdi. Dün “kimsesiz” diye anılan o mezarlık için bugün duvar, düzenleme, anıt ve muhacirlik müzesi konuşuluyorsa, bu biraz da toprağın altındaki sessiz tarihin nihayet duyulmaya başlanmasındandır. Bekirli’de artık yalnız mezarlar değil, geç kalmış bir vefa borcu da ayağa kalkmayı bekliyor.

İşte İlgili Haberlerimiz;

Ordu’da 3.500 Trabzonlu Muhacirin Sessiz Tanığı: “Kimsesiz Trabzonlular Mezarlığı”

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: