Olay yerinde Cumhuriyet Savcısının incelemesinin ardından Duras’ın cenazesi, otopsi işlemleri için morga kaldırıldı.

Yaklaşık 34 gündür devam eden arama çalışmalarının ardından gelen acı haber, Duras’ın ailesi, yakınları ve sevenlerini yasa boğdu.

Olayla ilgili adli soruşturma sürüyor.

Edremit ilçesi Dalyan mevkisinde sabaha karşı meydana gelen trafik kazası faciayla sonuçlandı. İlk belirlemelere göre Gizem Kıymaç yönetimindeki 06 DL 2155 plakalı kamyonet, sürücüsünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi sonucu kontrolden çıkarak dereye uçtu.

Kazada araçta bulunan Başak Keçeci yaralı olarak kendi imkanlarıyla araçtan çıkmayı başardı. Keçeci’nin durumu polis ekiplerine bildirmesi üzerine olay yerine polis, itfaiye ve sağlık ekipleri sevk edildi.

Dere içerisinde tamamen suya gömülen araca ulaşabilmek için vinç desteği kullanıldı. Ekiplerin çalışmasının ardından sudan çıkarılan araçta bulunan sürücü Gizem Kıymaç ile Serkan Bulut’un hayatını kaybettiği belirlendi.

Yaralı olarak kurtulan Başak Keçeci’nin hastanedeki tedavisinin sürdüğü öğrenilirken, kazayla ilgili soruşturma başlatıldı.

Vatandaşlar: “Yol Çok Tehlikeli”

Kazanın ardından bölgede yaşayan bazı vatandaşlar, söz konusu yolun uzun süredir güvenlik açısından risk oluşturduğunu dile getirdi. İddialara göre güzergâhta yeterli uyarı tabelalarının bulunmadığını ve özellikle gece saatlerinde sürücüler için görüş ile yönlendirme açısından ciddi tehlike yaşandığını ifade eden vatandaşlar, bölgede yol güvenliği önlemlerinin artırılmasını istedi.

Bu değerlendirmeler vatandaşların iddialarını yansıtıyor olup, yolun mevcut güvenlik durumu ve trafik işaretlemelerine ilişkin resmi kurumlar tarafından yapılmış bir açıklama bulunmuyor.

Yaklaşık dört yıldır Eskişehir’de görev yaptığı belirtilen Arslan’ın vefatı, mesai arkadaşları ve sağlık camiasında derin üzüntüyle karşılandı.

Yunus Emre Devlet Hastanesi Başhekimi Uzm. Dr. Gamze Akın Mumcu, yayımladığı taziye mesajında Uzm. Dr. Şölen Arslan’a Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, çalışma arkadaşlarına ve sağlık camiasına başsağlığı diledi.

Uzm. Dr. Şölen Arslan’ın, Sağlık Bakanlığı’nın Ağustos 2022 dönemindeki atama ve yerleştirme sonuçlarıyla Eskişehir Yunus Emre Devlet Hastanesi kadrosuna dahil olduğu ve psikiyatri uzmanı olarak görev yaptığı öğrenildi.

Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa dikkat

Depresyonda en sık görülen belirtiler arasında sürekli üzgün hissetme, eskiden keyif alınan aktivitelere ilgisizlik, uyku ve iştah değişiklikleri, enerji kaybı, suçluluk düşünceleri, odaklanma güçlüğü ve umutsuzluk yer alıyor. NIMH, majör depresyonda belirtilerin çoğu gün en az iki hafta sürmesinin önemli bir işaret olduğunu bildiriyor. (Zihinsel Sağlık Enstitüsü⁠)

Her yaşta görülebiliyor

Depresyon yalnızca yetişkinlerde değil; çocuklarda, gençlerde ve yaşlılarda da farklı belirtilerle ortaya çıkabiliyor. Gençlerde içe kapanma, okul başarısında düşüş ve öfke patlamaları; yaşlılarda ise yalnızlık, isteksizlik ve bedensel yakınmalar daha belirgin hale gelebiliyor.

Tedavi edilebilir bir sağlık sorunu

Uzmanlara göre depresyon tedavi edilebilir bir ruh sağlığı sorunu. Psikoterapi, ilaç tedavisi, yaşam düzeni değişiklikleri veya bu yöntemlerin birlikte uygulanmasıyla belirtilerde belirgin düzelme sağlanabiliyor. Tedavi planının kişiye özel olarak bir ruh sağlığı uzmanı tarafından belirlenmesi gerekiyor.

Ne zaman yardım alınmalı?

Belirtiler günlük yaşamı aksatıyorsa, kişi işini, okulunu veya ilişkilerini sürdürmekte zorlanıyorsa, uyku ve iştah düzeni belirgin değiştiyse ya da umutsuzluk düşünceleri artıyorsa profesyonel destek alınması öneriliyor. Kendine zarar verme düşüncesi bulunan kişilerin ise zaman kaybetmeden acil sağlık birimlerine başvurması gerekiyor.

Depresyon, “zayıflık” ya da “geçici keyifsizlik” olarak değerlendirilmemeli. Erken fark edilen ve doğru destekle ele alınan ruh sağlığı sorunlarında iyileşme ihtimali güçleniyor.

Ordu Üniversitesi, Gölköy Meslek Yüksekokulu Elektrik Enerjisi Üretim ve Dağıtımı Programı öğrencisi Musa Güçlü’nün yaşamını yitirdiğini duyurdu.

Üniversite tarafından paylaşılan taziye mesajında, 20 yaşındaki öğrencinin vefat haberinin derin üzüntüyle karşılandığı belirtilirken, ailesine, yakınlarına ve üniversite camiasına başsağlığı dilekleri iletildi.

Musa Güçlü’nün vefat nedenine ilişkin üniversitenin açıklamasında herhangi bir bilgi paylaşılmadı.

Ordu Üniversitesi’nin yayımladığı mesajın ardından çok sayıda öğrenci ve mezun da sosyal medya üzerinden taziye mesajları paylaştı.

Edinilen bilgilere göre olay, Güney Kıbrıs’ın Ayia Napa bölgesinde meydana geldi. İddiaya göre 47 yaşındaki Ahmet Tan, eşini havalimanından karşılamak amacıyla Güney Kıbrıs’a geçti. Tan’ın, uçağı beklediği sırada henüz nedeni netlik kazanmayan bir olayın ardından ağır şekilde darbedildiği öne sürüldü.

İlk müdahalenin ardından Gazimağusa Rum Genel Hastanesi’ne kaldırılan Ahmet Tan’ın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu belirtildi. Yapılan tetkiklerde beyin kanaması ve kafatası tabanında kırık tespit edildiği, bunun üzerine Lefkoşa Rum Genel Hastanesi’ne sevk edildiği bildirildi.

Tan’ın ameliyata alınmasının planlandığı ve tedavisinin uzman ekipler tarafından sürdürüldüğü aktarıldı.

Olayın sabah saat 06.00 sıralarında meydana geldiği belirtilirken, saldırının nasıl gerçekleştiği ve olaya karışan kişi ya da kişilerin kimliklerinin belirlenmesi için polis tarafından geniş çaplı soruşturma yürütüldüğü ifade edildi.

Soruşturmanın devam ettiği, olayın nedeni ve saldırının ayrıntılarının yapılacak incelemelerin ardından netlik kazanmasının beklendiği kaydedildi.

22 yaşındaki futbolcu sol kanat, sağ kanat ve 10 numara pozisyonlarında görev yapabiliyor. Genç yaşına rağmen Avrupa deneyimi bulunan Emircan Gürlük’ün yerli oyuncu rotasyonunu güçlendirebilecek profiller arasında değerlendirildiği konuşuluyor.

Transfer süreciyle ilgili henüz resmi bir açıklama yapılmadı. Emircan Gürlük için başka Türk kulüplerinin de ilgisinin bulunduğu öne sürülürken, taraflardan gelecek olası açıklamalar bekleniyor.

Trabzonspor’un yeni sezon kadro planlamasında genç ve gelişime açık yerli oyunculara yönelik çalışmalarını sürdürdüğü, Emircan Gürlük dosyasının da takip edilen isimler arasında yer aldığı ifade ediliyor.

Ayıların bulunduğu bölgelerde yürüyüş yapanların sessiz ilerlememesi, zaman zaman konuşarak veya ses çıkararak varlığını belli etmesi öneriliyor. Uzmanlara göre bu yöntem, ayının insanı önceden fark ederek bölgeden uzaklaşmasına imkân tanıyor.

Kamp alanlarında ise yiyecek, çöp ve kokulu malzemelerin açıkta bırakılmaması gerekiyor. ABD Ulusal Park Servisi, gıda atıkları ve kokulu ürünlerin ayıları insan yaşam alanlarına çekebileceği uyarısında bulunuyor.

Ayı ile karşılaşıldığında yapılması gereken ilk şey sakin kalmak. Yetkililer, koşmanın kesinlikle yanlış olduğunu, bunun ayının takip içgüdüsünü tetikleyebileceğini vurguluyor. Ayı görülürse ani hareketlerden kaçınılmalı, sakin bir ses tonuyla konuşulmalı ve sırt dönmeden yavaşça geri çekilmelidir.

Ayıya yaklaşmak, fotoğraf çekmek için mesafeyi azaltmak veya yavru ayılara müdahale etmek tehlikeli sonuçlar doğurabilir. Yavru görülen bölgelerde anne ayının yakında olabileceği unutulmamalıdır.

Uzmanlar ayrıca doğada evcil hayvanların tasmasız bırakılmaması gerektiğini belirtiyor. Serbest dolaşan köpekler ayıyı rahatsız ederek tehlikeli bir karşılaşmaya neden olabilir.

Ayı izleri, taze dışkı, parçalanmış kütükler veya yeni kazılmış alanlar görülmesi halinde bölgeden uzaklaşılması öneriliyor. Ayı görülen yerlerin ise ilgili Doğa Koruma ve Milli Parklar birimlerine bildirilmesi, hem insanların hem de yaban hayatının korunması açısından önem taşıyor.

Erkan Taş kimdir, nereli, kaç yaşında?

Erkan Taş, 2000 doğumlu Sinoplu başpehlivandır. 2026 yılı itibarıyla 26 yaşında olan Taş, yağlı güreşte son yıllarda yükselen isimler arasında yer alıyor.

Finale nasıl geldi?

Erkan Taş, başpehlivanlık yolunda güçlü rakipleri geride bıraktı. Çeyrek final öncesinde Erkan Taş’ın da aralarında bulunduğu 8 başpehlivanın son güne kaldığı açıklanmıştı. Yarı finalde ise Erkan Taş, Seçkin Duman ile eşleşti; Feyzullah Aktürk de Mustafa Taş karşısına çıktı.

Kırkpınar başpehlivanı kim oldu?

2026 yılında 665’incisi yapılan Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri’nin başpehlivanı Erkan Taş oldu. Finalde yenilen Feyzullah Aktürk ise organizasyonu ikinci sırada tamamladı.

SON DURUM

Kırkpınar’da altın kemer Erkan Taş’a gitti. Güncel aramalarda öne çıkan “Erkan Taş nereli?” ve “Erkan Taş kaç yaşında?” sorularının yanıtı ise Sinoplu ve 26 yaşında şeklinde öne çıkıyor.

Transfer görüşmelerinde taraflar arasında önemli mesafe alındığı, Beşiktaş yönetiminin oyuncuya 3 yıllık sözleşme önerdiği ifade ediliyor. Görüşmelerin ilk bölümünde maaş beklentisi daha yüksek olan Salih Özcan’ın, siyah-beyazlıların sunduğu şartlara yaklaştığı ve anlaşma zemininin oluştuğu kaydedildi.

Beşiktaş’ın Salih Özcan’a yıllık 2,5 milyon Euro seviyesinde garanti ücret içeren bir teklif sunduğu öne sürülüyor. Taraflar arasındaki son detayların netleşmesi halinde transferin kısa süre içinde resmiyet kazanabileceği belirtiliyor.

Teknik heyetin, Salih Özcan hamlesiyle orta sahada direnç, tempo ve oyun güvenliğini artırmayı hedeflediği öğrenildi. Milli futbolcunun hem savunma önü rolünde hem de merkez orta sahada görev yapabilmesi, Beşiktaş’ın transfer planlamasında bu dosyayı öne çıkaran başlıklar arasında yer alıyor.

Siyah-beyazlılar yaz transfer döneminde sol bek hamlesinin ardından orta saha, kanat ve santrfor bölgelerine yoğunlaşmış durumda. Salih Özcan transferinde resmi açıklama yapılana kadar süreç iddia düzeyinde takip edilirken, görüşmelerin olumlu ilerlediği aktarılıyor.

Mame Niang’ın fizik gücü, derin koşuları ve ceza sahası içindeki etkinliği nedeniyle teknik ekibin dikkatini çeken oyuncular arasında yer aldığı konuşuluyor. Yeni sezon planlamasında hücum hattına alternatif oluşturacak profiller üzerinde duran Kocaelispor’un, bu doğrultuda farklı transfer formüllerini değerlendirdiği ifade ediliyor.

Transfer süreciyle ilgili taraflardan henüz resmi bir açıklama yapılmış değil. Görüşmelerin erken aşamada olduğu belirtilirken, kulüp kaynaklarından gelecek olası açıklamalar bekleniyor.

Yeni sezon hazırlıklarını sürdüren Kocaelispor’un santrfor transferi konusunda çalışmalarını sürdürdüğü, Mame Niang dosyasının da yakından takip edilen isimler arasında bulunduğu ifade ediliyor.

Erzurumspor’un geleceğe yatırım niteliğinde hamleler yapmak istediği, fiziksel özellikleri ve gelişim potansiyelleriyle dikkat çeken Mamadou Ba ile Almamy Traore’nin bu doğrultuda değerlendirilen isimler arasında yer aldığı konuşuluyor.

Kulüp cephesinden transfer iddialarına ilişkin resmi bir açıklama yapılmazken, sürecin teknik heyetin raporu doğrultusunda şekilleneceği belirtiliyor. Kamp döneminde yaşanacak gelişmelerin iki oyuncunun geleceği açısından belirleyici olması bekleniyor.

Yeni sezon hazırlıklarını sürdüren Erzurumspor’un genç yabancı oyuncu pazarındaki çalışmalarına devam ettiği, Mamadou Ba ve Almamy Traore dosyalarının da yakından takip edilen transfer başlıkları arasında bulunduğu ifade ediliyor.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Nedir?

Narsisistik Kişilik Bozukluğu; abartılı önem duygusu, yoğun beğenilme ihtiyacı, eleştiriye aşırı hassasiyet ve empati güçlüğüyle seyreden bir ruh sağlığı durumudur. Tanı, kişinin yalnızca özgüvenli ya da iddialı olmasıyla konulmaz; belirtilerin uzun süreli, katı, farklı ortamlarda tekrarlayıcı ve yaşamı belirgin biçimde bozucu olması gerekir. Mayo Clinic ve Merck/MSD Manual, tedavinin temelini psikoterapinin oluşturduğunu bildirir. (Mayo Clinic⁠)

Bu bozukluk iş, aile, romantik ilişki, arkadaşlık ve sosyal yaşamda ciddi sorunlara yol açabilir. Kişi dışarıdan güçlü görünse de özsaygısı kırılgan olabilir; eleştiri, reddedilme veya başarısızlık karşısında yoğun öfke, küçümseme, geri çekilme ya da çöküş yaşayabilir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Neden Olur?

Narsisistik Kişilik Bozukluğu tek bir nedene bağlanmaz. Genetik yatkınlık, mizaç özellikleri, çocukluk ilişkileri, aile tutumları, travmatik yaşantılar, aşırı övgü ya da aşırı eleştiri gibi çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülür. Merck Manual, genler ve çevresel faktörlerin gelişimde etkili olabileceğini belirtir. (Merck Manuals⁠)

Risk artırabilecek etkenler şunlardır:

* Çocuklukta duygusal ihmal veya aşırı eleştiri
* Koşullu sevgi, sürekli başarı beklentisi
* Aşırı övülme, özel ve üstün olduğuna dair katı mesajlar
* Aile içinde empati ve sınırların yeterince öğrenilememesi
* Kırılgan özsaygı
* Travma, reddedilme, aşağılanma veya yoğun utanç deneyimleri

Enfeksiyon, bağışıklık sistemi veya hormonal nedenler Narsisistik Kişilik Bozukluğu için temel neden olarak kabul edilmez.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu İçin Kimler Risk Altındadır?

Narsisistik Kişilik Bozukluğu genellikle ergenlik sonu ve erken yetişkinlik döneminde belirginleşir. Mayo Clinic’e göre erkeklerde kadınlara göre daha sık bildirilmektedir. (Mayo Clinic⁠)

Risk, şu gruplarda daha yüksek olabilir:

* Çocuklukta istikrarsız bakım görenler
* Aşırı yüceltilen veya sürekli değersizleştirilen kişiler
* Ailede kişilik bozukluğu ya da ruhsal hastalık öyküsü olanlar
* Yoğun başarı, statü ve görünürlük baskısı altında büyüyenler
* Duygusal ihtiyaçları yeterince karşılanmayan kişiler

Çocuklarda zaman zaman benmerkezci davranışlar görülebilir; bu tek başına Narsisistik Kişilik Bozukluğu anlamına gelmez.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

En sık belirtiler şunlardır:

* Kendini özel, üstün veya ayrıcalıklı görme
* Sürekli takdir, onay ve hayranlık bekleme
* Eleştiriye aşırı öfke, kırılma veya küçümsemeyle yanıt verme
* Başkalarının duygularını anlamakta zorlanma
* İlişkilerde çıkar odaklı davranma
* Başarı, güç, güzellik, zekâ veya statüyle aşırı meşgul olma
* Hak ettiğini düşündüğü özel muameleyi göremeyince yoğun tepki verme
* Kıskançlık veya başkalarının kendisini kıskandığını düşünme
* Dışarıdan özgüvenli, içeriden kırılgan hissetme

Cleveland Clinic, bu durumun yalnızca kibir ya da bencillik olmadığını; kişinin özsaygı, kimlik ve ilişkilerini etkileyen bir ruh sağlığı sorunu olduğunu vurgular. (Cleveland Clinic⁠)

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Hangi Hastalıklarla Karıştırılabilir?

Narsisistik Kişilik Bozukluğu şu durumlarla karıştırılabilir:

* Borderline kişilik bozukluğu: Terk edilme korkusu, duygusal dalgalanma ve kendine zarar riski daha belirgindir.
* Antisosyal kişilik bozukluğu: Kuralları çiğneme, başkalarının haklarını umursamama ve suç davranışları daha ön plandadır.
* Bipolar bozukluk: Taşkınlık, grandiyöz düşünceler ve riskli davranışlar dönemsel ataklar halinde görülür.
* Depresyon: Değersizlik, çökkünlük ve içe kapanma baskındır.
* Sosyal kaygı: Eleştiri korkusu vardır ancak üstünlük beklentisi temel belirti değildir.

Kesin tanı yalnızca psikiyatri uzmanı veya yetkin ruh sağlığı profesyonelinin değerlendirmesiyle konulabilir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı kan testi, MR, biyopsi veya genetik testle konulmaz. Değerlendirme klinik görüşme, ruhsal durum muayenesi, kişinin yaşam öyküsü, ilişki örüntüleri, işlevsellik düzeyi ve tanı ölçütleri üzerinden yapılır. Merck/MSD Manual, tanının standart psikiyatrik tanı ölçütlerine göre klinik değerlendirmeyle konulduğunu belirtir. (MSD Manuals⁠)

Gerekirse depresyon, anksiyete, madde kullanımı, bipolar bozukluk veya diğer kişilik bozuklukları açısından ek değerlendirme yapılır.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Tedavisi Nasıl Yapılır?

Narsisistik Kişilik Bozukluğu tedavisinde ana yöntem psikoterapidir. İlaçlar bozukluğun kendisini doğrudan ortadan kaldırmaz; ancak depresyon, anksiyete, uyku sorunu, öfke kontrolü veya eşlik eden başka ruhsal sorunlar varsa hekim tarafından kullanılabilir. Mayo Clinic ve NHS, kişilik bozukluklarında konuşma terapilerinin temel yaklaşım olduğunu bildirir. (Mayo Clinic⁠)

Kullanılabilecek terapi yaklaşımları:

* Psikodinamik psikoterapi
* Şema terapi
* Bilişsel davranışçı terapi
* Mentalizasyon temelli terapi
* Aktarım odaklı terapi
* Grup veya aile terapisi, uygun hastalarda

Tedavi uzun soluklu olabilir. Amaç kişinin kendilik algısını daha gerçekçi kurması, empati becerisini geliştirmesi, ilişkilerde sınırları öğrenmesi, eleştiriye dayanıklılığını artırması ve zarar verici davranış döngülerini fark etmesidir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu İçin Güncel Tedaviler

Bugün için Narsisistik Kişilik Bozukluğu’na özel onaylı bir ilaç, gen tedavisi, hücre tedavisi, kök hücre tedavisi, immünoterapi veya cerrahi yöntem yoktur. En güncel ve kabul gören yaklaşım, kişiye özel psikoterapi planıdır.

Yapay zekâ destekli değerlendirme araçları, dijital ruh sağlığı takip sistemleri ve kişiselleştirilmiş psikoterapi planlaması araştırma alanı olarak dikkat çekmektedir; ancak bunlar rutin tanı ve tedavinin yerine geçmez.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu İçin Son Bilimsel Gelişmeler

Son yıllardaki çalışmalar, Narsisistik Kişilik Bozukluğu’nun yalnızca “büyüklenmeci” görünümden ibaret olmadığını; kırılgan özsaygı, utanç, reddedilme hassasiyeti ve ilişki sorunlarının da merkeze alınması gerektiğini gösteriyor. 2024 tarihli bir PubMed çalışması, psikoterapinin Narsisistik Kişilik Bozukluğu olan hastalarda iyileşme potansiyelini değerlendirmiştir. (PubMed⁠)

2025 tarihli DSM-5-TR ölçütleri ve alanları üzerine yapılan ağ analizi, narsisistik kişilik örüntüsünde özellikle antagonizma ve kişilerarası işlev bozukluklarının önemine dikkat çekmektedir. (PMC⁠)

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Nasıl Önlenebilir?

Kesin önleme yöntemi yoktur. Ancak çocukluk ve ergenlik döneminde sağlıklı duygusal gelişimi desteklemek riski azaltabilir.

Koruyucu yaklaşımlar:

* Çocuğa koşulsuz değer duygusu vermek
* Aşırı yüceltme ve aşırı aşağılama uçlarından kaçınmak
* Empati, sorumluluk ve sınırları öğretmek
* Duyguları konuşulabilir hale getirmek
* Travma, ihmal veya zorbalık durumlarında erken psikolojik destek almak
* Aile içi iletişimi güçlendirmek

Narsisistik Kişilik Bozukluğu ile Yaşam

Narsisistik Kişilik Bozukluğu olan kişiler için düzenli terapi, istikrarlı uyku, alkol ve madde kullanımından kaçınma, stres yönetimi, ilişki sınırlarını öğrenme ve geri bildirimlere tahammül becerisini geliştirme önemlidir.

Yakınları için de sınır koymak, suçlulukla hareket etmemek, duygusal manipülasyon döngülerini tanımak ve gerekirse profesyonel destek almak önem taşır.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Hakkında Sık Yapılan Hatalar

* Her özgüvenli kişiye “narsist” demek yanlıştır.
* Narsisistik Kişilik Bozukluğu yalnızca kibir değildir.
* Kişi her zaman dışarıdan mutlu ve güçlü görünmeyebilir.
* Tedavi imkânsız değildir; ancak uzun süreli emek gerektirir.
* İlaçlar tek başına temel tedavi değildir.
* Tanı sosyal medya videolarıyla konulamaz.
* Her zor ilişki Narsisistik Kişilik Bozukluğu anlamına gelmez.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen Narsisistik Kişilik Bozukluğu; ilişki kopmaları, iş sorunları, yalnızlaşma, öfke patlamaları, depresyon, anksiyete, madde kullanımı, finansal sorunlar ve hukuki problemlerle sonuçlanabilir. Reddedilme, başarısızlık veya yoğun utanç dönemlerinde ruhsal kriz riski artabilir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Ne Zaman Acil Müdahale Gerektirir?

Aşağıdaki durumlarda 112 aranmalı veya acil servise başvurulmalıdır:

* Kişinin kendine zarar verme düşüncesi
* İntihar düşüncesi veya planı
* Başkasına zarar verme tehdidi
* Şiddet davranışı
* Ağır madde veya alkol kullanımı sonrası kontrol kaybı
* Gerçeklikten kopma, ağır ajitasyon veya ciddi kriz hali

Narsisistik Kişilik Bozukluğu İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

İlişkiler sürekli çatışmalı hale geliyorsa, eleştiriye tahammül azalıyor, öfke kontrolü bozuluyor, iş veya aile yaşamı zarar görüyor, kişi sürekli değersizlik ve üstünlük arasında gidip geliyorsa psikiyatri uzmanına başvurulmalıdır. Psikolog desteği de tedavi planında yer alabilir; ancak tanı ve ilaç gerekliliği psikiyatri uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu Hakkında Merak Edilen Sorular

Narsisistik Kişilik Bozukluğu tedavi edilebilir mi?
Evet, belirtiler psikoterapiyle yönetilebilir ve kişinin ilişkilerinde düzelme sağlanabilir. Ancak süreç genellikle uzun solukludur.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu için ilaç var mı?
Bozukluğa özel tek bir ilaç yoktur. Eşlik eden depresyon, anksiyete veya uyku sorunları için ilaç verilebilir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu olan kişi hasta olduğunu kabul eder mi?
Bazı kişiler kabul etmekte zorlanabilir. Genellikle ilişki, iş veya ruhsal krizler sonrası yardım arayışı başlar.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu çocuklukta anlaşılır mı?
Çocuklarda benmerkezci davranışlar gelişimsel olabilir. Kalıcı tanı genellikle yetişkinlik döneminde değerlendirilir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu genetik midir?
Genetik yatkınlık rol oynayabilir; ancak çevresel ve gelişimsel faktörler de önemlidir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu bipolar bozuklukla karışır mı?
Evet. Bipolarda büyüklük düşünceleri dönemsel ataklarla gelir; Narsisistik Kişilik Bozukluğu’nda örüntü daha süreklidir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu olan biri empati kurabilir mi?
Empati güçlüğü olabilir; terapiyle farkındalık ve ilişki becerileri geliştirilebilir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu ilişkileri nasıl etkiler?
Sürekli onay beklentisi, eleştiriye hassasiyet, küçümseme ve sınır ihlalleri ilişkileri yıpratabilir.

Kaynaklar

Mayo Clinic
Cleveland Clinic
Merck Manual / MSD Manual
NHS
NHS Inform
StatPearls / NCBI Bookshelf
PubMed
DSM-5-TR temelli klinik literatür
Clinical Psychology & Psychotherapy

Ruh sağlığı uzmanlarına göre narsisizm, belirli düzeyde hemen herkeste bulunabilen bir kişilik özelliği olabilir. Ancak bu özellikler kişinin sosyal ilişkilerini, aile yaşamını ve iş hayatını kalıcı biçimde bozuyorsa durum klinik olarak değerlendirilen Narsisistik Kişilik Bozukluğu’na işaret edebilir.

Narsisizm nedir?

Narsisizm; kişinin kendisini aşırı önemsemesi, sürekli ilgi ve onay beklemesi, başarılarını olduğundan büyük görmesi ve çevresindeki insanların duygu ve ihtiyaçlarını ikinci plana atmasıyla karakterize edilen bir davranış örüntüsüdür.

Ancak uzmanlar, “kendini seven” veya özgüvenli her kişinin narsist olmadığını özellikle belirtiyor. Sağlıklı özgüven ile patolojik narsisizm arasında önemli farklar bulunuyor. Narsisistik kişilik bozukluğunda bu davranışlar süreklidir ve kişinin yaşamının hemen her alanına yansır.

Narsisizm ile Narsisistik Kişilik Bozukluğu aynı şey değil

En büyük yanlışlardan biri bu iki kavramın birbirine karıştırılmasıdır.

Narsistik özellikler zaman zaman birçok kişide görülebilir. Örneğin başarıyla gurur duymak, takdir edilmek istemek veya zaman zaman kendini ön plana çıkarmak tek başına psikiyatrik hastalık anlamına gelmez.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu ise psikiyatride tanımlanmış bir ruh sağlığı durumudur. Bu tabloda kişi yalnızca kendisini merkeze koymaz, aynı zamanda bu düşünce biçimi iş yaşamını, arkadaşlık ilişkilerini, aile bağlarını ve romantik ilişkilerini de olumsuz etkiler.

Uzmanlara göre narsisizmin en yaygın 5 belirtisi

1. Kendisini olduğundan çok daha önemli görmesi

Narsistik özellik gösteren kişiler başarılarını abartabilir, yeteneklerini olduğundan büyük gösterebilir ve çevresindeki insanların kendilerine özel davranması gerektiğine inanabilir.

2. Sürekli hayranlık beklemesi

Takdir görmek onlar için yalnızca hoş bir durum değil, adeta psikolojik bir ihtiyaç haline gelebilir.

Olumlu geri bildirim alamadıklarında yoğun öfke veya hayal kırıklığı yaşayabilirler.

3. Empati eksikliği

Uzmanların en dikkat çektiği belirtilerden biri budur.

Başkalarının duygularını anlamakta zorlanabilir, karşısındaki kişinin yaşadığı sorunlara kayıtsız kalabilirler.

4. Ayrıcalıklı davranılmayı beklemesi

Kuralların herkes için değil, kendileri için farklı işlemesi gerektiğini düşünebilirler.

Sıra beklemek, eleştirilmek veya reddedilmek onlar için oldukça zorlayıcı olabilir.

5. İnsanları kendi çıkarı için kullanabilmesi

İlişkiler bazen karşılıklı paylaşım yerine hedefe ulaşmak için kullanılan araçlara dönüşebilir.

Bu durum özellikle yakın ilişkilerde ciddi güven sorunlarına yol açabilir.

Narsistik kişilerin sık görülen davranışları

Uzmanlara göre narsisistik kişilik özellikleri taşıyan bireylerde şu davranışlar da görülebilir:

• Sürekli kendinden bahsetme
• Başarılarını abartma
• Eleştiriyi kişisel saldırı olarak görme
• Hata yaptığını kabul etmekte zorlanma
• Başkalarının başarılarını küçümseme
• Yoğun kıskançlık yaşayabilme
• Kendisini özel ve benzersiz görme
• Sadece “kendisi gibi önemli” kişilerle ilişki kurmak isteme
• Kırılgan benlik saygısını gizlemek için kibirli davranışlar sergileme
• İlginin merkezinde olmadığında huzursuz hissetme
• Öfke patlamaları yaşayabilme
• Manipülatif davranışlar gösterebilme

Narsistik kişiler gerçekten özgüvenli mi?

İlginç biçimde uzmanların önemli bir bölümü bunun tam tersinin geçerli olabileceğini belirtiyor.

Dışarıdan aşırı özgüvenli görünen birçok kişinin aslında oldukça kırılgan bir benlik algısına sahip olabileceği ifade ediliyor.

Bu nedenle eleştiri karşısında beklenenden çok daha sert tepkiler verebilir, reddedilmeyi ağır bir tehdit olarak algılayabilirler.

İlişkilerde hangi sorunlara yol açabilir?

Narsisistik kişilik özellikleri romantik ilişkilerden aile yaşamına kadar birçok alanda sorun oluşturabilir.

Uzmanlara göre bu kişiler:

• Partnerlerini yeterince dinlemeyebilir.
• Sürekli haklı olduklarını düşünebilir.
• Özür dilemekte zorlanabilir.
• Karşı tarafın duygularını küçümseyebilir.
• İlişkide kontrolü elinde tutmaya çalışabilir.
• Manipülasyon veya suçluluk hissettirme yöntemlerine başvurabilir.

Bu nedenle uzun süreli ilişkilerde güven, iletişim ve karşılıklı anlayış ciddi şekilde zarar görebilir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu neden ortaya çıkar?

Kesin nedeni bilinmese de uzmanlar birçok faktörün birlikte rol oynayabileceğini düşünüyor.

Bunlar arasında:

• Genetik yatkınlık
• Beyin gelişimiyle ilgili biyolojik etkenler
• Çocukluk dönemindeki travmalar
• Aşırı eleştirel ebeveyn tutumu
• Tam tersine aşırı övgü ve sınırsız hayranlıkla büyütülme
• Erken çocukluk deneyimleri

yer alabiliyor.

Tanı nasıl konuluyor?

Narsisistik Kişilik Bozukluğu tanısı yalnızca psikiyatrist veya klinik psikolog gibi ruh sağlığı uzmanlarının yaptığı kapsamlı değerlendirme sonucunda konulabiliyor.

Sosyal medya paylaşımları, günlük tartışmalar veya tek bir davranış üzerinden bir kişiye “narsist” tanısı koymak doğru kabul edilmiyor. Tanıda uluslararası tanı ölçütleri birlikte değerlendiriliyor.

Tedavisi mümkün mü?

Uzmanlara göre tedavinin temelini psikoterapi oluşturuyor.

Terapi sürecinde kişinin düşünce kalıpları, ilişkileri ve benlik algısı üzerinde çalışılıyor.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu için doğrudan geliştirilmiş özel bir ilaç bulunmuyor. Ancak depresyon, anksiyete veya başka ruh sağlığı sorunları eşlik ediyorsa bunlara yönelik ilaç tedavileri uygulanabiliyor.

Uzmanlardan önemli uyarı

Ruh sağlığı uzmanları, günlük hayatta yaşanan her iletişim sorununda karşı tarafı “narsist” olarak etiketlemenin doğru olmadığını vurguluyor. Narsisistik özellikler göstermek ile Narsisistik Kişilik Bozukluğu tanısı almak aynı durum değildir. Kesin değerlendirme yalnızca ruh sağlığı alanında yetkin uzmanlar tarafından yapılabilir.

Kaynaklar

• WebMD, Narcissism: Symptoms, Signs, and Causes
• WebMD, Narcissistic Personality Disorder (NPD)
• American Psychiatric Association (APA), What Are Personality Disorders?
• Mayo Clinic, Narcissistic Personality Disorder
• Cleveland Clinic, Narcissistic Personality Disorder
• MSD Manual Consumer Version, Narcissistic Personality Disorder (NPD)
• Harvard Health Publishing, Narcissistic Personality Disorder: Symptoms, Diagnosis and Treatments

Tıp tarihinde bazı keşifler belirli bir hastalığın tedavisini değiştirir. Bazıları ise her gün uygulanan sıradan bir tıbbi işlemi güvenli hâle getirerek milyonlarca insanın yaşamını kurtarır.

Bu, doktorların iyi niyetle yaptıkları kan nakillerinin neden bazen hastaları kurtarmak yerine ölüme götürdüğünü çözen bir bilim insanının hikâyesidir.

1900 yılı…

Avusturya’nın başkenti Viyana…

Avrupa’nın en saygın tıp merkezlerinden birinde çalışan genç patolog Karl Landsteiner, yıllardır hekimlerin yanıtını bulamadığı bir soruyla karşı karşıyaydı.

Kan kaybeden hastalara kan veriliyordu.

Bazıları mucizevi şekilde iyileşiyordu.

Bazıları ise transfüzyondan dakikalar sonra titremeye başlıyor, yüksek ateş geliştiriyor, idrarları koyulaşıyor, şoka giriyor ve yaşamını kaybediyordu.

Hiç kimse bunun nedenini bilmiyordu.

O yıllarda birçok hekim, bütün insanların kanının aynı olduğuna inanıyordu. Kan, tek tip bir biyolojik sıvı olarak kabul ediliyordu. Başarısız transfüzyonlar ise hastalığın ağırlığına, şanssızlığa ya da açıklanamayan talihsizliklere bağlanıyordu.

Fakat Landsteiner farklı düşündü.

“Ya insanların kanı birbirinden farklıysa?”

Modern transfüzyon tıbbının temellerini atacak soru buydu.

Laboratuvarda çalışma arkadaşlarından aldığı kan örneklerini tek tek birbirleriyle karıştırmaya başladı.

Sabırla yüzlerce deney yaptı.

Bazı örneklerde hiçbir değişiklik olmuyordu.

Ancak bazı tüplerde kırmızı kan hücreleri birbirine yapışıyor, kümeleniyor ve çökmeye başlıyordu.

Bugün aglütinasyon olarak adlandırdığımız bu olay, o dönemde açıklanamayan gizemli bir bulguydu.

Landsteiner bunun rastlantı olmadığını fark etti.

Aylar süren çalışmaların ardından insanların kanının birbirinden farklı biyolojik özellikler taşıdığını gösterdi.

1901 yılında insan kanını A, B ve C olarak adlandırdığı üç gruba ayırdı. Daha sonra C grubu, O grubu olarak yeniden adlandırıldı. 1902 yılında çalışma arkadaşları Alfred von Decastello ve Adriano Sturli, AB kan grubunu tanımlayarak bugün kullandığımız ABO kan grubu sistemini tamamladı.

Artık ölümcül sırrın cevabı ortaya çıkmıştı.

Uyumsuz kan verildiğinde alıcının bağışıklık sistemi yabancı kırmızı kan hücrelerine saldırıyor, hücreler parçalanıyor ve ölümcül transfüzyon reaksiyonları gelişiyordu.

Uygun kan grubu seçildiğinde ise transfüzyon güvenle gerçekleştirilebiliyordu.

Bu keşif yalnızca kan nakillerini değiştirmedi.

Doğum sırasında gelişen ağır kanamalarda annelerin yaşamı kurtulmaya başladı.

Savaş meydanlarında yaralanan askerler yeniden yaşama tutundu.

Büyük ameliyatlar çok daha güvenli hâle geldi.

Travma hastalarının tedavisinde yeni bir dönem başladı.

Kan bankalarının kurulmasının yolu açıldı.

Daha sonraki yıllarda organ nakilleri, açık kalp cerrahisi ve modern yoğun bakım uygulamaları da güvenli kan transfüzyonunun sağladığı altyapı üzerinde gelişti.

Ancak her büyük bilimsel keşifte olduğu gibi, bu buluşun gerçek değeri de zaman içinde anlaşıldı.

İlk yıllarda bazı hekimler yeni sistemi gereksiz buluyor, alışılmış uygulamaları sürdürmek istiyordu.

Fakat başarılı transfüzyonların sayısı arttıkça Landsteiner’ın haklı olduğu tartışmasız biçimde ortaya çıktı.

1930 yılında Karl Landsteiner, ABO kan grubu sistemini keşfetmesi nedeniyle Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’ne layık görüldü.

Ancak bilimsel yolculuğu burada sona ermedi.

1940 yılında Alexander Wiener ile birlikte yürüttüğü çalışmalar, daha sonra Rh kan grubu sistemi olarak adlandırılacak yapının tanımlanmasına öncülük etti. Bu çalışmalar, kan grubu uyuşmazlıklarının daha iyi anlaşılmasını sağladı, transfüzyon güvenliğini artırdı ve yenidoğanın hemolitik hastalığının mekanizmasının ortaya konmasına önemli katkılar sundu. Böylece ilerleyen yıllarda geliştirilecek koruyucu tedavilerin de temelleri atılmış oldu.

Bugün dünyada her gün milyonlarca ünite kan güvenle nakledilebiliyorsa…

Doğum sırasında ağır kanama geçiren anneler kurtarılabiliyorsa…

Büyük ameliyatlar güvenle yapılabiliyorsa…

Travma hastaları yaşama döndürülebiliyorsa…

Organ nakilleri gerçekleştirilebiliyorsa…

Bütün bunların temelinde, Karl Landsteiner’ın laboratuvarda yaptığı o sessiz ama devrim niteliğindeki gözlemler vardır.

Bu hikâye bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor.

Bilim bazen dev laboratuvarlardan ya da karmaşık cihazlardan değil, doğru zamanda sorulan doğru bir sorudan doğar.

En büyük keşifler çoğu zaman herkesin aynı olduğunu düşündüğü şeylerin aslında birbirinden farklı olduğunu görebilen insanların merakıyla gerçekleşir.

Karl Landsteiner yalnızca kan gruplarını keşfetmedi.

O, görünüşte birbirinin aynı olan kanın, aslında yaşam ile ölüm arasındaki en kritik farklardan birini taşıdığını gösterdi.

Ve insanlık tarihini değiştiren büyük keşifler, çoğu zaman herkesin aynı sandığı bir gerçeğe farklı bakabilen insanların sessiz merakıyla başlar.

KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, sabahın erken saatlerinde Ayia Napa’da meydana gelen saldırıya ilişkin bilgi verdi.

Erhürman’ın açıklamasına göre, 47 yaşındaki bir Kıbrıslı Türk vatandaş, kimlikleri henüz tespit edilemeyen bir grubun saldırısına uğrayarak yaralandı. Yaralının Güney Kıbrıs’taki bir hastanede tedavisinin sürdüğü belirtildi.

Cumhurbaşkanı Erhürman, olayın öğrenilmesinin ardından Cumhurbaşkanlığının ve iki toplumlu teknik komitenin Kıbrıslı Türk üyesinin yaralının ailesiyle, güney ve kuzeydeki ilgili makamlarla temas kurduğunu ifade etti. Polis Genel Müdürlüğü’nün de olayla ilgili harekete geçtiği kaydedildi.

Açıklamada, hem yaralı vatandaşın sağlık durumunun hem de olayla ilgili hukuki sürecin yakından takip edildiği vurgulanırken, yeni bilgilerin kamuoyuyla paylaşılacağı bildirildi.

Erhürman, açıklamasının sonunda yaralı vatandaşa ve ailesine geçmiş olsun dileklerini ileterek acil şifalar temennisinde bulundu.

Genç yaşına rağmen uluslararası tecrübeye sahip olan Omar Fayed’in düzenli forma giyebileceği bir takımda gelişimini sürdürmeye sıcak baktığı belirtilirken, transfer formülü üzerinde farklı seçeneklerin değerlendirildiği ifade ediliyor.

Kocaelispor’un savunma rotasyonunu güçlendirme hedefi doğrultusunda bu transferin gündeme geldiği konuşulsa da taraflardan henüz resmi bir açıklama yapılmadı. Transfer sürecinin erken aşamada olduğu ve kulüp kaynaklarından gelecek olası açıklamaların beklendiği belirtiliyor.

Yeni sezon kadro planlamasını sürdüren Kocaelispor’un savunmaya yapılacak takviyeler konusunda çalışmalarını hızlandırdığı, Omar Fayed isminin de takip edilen dosyalar arasında yer aldığı ifade ediliyor.

Forvet hattında görev yapan Evidence Makgopa’nın fizik gücü, hava toplarındaki etkinliği ve ceza sahası içindeki varlığı nedeniyle Erzurumspor’un hücum planlamasına uygun isimlerden biri olduğu belirtiliyor. Mavi-beyazlı ekibin yeni sezonda gol yollarını güçlendirmeyi hedeflemesi, Makgopa dosyasını dikkat çeken başlıklardan biri haline getirdi.

Kanat ve hücum hattında forma giyebilen Thapelo Maseko ise hızı, bire bir oyun becerisi ve çok yönlü yapısıyla öne çıkıyor. Erzurumspor’un özellikle kenar hücumlarına dinamizm kazandıracak bir oyuncu arayışında olması, Maseko ismini transfer kulislerinde gündeme taşıdı.

Her iki oyuncu için de henüz resmi bir açıklama bulunmuyor. Transfer sürecinin erken aşamada olduğu, kulüp kaynaklarından gelecek olası açıklamaların beklendiği ifade ediliyor.

Erzurumspor’un transfer planlamasında yabancı oyuncu rotasyonunu güçlendirmeyi hedeflediği konuşulurken, Evidence Makgopa ve Thapelo Maseko isimleri yeni sezon öncesi yakından takip edilen dosyalar arasında gösteriliyor.

Çeyrek finale Yıldıray Pala galibiyetiyle çıktı

Aktürk, organizasyonun üçüncü turunda Yıldıray Pala’yı mağlup ederek son sekiz başpehlivan arasına kalmayı başardı. Bu sonuçla Kırkpınar’daki iddiasını sürdüren başarılı pehlivan, çeyrek finalde Orhan Okulu ile eşleşti.

Orhan Okulu engelini aşarak yarı finale yükseldi

Günün en dikkat çeken eşleşmelerinden birinde Feyzullah Aktürk ile Orhan Okulu karşı karşıya geldi. Büyük çekişmeye sahne olan mücadelede puanlama bölümünde üstünlük sağlayan Aktürk, rakibini eleyerek yarı finale yükselen isimler arasına girdi.

Kırkpınar’da kritik mücadeleler sürüyor

Başpehlivanlık kategorisinde organizasyonun ilk gününün ardından çeyrek finale yükselen isimler arasında Feyzullah Aktürk de yer almıştı. Anadolu Ajansı’nın aktardığı bilgilere göre çeyrek finale yükselen başpehlivanlar arasında Ali Gürbüz, Mustafa Taş, Serdar Yılmaz, Orhan Okulu, Erkan Taş, Osman Kan, Feyzullah Aktürk ve Seçkin Duman bulunuyordu.

Son durum

Son birkaç saat içindeki doğrulanmış gelişmelere göre Feyzullah Aktürk, Kırkpınar’da yarı finale yükselerek altın kemer mücadelesini sürdürüyor. Organizasyonda yarı final ve final karşılaşmalarıyla birlikte başpehlivanın kim olacağı netlik kazanacak.

Joseph Lister ve Antiseptik Cerrahinin Doğuşu

Tıp tarihinde bazı keşifler yeni bir ilaçla başlar. Bazıları ise insanların yıllarca “kader” sandığı ölümlerin aslında önlenebilir olduğunu fark eden bir bilim insanıyla doğar.

Bu hikâye, ameliyat masasında değil; ameliyattan sonra yaşanan ölümleri durdurarak modern cerrahinin kaderini değiştiren bir hekimin hikâyesidir.

1865 yılı…
İskoçya’nın Glasgow kenti…

Dönemin en büyük hastanelerinden birinde çalışan genç cerrah Joseph Lister, her gün başarılı görünen ameliyatlar yapıyordu.

Kırık kemikler düzeltiliyor…
Tümörler çıkarılıyor…
Yaralar dikiliyordu.

Fakat asıl mücadele ameliyathanede değil, ameliyattan sonraki günlerde başlıyordu.

Hastaların yaraları iltihaplanıyor…
Ateşleri yükseliyor…
Yaralardan kötü kokulu cerahat akıyordu…

Hastane koridorlarını adeta ölüm sessizliği kaplıyordu.

Ardından kan zehirlenmesi gelişiyor ve çoğu hasta birkaç gün içinde yaşamını kaybediyordu.

O yıllarda cerrahlar bunun kaçınılmaz olduğuna inanıyordu.

“Hastane kangreni”, “cerrahi ateş” ve “kan zehirlenmesi” neredeyse ameliyatın doğal bir sonucu kabul ediliyordu.

Başarılı geçen bir ameliyatın ardından hastanın ölmesi kimseyi şaşırtmıyordu.

Çünkü görünmeyen düşman henüz tanınmıyordu.

O düşmanın adı henüz “mikrop” değildi.

Lister ise buna inanmak istemiyordu.

Başarılı bir ameliyat yapan bir cerrahın, hastasını birkaç gün sonra enfeksiyona teslim etmesini kabullenemiyordu.

Tam o günlerde Fransız bilim insanı Louis Pasteur, görünmeyen mikroorganizmaların çürüme ve fermantasyonun temel nedeni olduğunu ortaya koyan çalışmalarını yayımlıyordu.

Birçok kişi bu araştırmaları yalnızca kimya ve gıda bilimiyle ilgili görüyordu.

Lister ise bambaşka bir soru sordu.

“Eğer mikroorganizmalar yiyecekleri bozabiliyorsa, yaraları da enfekte ediyor olabilir mi?”

Bu düşünce, cerrahinin geleceğini değiştirecek fikirdi.

Lister, o dönemde Glasgow’da kanalizasyon ve lağım sistemlerinde oluşan kötü kokuları azaltmak amacıyla kullanılan karbolik asidi (fenol) ameliyatlarda denemeye karar verdi.

Cerrahi aletleri, ellerini ve pansuman malzemelerini karbolik asitle dezenfekte etti.

Ameliyat yaralarını antiseptik pansumanlarla kapattı.

Hatta bir süre ameliyathane havasına karbolik asit püskürten özel spreyler bile kullandı.

1865 yılında hastaneye, at arabasının altında kalan 11 yaşındaki James Greenlees getirildi. Sol bacağında açık kırık vardı. O dönemde bu tür yaralanmalar çoğu zaman enfeksiyon, ampütasyon ya da ölümle sonuçlanıyordu.

Lister yarayı karbolik asitle temizledi ve antiseptik pansuman uyguladı.

Günler geçmesine rağmen beklenen iltihap gelişmedi.

James bacağını kaybetmeden iyileşti.

Bu başarı, Lister’in geliştirdiği yönteme olan güvenini artırdı.

Ardından yayımladığı vaka serileri, antiseptik cerrahinin dünyanın farklı ülkelerinde hızla benimsenmesinin önünü açtı.

Sonuçlar şaşırtıcıydı.

Daha önce enfeksiyon nedeniyle ölen hastaların sayısı hızla azalmaya başladı.

Özellikle açık kemik kırıklarında ölüm oranları belirgin şekilde düştü.

Bir zamanlar neredeyse kesin ölümle sonuçlanan birçok ameliyat, artık hastaların iyileşmesiyle sonuçlanıyordu.

Fakat her büyük keşif gibi bu da hemen kabul görmedi.

Bazı cerrahlar Lister’in yöntemlerini gereksiz buldu.

Kimileri karbolik asidin cildi tahriş ettiğini söyleyerek uygulamayı reddetti.

Bazıları ise görünmeyen mikroorganizmaların hastalıklara neden olduğu fikrine inanmayı sürdürmedi.

Lister ise tartışmalarla değil, sonuçlarla konuşmayı seçti.

Yıllar geçtikçe ölüm oranları dünyanın farklı hastanelerinde de düşmeye başladı.

Cerrahlar onun yöntemlerini uyguladıkça enfeksiyonların büyük ölçüde önlenebildiği açıkça görüldü.

Böylece antiseptik cerrahi, daha sonra geliştirilecek aseptik cerrahinin temelini oluşturmaya başladı.

Daha sonra geliştirilen aseptik cerrahi anlayışı; cerrahi aletlerin sterilizasyonu, steril örtülerin kullanılması, steril eldivenler, ameliyathane disiplini ve günümüz enfeksiyon kontrol uygulamalarının temelini oluşturdu.

Joseph Lister yalnızca yeni bir teknik geliştirmemişti.

O, cerrahinin en büyük düşmanının bıçak değil, görünmeyen mikroorganizmalar olduğunu göstermişti.

Bugün ameliyat öncesinde uygulanan cerrahi el antisepsisi, cerrahi aletlerin sterilizasyonu, steril örtüler, steril eldivenler, ameliyathane disiplini ve enfeksiyon kontrolüne yönelik birçok uygulama, doğrudan ya da dolaylı olarak Lister’in başlattığı antiseptik anlayışın mirasını taşımaktadır.

1897 yılında Kraliçe Victoria tarafından “Baron Lister” unvanıyla onurlandırıldı.

1902 yılında ise Birleşik Krallık’ın en saygın devlet nişanlarından biri olan Order of Merit ile ödüllendirildi.

Yaşamı boyunca dünyanın birçok üniversitesinden onursal ödüller aldı.

Bugün Joseph Lister, antiseptik cerrahinin kurucusu ve modern cerrahinin en önemli öncülerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Bu hikâye bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor.

Bilim bazen yeni bir şey icat etmekten çok, farklı alanlardaki bilgileri bir araya getirebilme cesaretidir.

Joseph Lister, Pasteur’ün laboratuvarda ortaya koyduğu gerçeği ameliyathaneye taşıdı.

Ve böylece milyonlarca insanın yaşamını kurtaran sessiz bir devrime öncülük etti.

Joseph Lister yalnızca ameliyat yöntemlerini değiştirmedi.

O, ameliyattan sonra yaşanan ölümlerin kader olmadığını gösterdi.

Ve bazen insanlık tarihini değiştiren en büyük keşifler, herkesin kaçınılmaz sandığı bir gerçeğe “Hayır, bunun bir nedeni olmalı.” diyebilen insanların cesaretiyle başlar.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: